
रम्भा-प्रलोभनम् — Rambhā’s Temptation and Viśvāmitra’s Curse
बालकाण्ड
သရဂ ၆၄ တွင် လှုံ့ဆော်နှိုးဆွမှုအောက်၌ တပဿ (tapas) ၏ မခိုင်မာလွယ်မှုကို စနစ်တကျ ဖော်ပြထားသည်။ ဒေဝတို့အကျိုးအတွက် အိန္ဒြ (Sahasrākṣa) သည် အပ္စရာ ရမ္ဘားကို ကောသိက ဝိශ්ဝာမိတ္တရကို ကာမ-မောဟဖြင့် လှည့်ဖြားစေဟု တာဝန်ပေးပြီး၊ ကန္ဒရ္ပ၏ အကူအညီနှင့် နွေဦးကာလ၌ ကုကီလ (koel) ငှက်သံ၏ နှလုံးဖမ်းစားသော သီချင်းကိုပါ ထောက်ပံ့မည်ဟု ဆိုသည်။ ရမ္ဘားသည် ရှင်တော်၏ အမျက်ကို ကြောက်ရွံ့သော်လည်း အလွန်လှပသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ယူကာ နီးကပ်လာသည်။ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် ကုကီလသံ၏ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော သီချင်းကို ကြားပြီး ရမ္ဘားကို မြင်သဖြင့် သံသယပေါ်လာကာ အိန္ဒြ၏ လှည့်ကွက်ကို သိမြင်သည်။ အမျက်တက်လာ၍ ရမ္ဘားကို တစ်သောင်းနှစ်ပတ်လုံး ကျောက်တုံးဖြစ်နေစေရန် ကျိန်စာချသော်လည်း၊ နောင်တွင် တပဿပြည့်ဝ၍ တေဇောမင်းသော ဗြာဟ္မဏတစ်ပါးက သူမကို လွတ်မြောက်စေမည်ဟုလည်း ကြေညာသည်။ ကျိန်စာချပြီးနောက် ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် နောင်တရကာ ဤဖြစ်ရပ်ကို အင်္ဒြိယမထိန်းနိုင်ခြင်းကြောင့် တပဿပုဏ္ဏား လျော့နည်းသွားခြင်းဟု သဘောပေါက်သည်။ ထို့ကြောင့် အမျက်နှင့် စကားကို ရှောင်ကြဉ်၍ ပရాణကို ထိန်းချုပ်ကာ အစာကို ရေရှည်စွန့်လွှတ်ပြီး၊ “မတူညီနိုင်သော” တစ်ထောင်နှစ်တပဿကျင့်စဉ်ဖြင့် ဗြာဟ္မဏဘဝကို ရယူမည်ဟု သစ္စာတည်သည်။ ဤအခန်းသည် ဒေဝတို့၏ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်မှု၊ သီလဓမ္မဆိုင်ရာ တာဝန်ယူမှုနှင့် တပဿအင်အား၏ အတွင်းရေး စီမံခန့်ခွဲမှုကို တပြိုင်နက် ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 1
सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया।लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम्।।1.64.1।।
“ရမ္ဘာရေ၊ ဤသည်မှာ ဒေဝတားတို့၏ ကိစ္စဖြစ်၍ အလွန်ကြီးမားသော်လည်း သင်က ဆောင်ရွက်ရမည်။ ဤနေရာ၌ ကೌသိက ကို ကာမတဏှာနှင့် မောဟဖြင့် လှည့်ဖြားကာ ဆွဲဆောင်ရမည်” ဟု ဆို하였다။
Verse 2
तथोक्ता साऽप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता।व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम्।।1.64.2।।
အို ရာမ၊ ပညာရှိသော ထောင်မျက်စိရှိ အိန္ဒြာမင်းက ထိုသို့ မိန့်ကြားပြီးနောက်၊ အပ်ဆရာမသည် ရှက်ကြောက်၍ လက်အုပ်ချီကာ တောင်းပန်သကဲ့သို့ နတ်တို့၏ အရှင်ထံ ပြန်လည်လျှောက်တင်하였다။
Verse 3
अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनि:।घोरमुत्सृजते क्रोधं मयि देव न संशय:।।1.64.3।।ततो हि मे भयं देव प्रासादं कर्तुमर्हसि।
“အို နတ်တို့၏ အရှင်၊ မဟာမုနိ ဝိශ්ဝာမိတ္တရသည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်ပါသည်။ အို ဒေဝ၊ သံသယမရှိဘဲ သူသည် ငါ့အပေါ် ကြောက်မက်ဖွယ် ဒေါသကို လွှတ်ချမည်။ ထို့ကြောင့် အရှင်ဘုရား၊ ကျွန်မ ကြောက်ရွံ့လှပါသည်; သနားကြင်နာသော ပရသာဒကို ပေးသနား၍ အပြစ်လွှတ်တော်မူပါ။”
Verse 4
एवमुक्तस्तया राम रम्भया भीतया तदा।।1.64.4।।तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम्।
အို ရာမ၊ ကြောက်ရွံ့နေသော ရမ္ဘါက ထိုသို့လျှောက်ထားပြီးနောက်၊ မျက်စိတစ်ထောင်ရှိသော အိန္ဒြာသည် လက်အုပ်ချီ၍ တုန်လှုပ်နေသော နាងကို ထိုခဏ၌ မိန့်ကြားတော်မူ၏။
Verse 5
माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम्।।1.64.5।।कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे।अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वत:।।1.64.6।।
အိန္ဒြာက မိန့်တော်မူသည်—“ရမ္ဘါရေ မကြောက်ပါနှင့်၊ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာရှိပါစေ။ ငါ၏ အမိန့်ကို လိုက်နာပါ။ နွေဦးရာသီ၌ လှပသော သစ်ပင်များအလယ်တွင် ငါသည် နှလုံးကိုဖမ်းစားသော ကိုကီလငှက်အဖြစ် ရုပ်ပြောင်းကာ ကန္ဒရ္ပ (ကာမဒေဝ) နှင့်အတူ သင်၏ဘေး၌ ရှိနေမည်”။
Verse 6
माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम्।।1.64.5।।कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे।अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वत:।।1.64.6।।
အိန္ဒြာက မိန့်တော်မူသည်—“ရမ္ဘါရေ မကြောက်ပါနှင့်၊ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာရှိပါစေ။ ငါ၏ အမိန့်ကို လိုက်နာပါ။ နွေဦးရာသီ၌ လှပသော သစ်ပင်များအလယ်တွင် ငါသည် နှလုံးကိုဖမ်းစားသော ကိုကီလငှက်အဖြစ် ရုပ်ပြောင်းကာ ကန္ဒရ္ပ (ကာမဒေဝ) နှင့်အတူ သင်၏ဘေး၌ ရှိနေမည်”။
Verse 7
त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम्।तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम्।।1.64.7।।
“ရမ္ဘါရေ၊ ဆွဲဆောင်မှုအမျိုးမျိုးဖြင့် အလွန်တောက်ပသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်ယူ၍ တပသီဖြစ်သော ကောသိက ရှင် (ဝိශ්ဝာမိတ္တ) ၏ တပသကို ရောင့်ရဲမနေစေဘဲ လှုပ်ရှားစေကာ သူ၏ သမာဓိကို ချိုးဖောက်လော့”။
Verse 8
सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम्।लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता।।1.64.8।।
ထိုစကားကို ကြားသိပြီးနောက် နាងသည် မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ရုပ်ရည်ကို ဆောင်ယူ하였다။ နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ အပြစ်ကင်းသော အပြုံးရှိသည့် ရမ္ဘါသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တကို ဆွဲဆောင်ရန် စတင်ကြိုးပမ်းလေ၏။
Verse 9
कोकिलस्य च शुश्राव वल्गु व्याहरत: स्वनम्।सम्प्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत।।1.64.9।।
သူသည် ကိုကီလငှက်၏ ချိုမြိန်၍ ဆွဲဆောင်သော အသံကို ကြားရ၏။ ထို့နောက် စိတ်နှလုံးပျော်ရွှင်လှုပ်ရှားလာပြီး နားလည်သဘောပေါက်သကဲ့သို့ နាងကို လှည့်ကြည့်လေ၏။
Verse 10
अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च।दर्शनेन च रम्भाया मुनिस्सन्देहमागत:।।1.64.10।।
ထို့နောက် ထိုငှက်၏ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော သီချင်းသံကို ကြားရခြင်းနှင့် ရမ္ဘာကို ထိုနေရာ၌ မြင်တွေ့ရခြင်းကြောင့် မုနိ၏ စိတ်ထဲတွင် သံသယ ပေါ်ပေါက်လာ하였다။
Verse 11
सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुङ्गव:।रम्भां क्रोधसमाविष्ट श्शशाप कुशिकात्मज:।।1.64.11।।
ထိုအရာသည် သဟသ္ရာက္သ (အိန္ဒြာ) ၏ လုပ်ရပ်ဟု သိမြင်သဖြင့် မုနိတို့အနက် အထွတ်အမြတ်—ကူသိက၏ သား—သည် ဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ ရမ္ဘာကို ကျိန်စာတင်하였다။
Verse 12
यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम्।दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ।।1.64.12।।
အို ရမ္ဘါ—ကံမကောင်းသူ—ငါသည် ကာမနှင့် ဒေါသကို အနိုင်ယူရန် ကြိုးပမ်းနေစဉ် သင်က ငါ့ကို လှည့်ဖြား၍ ဆွဲဆောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သဖြင့် သင်သည် ကျောက်တုံးဖြစ်သွားကာ တစ်သောင်းနှစ်ပတ်လုံး ထိုသို့ပင် တည်နေရမည်။
Verse 13
ब्राह्मण स्सुमहातेजा स्तपोबलसमन्वित:।उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम्।।1.64.13।।
အို ရမ္ဘါ၊ တစ်နေ့တွင် တပသ်၏ အင်အားပြည့်ဝ၍ တေဇောထွန်းလင်းသော ဗြာဟ္မဏတစ်ပါးက သင်ကို—ငါ့ဒေါသကြောင့် မဲညစ်သွားသော်လည်း—ကယ်တင်၍ လွတ်မြောက်စေမည်။
Verse 14
एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।अशक्नुवन् धारयितुं क्रोधं सन्तापमागत:।।1.64.14।।
ထိုသို့ မိန့်ကြားပြီးနောက် တေဇောကြီးမားသော မဟာမုနိ ဗိශ්ဝာမိတ္တရသည် ဒေါသကို မထိန်းနိုင်သဖြင့် မီးလောင်သကဲ့သို့သော စိတ်ပူပန်မှုနှင့် နောင်တရခြင်းထဲသို့ ကျရောက်သွား၏။
Verse 15
तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाऽभवत्।वचश्शृत्वा च कन्दर्पो महर्षेस्स च निर्गत:।।1.64.15।।
ထိုကြီးမားသော ကျိန်စာကြောင့် ရမ္ဘါသည် ချက်ချင်း ကျောက်တုံးကဲ့သို့ ဖြစ်သွား၏။ မဟာရိသီ၏ မိန့်ခွန်းကို ကြားသော် ကန္ဒရ္ပ (နှင့် လှုံ့ဆော်သူ) သည် နောက်ဆုတ်ကာ ထွက်ပြေးသွား၏။
Verse 16
कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते।इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मन:।।1.64.16।।
အို ရာမ၊ တေဇောကြီးမားသော ထိုမဟာသူသည် ဒေါသကြောင့် တပသ်၏ ကုသိုလ်အင်အား လျော့နည်းသွားသောအခါ မိမိအတွင်း၌ ငြိမ်းချမ်းမှုကို မရနိုင်ခဲ့—အာရုံအင်္ဂါများကို မအနိုင်ယူနိုင်သေးသောကြောင့် ဖြစ်၏။
Verse 17
बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते ।नैव क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथञ्चन।।1.64.17।।
တပဿာ၏ ပုဏ္ဏိယ အကျိုးတရား ပျက်စီးသွားသောအခါ၊ သူ၏စိတ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာသည်—“ငါသည် ထပ်မံ၍ ဒေါသသို့ မကျရောက်တော့မည်၊ မည်သို့သောနည်းဖြင့်မျှ ထိုသို့သောစကားကို မပြောတော့မည်။”
Verse 18
अथवा नोच्छवसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि।अहं विशोषयिष्यामि ह्यात्मानं विजितेन्द्रिय:।।1.64.18।।
“သို့မဟုတ် ရာနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ငါသည် အသက်ရှူခြင်းတောင် မပြုတော့မည်။ အင်ဒြိယတို့ကို အနိုင်ယူပြီးနောက် တပဿာ၏ အင်အားဖြင့် ဤကိုယ်ခန္ဓာကို ခြောက်သွေ့စေမည်။”
Verse 19
तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम्।अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समा:।।1.64.19।।न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तय:।
“တပဿာဖြင့် ရရှိလာသော ဗြာဟ္မဏတရားကို ငါ မရမချင်း၊ အသက်မရှူဘဲ အစာမစားဘဲ အနန္တနှစ်ကာလတိုင်အောင် ငါသည် ရပ်တည်နေမည်။ အကြောင်းမူကား ငါသည် တပဿာ၌ တည်ကြည်နေစဉ် ငါ၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့သည် မပျက်ယွင်း မလျော့နည်းသွားကြမည်။”
Verse 20
एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुङ्गव:।।1.64.20।।चकाराप्रतिमां लोके प्रतिज्ञां रघुनन्दन।
အို ရဃုနန္ဒနာ၊ ဤသို့ပင် မုနိအထွတ်အမြတ်သည် လောက၌ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော “ဒိက္ခာ” ကို ခံယူ၍ တစ်ထောင်နှစ်တိုင် တပဿာကျင့်သုံးမည့် သစ္စာကတိကို တည်ထောင်하였다။
The pivotal action is Viśvāmitra’s response to a divinely engineered temptation: he identifies Indra’s tactic but still releases anger, issuing a severe curse. The dilemma lies in whether discernment without emotional mastery still constitutes a failure of tapas and dharma.
The sarga teaches that ascetic power is inseparable from restraint: anger can nullify spiritual gains (tapopaharaṇa), while renewed vows—silence, breath-discipline, fasting, and sustained resolve—rebuild inner sovereignty and ethical steadiness.
Rather than a fixed geography, the chapter highlights a cultural-ritual landscape: Mādhava (spring) as the aesthetic setting for temptation, the kokila’s song as a recognized poetic instrument of kāma, and the śilā (rock) motif as a durable marker of curse-and-liberation narratives in Sanskrit tradition.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.