Sarga 7

Verse 1

.तस्यामात्या गुणैरासन्निक्ष्वाकोस्तु महात्मन: ।मन्त्रज्ञाश्चेङ्गितज्ञाश्च नित्यं प्रियहिते रता: ।।।।

အိက္ရှ္ဝာကူဝంశ၏ မဟာသတ္တိရှိသော မင်းကြီး၌ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်ဝသော အမတ်များရှိကြ၏။ အကြံဉာဏ်နှင့် မန္တရားကို ကျွမ်းကျင်၍ အပြင်အလက္ခဏာမှ စိတ်ရည်ကို သိမြင်နိုင်ကာ မိမိသခင်အတွက် နှစ်သက်ဖွယ်နှင့် အကျိုးရှိဖွယ်ကို အမြဲတမ်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြ၏။

Verse 2

अष्टौ बभूवुर्वीरस्य तस्यामात्या यशस्विन: ।शुचयश्चानुरक्ताश्च राजकृत्येषु नित्यश: ।।।।

ထိုအင်အားကြီး၍ ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြားသော မင်း (ဒဿရထ) ထံ၌ အမတ်ရှစ်ဦးရှိ၍—အကျင့်သန့်ရှင်းကာ သစ္စာရှိစွာ ချစ်ခင်အပ်နှံကြပြီး—အမြဲတမ်း ရာဇဓမ္မအလုပ်များ၌ တက်ကြွစွာ ပါဝင်နေကြ하였다။

Verse 3

धृष्टिर्जयन्तो विजयस्सिद्धार्थो ह्यर्थसाधक: ।अशोको मन्त्रपालश्च सुमन्त्रश्चाष्टमोऽभवत् ।।।।

အမတ်တို့မှာ ဓြဿတိ၊ ဇယန္တ၊ ဝိဇယ၊ စိဒ္ဓာရထ၊ အဿသಾಧက၊ အရှိုက၊ မန္တရပာလ တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ အဋ္ဌမမြောက်မှာ စုမန္တရ ဖြစ်하였다။

Verse 4

ऋत्विजौ द्वावभिमतौ तस्याऽऽस्तामृषिसत्तमौ ।वसिष्ठो वामदेवश्च मन्त्रिणश्च तथापरे ।।।।

ထို့ပြင် မင်းထံ၌ အလွန်အမြတ်တန်ဖိုးထားသော ရာဇပုရောဟိတ် (ရ္ဋ္ဝိဇ) နှစ်ပါးရှိ၍—ရသီအထွဋ်အမြတ် ဝသိဋ္ဌ နှင့် ဝာမဒေဝ တို့ဖြစ်ကြပြီး—အခြားအကြံပေးများလည်း ရှိ하였다။

Verse 5

विद्याविनीता ह्रीमन्त: कुशला नियतेन्द्रिया: ।श्रीमन्तश्च महात्मानश्शास्त्रज्ञा दृढविक्रमा: ।।।।कीर्तिमन्त: प्रणिहिता: यथावचनकारिण: ।तेज: क्षमायश:प्राप्ता स्मितपूर्वाभिभाषिण: ।।।।

သူတို့သည် ပညာသင်ကြား၍ စည်းကမ်းရှိကာ အဓမ္မပြုရန် ရှက်ကြောက်သူများ၊ ကျွမ်းကျင်၍ အင်္ဒြိယကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ စည်းစိမ်ရှိ၍ စိတ်မြင့်မားကာ သာස්တရကို သိကျွမ်းပြီး သတ္တိခိုင်မာကြသည်။ ဂုဏ်သတင်းရှိ၍ သတိပြုကာ မိမိစကားအတိုင်း လုပ်ဆောင်ကြပြီး၊ တေဇ၊ သည်းခံမှုနှင့် ယသကို ရရှိထားကာ အပြုံးဖြင့် စတင်၍ ယဉ်ကျေးစွာ ပြောဆိုကြသည်။

Verse 6

विद्याविनीता ह्रीमन्त: कुशला नियतेन्द्रिया: ।श्रीमन्तश्च महात्मानश्शास्त्रज्ञा दृढविक्रमा: ।।1.7.5।। कीर्तिमन्त: प्रणिहिता: यथावचनकारिण: ।तेज: क्षमायश:प्राप्ता स्मितपूर्वाभिभाषिण: ।।1.7.6।।

သူတို့သည် ပညာသင်ကြား၍ စည်းကမ်းရှိကာ အဓမ္မပြုရန် ရှက်ကြောက်သူများ၊ ကျွမ်းကျင်၍ အင်္ဒြိယကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ စည်းစိမ်ရှိ၍ စိတ်မြင့်မားကာ သာස්တရကို သိကျွမ်းပြီး သတ္တိခိုင်မာကြသည်။ ဂုဏ်သတင်းရှိ၍ သတိပြုကာ မိမိစကားအတိုင်း လုပ်ဆောင်ကြပြီး၊ တေဇ၊ သည်းခံမှုနှင့် ယသကို ရရှိထားကာ အပြုံးဖြင့် စတင်၍ ယဉ်ကျေးစွာ ပြောဆိုကြသည်။

Verse 7

क्रोधात्कामार्थहेतोर्वा न ब्रूयुरनृतं वच: ।तेषामविदितं किञ्चित्स्वेषु नास्ति परेषु वा ।क्रियमाणं कृतं वापि चारेणापि चिकीर्षितम् ।।।।

ဒေါသကြောင့်ဖြစ်စေ၊ လိုလားတပ်မက်မှုကြောင့်ဖြစ်စေ၊ အကျိုးအမြတ်အတွက်ဖြစ်စေ သူတို့သည် မုသားစကား မပြောကြ။ မိမိဘက်၌ဖြစ်စေ ရန်ဘက်၌ဖြစ်စေ မသိမမြင်သောအရာ မရှိ—လုပ်နေသည့်အရာ၊ လုပ်ပြီးသည့်အရာ၊ လုပ်ရန်ရည်ရွယ်သည့်အရာတို့ကို စုံထောက်များမှတစ်ဆင့်တောင် သိရှိကြ၏။

Verse 8

कुशला व्यवहारेषु सौहृदेषु परीक्षिता: ।प्राप्तकालं तु ते दण्डं धारयेयुस्सुतेष्वपि ।।।।

သူတို့သည် လောကရေးရာအပြုအမူများတွင် ကျွမ်းကျင်၍ မိတ်သဟာယအပေါ်တွင်လည်း စမ်းသပ်အတည်ပြုထားသူများဖြစ်သည်။ အချိန်ကာလသင့်တော်လာသော် တရားဒဏ်ကို ထမ်းဆောင်အကောင်အထည်ဖော်ကြပြီး—မိမိတို့၏သားများနှင့်ပတ်သက်သည့်ကိစ္စတွင်တောင် ထိုသို့ပင် ဖြစ်၏။

Verse 9

कोशसङ्ग्रहणे युक्ता बलस्य च परिग्रहे ।अहितं चापि पुरुषं न विहिंस्युरदूषकम् ।।।।

သူတို့သည် خز خز خز (ဘဏ္ဍာ) စုဆောင်းရာတွင်လည်းကောင်း၊ စစ်တပ်ကို ထိန်းသိမ်းစီမံရာတွင်လည်းကောင်း ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ သို့ရာတွင် အပြစ်မရှိသူဖြစ်လျှင် မကောင်းကြံသူကိုတောင် မထိခိုက်စေကြ။

Verse 10

वीराश्च नियतोत्साहा राजशास्त्रमनुष्ठिता: ।शुचीनां रक्षितारश्च नित्यं विषयवासिनाम् ।।।।

သူတို့သည် ရဲရင့်၍ စိတ်ဓာတ်တည်ကြည်ကာ ရာဇသတ်တရား (rāja-śāstra) နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးသဘောတရားကို သစ္စာရှိစွာ လိုက်နာကြ၏။ ထို့ပြင် နိုင်ငံအနှံ့ နေထိုင်သော သန့်ရှင်းသည့် သီလရှိသူများကို အမြဲတမ်း ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကြ၏။

Verse 11

ब्रह्म क्षत्रमहिंसन्तस्ते कोशं समपूरयन् ।सुतीक्ष्णदण्डास्संप्रेक्ष्य पुरुषस्य बलाबलम् ।।।।

ဗြာဟ္မဏနှင့် က္ଷတ္တရိယတို့ကို မထိခိုက်စေဘဲ သူတို့သည် خزانہကို ပြည့်စုံစေကြ၏။ ထို့နောက် လူတစ်ဦး၏ အင်အားနှင့် အားနည်းချက်ကို စိစစ်ကြည့်ရှုပြီး တင်းကျပ်သော်လည်း ထိရောက်သော ဒဏ်ခတ်မှုကို ချမှတ်ကြ၏။

Verse 12

शुचीनामेकबुद्धीनां सर्वेषां सम्प्रजानताम् ।नासीत्पुरे वा राष्ट्रे वा मृषावादी नर: क्वचित् ।।।।

သန့်ရှင်းသော အကျင့်သီလရှိ၍ စိတ်တစ်သဘောတည်းဖြစ်သော အုပ်ချုပ်သူများကြောင့် မြို့၌ဖြစ်စေ ကျေးလက်၌ဖြစ်စေ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို မုသာဝါဒဖြင့် အသက်မွေးသူ တစ်ယောက်မျှ မရှိခဲ့ပေ။

Verse 13

कश्चिन्न दुष्टस्तत्रासीत्परदाररतो नर: ।प्रशान्तं सर्वमेवासीद्राष्ट्रं पुरवरं च तत् ।।।।

အဲဒီနိုင်ငံတွင် မကောင်းသူ တစ်ယောက်မျှ မရှိသကဲ့သို့ အခြားသူ၏ ဇနီးကို လိုလားတပ်မက်သူလည်း မရှိခဲ့ပေ။ နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းလုံးနှင့် ထူးမြတ်သော မြို့တော်ကြီးသည် အလုံးစုံ ငြိမ်းချမ်း၍ စနစ်တကျ ရှိနေခဲ့၏။

Verse 14

सुवाससस्सुवेषाश्च ते च सर्वे सुशीलिन: ।हितार्थं च नरेन्द्रस्य जाग्रतो नयचक्षुषा ।।।।

သူတို့အားလုံးသည် အဝတ်အစားကောင်းမွန်၍ အလှအပလည်းတင့်တယ်ကာ စရိုက်သဘောကောင်းမြတ်သူများဖြစ်ကြ၏။ “နီတိ” ကို မျက်စိတော်အဖြစ်ထား၍ နိုးနိုးကြားကြားဖြင့် မင်းတော်၏ အကျိုးချမ်းသာအတွက် အမြဲစောင့်ကြည့်နေကြ၏။

Verse 15

गुरोर्गुणगृहीताश्च प्रख्याताश्च पराक्रमे ।विदेशेष्वपि विज्ञातास्सर्वतो बुद्धिनिश्चयात् ।।।।

သူတို့သည် ဆရာသမားနှင့် အကြီးအကဲတို့ထံမှ ဂုဏ်သတ္တိများကို လက်ခံသင်ယူကာ စွမ်းရည်သတ္တိကြောင့် နာမည်ကြီးသူများဖြစ်၏။ အရာရာတွင် ဉာဏ်ပညာဖြင့် ခိုင်မာစွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားများတွင်ပင် သိရှိလေးစားကြ၏။

Verse 16

सन्धिविग्रहतत्त्वज्ञा: प्रकृत्या सम्पदान्विता: ।।।।मन्त्रसंवरणे शक्ताश्श्लक्ष्णास्सूक्ष्मासु बुद्धिषु ।नीतिशास्त्रविशेषज्ञास्सततं प्रियवादिन: ।।।।

သူတို့သည် သန္ဓိနှင့် ဝိဂ္ရဟ (မိတ်ဖက်ခြင်းနှင့် ပဋိပက္ခ) ၏ အမှန်တရားကို သိမြင်သူများဖြစ်၍ သဘာဝအားဖြင့် စည်းစိမ်ပြည့်စုံကြ၏။ အကြံပေးစကားကို လျှို့ဝှက်စွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ပြီး ဉာဏ်ပညာသည် နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ နက်ရှိုင်းသိမ်မွေ့ကာ နီတိ-ရှာစတြာ၌ ကျွမ်းကျင်၍ အမြဲတမ်း ချိုမြိန်သောစကားကို ပြောကြ၏။

Verse 17

सन्धिविग्रहतत्त्वज्ञा: प्रकृत्या सम्पदान्विता: ।।1.7.16।।मन्त्रसंवरणे शक्ताश्श्लक्ष्णास्सूक्ष्मासु बुद्धिषु ।नीतिशास्त्रविशेषज्ञास्सततं प्रियवादिन: ।।1.7.17।।

သူတို့သည် သန္ဓိနှင့် ဝိဂ္ရဟ (မိတ်ဖက်ခြင်းနှင့် ပဋိပက္ခ) ၏ အမှန်တရားကို သိမြင်သူများဖြစ်၍ သဘာဝအားဖြင့် စည်းစိမ်ပြည့်စုံကြ၏။ အကြံပေးစကားကို လျှို့ဝှက်စွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ပြီး ဉာဏ်ပညာသည် နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ နက်ရှိုင်းသိမ်မွေ့ကာ နီတိ-ရှာစတြာ၌ ကျွမ်းကျင်၍ အမြဲတမ်း ချိုမြိန်သောစကားကို ပြောကြ၏။

Verse 18

ईदृशैस्तैरमात्यैस्तु राजा दशरथोऽनघ: ।उपपन्नो गुणोपेतैरन्वशासद्वसुन्धराम् ।।।।

ဤသို့သော ဂုဏ်သတ္တိပြည့်ဝသည့် အမတ်များက ဝန်းရံထားသဖြင့် အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသော မင်းတော် ဒဿရထသည် ကမ္ဘာမြေကို သင့်လျော်သော စည်းကမ်းနည်းလမ်းဖြင့် အုပ်ချုပ်တော်မူ၏။

Verse 19

अवेक्षमाणश्चारेण प्रजा धर्मेण रञ्जयन् ।प्रजानां पालनं कुर्वन्नधर्मान्परिवर्जयन् ।।।।विश्रुतस्त्रिषु लोकेषु वदान्यस्सत्यसङ्गर: ।स तत्र पुरुषव्याघ्रश्शशास पृथिवीमिमाम् ।।।।

သူသည် သံတမန်နှင့် စုံထောက်တို့ဖြင့် စောင့်ကြည့်ကာ ပြည်သူကို ကာကွယ်ပေး၍ ဓမ္မဖြင့် ပြည်သူကို ပျော်ရွှင်စေပြီး အဓမ္မကို ရှောင်ကြဉ်하였다။ လောကသုံးပါး၌ စေတနာကောင်းသော ဒါနရှင်၊ သစ္စာ၌ မတုန်မလှုပ်သူဟု ကျော်ကြားပြီး၊ လူတို့အနက် ကျားတော်တူသော မင်းသည် အယောဓျာ၌ ဤမြေပြင်ကို ရာဇဓမ္မအတိုင်း အုပ်ချုပ်하였다။

Verse 20

अवेक्षमाणश्चारेण प्रजा धर्मेण रञ्जयन् ।प्रजानां पालनं कुर्वन्नधर्मान्परिवर्जयन् ।।1.7.19।। विश्रुतस्त्रिषु लोकेषु वदान्यस्सत्यसङ्गर: ।स तत्र पुरुषव्याघ्रश्शशास पृथिवीमिमाम् ।।1.7.20।।

သူသည် သံတမန်နှင့် စုံထောက်တို့ဖြင့် စောင့်ကြည့်ကာ ပြည်သူကို ကာကွယ်ပေး၍ ဓမ္မဖြင့် ပြည်သူကို ပျော်ရွှင်စေပြီး အဓမ္မကို ရှောင်ကြဉ်하였다။ လောကသုံးပါး၌ စေတနာကောင်းသော ဒါနရှင်၊ သစ္စာ၌ မတုန်မလှုပ်သူဟု ကျော်ကြားပြီး၊ လူတို့အနက် ကျားတော်တူသော မင်းသည် အယောဓျာ၌ ဤမြေပြင်ကို ရာဇဓမ္မအတိုင်း အုပ်ချုပ်하였다။

Verse 21

नाध्यगच्छद्विशिष्टं वा तुल्यं वा शत्रुमात्मन: ।मित्रवान्नतसामन्त: प्रतापहतकण्टक: ।।।।स शशास जगद्राजा दिवं देवपतिर्यथा ।

သူသည် မိမိထက်မြင့်သော ရန်သူကိုလည်း မတွေ့၊ မိမိနှင့်တန်းတူသော ရန်သူကိုလည်း မတွေ့ခဲ့။ မိတ်ဆွေမဟာမိတ်များစွာရှိ၍ အနီးအနားဘုရင်များက ဦးညွတ်ကာ၊ ဆူးကဲ့သို့သော ရန်သူတို့ကို မိမိ၏တန်ခိုးပရတாபဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ထိုလောက၏ဘုရင်သည် ကောင်းကင်၌ ဒေဝတာတို့၏အရှင် အင်ဒြာကဲ့သို့ အုပ်စိုးတော်မူ၏။

Verse 22

तैर्मन्त्रिभिर्मन्त्रहिते नियुक्तैर्वृतोऽनुरक्तै: कुशलैस्समर्थै: ।स पार्थिवो दीप्तिमवाप युक्तस्तेजोमयैर्गोभिरिवोदितोऽर्क: ।।।।

အကျိုးအမြတ်နှင့်ကောင်းကျိုးအတွက် အကြံပေးရန် ခန့်အပ်ထားသော—သစ္စာရှိ၊ ကျွမ်းကျင်၊ စွမ်းဆောင်နိုင်သော—အမတ်များက ဝိုင်းရံနေသဖြင့် ထိုဘုရင်သည် တောက်ပသောဂုဏ်ရောင်ကို ရရှိ하였다။ အလင်းရောင်ခြည်များဖြင့် ပြည့်ဝသော နေထွက်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။

Verse 23

သူသည် မိမိထက်မြင့်သော ရန်သူကိုလည်း မတွေ့၊ မိမိနှင့်တန်းတူသော ရန်သူကိုလည်း မတွေ့ခဲ့။ မိတ်ဆွေမဟာမိတ်များစွာရှိ၍ အနီးအနားဘုရင်များက ဦးညွတ်ကာ၊ ဆူးကဲ့သို့သော ရန်သူတို့ကို မိမိ၏တန်ခိုးပရတாபဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ထိုလောက၏ဘုရင်သည် ကောင်းကင်၌ ဒေဝတာတို့၏အရှင် အင်ဒြာကဲ့သို့ အုပ်စိုးတော်မူ၏။