Sarga 87
गुहसंवादः—रामस्य रात्रिवासवर्णनम् (Dialogue with Guha: Account of Rama’s Night Halt)
अयोध्याकाण्ड
ဂုဟ၏စကားကိုကြားသော် ဘရတသည် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းကြေကွဲ၍ စိတ်အာရုံထဲတွင် မိမိကိုယ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စူးစမ်းနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားသည်။ ခဏတစ်လောက် သတိပြန်ရသော်လည်း ဝမ်းနည်းမှုလှိုင်းကြီးကြောင့် ထပ်မံလဲကျသွားပြီး၊ သတ္တရုဃ္နသည် သူ့ကိုဖက်ကာ မိမိလည်း ဝမ်းနည်းလွန်၍ မေ့လျော့သွားသည်။ ထို့နောက် အစာရှောင်ခြင်းကြောင့် အားနည်း၍ စိတ်ညှိုးနွမ်းနေသော ဘရတ၏ မိခင်များသည် လာရောက်ကာ လဲကျနေသော ဘရတကို ဝိုင်းရံ၍ ငိုကြွေးကြသည်။ ကောသလျာမဟာဒေဝီသည် မိခင်မေတ္တာဖြင့် ဘရတကို ချုပ်ကိုင်ဖက်ထားကာ ကျန်းမာရေးကို မေးမြန်းပြီး ရာမနှင့် လက္ခမဏ်အကြောင်း မနှစ်သက်ဖွယ်သတင်း မကြားရကြောင်း အာမခံပေးရန် တောင်းဆိုသည်။ ဘရတသည် ခဏတည်ငြိမ်လာပြီး ကောသလျာကို သက်သာစေကာ ဂုဟကို မေးသည်—ရာမ၊ စီတာ၊ လက္ခမဏ်တို့သည် ညအိပ်ရာကို ဘယ်မှာထားခဲ့သနည်း၊ ဘာကို စားသောက်ခဲ့သနည်း၊ ဘယ်သို့သော အိပ်ရာပေါ်တွင် အနားယူခဲ့သနည်းဟု။ ဂုဟသည် ဝမ်းမြောက်စွာ ဧည့်ခံမှုကို ပြောပြသည်—အစားအစာ၊ သစ်သီးနှင့် အမျိုးမျိုးသော စားစရာများကို ဆက်ကပ်ခဲ့သော်လည်း ရာမသည် က္ଷတ္တရဓမ္မကို သတိရ၍ လက်ခံမယူဘဲ “အမြဲပေးရမည်၊ မယူရ” ဟု မိတ်သဟာယစိတ်ဖြင့် သင်ကြားတော်မူသည်။ ရာမသည် စီတာနှင့်အတူ လက္ခမဏ်ယူလာသော ရေကို သောက်ပြီး အစာရှောင်တော်မူကာ၊ လက္ခမဏ်သည် ကျန်ရေဖြင့် ရေငတ်ပြေစေပြီး သုံးဦးလုံး စကားမပြောဘဲ ဆန္ဓျာပူဇာကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ထို့နောက် လက္ခမဏ်သည် ဒರ್ಭမြက်ကို ယူလာ၍ မင်္ဂလာရှိသော အိပ်ရာအခင်းကို စီစဉ်ကာ ရာမနှင့် စီတာ၏ ခြေတော်ကို ဆေးကြောပြီး အနည်းငယ်အဝေးမှ ညလုံးပေါက် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည်။ ဂုဟလည်း လက်နက်ကိုင် မိမိလူများနှင့်အတူ လက္ခမဏ်အနီးတွင် နေကာ မဟိန္ဒြကဲ့သို့ မြင့်မြတ်သော ရာမကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်လေသည်။ ဤစರ್ಗသည် ညီအစ်ကိုချစ်ခင်သစ္စာ၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှု၊ က္ෂတ္တရကျင့်ဝတ်နှင့် တပသဖြင့် ပြည့်ဝသော တောဘဝ၏ စည်းကမ်းကို ပေါင်းစည်းဖော်ပြသည်။
Shlokas
Verse 1
गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशमप्रियम्।ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच्छ्रुतमप्रियम्।।।।
ဂုဟ၏ အလွန်မနှစ်သက်ဖွယ် စကားကို ကြားသော် ဘရတသည် ထိုနာကျင်သော သတင်းကို ကြားခဲ့သည့် နေရာတည်းမှာပင် တိတ်ဆိတ်စွာ အတွေးနက်နက်ထဲ ဝင်သွား하였다။
Verse 2
सुकुमारो महासत्त्वस्सिंहस्कन्धो महाभुजः।पुण्डरीकविशालाक्ष स्तरुणः प्रियदर्शनः।।।।प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः।पपात सहसा तोत्रैर्ह्यतिविद्ध इव द्विपः।।।।
ဘာရတသည်—ကိုယ်ကာယနူးညံ့သော်လည်း စိတ်ဓာတ်ကြီးမား၍ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ပခုံးကျယ်၊ လက်မောင်းခိုင်မာ၊ ကြာပန်းကဲ့သို့ မျက်လုံးကျယ်၊ ငယ်ရွယ်၍ မြင်ရသန့်လှ—ခဏတစ်စုံတစ်ရာသာ သတိပြန်လာပြီးနောက်၊ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြီးစွာက စိတ်ကိုဖိစီးသဖြင့် ချက်ချင်းလဲကျသွားသည်၊ တုတ်ချွန် (အင်ကူရှ်) ဖြင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိုးခံရသော ဆင်တစ်ကောင်ကဲ့သို့။
Verse 3
सुकुमारो महासत्त्वस्सिंहस्कन्धो महाभुजः।पुण्डरीकविशालाक्ष स्तरुणः प्रियदर्शनः।।2.87.2।।प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः।पपात सहसा तोत्रैर्ह्यतिविद्ध इव द्विपः।।2.87.3।।
ဘာရတသည်—ကိုယ်ကာယနူးညံ့သော်လည်း စိတ်ဓာတ်ကြီးမား၍ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ပခုံးကျယ်၊ လက်မောင်းခိုင်မာ၊ ကြာပန်းကဲ့သို့ မျက်လုံးကျယ်၊ ငယ်ရွယ်၍ မြင်ရသန့်လှ—ခဏတစ်စုံတစ်ရာသာ သတိပြန်လာပြီးနောက်၊ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြီးစွာက စိတ်ကိုဖိစီးသဖြင့် ချက်ချင်းလဲကျသွားသည်၊ တုတ်ချွန် (အင်ကူရှ်) ဖြင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိုးခံရသော ဆင်တစ်ကောင်ကဲ့သို့။
Verse 4
तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नोऽनन्तरस्थितः।परिष्वज्य रुरोदोच्चैर्विसंज्ञश्शोककर्शितः।।।।
ဘာရတကို ထိုသို့သောအခြေအနေဖြင့် မြင်သောအခါ အနီးတွင်ရပ်နေသည့် သတ္တရုဃ္နသည် သူ့ကိုဖက်ကာ အသံကျယ်ကျယ် ငိုကြွေးလေ၏; ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် နွမ်းနယ်၍ သတိလစ်သွား하였다။
Verse 5
ततस्सर्वास्समापेतुर्मातरो भरतस्य ताः।उपवासकृशा दीना भर्तृव्यसनकर्शिताः।।।।
ထို့နောက် ဘရတ၏ မိခင်များအားလုံးသည် သူ့ထံသို့ အလျင်အမြန် ရောက်လာကြ၏—အစာရှောင်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာပိန်လှုပ်၊ စိတ်နှလုံးပျက်စီးဝမ်းနည်းကာ၊ မိမိတို့၏ သခင်(ခင်ပွန်း)အပေါ် ကျရောက်သည့် အပဒ္ဒုက္ခကြောင့် နွမ်းနယ်လျက်ရှိကြသည်။
Verse 6
ताश्च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन्।कौसल्या त्वनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे।।।।
သူ မြေပြင်ပေါ် လဲကျနေစဉ် မိခင်များသည် မျက်ရည်ကျလျက် ဝိုင်းရံကြ၏။ ထို့နောက် ကောသလျာသည် စိတ်နှလုံးမသာယာစွာဖြင့် နီးကပ်လာကာ ဘရတကို လက်မောင်းနှစ်ဖက်ဖြင့် တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဖက်ထားလေ၏။
Verse 7
वत्सला स्वं यथा वत्समुपगूह्य तपस्विनी।परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती शोकलालसा।।।।
ကောသလျာသည် တပသ္ဝီမိခင်တစ်ပါးအဖြစ် မိမိ၏သားကိုဖက်သကဲ့သို့ မိခင်မေတ္တာဖြင့် ဘရတကို အနီးကပ်ဖက်ထား၏။ မျက်ရည်ကျလျက်၊ ဝမ်းနည်းမှုကို ထုတ်ဖော်လိုစိတ်ပြင်းပြကာ ဘရတကို မေးမြန်းလေ၏။
Verse 8
पुत्र व्याधिर्न ते कच्चिच्छरीरं परिबाधते।अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम्।।।।
“သားရေ၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို နာရောဂါတစ်စုံတစ်ရာ မနှောင့်ယှက်ဘူးလား။ ယနေ့ ဤရာဇဝင်္သ၏ အသက်ရှင်မှုသည် အမှန်တကယ် သင်ပေါ်တွင်သာ မူတည်နေပြီ။”
Verse 9
त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृकेगते।वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस्त्वमद्य नः।।।।
“သားရေ၊ ရာမသည် ညီတော်နှင့်အတူ ထွက်ခွာသွားပြီး၊ မင်းဒသရထသည်လည်း လောကမှ ကွယ်လွန်သွားသောအခါ၊ သင့်ကို မြင်ရခြင်းကြောင့်သာ ငါ အသက်ရှင်နေသေးသည်။ ယခုမှစ၍ သင်တစ်ယောက်တည်းကသာ ငါတို့၏ နာထ(အကာအကွယ်) ဖြစ်သည်။”
Verse 10
कच्चिन्न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किंचदप्रियम्।पुत्रे वाऽप्येकपुत्राया स्सहभार्ये वनं गते।।।।
သားရေ၊ လက္ခမဏအကြောင်း သို့မဟုတ် ငါ့တစ်ဦးတည်းသောသား (ရာမ) သည် မယားနှင့်အတူ တောသို့ သွားသည့်အကြောင်း စိတ်မကောင်းစရာ သတင်းတစ်စုံတစ်ရာ မကြားရပါစေနှင့်။
Verse 11
स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्नेव महायशाः।कौसल्यां परिसान्त्वेद्यं गुहं वचनमब्रवीत्।।।।
မဟာယသရှိသော ဘရတသည် ခဏတစ်စုံတစ်ရာ စိတ်ကို ထိန်းညှိကာ; မျက်ရည်ကျနေသော်လည်း ကောသလျာကို နှစ်သိမ့်ပြီးနောက် ဂုဟအား ဤစကားကို ပြော하였다။
Verse 12
भ्राता मे क्वावसद्रात्रौ क्व सीता क्व च लक्ष्मणः।अस्वपच्छयने कस्मिन् किं भुक्त्वा गुह शंस मे।।।।
အို ဂုဟာ၊ အဲဒီညမှာ ငါ့အစ်ကိုက ဘယ်မှာ တည်းခိုခဲ့သနည်း—စီတာက ဘယ်မှာ၊ လက္ခမဏက ဘယ်မှာနည်း။ ဘယ်အိပ်ရာပေါ်မှာ အိပ်ခဲ့ပြီး၊ ဘာကို စားသုံးခဲ့ကြသနည်း။ ငါ့အား ပြောပြပါ။
Verse 13
सोऽब्रवीद्भरतं हृष्टो निषादाधिपतिर्गुहः।यद्विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहितेऽतिथौ।।।।
ဝမ်းမြောက်လျက် နိသာဒတို့၏ အုပ်စိုးရှင် ဂုဟာသည် ဘရတအား၊ မိမိချစ်ခင်သော မိတ်ဆွေတော်နှင့် ဂုဏ်ပြုသင့်သော ဧည့်သည်တော် ရာမကို မည်သို့ လက်ခံကြိုဆို၍ ပြုစုဝတ်ပြုခဲ့သည်ကို ပြောကြား하였다။
Verse 14
अन्नमुच्चावचं भक्षाः फलानि विविधानि च।रामायाभ्यवहारार्थं बहुचोपहृतं मया।।।।
ရာမအရှင်အတွက် အစာစားသုံးရန် ငါသည် ဆန်နှင့် အမျိုးမျိုးသော အစားအစာများ၊ အသီးအနှံ မျိုးစုံတို့ကို များစွာ ယူဆောင်လာ၍ ပူဇော်တင်ဆက်ခဲ့သည်။
Verse 15
तत्सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद्राम स्सत्यपराक्रमः।न तु तत्प्रत्यगृह्णात्स क्षत्रधर्ममनुस्मरन्।।।।
သစ္စာတရား၌ တည်ကြည်သော အင်အားတော်ရှိသည့် ရာမအရှင်သည် အရာအားလုံးကို ကရုဏာဖြင့် လက်ခံသဘောတူခဲ့သော်လည်း၊ က္ෂတ္တရိယဓမ္မကို သတိရလျက် ထိုပူဇော်သက္ကာကို မယူခဲ့ပါ။
Verse 16
न ह्यस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा।इति तेन वयं राजन्ननुनीता महात्मना।।।।
“မိတ်ဆွေ၊ ငါတို့သည် လက်ခံယူသင့်သူမဟုတ်၊ အမြဲတမ်း ပေးကမ်းသင့်သူဖြစ်သည်” ဟုဆို၍၊ အို မင်းကြီး၊ မဟာသတ္တဝါတော်သည် ထိုစကားဖြင့် ငါတို့ကို နူးညံ့စွာ ဖျောင်းဖျခဲ့သည်။
Verse 17
लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा वारि महायशाः।औपवास्यं तदाऽकार्षीद्राघवस्सह सीतया।।।।
ထို့နောက် ကိရ్తိဂုဏ်ကြီးမားသော ရာဃဝသည် သီတာနှင့်အတူ လက္ခမဏာ ယူဆောင်လာသော ရေကိုသာ သောက်ပြီး ထိုအခါ အုပဝါသ (အစာရှောင်) ကို ဆောင်ရွက်하였다။
Verse 18
ततस्तु जलशेषेण लक्ष्मणोऽप्यकरोत्तदा।वाग्यतास्ते त्रय स्सन्ध्यां समुपासत संहिताः।।।।
ထို့နောက် လက္ခမဏာလည်း ကျန်ရှိသော ရေဖြင့်သာ လုံလောက်အောင် ပြု하였다။ ထို့ပြင် သုံးပါးလုံးသည် စကားကို ထိန်းသိမ်း၍ စိတ်ကို စုစည်းကာ တညီတညွတ်တည်း သန္ဓျာဝန္ဒန (ညနေဆုတောင်းပူဇော်) ကို ဆောင်ရွက်하였다။
Verse 19
सौमित्रिस्तु ततः पश्चादकरोत्स्वास्तरं शुभम्।स्वयमानीय बर्हींषि क्षिप्रं राघवकारणात्।।।।
ထို့နောက် ဆောမိတ္ရီ (လက္ခမဏာ) သည် ရာဃဝအတွက် ကိုယ်တိုင် မြက်ကို ယူဆောင်လာကာ အမြန်ပင် မင်္ဂလာရှိသော အိပ်ရာခင်းကို ပြင်ဆင်하였다။
Verse 20
तस्मिन्समाविशद्राम स्स्वास्तरे सह सीतया।प्रक्षाल्य च तयोः पादावपचक्राम लक्ष्मणः।।।।
ထိုအိပ်ရာခင်းပေါ်တွင် ရာမသည် သီတာနှင့်အတူ လဲလျောင်း하였다။ လက္ခမဏာသည် နှစ်ပါး၏ ခြေထောက်ကို ဆေးကြောပြီးနောက် အနည်းငယ်ဝေးသော နေရာသို့ ဆုတ်ခွာ하였다။
Verse 21
एतत्तदिङ्गुदीमूलमिदमेव च तत्तृणम्।यस्मिन्रामश्च सीता च रात्रिं तां शयितावुभौ।।।।
ဤသည်ကား အင်္ဂုဒီပင်၏ အမြစ်တည်း၊ ဤသည်လည်း ထိုမြက်ခင်းတည်း၊ ထိုညတွင် ရာမနှင့် သီတာ—နှစ်ပါးလုံး—အိပ်စက်ခဲ့ရာ ဖြစ်သည်။
Verse 22
नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवान् शरैस्सुपूर्णाविषुधी परन्तपः।महाद्धनु स्सज्यमुपोह्य लक्ष्मणो निशामतिष्ठत्परितोऽस्य केवलम्।।।।
ရန်သူတို့ကို မီးလောင်စေသော လက္ခမဏသည် လက်ဖဝါးနှင့် လက်ချောင်းကာကွယ်အကာများကို ဝတ်ဆင်၍ မြားပြည့်ဝသော မြားအိတ်နှစ်လုံးကို ကျောပေါ်တွင် ချိတ်ထားကာ ကြိုးတင်ပြီး အသင့်ဖြစ်သော ကြီးမားသည့် ဓနုကို ကိုင်လျက် တစ်ညလုံး—တစ်ယောက်တည်း—ရာမကို အရပ်လေးမျက်နှာလုံးမှ စောင့်ရှောက်ကာ ယာမထိုင်နေ하였다။
Verse 23
तत स्त्वहंचोत्तमबाणचापधृत् स्थितोऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः।अतन्द्रितैर्ज्ञातिभिरात्तकार्मुकैर्महेन्द्रकल्पं परिपालयंस्तदा।।।।
ထို့နောက် ငါသည် ဓနုနှင့် အကောင်းဆုံးမြားများကို ကိုင်လျက် လက္ခမဏ ရပ်နေသည့်နေရာ၌ပင် တည်နေခဲ့ပြီး၊ မပင်ပန်းမနားသော ဆွေမျိုးများနှင့်အတူ—ဓနုများကို အသင့်ကိုင်ထားကာ—အချိန်นั้น မဟိန္ဒြ (အိန္ဒြာ) ကဲ့သို့သော ရာမကို စောင့်ရှောက်ကာ ကာကွယ်ခဲ့သည်။
Frequently Asked Questions
Rama declines Guha’s abundant offerings despite warm hospitality, explicitly aligning with kshatriya discipline: one should give, not accept. The action frames renunciation not as poverty but as principled restraint during exile.
The Sarga teaches dharma as self-regulation under distress: Bharata steadies grief to seek truthful details; Kausalya’s maternal care becomes ethical stewardship; and Rama’s conduct integrates hospitality with non-possessiveness, supported by Lakshmana’s vigilant service.
The night-rest is mapped to the foot of an ingudi tree and a grass/darbha bed, with evening worship (sandhyā) and the practice of fasting. The sentinel scene highlights weapons (strung bow, quivers, arrows) as cultural markers of protective duty in forest travel.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.