Sarga 35

Verses 1-4

ततो निर्धूय सहसा शिरो निश्श्वस्य चासकृत् ।पाणौ पाणिं विनिष्पिष्य दन्तान् कटकटाप्य च ॥१॥लोचने कोपसंरक्ते वर्णं पूर्वोचितं जहत् ।कोपाभिभूतस्सहसा सन्तापमशुभं गतः ॥२॥मनः समीक्षमाणश्च सूतो दशरथस्य सः ।कम्पयन्निव कैकेय्या हृदयं वाक्छरैश्शितैः ॥३॥वाक्यवज्रैरनुपमैर्निर्भिन्दन्निव चाशुभैः ।कैकेय्या स्सर्वमर्माणि सुमन्त्रः प्रत्यभाषत ॥४॥

ထို့နောက် စုမန်ထရသည် ချက်ချင်း ခေါင်းကို လှုပ်ယမ်းကာ အကြိမ်ကြိမ် သက်ပြင်းချ၏။ လက်ဖဝါးကို လက်ဖဝါးနှင့် ဖိနှိပ်ထုကာ သွားကို ကြိတ်၏။ ဒေါသကြောင့် မျက်လုံးနီရဲလာပြီး အမျက်ဒေါသလွှမ်းမိုးသဖြင့် မကောင်းသော အမင်္ဂလာဆန်သည့် ဝမ်းနည်းခြင်းထဲသို့ ကျရောက်ကာ မူလအသားအရောင်ပင် ပျောက်ကွယ်သွား၏။ ဒသရထ၏ စိတ်အလိုကို ဖတ်မိသဖြင့် ထိုရထားမောင်း စုမန်ထရသည် ကေကေယီအား စကားမြားတံမုန်ကဲ့သို့ ထက်မြက်သော စကားများဖြင့် ပြန်လည်ပြောဆိုကာ သူမ၏ နှလုံးကို တုန်လှုပ်စေသကဲ့သို့ ဖြစ်စေ၏။ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော မိုးကြိုးဝဇ္ဇာကဲ့သို့ စကားတုံးများဖြင့်—မင်္ဂလာမကောင်းသော်လည်း ပြင်းထန်၍—သူမ၏ အရေးကြီးသော အချက်အလက်များကို ထိုးဖောက်သကဲ့သို့ ပြောဆို하였다။

Verse 5

यस्यास्तव पतिस्त्यक्तो राजा दशरथः स्वयम् ।भर्ता सर्वस्य जगतः स्थावरस्य चरस्य च ॥५॥न ह्यकार्यतमं किञ्चित्तव देवीह विद्यते ।

အို ဒေဝီ! သင်သည် ကိုယ့်ခင်ပွန်းတော်ဖြစ်သော ဒဿရထမင်းကြီးကိုပင် စွန့်ပစ်ခဲ့ပြီဖြစ်ရာ—လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အားလုံးပါဝင်သော လောကတစ်ခုလုံး၏ အရှင်၊ အထောက်အပံ့ဖြစ်တော်မူသူကို—ဤနေရာ၌ သင် မလုပ်ရဲမလုပ်ချင်ဟူသော အမှုတစ်စုံတစ်ရာ မရှိတော့သည်မှာ အမှန်ပင် ဖြစ်၏။

Verses 6-7

पतिघ्नीं त्वामहं मन्ये कुलघ्नीमपि चान्ततः ॥६॥यन्महेन्द्रमिवाजय्यं दुष्प्रकम्प्यमिवाचलम् ।महोदधिमिवाक्षोभ्यं सन्तापयसि कर्मभिः ॥७॥

ငါသည် သင်ကို ခင်ပွန်းသတ်သူဟု ထင်မြင်၏၊ နောက်ဆုံးတွင် မိမိမျိုးရိုးကိုပင် ဖျက်ဆီးသူဟုလည်း ထင်မြင်၏။ အကြောင်းမှာ သင်၏အမှုအရာတို့ကြောင့် ဒဿရထမင်းကြီးကို ဆင်းရဲပူလောင်စေသည်—မဟိန္ဒြာကဲ့သို့ မအနိုင်ယူနိုင်၊ တောင်တန်းကဲ့သို့ မလှုပ်ရှားနိုင်၊ မဟာသမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ မနှိုးဆော်နိုင်သူကိုပင်။

Verse 8

मावमंस्था दशरथं भर्तारं वरदं पतिम् ।भर्तुरिच्छा हि नारीणां पुत्रकोट्या विशिष्यते ॥८॥

ဒဿရထကို မထီမဲ့မြင် မပြုပါနှင့်—သူသည် သင်၏ခင်ပွန်း၊ ကာကွယ်ရှင်၊ ဆုတောင်းပေးသူ ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူကား မိန်းမတို့အတွက် ခင်ပွန်း၏ အလိုဆန္ဒသည် သားတစ်ကိုဋိများထက်ပင် ပို၍ အရေးကြီးဟု သတ်မှတ်ကြသည်။

Verse 9

यथावयो हि राज्यानि प्राप्नुवन्ति नृपक्षये ।इक्ष्वाकुकुलनाथेऽस्मिं स्तल्लोपयितुमिच्छसि ॥९॥

မင်းကြီး ကွယ်လွန်သော် မင်းသားတို့သည် အသက်အရွယ်အကြီးအငယ် အစဉ်အတိုင်း နိုင်ငံတော်ကို ရယူကြသည်။ ထိုတည်မြဲသော ထုံးတမ်းကို အိက္ခဝါကူမျိုး၏ အရှင် ရာမအကြောင်း၌ အဘယ်ကြောင့် သင်က ပြောင်းလဲဖျက်လှန်လိုသနည်း။

Verse 10

राजा भवतु ते पुत्रो भरतश्शास्तु मेदिनीम् ।वयं तत्र गमिष्यामो रामो यत्र गमिष्यति ॥१०॥

သင်၏သား ဘရတသည် မင်းဖြစ်၍ မြေပြင်ကို အုပ်စိုးပါစေ; ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးလည်း ရာမ သွားရာရာသို့—အဲဒီနေရာသို့ပင် လိုက်သွားမည်။

Verse 11

न हि ते विषये कश्चिद् र्ब्राह्मणो वस्तुमर्हति ।तादृशं त्वममर्यादमद्य कर्म चिकीर्षसि ॥११॥

အမှန်တကယ်ပင် ယနေ့ သင်သည် စည်းကမ်းသမာဓိ၏ အကန့်အသတ်အားလုံးကို ကျော်လွန်သော အလုပ်ကို ပြုလုပ်ရန် ကြံစည်နေသဖြင့် သင်၏နယ်မြေတွင် ဘြာဟ္မဏ မည်သူမျှ နေထိုင်ရန် မသင့်တော်တော့ပေ။

Verses 12-13

नूनं सर्वे गमिष्यामो मार्गं रामनिषेवितम् ।त्यक्ताया बान्धवैः सर्वैर्ब्राह्मणैः साधुभिः सदा ॥१२॥का प्रीती राज्यलाभेन तव देवि भविष्यति ।तादृशं त्वममर्यादं कर्म कर्तुं चिकीर्षसि ॥१३॥

အမှန်ပင် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် ရာမ သွားသောလမ်းကိုပင် လိုက်သွားကြမည်။ သင်သည် ဆွေမျိုးအပေါင်းတို့၊ ဘြာဟ္မဏများနှင့် သီလဝါဒသူတော်ကောင်းများအားလုံးက အစဉ်တစိုက် စွန့်ပစ်ခြင်းခံရလျှင်၊ အို ဒေဝီ၊ နန်းတော်အာဏာရခြင်းမှ သင်အတွက် ဘာပျော်ရွှင်မှု ရှိမည်နည်း။ အဘယ်ကြောင့် သင်သည် ဂုဏ်သိက္ခာ၏ အကန့်အသတ်ကို ချိုးဖောက်သော အမရျာဒ အလုပ်ကို လုပ်လိုသနည်း။

Verse 14

आश्चर्यमिव पश्यामि यस्यास्ते वृत्तमीदृशम् ।आचरन्त्या न विवृता सद्यो भवति मेदिनी ॥१४॥

ဤကဲ့သို့ ရက်စက်လွန်ကဲသော အမှုကို သင်ပြုနေစဉ်မှာပင် မြေပြင်သည် ချက်ချင်း မကွဲမပြားသွားသေးသည်ကို ငါ အံ့ဩဖွယ်တစ်ရပ်ကဲ့သို့ မြင်ရသည်။

Verse 15

महाब्रह्मर्षिसृष्टाः वा ज्वलन्तो भीमदर्शनाः ।धिग्वाग्दण्डा न हिंसन्ति रामप्रव्राजने स्थिताम् ॥१५॥

အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသည်မှာ၊ သင်သည် ရာမကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်း၌ တည်ကြည်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်နေသော်လည်း မဟာဗြဟ္မရိရှီတို့က လွှတ်လိုက်သကဲ့သို့ မီးလောင်တောက်ပ၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ‘စကားဒဏ်’—“အရှက်တရား!” ဟူသော ဆဲဆိုသံများ—က သင့်ကို မထိခိုက်သေးခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

Verse 16

आम्रं छित्वा कुठारेण निम्बं परिचरेत्तु यः ।यश्चैनं पयसा सिञ्चेन्नैवास्य मधुरो भवेत् ॥१६॥

မည်သူမဆို လက်နက်ဖြင့် သရက်ပင်ကို ခုတ်လှဲပြီး အစားထိုးအဖြစ် နီမ်ပင်ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်လျှင်—နို့ဖြင့်ပင် ရေလောင်းစေကာမူ—၎င်းသည် မည်သည့်အခါမျှ ချိုမြိန်လာမည် မဟုတ်။

Verse 17

अभिजात्यं हि ते मन्ये यथा मातुस्तथैव च ।न हि निम्बात्स्रवेत् क्षैद्रं लोके निगदितं वचः ॥१७॥

သင်၏အမျိုးအနွယ်သဘောသဘာဝသည် မိခင်၏သဘောသဘာဝနှင့် တူညီသည်ဟု ငါထင်သည်။ အကြောင်းမူကား လောကတွင် “နီမ်ပင်မှ ပျားရည် မစီးထွက်” ဟူသော စကားရှိသည်။

Verses 18-19

तव मातुरसद्ग्राहं विद्मः पूर्वं यथाश्रुतम् ।पितुस्ते वरदः कश्चिद्ददौ वरमनुत्तमम् ॥१८॥सर्वभूतरुतं तस्मात्संजज्ञे वसुधाधिपः ।तेन तिर्यग्गतानां च भूतानां विदितं वचः ॥१९॥

သင်၏မိခင်၏ လမ်းလွဲသော အတင်းအကျပ်စွဲမြဲမှုကို ယခင်ကတည်းက ကြားသိထားသမျှအတိုင်း ငါတို့ သိရှိပြီးသားဖြစ်သည်။ တစ်ခါက ကောင်းချီးပေးသူတစ်ဦးက သင်၏ဖခင်အား မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ကောင်းချီးတစ်ပါးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထိုကောင်းချီးကြောင့် မြေပြင်၏အရှင်သည် သတ္တဝါအပေါင်း၏ အသံများကို နားလည်လာပြီး ထို့ကြောင့် ဘေးဘက်သို့ လှုပ်ရှားသွားလာသော သတ္တဝါတို့၏ စကားသံပင်လျှင် သိမြင်နိုင်ခဲ့သည်။

Verse 20

ततो जृम्भस्य शयने विरुताद्भूरिवर्चसः ।पितुस्ते विदितो भाव स्स तत्र बहुधाऽहसत् ॥२०॥

ထို့နောက် အိပ်ရာအနီး၌ ‘ဇೃမ္ဘ’ ဟူသော အသံထွက်သံကို ကြားသဖြင့်၊ သင်၏အဘ—တေဇောဓာတ်ကြီးမားစွာ ထွန်းလင်းတောက်ပသူ—အဓိပ္ပါယ်ကို သိမြင်ကာ ထိုနေရာ၌ ထပ်ခါထပ်ခါ ရယ်မောတော်မူ၏။

Verse 21

तत्र ते जननी क्रुद्धा मृत्युपाशमभीप्सती ।हासं ते नृपते सौम्य जिज्ञासामीति चाब्रवीत् ॥२१॥

ထိုအခါ သင်၏မိခင်သည်—ဒေါသထွက်၍ မရဏပാശကိုပင် ရင်ဆိုင်လိုသကဲ့သို့—“အို သဘောနူးညံ့သော မင်းကြီး၊ သင်၏ရယ်မောခြင်းအကြောင်းရင်းကို သိလိုပါသည်” ဟု ဆိုတော်မူ၏။

Verse 22

नृपश्चोवाच तां देवीं देवि शंसामि ते यदि ।ततो मे मरणं सद्यो भविष्यति न संशयः ॥२२॥

မင်းကြီးသည် မဟာဒေဝီအား “အို ဒေဝီ၊ ငါက သင့်အား ထိုအကြောင်းကို ပြောပြလျှင် ချက်ချင်းပင် ငါ သေမည်—သံသယမရှိ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

Verse 23

माता ते पितरं देवि ततः केकयमब्रवीत् ।शंस मे जीव वा मा वा न मामपहसिष्यसि ॥२३॥

ထို့နောက် အို မဟာမယ်တော်၊ သင်၏မိခင်သည် သင်၏ဖခင်ဖြစ်သော ကေကယနိုင်ငံ၏ မင်းကြီးအား “သင် အသက်ရှင်နေစေ သေသွားစေ၊ ဤအကြောင်းအရာ၏ အမှန်တရားကို ငါ့အား ပြောပါ; ငါ့ကို မလှောင်ပြောင်ပါနှင့်” ဟု ဆို하였다။

Verse 24

प्रियया च तथोक्त स्सन् केकयः पृथिवीपतिः ।तस्मै तं वरदायार्थं कथयामास तत्त्वतः ॥२४॥

ထိုသို့ ချစ်မြတ်နိုးသော မဟာမိဖုရားက ဆိုသဖြင့်၊ ကေကယမင်းကြီး—မြေကြီး၏ အရှင်—သည် ပေးအပ်သူ၏ ဝရအကြောင်းကို အမှန်တကယ် အပြည့်အစုံ ပြောကြားတော်မူ၏။

Verse 25

ततः स्स वरदः साधुराजानं प्रत्यभाषत ।म्रियतां ध्वंसतां वेयं मा कृथास्त्वं महीपते ॥२५॥

ထို့နောက် ကောင်းမြတ်သန့်ရှင်းသော ဆုတောင်းပေးသူက မင်းကြီးအား ပြန်လည်မိန့်ကြားသည်— “ဤမိန်းမသည် သေစေချင်သော်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်တိုင်ပျက်စီးစေချင်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပါစေ။ သို့သော် မဟာမင်းကြီး၊ ဤအကြောင်းကို မဖော်ပြပါနှင့်။”

Verse 26

स तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रसन्नमनसो नृपः ।मातरं ते निरस्याशु विजहार कुबेरवत् ॥२६॥

ထိုစကားကို ကြားသော် မင်းကြီး၏စိတ်သည် ပျော်ရွှင်သက်သာလာ၍ သင်၏မိခင်ကို ချက်ချင်းပယ်ဖျက်ကာ ကုဗေရကဲ့သို့ အေးချမ်းလွတ်လပ်စွာ သွားလာနေ하였다။

Verse 27

तथा त्वमपि राजानं दुर्जनाचरिते पथि ।असद्ग्राहमिमं मोहात्कुरुषे पापदर्शिनि ॥२७॥

ထိုနည်းတူပင် သင်လည်း—စိတ်ဆိုးမိန်းမရေ—မောဟကြောင့် ဤမမှန်ကန်သော အတင်းအကျပ်တောင်းဆိုမှုကို ဆုပ်ကိုင်ထားပြီး မင်းကြီးကို လူဆိုးတို့လျှောက်သော လမ်းကြောင်းသို့ တွန်းပို့နေသည်။

Verse 28

सत्यश्चाद्य प्रवादोऽयं लौकिकः प्रतिभाति मा ।पितृन् समनुजायन्ते नरा मातरमङ्गनाः ॥२८॥

ယနေ့ ဤလောကီစကားပုံသည် ငါ့အတွက် အမှန်တကယ်ထင်ရှားလာသည်—သားတို့သည် ဖခင်ကိုလိုက်၍ သမီးတို့သည် မိခင်ကိုလိုက်ကြသည်။

Verse 29

नैवं भव गृहाणेदं यदाह वसुधाधिपः ।भर्तुरिच्छामुपास्वेह जनस्यास्य गतिर्भव ॥२९॥

ဤသို့ မပြုပါနှင့်။ မြေပြင်၏အရှင် မိန့်တော်မူသမျှကို လက်ခံပါ။ ဤနေရာ၌ သင်၏ခင်ပွန်း၏အလိုတော်အတိုင်း နေထိုင်၍ ဤပြည်သူတို့၏ အားကိုးရာအဖြစ် ဖြစ်ပါစေ။

Verse 30

मा त्वं प्रोत्साहिता पापैर्देवराजसमप्रभम् ।भर्तारं लोकभर्तारमसद्धर्ममुपादधाः ॥३०॥

အို ဒေဝီ၊ မကောင်းသူတို့၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ဒေဝရာဇာကဲ့သို့ တောက်ပ၍ လောကကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းသူဖြစ်သော သင်၏ ခင်ပွန်းအပေါ် အဓမ္မကို မစွပ်စွဲပါနှင့်။

Verse 31

न हि मिथ्या प्रतिज्ञातं करिष्यति तवानघः ।श्रीमान्दशरथो राजा देवि राजीवलोचनः ॥३१॥

အို ဒေဝီ၊ ကြာပန်းမျက်လုံးရှိသော သာယာစိမ်းလန်း၍ အပြစ်ကင်းသော ဒဿရထမင်းသည် သင်အား ပေးထားသော ကတိသစ္စာကို မုသာမဖြစ်စေပါလိမ့်မည်။

Verse 32

ज्येष्ठो वदान्यः कर्मण्यः स्वधर्मपरिरक्षिता ।रक्षिता जीवलोकस्य बली रामोऽभिषिच्यताम् ॥३२॥

အကြီးဆုံးဖြစ်၍ သဒ္ဓါတရားဖြင့် ပေးကမ်းတတ်သူ၊ လုပ်ငန်းကိစ္စ၌ ကျွမ်းကျင်သူ၊ ကိုယ်ပိုင် သွဓမ္မကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရာ၌ တည်ကြည်သူ၊ သက်ရှိလောက၏ အကာအကွယ်ဖြစ်သူ၊ အင်အားသတ္တိပြည့်ဝသူ ရာမကို အဘိသေကဖြင့် သရဖူတင်စေကြပါစို့။

Verse 33

परिवादो हि ते देवि महाल्लोके चरिष्यति ।यदि रामो वनं याति विहाय पितरं नृपम् ॥३३॥

အို ဒေဝီ၊ ရာမသည် မင်းဖြစ်သော အဖကို စွန့်ခွာ၍ တောသို့ သွားလျှင် လောကတစ်ဝန်းလုံး၌ သင့်အပေါ် အပြစ်တင်ကဲ့ရဲ့မှုကြီးမားစွာ ပျံ့နှံ့သွားလိမ့်မည်။

Verse 34

स राज्यं राघवः पातु भव त्वं विगतज्वरा ।न हि ते राघवादन्यः क्षमः पुरवरे वसेत् ॥३४॥

ရဃဝ (ရာမ) သည် နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပါစေ။ သင်လည်း စိတ်ပူပန်ကာ အပူလောင်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်ပါစေ။ ဤမြို့တော်မြတ်၌ ရာမမှတပါး အုပ်စိုးသူအဖြစ် နေထိုင်ရန် သင့်တော်သူ မရှိပါ။

Verse 35

रामे हि यौवराज्यस्थे राजा दशरथो वनम् ।प्रवेक्ष्यति महेष्वासः पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ॥३५॥

ရာမကို ယုဝရာဇ (အိမ်ရှေ့မင်း) အဖြစ် တည်ထောင်ပြီးသောအခါ မဟာမြားပစ်ရှင် ဘုရင် ဒသရထသည် ရှေးရိုးထုံးတမ်းကို သတိရလျက်—အစားထိုးသူကို တင်မြှောက်ပြီးနောက် အနားယူသကဲ့သို့—တောသို့ ဝင်ရောက်မည်။

Verse 36

इति सान्त्वैश्च तीक्ष्णैश्च कैकेयीं राजसंसदि ।सुमन्त्रः क्षोभयामास भूय एव कृताज्जलिः ॥३६॥

ထိုသို့ ရာဇသဘင်၌ စုမန်ထရသည် ကေကေယီကို သက်သာစေသောစကားနှင့် ထက်မြက်သောစကားတို့ဖြင့် လှုပ်ခတ်စေလိုကာ ပြောဆိုပြီးနောက် ထပ်မံ၍ လက်အုပ်ချီကာ ရပ်နေ하였다။

Verse 37

नैव सा क्षुभ्यते देवी न च स्म परिदूयते ।न चास्या मुखवर्णस्य विक्रिया लक्ष्यते तदा ॥३७॥

သို့ရာတွင် မိဖုရားသည် မလှုပ်မရှားဘဲ မနောင်တလည်း မဖြစ်ပေါ်ခဲ့။ ထိုအချိန်၌ သူမ၏ မျက်နှာနှင့် အသားအရောင်တွင် ပြောင်းလဲမှု အနည်းငယ်မျှပင် မမြင်ရ။