Adhyaya 47
बदरपाचन-तीर्थमाहात्म्यम् | Badarapācana Tīrtha Māhātmya (Indratīrtha and the Austerities of Srucāvatī & Arundhatī)
Upa-parva: Tīrtha-yātrā Context: Badarapācana–Indratīrtha Māhātmya (Pilgrimage Episode)
Vaiśaṃpāyana narrates how Rāma reaches the eminent tīrtha Badarapācana, a place sanctified by extraordinary vow-practice. The account introduces Srucāvatī, the celibate daughter of Bharadvāja, who undertakes severe austerities with the intention of attaining Indra (Pākaśāsana) as spouse. Indra approaches her āśrama disguised as Vasiṣṭha; she offers service and hospitality yet refuses marriage, stating her exclusive devotion to Indra and her commitment to please him through vrata, niyama, and tapas. Indra, testing her resolve, instructs her to cook badara fruits; despite prolonged effort the fruits do not cook, and when fuel is exhausted she attempts to sustain the fire with her own body, demonstrating extreme endurance. Satisfied, Indra reveals his true form, grants her desired attainment, and declares the tīrtha’s enduring fame and sin-removing power, naming it Badarapācana. The chapter then parallels this with an older precedent involving Arundhatī and the Saptarṣis during a twelve-year drought in the Himavat forest. Śiva (Triṇayana), disguised as a brāhmaṇa, requests alms; Arundhatī, lacking provisions, offers badara fruits and cooks them while fasting, hearing sacred narratives as time passes. Śiva reveals himself, praises her tapas as surpassing the sages’ efforts, and grants a boon: residence of three nights with fasting at this tīrtha yields the fruit of twelve years’ austerity; additionally, a single night’s disciplined stay and bathing grants rare worlds. The sages marvel at Arundhatī’s undiminished composure. Returning to Srucāvatī, the narration states that after Indra departs, divine signs occur, she relinquishes her body, attains Indra’s consorthood by the power of tapas, and Janamejaya’s curiosity leads to a brief account of her birth: Bharadvāja’s seed, diverted upon seeing the apsaras Ghṛtācī, is placed in a leaf-vessel, from which Srucāvatī is born and named.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को बताते हैं कि बलराम की तीर्थयात्रा में ऐसे-ऐसे तीर्थ आते हैं जिनका स्मरण मात्र मन को पवित्र कर देता है—श्रोता के रोमांच और कौतूहल का उदय होता है। → कथा तीर्थ-स्थानों की उत्पत्ति-कथाओं में गहराती है: शमी के गर्भ में छिपे अग्नि का प्रसंग, लोकालोक-विनाश की आशंका में प्रकट होने वाले तेज का संकेत, और फिर कुबेर के तप तथा वर-प्राप्ति की स्मृति—हर स्थल के पीछे देव-शक्ति और भय/रक्षा का द्वंद्व उभरता है। → अग्नितीर्थ में देवताओं द्वारा शमी-गर्भ में विधिपूर्वक निवास करते ज्वलनदेव का साक्षात् दर्शन—भय से छिपे तेज का पुनः प्रतिष्ठित होना—और उसके बाद ब्रह्मयोनि तीर्थ में सृष्टि-आरम्भ के मूल-स्थल का स्पर्श, जहाँ ब्रह्मा ने सृष्टि रची थी। → बलराम इन तीर्थों में स्नान-पूजन कर कथा-श्रवण/दर्शन से प्राप्त पवित्रता को स्थिर करते हैं; कुबेर-तीर्थ की महिमा (रुद्र-मित्रता, धनाधिपत्य, लोकपालत्व, नलकूबर) और ब्रह्मयोनि की सृष्टि-स्मृति के साथ यात्रा का यह खंड पूर्ण होता है। → तीर्थयात्रा आगे और भी उत्पत्ति-कथाओं तथा महिमा-स्थलों की ओर बढ़ती है, जिनका वर्णन अगले प्रसंग में खुलता है।
Shlokas
Verse 1
/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठका ई श्लोक मिलाकर कुल १०८३ श्लोक हैं।) सप्तचत्वारिशो< ध्याय: वरुणका अभिषेक तथा अन्नितीर्थ
ဇနမေဇယက ပြောသည်– “အို ဗြာဟ္မဏ၊ ယခု ငါသည် ကုမာရ၏ အဘိသေက (အပူဇာတင်မြှောက်ခြင်း) ကို သင့်တော်သော ရိတိအတိုင်း ဆောင်ရွက်သည့် အလွန်အံ့ဩဖွယ် အကြောင်းအရာကို အမှန်တကယ်နှင့် အသေးစိတ်ပြည့်စုံစွာ သင်၏နှုတ်မှ ကြားနာရပြီ။ ဤဇာတ်ကြောင်းကို ငါသည် သင့်တော်သကဲ့သို့—အမှန်တရားနှင့် အပြည့်အဝရှင်းလင်းမှုနှစ်ပါးဖြင့်—လက်ခံရရှိ하였다။”
Verse 2
यच्छुत्वा पूतमात्मानं विजानामि तपोधन । प्रह्षशनि च रोमाणि प्रसन्न च मनो मम,तपोधन! उसे सुनकर मैं अपने-आपको पवित्र हुआ समझता हूँ। हर्षसे मेरे रोयें खड़े हो गये हैं और मेरा मन प्रसन्नतासे भर गया है
ဇနမေဇယက ပြောသည်– “အို တပဓန (တပ၏ ဥစ္စာ)၊ ဤအကြောင်းကို ကြားနာပြီးနောက် ငါသည် မိမိကိုယ်ကို သန့်စင်သွားပြီဟု သိမြင်သည်။ ဝမ်းမြောက်မှုကြောင့် ငါ၏ အမွှေးအမျှင်များ ထောင်တက်လာပြီး ငါ၏ စိတ်သည် ငြိမ်းချမ်းသော ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်ဝသွားသည်။”
Verse 3
अभिषेक कुमारस्य दैत्यानां च वधं तथा । श्रुत्वा मे परमा प्रीतिर्भूय: कौतूहलं हि मे
ဇနမေဇယ မင်းက ဆိုသည်– «မင်းသား၏ အဘိသေက (သန့်စင်တင်မြှောက်) ပွဲနှင့် ဒိုင်တျယာတို့ကို သတ်ဖြတ်ခြင်းကို ကြားသိရသဖြင့် ငါသည် အမြင့်ဆုံးသော ဝမ်းမြောက်မှုကို ရရှိ၏။ ထို့ပြင် ငါ၏ စူးစမ်းလိုစိတ်သည် ပိုမိုတိုးပွားလာ၏»။
Verse 4
कुमारके अभिषेक और उनके द्वारा दैत्योंके वधका वृत्तान्त सुनकर मुझे बड़ा आनन्द प्राप्त हुआ है और पुनः मेरे मनमें इस विषयको सुननेकी उत्कण्ठा जाग्रत् हो गयी है ।।
ဇနမေဇယ မင်းက ဆိုသည်– «ကူမာရက၌ ပြုလုပ်သော အဘိသေကပွဲနှင့် ထိုသူက ဒိုင်တျယာတို့ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် အကြောင်းကို ကြားသိရသဖြင့် ငါသည် အလွန်ဝမ်းမြောက်၏။ ထို့ပြင် ဤအကြောင်းကို ထပ်မံကြားလိုသော ဆန္ဒပြင်းပြမှုသည် ငါ့စိတ်၌ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာ၏။ ဤပူဇော်သက္ကာရသော တီရ္ထ၌ ရေ၏အရှင် ဝရုဏကို နတ်တို့က ယခင်က မည်သို့ အဘိသေကတင်မြှောက်ခဲ့သနည်း။ အို မဟာပညာရှိ၊ အကုန်အစင် ငါ့အား ပြောပြပါလော့။ သင်သည် ဟောပြောရှင်းလင်းရာ၌ ကျွမ်းကျင်သူ၊ လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ သီလဝါဒတို့၏ မဏိရတနာတည်း»။
Verse 5
वैशम्पायन उवाच शृणु राजन्निदं चित्र पूर्वकल्पे यथातथम् । आदी कृतयुगे राजन् वर्तमाने यथाविधि
ဝိုင်ရှမ္ပာယန က ဆိုသည်– «အို မင်းကြီး၊ ယခင်ကာလတစ်ခု၌ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သကဲ့သို့ အတိအကျ အံ့ဖွယ်ကောင်းသော ဤအကြောင်းကို နားထောင်လော့။ ကృతယုဂ၏ အစဦး၌၊ အို မင်းကြီး၊ အရာရာသည် သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းအတိုင်း လည်ပတ်နေစဉ်…»
Verse 6
यथास्मान् सुरराट् शक्रो भयेभ्य: पाति सर्वदा
ဝိုင်ရှမ္ပာယန က ဆိုသည်– «နတ်တို့၏ အရှင် စက္က (ရှကရ) သည် အန္တရာယ်တို့မှ ငါတို့ကို အမြဲတမ်း ကာကွယ်ပေးသကဲ့သို့»။
Verse 7
वासश्न ते सदा देव सागरे मकरालये
ဝိုင်ရှမ္ပာယန က ဆိုသည်– «အို နတ်မြတ်၊ သင်သည် မကရတို့၏ နေအိမ်ဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာ၌ အမြဲတမ်း နေထိုင်၏»။
Verse 8
समुद्रोडयं तव वशे भविष्यति नदीपति: । सोमेन सार्थ च तव हानिवृद्धी भविष्यत:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «မြစ်တို့၏အရှင်ဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာသည် လှိုင်းတက်လှိုင်းကျနှင့်တကွ သင်၏အာဏာအောက်သို့ ဝင်လာလိမ့်မည်။ ထို့ပြင် စိုးမ (လ) နှင့်အတူ သင်၏ အရှုံးအမြတ်—ကျဆင်းခြင်းနှင့် တိုးတက်รุ่งรุ่ง—တို့လည်း သင်၏လက်ထဲ၌ ဖြစ်လိမ့်မည်»။
Verse 9
“देव! मकरालय समुद्रमें आपका सदा निवासस्थान होगा और यह नदीपति समुद्र सदा आपके वशरमें रहेगा। चन्द्रमाके साथ आपकी भी हानि और वृद्धि होगी” ।।
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်ပါစေ» ဟု ဗရုဏက ထိုဘုရားတို့အား ပြန်လည်ဆို하였다။ ထို့နောက် အားလုံးသည် သမုဒ္ဒရာကို အိမ်ရာထားသော ဗရုဏထံသို့ ချဉ်းကပ်ကြ၏။ ဤပိုဒ်သည် ပင်လယ်ကို ဘုရားသတ်မှတ်ထားသော အုပ်ချုပ်မှုအဖြစ် အတည်ပြုသည်– သမုဒ္ဒရာသည် ဗရုဏ၏ အမြဲတမ်း နေရာတည်ရာဖြစ်၍ အစဉ်အမြဲ သူ၏အာဏာအောက်တွင် ရှိနေသည်။ ထို့ပြင် လနှင့် ဆက်စပ်၍ သူ၏ တိုးတက်ခြင်းနှင့် လျော့နည်းခြင်းလည်း ချိတ်ဆက်ထားသည်—ဤသည်မှာ စကြဝဠာစည်းကမ်း (ṛta) ကို အင်အားဖြင့်မဟုတ်ဘဲ တရားသဘောတရားနှင့် တာဝန်ယူမှုဖြင့် ထိန်းသိမ်းရမည်ဟု သတိပေးခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 10
अभिषिच्य ततो देवा वरुणं यादसां पतिम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ဘုရားတို့သည် အဘိသိက္ကာရ ပူဇော်ပွဲကို ပြုလုပ်၍ ရေသတ္တဝါတို့၏ အရှင် ဗရုဏကို ရေဒေသအပေါ် အုပ်စိုးသူအဖြစ် တင်မြှောက်တော်မူကြ၏။ ဤတင်မြှောက်မှုသည် ဓမ္မနှင့်ညီသော စကြဝဠာစည်းကမ်းကို ဖော်ပြသည်– အာဏာသည် ပူဇော်ပွဲဖြင့် အတည်ပြုကာ လုပ်ငန်းတာဝန်အလိုက် ချမှတ်ပေးသဖြင့် ကမ္ဘာ၏ ဒေသအသီးသီးသည် အုပ်ချုပ်ခံရ၍ ညီမျှတည်ငြိမ်နေစေသည်။
Verse 11
अभिषिक्तस्ततो देवैर्वरुणो5पि महायशा:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် မဟာဂုဏ်သတင်းရှိသော ဗရုဏသည်လည်း ဘုရားတို့က အဘိသိက္ကာရဖြင့် တင်မြှောက်ခံရ၍ တရားဝင် အဆင့်အတန်း၌ ထားကာ ဂုဏ်ပြုကြသည်။ ဤသည်မှာ အာဏာကို ခွင့်ပြုထားသော ပူဇော်ပွဲဖြင့် အတည်ပြုကာ ဘုရားသတ်မှတ် စည်းကမ်းကို ထောက်ခံခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 12
सरित: सागरांश्षैव नदांक्षापि सरांसि च । पालयामास विधिना यथा देवान् शतक्रतु:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– သူသည် စည်းကမ်းတကျ၊ သင့်လျော်သော နည်းလမ်းအတိုင်း မြစ်များနှင့် သမုဒ္ဒရာများ၊ ချောင်းများနှင့် ရေကန်များကိုပါ အုပ်ချုပ်ထိန်းသိမ်း하였다—သတကရတု (အိန္ဒြ) က ဘုရားတို့ကို ကာကွယ်ထောက်ပံ့သကဲ့သို့ပင်။ ဤပိုဒ်သည် မင်းအုပ်ချုပ်မှုကို စည်းကမ်းရှိသော စောင့်ရှောက်မှုဟု ထင်ရှားစေသည်– သဘာဝနှင့် လူမှုရေး စည်းကမ်းကို ဥပဒေနှင့် အတိုင်းအတာရှိသော ကာကွယ်မှုဖြင့် ထိန်းသိမ်းရမည်၊ အလိုလို အာဏာသုံးခြင်းမဟုတ်။
Verse 13
देवताओंद्वारा अभिषिक्त होकर महायशस्वी वरुण देवगणोंकी रक्षा करनेवाले इन्द्रके समान सरिताओं, सागरों, नदों और सरोवरोंका भी विधिपूर्वक पालन करने लगे ।।
နတ်တို့၏ အဘိသေကခံရပြီး အလွန်ဂုဏ်သတင်းကြီးသော ဝရုဏ—နတ်တပ်ကို ကာကွယ်သော အိန္ဒြာကဲ့သို့—မြစ်များ၊ သမုဒ္ဒရာများ၊ ချောင်းများနှင့် ရေကန်များ၏ စည်းကမ်းတရားကို ဓမ္မအတိုင်း ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လေ၏။ ထို့နောက် ပရလမ္ဗ အသူရကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သော ပညာရှိ ဘလရာမသည် သန့်ရှင်းရာနေရာအသီးသီးတွင် ရိုးရာရေချိုးပူဇော်မှု ပြုလုပ်၍ ဥစ္စာအမျိုးမျိုးကို လှူဒါန်းပြီးနောက် အဂ္နိ-တီရ္ထ ဟုခေါ်သော သန့်ရှင်းသော ဖော်ဒ်သို့ သွားရောက်လေ၏။
Verse 14
नष्टो न दृश्यते यत्र शमीगर्भे हुताशन: । लोकालोकविनाशे च प्रादुर्भूते तदानघ
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—“အဲဒီနေရာမှာ၊ ရှမီပင်၏ အတွင်းဝမ်း၌ ဖုံးကွယ်နေသော မီး (ဟုတားရှန) ကို မမြင်ရဘဲ၊ ထိုအခါ အလင်းနှင့် အမှောင်—စည်းကမ်းရှိသော လောက၏—ပျက်စီးခြင်းက ပေါ်ထွန်းလာသော်၊ အပြစ်ကင်းသူရေ။”
Verse 15
उपतस्थु: सुरा यत्र सर्वतलोकपितामहम् । अग्नि: प्रणष्टो भगवान् कारणं च न विद्यहे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—“အဲဒီနေရာမှာ နတ်တို့သည် လောကအားလုံး၏ အဘိုးအို (ပိတামဟ) ထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ ဝတ်ပြုလေ၏။ သို့သော် ဘုရားသခင် မီးတော် (အဂ္နိ) သည် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး၊ ထိုအကြောင်းရင်းကိုလည်း မသိနိုင်ခဲ့ကြ။”
Verse 16
सर्वभूतक्षयो मा भूत् सम्पादय विभोडनलम् । निष्पाप नरेश! जब शमीके गर्भमें छिप जानेके कारण कहीं अग्निदेवका दर्शन नहीं हो रहा था और सम्पूर्ण जगतके प्रकाश अथवा दृष्टिशक्तिके विनाशकी घड़ी उपस्थित हो गयी
“သတ္တဝါအားလုံး ပျက်စီးမသွားစေပါနှင့်။ အရှင်၊ မီးတော် (အနလ) ကို ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းစေပါ။” အပြစ်ကင်းသော မင်းကြီးရေ—ရှမီပင်၏ အတွင်းဝမ်း၌ ဖုံးကွယ်သွားသဖြင့် အဂ္နိကို မည်သည့်နေရာတွင်မျှ မမြင်ရတော့ဘဲ၊ လောကတစ်ခုလုံး၏ အလင်း သို့မဟုတ် မြင်နိုင်စွမ်း ပျက်စီးမည့် အချိန်ကာလ ရောက်လာသောအခါ၊ နတ်တို့အားလုံးသည် လောကအားလုံး၏ ပိတামဟ ဘြဟ္မာထံသို့ သွားရောက်ကာ—“အရှင်၊ ဘုရားသခင် အဂ္နိသည် မမြင်ရတော့ပါ။ အကြောင်းရင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိနိုင်ပါ။ သတ္တဝါအားလုံး မပျက်စီးစေရန် အဂ္နိကို ပေါ်ထွန်းစေပါ”—ဟု လျှောက်ထားကြ၏။ ထို့နောက် ဇနမေဇယက မေးလေသည်—“လောကကို ပြုစုထောက်ပံ့သော အဂ္နိဘုရားသည် အဘယ်ကြောင့် ပျောက်ကွယ်သနည်း?”
Verse 17
वैशम्पायन उवाच भूगो: शापाद् भृशं भीतो जातवेदा: प्रतापवान्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ဘೃဂု၏ ကျိန်စာကြောင့် အလွန်ကြောက်ရွံ့သွားသော အင်အားကြီး ဂျာတဝေဒ (အဂ္နိ) သည် (ထိုအတိုင်း) ချုပ်နှောင်ခံရ၍ ပြုမူရလေ၏။
Verse 18
प्रणष्टे तु तदा वह्लौ देवा: सर्वे सवासवा:
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထိုအခါ သန့်ရှင်းသော မီးတော် (အဂ္နိ) ပျောက်ကွယ်သွားသဖြင့် ဝါသဝ (အိန္ဒြ) နှင့်အတူ နတ်တော်အပေါင်းတို့သည် အလွန်တုန်လှုပ်ကြောက်ရွံ့ကာ၊ ယဇ္ဉပူဇော်မှုနှင့် နတ်ဘုရားတို့၏ တည်ရှိမှုက ထိန်းသိမ်းထားသော သာသနာတရား၏ စည်းကမ်းအမိန့်တော်၌ ချိုးဖောက်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ခံစားသိမြင်ကြ၏။
Verse 19
अन्वैषन्त तदा नष्ट ज्वलनं भृशदु:खिता: । उस समय अग्निदेवके दिखायी न देनेपर इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवता बहुत दुःखी हो उनकी खोज करने लगे ।। ततोडग्नितीर्थमासाद्य शमीगर्भस्थमेव हि
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– အဂ္နိ (မီးနတ်) ကို မမြင်ရတော့သည့်အခါ နတ်တော်အပေါင်းတို့သည် အိန္ဒြနှင့်အတူ အလွန်ဝမ်းနည်းကြေကွဲကာ သူ့ကို ရှာဖွေလေ၏။ ထို့နောက် အဂ္နိတီရ္ထ ဟုခေါ်သော သန့်ရှင်းသည့် ရေကူးကန်/ကူးဆိပ်သို့ ရောက်ကြသော်၊ အဂ္နိသည် ရှမီပင်၏ အတွင်းအခေါင်း (ဝမ်း) ထဲ၌ အမှန်တကယ် ပုန်းကွယ်နေသည်ကို တွေ့မြင်ကြ၏။
Verse 20
देवा: सर्वे नरव्यात्र बृहस्पतिपुरोगमा:
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– နတ်တော်အပေါင်းတို့သည် ဗြဟ္စပတိ (Bṛhaspati) ကို ဦးဆောင်အဖြစ်ထား၍ စုဝေးကြ၏။ ထိုသည်ကား နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များကို နတ်ဘုရားတို့၏ စည်းကမ်းအမိန့်တော်အောက်၌ မြင်ကြား၍ တရားမျှတစွာ ချိန်တွယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေသော အစည်းအဝေးတစ်ရပ် ဖြစ်၏။
Verse 21
ज्वलनं तं॑ समासाद्य प्रीताभूवन् सवासवा: । नरव्याप्र! इन्द्रसहित सब देवता बृहस्पतिको आगे करके अग्निदेवके समीप आये और उन्हें देखकर बड़े प्रसन्न हुए || २० ह ।। पुनर्यथागतं जग्मु: सर्वभक्षश्च सो5भवत्
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထိုတောက်လောင်သော မီးတော် (အဂ္နိ) ထံသို့ ချဉ်းကပ်ရာတွင် အိန္ဒြနှင့်အတူ နတ်တော်အပေါင်းတို့သည် အလွန်ပျော်ရွှင်ကြ၏။ ထို့နောက် သူတို့သည် လာခဲ့သကဲ့သို့ပင် ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားကြပြီး၊ အဂ္နိသည် နောက်တစ်ဖန် «အရာအားလုံးကို စားသုံးနိုင်သော» (all-devouring) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ အရာခပ်သိမ်းကို လောင်ကျွမ်းစားသုံးနိုင်လာ၏။
Verse 22
भगो: शापान्महाभाग यदुक्तं ब्रह्मवादिना । महाभाग! फिर वे जैसे आये थे, वैसे लौट गये और अग्निदेव महर्षि भृूगुके शापसे सर्वभक्षी हो गये। उन ब्रह्मवादी मुनिने जैसा कहा था, वैसा ही हुआ ।।
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– «အို မဟာကံကောင်းသူ၊ ဗြဟ္မဝါဒိ မုနိက ကြေညာခဲ့သမျှသည် ဘೃဂု (Bhṛgu) ၏ ကျိန်စာကြောင့် အမှန်တကယ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့၏။ ထိုသူတို့သည် လာခဲ့သကဲ့သို့ပင် ပြန်သွားကြပြီး၊ မဟာရ္ရှိ ဘೃဂု၏ အမိန့်ကျိန်စာကြောင့် အဂ္နိသည် ‘အရာအားလုံးကို စားသုံးနိုင်သော’ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွား၏။ ထိုမုနိ ပြောခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ထိုနေရာ၌ပင် ဉာဏ်ပညာရှိသူသည် ရေထဲသို့ ဆင်းငုပ်ကာ ဗြဟ္မာ၏ မူလရင်းမြစ်သို့ သွားရောက်လေ၏»။
Verse 23
तत्राप्लुत्य ततो ब्रह्मा सह देवै: प्रभु: पुरा,ससर्ज तीर्थानि तथा देवतानां यथाविधि । पूर्वकालमें देवताओंसहित भगवान् ब्रह्माने वहाँ स्नान करके विधिपूर्वक देवतीर्थोंकी रचना की थी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုနေရာ၌ ရှေးကာလတုန်းက အရှင် ဘြဟ္မာသည် နတ်တို့နှင့်အတူ ရေချိုးပြီးနောက် သတ်မှတ်ထားသော ဝိဓိအတိုင်း တီရ္ထ (tīrtha) များနှင့် နတ်တို့၏ သန့်စင်ရေချိုးရာနေရာများကို စနစ်တကျ တည်ထောင်၍ ထိုအရပ်ကို သာသနာတော်သဘောဖြင့် သန့်ရှင်းမြတ်နိုးစေ하였다။
Verse 24
।। तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसूनि विविधानि च
ထိုနေရာ၌ ရေချိုးပြီးနောက် လှူဒါန်းခြင်းလည်း ပြု၍ အမျိုးမျိုးသော ဥစ္စာပစ္စည်းများကို ပေးကမ်းကာ သန့်စင်ခြင်းနှင့် စေတနာလှူဒါန်းခြင်းတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာကို ဆောင်ရွက်하였다။ စစ်ပွဲအပြီး ကြမ်းတမ်းသောအခြေအနေထဲတွင်ပင် ဒါနအားဖြင့် ဓမ္မကို ထောက်ခံကြောင်း ထင်ရှားစေ하였다။
Verse 25
कौबेरं प्रययौ तीर्थ तत्र तप्त्वा महत्तप: । धनाधिपत्यं सम्प्राप्तो राजन्नैलविल: प्रभु:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ဘလရာမသည် ကုဘေရ-တီရ္ထ (Kaubera-tīrtha) ဟု ခေါ်သော သန့်ရှင်းသော တီရ္ထသို့ သွားရောက်하였다။ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးကာ အမျိုးမျိုးသော ဥစ္စာပစ္စည်းများကို လှူဒါန်း하였다။ ထိုအရပ်သည် အင်အားကြီးသော အရှင် ကုဘေရ (အိုင်လဝိလဟုလည်း ခေါ်) က ပြင်းထန်သော တပဿာကို ကျင့်ပြီးနောက် ဥစ္စာ၏ အုပ်စိုးရှင်အဖြစ် အာဏာကို ရရှိခဲ့သည့် နေရာဟု ကျော်ကြားသည်။ ဤအပိုဒ်သည် စည်းကမ်းတကျ တပဿာ၊ ဓမ္မတရားနှင့် ကိုက်ညီသော ဒါနတို့က တရားဝင်သော စည်းစိမ်ကို ရရှိစေကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 26
तत्रस्थमेव तं राजन् धनानि निधयस्तथा । उपतस्थुर्नरश्रेष्ठ तत् तीर्थ लाड़ली बल:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ သူသည် ထိုနေရာ၌ပင် နေစဉ်အတွင်း ဥစ္စာရတနာများနှင့် လျှို့ဝှက်သိုက်များသည် ထွက်ပေါ်လာ၍ လူအထွတ်အမြတ်ဖြစ်သော သူ့ကို လာရောက် အမှုထမ်းကြသည်။ ထိုတီရ္ထလည်း—ချစ်ခင်ရသော အင်အားနှင့် ထောက်ပံ့မှုတို့နှင့်အတူ—အမှုဆောင်ရန် အသင့်တော်တော် ရပ်တည်နေ하였다။
Verse 27
गत्वा स्नात्वा च विधिवद् ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ । नरेश्वर! वहीं उनके पास धन और निधियाँ पहुँच गयी थीं। नरश्रेष्ठ हलधारी बलरामने उस तीर्थमें जाकर स्नानके पश्चात् ब्राह्मणोंके लिये विधिपूर्वक धनका दान किया || २६३ || ददृशे तत्र तत् स्थानं कौबेरे काननोत्तमे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုနေရာသို့ သွားရောက်ကာ ဝိဓိအတိုင်း ရေချိုးပြီးနောက် ဘြာဟ္မဏတို့အား ဥစ္စာကို သင့်လျော်သည့် ပုံစံဖြင့် လှူဒါန်း하였다။ အို မင်းကြီး၊ ဤအမှုသည် ဘုရားဖူးခရီးကို ဓမ္မနှင့်ညီသော အကျင့်အဖြစ် ဖော်ပြသည်—ရေချိုးသန့်စင်ခြင်းနောက် လှူဒါန်းခြင်းဖြင့် ပြည့်စုံလာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
Verse 28
पुरा यत्र तपस्तप्तं विपुलं सुमहात्मना । यक्षराज्ञा कुबेरेण वरा लब्धाश्न पुष्कला:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် သူတို့သည် ထိုကောင်းမွန်သော တောအတွင်း၌ ယက္ခတို့၏ အရှင် ကုဗေရ၏ သန့်ရှင်းသော နေရာကို မြင်တွေ့ကြ၏။ အတိတ်ကာလ၌ ထိုမဟာစိတ်ဓာတ်ရှိသူသည် အလွန်ကြီးမားသော တပဿာကို ကျင့်ပြီး ထင်ရှားလှသော အပေးအယူကောင်းချီးများစွာကို ရရှိခဲ့သည့် နေရာဖြစ်သည်။
Verse 29
धनाधिपत्यं सख्यं च रुद्रेणामिततेजसा । सुरत्वं लोकपालत्वं पुत्र च नलकूबरम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– သူသည် မတိုင်းမတာ တေဇောရှိသော ရုဒ္ရနှင့် မိတ်သဟာယဖြစ်ခြင်းနှင့် ဓန၏ အရှင်ဖြစ်ခြင်းကို ရရှိ하였다။ ထို့ပြင် နတ်ဘဝနှင့် လောကပာလ (လောကကို စောင့်ရှောက်သူ) အရာထမ်းကိုလည်း ရရှိပြီး၊ သားတစ်ဦးအဖြစ် နလကူဗရကိုလည်း ရခဲ့သည်။
Verse 30
यत्र लेभे महाबाहो धनाधिपतिरञ्जसा । महाबाहो! धनपति कुबेरने वहाँ अमिततेजस्वी रुद्रके साथ मित्रता, धनका स्वामित्व, देवत्व, लोकपालत्व और नलकूबर नामक पुत्र अनायास ही प्राप्त कर लिये ।।
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုနေရာတည်းမှာပင်၊ အို လက်တံကြီးသူရေ၊ ဓန၏ အရှင် ကုဗေရသည် မိမိလိုအပ်သမျှကို အလွယ်တကူ ရရှိ하였다။ မတိုင်းမတာ တေဇောရှိသော ရုဒ္ရနှင့် မိတ်သဟာယဖြစ်ခြင်း၊ ဓနပိုင်ခွင့်၊ နတ်ဘဝ၊ လောကပာလ အရာထမ်း၊ နလကူဗရဟူသော သားတစ်ဦးတို့ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မာရုတ်တပ်များနှင့်အတူ နတ်တို့ စုဝေးလာကာ သူ့ကို အဘိသေက ပြု၍၊ ဟင်္သာတို့က ဆွဲထားပြီး စိတ်ကဲ့သို့ လျင်မြန်သော ဒိဗ္ဗ ပုෂ္ပက ဝိမာနကို ပေးအပ်ကာ၊ ယက္ခတို့၏ ဘုရင်အဖြစ် ခန့်အပ်하였다။
Verse 31
वाहनं चास्य तद् दत्त हंसयुक्तं मनोजवम् | विमान पुष्पकं दिव्य॑ नैर्ऋतैश्वर्यमेव च
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– သူ့အား ဟင်္သာတို့က ဆွဲထားပြီး စိတ်ကဲ့သို့ လျင်မြန်သော ယာဉ်ကိုလည်း ပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသည် ဒိဗ္ဗ ဝိမာန “ပုෂ္ပက” ဟူသော အမည်ရှိ၏။ ထို့ပြင် နိုင်ဋတ (Naiṛta) များနှင့် ဆက်နွယ်သော အာဏာပိုင်ခွင့်ကိုလည်း ပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။
Verse 32
तत्राप्लुत्य बलो राजन् दत्त्वा दायांश्व पुष्कलान् | जगाम त्वरितो रामस्तीर्थ श्वेतानुलेपन:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ထိုနေရာ၌ ရေချိုးသန့်စင်ပြီး အလှူအတန်းများစွာ ပေးလှူကာ၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို အဖြူရောင် စန္ဒနကပ်လိမ်းထားသော ဘလရာမသည် နောက်ထပ် တီရ္ထ (သန့်ရှင်းရာ) သို့ အလျင်အမြန် ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 33
निषेवितं सर्वसत्त्वैनाम्ना बदरपाचनम् | नानर्तुकवनोपेतं सदापुष्पफलं शुभम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ဗဒရပာချန ဟူသော မင်္ဂလာတီရ္ထသို့ ဘလရာမသည် သွားရောက်하였다။ ထိုတီရ္ထသည် သက်ရှိအမျိုးမျိုးတို့ လာရောက်ကာ ကောင်းကင့်ကောင်းမြတ်စွာ ဆည်းကပ်နေရာဖြစ်ပြီး၊ ရာသီအမျိုးမျိုး၏ အလှတရားကို ထင်ဟပ်စေသော တောအုပ်တောခြံများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားကာ၊ ပန်းနှင့် အသီးတို့ မပြတ်ပြည့်ဝနေသည်။ ထိုသန့်ရှင်းရာ၌ ရေချိုးကာ အလှူဒါနများစွာ ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ အဖြူရောင် စန္ဒနကပ်လိမ်းထားသော ဘလရာမသည် အလျင်အမြန် ထိုတီရ္ထသို့ ဆက်လက်သွားရောက်하였다။
Verse 46
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापव॑में बलदेवजीकी तीर्थयात्रा एवं सारस्वतोपाख्यानके प्रसंगरमें तारकायुरका वधविषयक छियालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် မဟာဘာရတ၏ ရှလျပရဝ၌—ဂဒါပရဝ (လက်နက်ဂဒါအပိုင်း) အတွင်း—ဘလဒေဝ၏ တီရ္ထယာတရာနှင့် စာရသ္ဝတ အုပ်ချာန အကြောင်းအရာတွင် တာရကာယုကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော လေးဆယ့်ခြောက်မြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံးလေ၏။
Verse 47
इति श्रीमहाभारते शल्यपर्वणि गदापर्वणि बलदेवतीर्थयात्रायां सारस्वतोपाख्याने सप्तचत्वारिंशो5ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၏ ရှလျပရဝ၌—ဂဒါပရဝအတွင်း—ဘလရာမ၏ တီရ္ထယာတရာနှင့် စာရသ္ဝတ အုပ်ချာန အကြောင်းအရာ၌ လေးဆယ့်ခုနစ်မြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံးလေ၏။
Verse 53
वरुणं देवता: सर्वा यमेत्येदमथाब्रुवन् वैशम्पायनजीने कहा--राजन्! इस विचित्र प्रसंगको यथार्थरूपसे सुनो। पूर्वकल्पकी बात है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ဤအံ့ဩဖွယ် အဖြစ်အပျက်ကို အမှန်အတိုင်း နားထောင်လော့။ ဤသည်မှာ ယခင်ကမ္ဘာခေတ်တစ်ခေတ်မှ အကြောင်းအရာဖြစ်သည်။ အစဦး ကృతယုဂ (ကရတယုဂ) ကာလ လည်ပတ်နေစဉ်၊ နတ်အားလုံးသည် ဝရုဏထံ သွားရောက်ကာ ဤသို့ ပြောကြ၏—
Verse 66
तथा त्वमपि सर्वासां सरितां वै पतिर्भव । 'जैसे देवराज इन्द्र सदा भयसे हमलोगोंकी रक्षा करते हैं, उसी प्रकार आप भी समस्त सरिताओंके अधिपति हो जाइये (और हमारी रक्षा कीजिये)
“နတ်ဘုရင် အိန္ဒြာသည် အမြဲတမ်း ကြောက်ရွံ့မှုမှ ကျွန်ုပ်တို့ကို ကာကွယ်သကဲ့သို့၊ သင်လည်း မြစ်အားလုံး၏ တရားဝင် အရှင်ဖြစ်လာ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကို ကာကွယ်ပါ။”
Verse 96
अपां पतिं प्रचक्रुर्हि विधिदृष्टेन कर्मणा । तब वरुणने उन देवताओंसे कहा--'एवमस्तु”। इस प्रकार उनकी अनुमति पाकर सब देवता इकट्ठे होकर उन्होंने समुद्रनिवासी वरुणको शास्त्रीय विधिके अनुसार जलका राजा बना दिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ သာသနာကျမ်းတော်အရ သတ်မှတ်ထားသော ရိုးရာပူဇော်ပွဲအတိုင်း နတ်တို့သည် ရေတို့၏ အရှင်တစ်ပါးကို ခန့်အပ်ကြ၏။ ထို့နောက် ဝရုဏက နတ်တို့အား «အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်စေ» ဟု ဆို၏။ သူ၏ သဘောတူညီချက်ကို ရပြီးနောက် နတ်အားလုံး စုဝေးကာ ကျမ်းတော်နည်းလမ်းအတိုင်း ပင်လယ်တွင် နေထိုင်သော ဝရုဏကို ရေတို့၏ ဘုရင်အဖြစ် တည်ထောင်ကြ၏။
Verse 103
जग्मुः स्वान्येव स्थानानि पूजयित्वा जलेश्वरम् । जलजन्तुओंके स्वामी जलेश्वर वरुणका अभिषेक और पूजन करके सम्पूर्ण देवता अपने-अपने स्थानको ही चले गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ရေတို့၏ အရှင် ဝရုဏ—ရေတွင်းသတ္တဝါတို့၏ အုပ်စိုးရှင်—ကို သင့်တော်စွာ အဘိသေကပြု၍ ပူဇော်ကန်တော့ပြီးနောက် စုဝေးနေသော နတ်အားလုံးသည် မိမိတို့၏ သင့်လျော်ရာ နေရာသို့ တစ်ဦးချင်း ပြန်သွားကြ၏။
Verse 166
विज्ञातश्ष कथं देवैस्तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः । जनमेजयने पूछा--ब्रह्म! लोकभावन भगवान् अग्नि क्यों अदृश्य हो गये थे और देवताओंने कैसे उनका पता लगाया? यह यथार्थरूपसे बताइये
ဇနမေဇယက မေးသည်။ «အို ဗြဟ္မဏ၊ အမှန်တရားကို အပြည့်အစုံ ပြောပြပါ။ လောကကို ထောက်တည်သော အရှင် အဂ္နိသည် အဘယ်ကြောင့် မမြင်ရအောင် ပျောက်ကွယ်သွားသနည်း၊ နတ်တို့ကလည်း သူ၏ နေရာကို မည်သို့ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သနည်း»
Verse 173
शमीगर्भमथासाद्य ननाश भगवांस्तत: । वैशम्पायनजीने कहा--राजन्! एक समयकी बात है कि प्रतापी भगवान् अग्निदेव महर्षि भूगुके शापसे अत्यन्त भयभीत हो शमीके भीतर जाकर अदृश्य हो गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ «အို မင်းကြီး၊ တစ်ခါတုန်းက တန်ခိုးကြီးမြတ်သော အရှင် အဂ္နိဒေဝသည် မဟာရိရှိ ဘೃဂု၏ ကျိန်စာကို အလွန်ကြောက်ရွံ့၍ ရှမီပင်၏ အတွင်းသို့ ဝင်ကာ မမြင်ရအောင် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်»
Verse 196
ददृशुर्ज्वलनं तत्र वसमानं यथाविधि । तत्पश्चात् अग्नितीर्थमें आकर देवताओंने अग्निको शमीके गर्भमें विधिपूर्वक निवास करते देखा
သူတို့သည် ထိုနေရာ၌ မီးတော်ကို သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း နေထိုင်လျက်ရှိသည်ကို မြင်ကြ၏။ ထို့နောက် အဂ္နိတီရ္ထ (Agnitīrtha) ဟု ခေါ်သော သန့်ရှင်းရာ ကူးကန်သို့ ရောက်လာသောအခါ နတ်တို့သည် ရှမီပင်၏ အတွင်းဝမ်း၌ အဂ္နိသည် ရိုးရာစည်းကမ်းအတိုင်း တည်နေသည်ကို မြင်ကြ၏။
Verse 223
ससर्ज भगवान् यत्र सर्वलोकपितामह: । उस तीर्थमें गोता लगाकर बुद्धिमान् बलरामजी ब्रह्मयोनि तीर्थमें गये, जहाँ सर्वलोकपितामह ब्रह्माने सृष्टि की थी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– လောကအပေါင်း၏ အဘိုးအိုကြီးတော်ဖြစ်သော ဘြဟ္မာဘုရားက တစ်ခါတုန်းက ဖန်ဆင်းမှုကို စတင်ခဲ့သည့် သန့်ရှင်းသော တီရ္ထ၌ ရေချိုးပြီးနောက်၊ ပညာရှိ ဘလရာမသည် ဘြဟ္မယောနီ တီရ္ထသို့ ဆက်လက်သွားရောက်하였다။ ထိုနေရာသည် ဘြဟ္မာ၏ ဖန်ဆင်းရာ မူလနှင့် ဆက်နွယ်သော သန့်မြတ်ရာဌာနဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
The chapter stages a conflict between hospitality and personal vow: Srucāvatī must honor the visiting ascetic with service while maintaining strict fidelity to her declared intention, refusing marriage to the disguised visitor without violating guest-reception ethics.
Tapas is presented as outcome-bearing discipline when aligned with sustained niyama and clarity of intention; the narrative frames endurance and restraint as ethically formative acts that can transform both personal destiny and communal sacred geography.
Yes. The episode explicitly states that three nights of pure residence with fasting at the tīrtha yields the fruit of a twelve-year austerity, and that even a single night’s disciplined stay and bathing grants access to rare worlds otherwise difficult to attain.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.