Adhyaya 61
Abhimanyu’s Śrāddha; Vyāsa’s Assurance of the Unborn Heir (अभिमन्योः श्राद्धं तथा गर्भरक्षणोपदेशः)
Upa-parva: Abhimanyu-Śrāddha and Vyāsa’s Consolation (Aśvamedhika Parva context)
Vaiśaṃpāyana reports that, upon hearing consoling words, the dharma-minded hero performs an exemplary śrāddha. Vāsudeva also regularly completes aurdhva-dehika rites for his beloved relative. A vast number of Brahmins are fed with properly prepared food; gifts include gold, cattle, bedding, and coverings, and the recipients remark on the abundance. Despite correct ritual performance, the mourners—Kṛṣṇa, Baladeva, Sātyaki, and the Pandavas in Nāgasāhvaya—remain internally unquiet due to Abhimanyu’s absence. Uttara, overwhelmed by spousal grief, fasts for many days; the fetus in her womb begins to fail, intensifying the crisis of succession. Vyāsa arrives, perceiving events with divine insight, and instructs Kuntī and Uttara to relinquish despair. He predicts the birth of a radiant grandson who will protect the earth, attributing this to Kṛṣṇa’s potency and his own authoritative utterance; he further advises Arjuna and the others not to grieve for one who has attained exalted worlds. Arjuna’s sorrow lifts. Vyāsa then urges Dharmarāja Yudhiṣṭhira toward the Aśvamedha and disappears; Yudhiṣṭhira resolves to proceed, including the practical matter of arranging resources.
Chapter Arc: सुभद्रा के आग्रह से श्रीकृष्ण यह निश्चय करते हैं कि वसुदेव को अभिमन्यु-वध का वृत्तान्त सुनाया जाए—पर इस प्रकार कि वृद्ध पिता पर वज्र-सा आघात न टूट पड़े। → वैशम्पायन बताते हैं कि श्रीकृष्ण के मन में एक ही चिंता है—दौहित्र-वध का समाचार सुनकर वसुदेव शोक से संतप्त न हो जाएँ। कथा आगे बढ़ते हुए युद्ध-भूमि की भीषणता, असंख्य राजाओं के संहार, और अभिमन्यु के अद्भुत पराक्रम की स्मृति को क्रमशः तीव्र करती है; साथ ही सुभद्रा-उत्तरा के स्त्री-हृदय का विलाप और गर्भस्थ शिशु की रक्षा का आग्रह तनाव को और गाढ़ा करता है। → वसुदेव के सम्मुख अभिमन्यु के अंतिम क्षणों का सार रखा जाता है—उसने इन्द्र-सदृश वीरों (द्रोण, कर्ण आदि) का सामना किया, भारी संहार किया, और अंततः दुष्शासन-पुत्र के वश में जाकर वीरगति को प्राप्त हुआ; यही वह क्षण है जहाँ शौर्य-गौरव और शोक-विदारण एक साथ फूट पड़ते हैं। → कथा का स्वर सांत्वना की ओर मुड़ता है—‘दौहित्र ने स्वर्ग-गति पाई’ यह कहकर शोक को धर्म-सम्मत मर्यादा में बाँधने का प्रयत्न होता है; उत्तरा को गर्भस्थ शिशु की रक्षा और धैर्य धारण करने का उपदेश दिया जाता है, और सुभद्रा के विलाप का चित्रण कर भी उसे संयम की ओर ले जाया जाता है। → सुभद्रा का ‘द्वारका के सब जनों को देखना चाहती हूँ’ कहना संकेत देता है कि शोक अब व्यक्तिगत नहीं रहेगा—यह पूरे वृष्णि-कुल और द्वारका के वातावरण को घेरने वाला है।
Shlokas
Verse 1
औपनआक्ाा बा अकाल एकषेष्टितमो< ध्याय: श्रीकृष्णका सुभद्राके कहनेसे वसुदेवजीको अभिमन्युवधका वृत्तान्त सुनाना वैशम्पायन उवाच कथयतन्नेव तु तदा वासुदेव: प्रतापवान् । महाभारतसयुद्ध॑ तत्कथान्ते पितुरग्रत:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! प्रतापी वसुदेवनन्दन भगवान् श्रीकृष्ण जब पिताके सामने महाभारतयुद्धका वृत्तान्त सुना रहे थे, उस समय उन्होंने उस कथाके बीचमें जान-बूझकर अभिमन्युवधका वृत्तान्त छोड़ दिया। परम बुद्धिमान् वीर श्रीकृष्णने सोचा, पिताजी अपने नातीकी मृत्युका महान् अमंगलजनक समाचार सुनकर कहीं दुःख-शोकसे संतप्त न हो उठें। इनका अप्रिय न हो जाय। इसीसे वह प्रसंग नहीं सुनाया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြော၏—ထိုအခါ တန်ခိုးကြီးသော ဝါစုဒေဝ (ကృష్ణ) သည် မိမိ၏ ဖခင်ရှေ့၌ မဟာဘာရတ စစ်ပွဲအကြောင်းကို ပြန်လည်ပြောကြားနေစဉ်၊ ထိုဇာတ်ကြောင်းအလယ်တွင် အဘိမန်ယူ သတ်ဖြတ်ခံရသည့် အကြောင်းအရာကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ချန်လှပ်ထား하였다။ အလွန်ပညာရှိသော သူရဲကောင်းက “မြေး၏ သေဆုံးသတင်းဆိုးကို ကြားလျှင် ဖခင်သည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် မခံနိုင်အောင် ဖြစ်မည်” ဟု စိုးရိမ်ကာ၊ သနားကြင်နာမှုနှင့် စကားပြောရာ၌ သင့်လျော်မှုကို ထိန်းသိမ်း၍ ထိုအပိုင်းကို မပြောခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 2
अभिमन्योर्वध॑ वीर: सो>त्यक्रामन्महामति: । अप्रियं वसुदेवस्य मा भूदिति महामति:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! प्रतापी वसुदेवनन्दन भगवान् श्रीकृष्ण जब पिताके सामने महाभारतयुद्धका वृत्तान्त सुना रहे थे, उस समय उन्होंने उस कथाके बीचमें जान-बूझकर अभिमन्युवधका वृत्तान्त छोड़ दिया। परम बुद्धिमान् वीर श्रीकृष्णने सोचा, पिताजी अपने नातीकी मृत्युका महान् अमंगलजनक समाचार सुनकर कहीं दुःख-शोकसे संतप्त न हो उठें। इनका अप्रिय न हो जाय। इसीसे वह प्रसंग नहीं सुनाया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြော၏—သူရဲကောင်းကြီး၊ ဉာဏ်ပညာကြီးမားသူသည် “ဝါစုဒေဝအတွက် မနှစ်သက်ဖွယ် မဖြစ်စေချင်” ဟု တွေးကာ အဘိမန်ယူ သတ်ဖြတ်ခံရသည့် အကြောင်းကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ကျော်လွှား၍ မပြောခဲ့သည်။ မြေး၏ သေဆုံးမှုကို ကြားရသဖြင့် အဘိုးအိုသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် ထိခိုက်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ထိုနာကျင်ဖွယ် အပိုင်းကို ချန်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 3
मा दौहित्रवरध॑ श्रुत्वा वसुदेवो महात्ययम् । दुःखशोकाभिसंतप्तो भवेदिति महामति:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! प्रतापी वसुदेवनन्दन भगवान् श्रीकृष्ण जब पिताके सामने महाभारतयुद्धका वृत्तान्त सुना रहे थे, उस समय उन्होंने उस कथाके बीचमें जान-बूझकर अभिमन्युवधका वृत्तान्त छोड़ दिया। परम बुद्धिमान् वीर श्रीकृष्णने सोचा, पिताजी अपने नातीकी मृत्युका महान् अमंगलजनक समाचार सुनकर कहीं दुःख-शोकसे संतप्त न हो उठें। इनका अप्रिय न हो जाय। इसीसे वह प्रसंग नहीं सुनाया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြော၏—“ပညာရှိသူက ‘ဝါစုဒေဝသည် မြေးသတ်ဖြတ်ခံရသည့် သတင်းကို ကြားလျှင် အလွန်ကြီးမားသော ဘေးအန္တရာယ်တစ်ရပ် ဖြစ်လိမ့်မည်။ သူသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုတို့ကြောင့် ထိခိုက်လိမ့်မည်’ ဟု တွေးခဲ့သည်။”
Verse 4
सुभद्रा तु तमुत्क्रान्तमात्मजस्य वर्ध रणे । आचक्ष्व कृष्ण सौभद्रवधमित्यपतद् भुवि,परन्तु सुभद्राने जब देखा कि मेरे पुत्रके निधनका समाचार इन्होंने नहीं सुनाया, तब उसने याद दिलाते हुए कहा--“भैया! मेरे अभिमन्युके वधकी बात भी तो बता दो।” इतना कहकर वह मूर्च्छित होकर पृथ्वीपर गिर पड़ी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြော၏—သို့သော် စုဘဒ္ရာသည် မိမိသား၏ သေဆုံးသတင်းကို မပြောသေးကြောင်း သိမြင်သော်၊ ကృష్ణအား “အကိုရေ၊ စောဘဒ္ရ (အဘိမန်ယူ) သတ်ဖြတ်ခံရသည့် အကြောင်းကိုလည်း ပြောပါ” ဟု သတိပေးလေ၏။ ထိုသို့ ပြောပြီးချင်းပင် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် မူးလဲကာ မြေပေါ်သို့ လဲကျသွား하였다။
Verse 5
तामपश्यन्निपतितां वसुदेव: क्षितौ तदा । दृष्टवैव च पपातोर्व्या सोडपि दु:खेन मूर्च्छित:,वसुदेवजीने बेटी सुभद्राको पृथ्वीपर गिरी हुई देखा। देखते ही वे भी दुःखसे मूर्च्छित हो धरतीपर गिर पड़े
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြော၏—ထိုအခါ ဝသုဒေဝသည် မြေပြင်ပေါ်၌ လဲကျနေသော သူမကို မြင်လျှင် ချက်ချင်းပင် မိမိလည်း မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွား၍ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းကြောင့် မူးမေ့သွားလေ၏။
Verse 6
ततः स दौहित्रवधदुःखशोकसमाहत: । वसुदेवो महाराज कृष्णं वाक्यमथाब्रवीत्,महाराज! तदनन्तर दौहित्रवधके दुःख-शोकसे आहत हो वसुदेवजीने श्रीकृष्णसे इस प्रकार कहा--
ထို့နောက် မိမိမြေး၏ သတ်ဖြတ်ခံရခြင်းကြောင့် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုနှင့် စိုးရိမ်ကြေကွဲမှုတို့က ထိုးနှက်ထားသော ဝသုဒေဝသည် မဟာရာဇာကြီးရေ၊ ကృష్ణကို မိန့်ကြား၍ ဤစကားကို ပြောလေ၏။
Verse 7
ननु त्वं पुण्डरीकाक्ष सत्यवाग भुवि विश्रुत:,“बेटा कमलनयन! तुम तो इस भूतलपर सत्यवादीके रूपमें प्रसिद्ध हो। शत्रुसूदन! फिर क्या कारण है कि आज तुम मुझे मेरे नातीके मारे जानेका समाचार नहीं बता रहे हो। प्रभो! अपने भानजेके वधका वृत्तान्त तुम मुझे ठीक-ठीक बताओ
«အို ကြာပန်းမျက်လုံးရှိသော သားရေ၊ သင်သည် လောက၌ အမှန်စကားပြောသူဟု နာမည်ကြီး၏။ အို ရန်သူသတ်သူရေ၊ ယနေ့ အဘယ်ကြောင့် ငါ့မြေး သတ်ခံရသည့် သတင်းကို ငါ့အား မပြောသနည်း။ အို သခင်၊ သင်၏ တူ၏ သေဆုံးခြင်းအကြောင်းကို ငါ့အား တိတိကျကျ ပြောပြပါ»။
Verse 8
यद् दौहित्रवधं मेउद्य न ख्यापयसि शत्रुहन् | तद् भागिनेयनिधन तत्त्वेनाचक्ष्व मे प्रभो,“बेटा कमलनयन! तुम तो इस भूतलपर सत्यवादीके रूपमें प्रसिद्ध हो। शत्रुसूदन! फिर क्या कारण है कि आज तुम मुझे मेरे नातीके मारे जानेका समाचार नहीं बता रहे हो। प्रभो! अपने भानजेके वधका वृत्तान्त तुम मुझे ठीक-ठीक बताओ
«အို ရန်သူသတ်သူ၊ ယနေ့ ငါ့သမီး၏ သား သတ်ခံရခြင်းအကြောင်းကို မပြောပြလျှင်၊ အို သခင်၊ သင်၏ အစ်မ၏ သား သေဆုံးခြင်းအကြောင်းကို အမှန်တကယ် အပြည့်အစုံ ငါ့အား ပြောပြပါ»။
Verse 9
सदृशाक्षस्तव कथं शत्रुभिर्निहतो रणे । दुर्मरं बत वार्ष्णेय काले<प्राप्ते नृभि: सह
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြော၏—«သင်၏သား သဒೃရှာက္ษသည် ထိုသို့ သင့်တော်လှသောသူဖြစ်လျက် ရန်သူတို့က စစ်မြေပြင်၌ မည်သို့ သတ်နိုင်ခဲ့သနည်း။ အို ဝါර්ṣṇေယ၊ အလား… ကံအချိန် ရောက်လာသောအခါ အနိုင်ယူရန် ခက်ခဲသူတောင် မိမိလူများနှင့်အတူ အဆုံးသတ်ကို တွေ့ရ၏»။
Verse 10
किमब्रवीत् त्वां संग्रामे सुभद्रां मातरं प्रति,कच्चिन्मुखं न गोविन्द तेनाजी विकृतं कृतम् | 'पुण्डरीकाक्ष! संग्राममें अभिमन्युने तुमको और अपनी माता सुभद्राको क्या संदेश दिया था? चंचल नेत्रोंवाला वह मेरा प्यारा नाती मेरे लिये क्या संदेश देकर मरा था? कहीं वह युद्धमें पीठ दिखाकर तो शत्रुओंके हाथसे नहीं मारा गया? गोविन्द! उसने युद्धमें भयके कारण अपना मुख विकृत तो नहीं कर लिया था
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «စစ်မြေပြင်၌ သူသည် မိခင် စုဘဒြာအကြောင်းကို သင့်အား ဘာပြောခဲ့သနည်း။ အို ဂိုဝိန္ဒ၊ ထိုတိုက်ပွဲတွင် သူ၏မျက်နှာသည် မပျက်ယွင်း မကွဲပြားခဲ့သလော။ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် နောက်ပြန်လှည့်ကာ သေဆုံးခဲ့သလား၊ သို့မဟုတ် စိတ်တည်ငြိမ်မှု မပျက်ဘဲ ကျဆုံးခဲ့သလား။»
Verse 11
मां चापि पुण्डरीकाक्ष चपलाक्ष: प्रियो मम । आहवं पृष्ठतः कृत्वा कच्चिन्न निहत: परै:,कच्चिन्मुखं न गोविन्द तेनाजी विकृतं कृतम् | 'पुण्डरीकाक्ष! संग्राममें अभिमन्युने तुमको और अपनी माता सुभद्राको क्या संदेश दिया था? चंचल नेत्रोंवाला वह मेरा प्यारा नाती मेरे लिये क्या संदेश देकर मरा था? कहीं वह युद्धमें पीठ दिखाकर तो शत्रुओंके हाथसे नहीं मारा गया? गोविन्द! उसने युद्धमें भयके कारण अपना मुख विकृत तो नहीं कर लिया था
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို ပုဏ္ဍရိကာက္ရှ (ကြာပန်းမျက်လုံးရှင်)၊ ငါချစ်မြတ်နိုးသော မြေး အဘိမန္ယူ—မျက်လုံးလှုပ်ရှားလွယ်သူ—သည် ငါနှင့် မိခင် စုဘဒြာထံ ဘာသတင်းစကား ပို့ခဲ့သနည်း။ စစ်ပွဲ၌ နောက်ပြန်လှည့်ပြီးနောက် ရန်သူတို့လက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခံရသလော။ အို ဂိုဝိန္ဒ၊ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ကြောက်ရွံ့ခြင်းက သူ၏မျက်နှာကို ပျက်ယွင်းစေခဲ့သလော။»
Verse 12
स हि कृष्ण महातेजा: श्लाघन्निव ममाग्रत:
ထိုတန်ခိုးကြီး၍ တောက်ပသော ကృష్ణသည် ငါ့ရှေ့တော်၌ ချီးမွမ်းသကဲ့သို့ ပြောဆိုလေ၏—သူ၏စကားသည် အာဏာရှိသည့် သမ္မာတရားနှင့် ဓမ္မ၏ရှင်းလင်းမှုကို သယ်ဆောင်နေသည်။
Verse 13
कच्चिन्न निकृतो बालो द्रोणकर्णकृपादिभि:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ထိုလူငယ်ကလေးသည် ဒရೋဏ၊ ကರ್ಣ၊ ကೃပ နှင့် အခြားသူတို့ကြောင့် လှည့်ဖြားခံရခြင်း သို့မဟုတ် မတရားပြုခံရခြင်း မရှိခဲ့သလော။»
Verse 14
धरण्यां निहत: शेते तन््ममाचक्ष्व केशव । स हि द्रोणं च भीष्मं च कर्ण च बलिनां वरम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «သူသည် မြေပြင်ပေါ်၌ ကျဆုံးကာ လဲလျောင်းနေ၏။ အို ကေရှဝ၊ ထိုအကြောင်းကို ငါ့အား ပြောပြပါ။ အကြောင်းမူကား သူသည် ဒရೋဏနှင့် ဘီရှ္မကိုလည်းကောင်း၊ အင်အားကြီးသူတို့အနက် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော ကರ್ಣကိုလည်းကောင်း လဲကျစေခဲ့သူ ဖြစ်၏။»
Verse 15
स्पर्धते सम रणे नित्यं दुहितु: पुत्रको मम | “मेरी बेटीका वह लाड़ला अभिमन्यु रणभूमिमें सदा द्रोणाचार्य, भीष्म तथा बलवानोंमें श्रेष्ठ कर्णके साथ भी लोहा लेनेका हौसला रखता था। कहीं ऐसा तो नहीं हुआ कि द्रोण, कर्ण और कृपाचार्य आदिने मिलकर उस बालकको कपटपूर्वक मार डाला हो और इस प्रकार धोखेसे मारा जाकर धरतीपर सो रहा हो। केशव! यह सब मुझे बताओ” ।। १३-१४ >3॥ एवंविधं बहु तदा विलपन्तं सुदुःखितम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ငါ့သမီး၏သားသည် အမြဲတမ်း တရားမျှတသော စစ်မြေပြင်၌ ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်လိုစိတ်ပြင်းပြနေသူဖြစ်သည်။ သူသည် ဒ్రೋဏ၊ ဘီရှ္မ နှင့် အင်အားကြီးသူတို့အနက် အထူးထင်ရှားသော ကර්ဏ တို့နှင့်တောင် လက်နက်ချင်းတိုက်ရန် သတ္တိရှိခဲ့သည်။ ဒြောဏ၊ ကර්ဏ၊ ကೃပ နှင့် အခြားသူတို့ ပေါင်းစည်းကာ လှည့်ကွက်ဖြင့် ထိုကလေးကို သတ်လိုက်ကြသလား၊ ထိုသို့ လိမ်လည်သတ်ဖြတ်ခံရပြီး ယခု မြေပြင်ပေါ်၌ လဲလျောင်းနေသလား။ ကေရှဝ၊ ဤအရာအားလုံးကို ငါ့အား ပြောပြပါ» ဟုဆို၏။ ထိုအခါ သူသည် အလွန်ကြီးမားသော ဝမ်းနည်းမှုဖြင့် အချိန်ကြာကြာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလေ၏။
Verse 16
न तेन विकृतं वक्त्र कृतं संग्राममूर्धनि
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– စစ်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်၌ပင် သူ၏မျက်နှာသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားခြင်းကြောင့် မပျက်ယွင်းခဲ့၊ စစ်၏အရေးပေါ်အခြေအနေကလည်း သူ၏တည်ငြိမ်မှုကို မဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့။
Verse 17
निहत्य पृथिवीपालान् सहस्रशतसंघश:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– မြေကြီး၏ အုပ်စိုးရှင်များကို ထောင်ချီ၊ ရာချီ အစုအဖွဲ့လိုက် သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် (သူတို့/သူ) သည် ရှေ့သို့ ဆက်လက်တိုးတက်သွား하였다—အလွန်အမင်း အနိုင်ယူမှု၏ ပုံရိပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး လူအစုအဝေးကို သတ်ဖြတ်ကာ ရရှိသော အောင်ပွဲ၏ အမှောင်မိုက်သော သီလပိုင်းဆိုင်ရာ အလေးချိန်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 18
एको होकेन सतत युध्यमाने यदि प्रभो
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «အရှင်၊ လူတစ်ယောက်က အမြဲတမ်း တိုက်ခိုက်နေသည်ဟု တွေ့ရပါက…» ဟူသောစကားသည် တစ်ဦးတည်း၏ သူရဲကောင်းသတ္တိနှင့် စစ်၏ မရပ်မနား တောင်းဆိုမှုတို့ကြားရှိ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ တင်းမာမှုကို ဖော်ပြပြီး၊ သူရဲကောင်း၏ အတည်တကျ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နိုင်မှုတောင် ဓမ္မအတိုင်း ချိန်ဆရမည်ဟု အရိပ်အမြွက် ပြသည်။
Verse 19
न स शक्येत संग्रामे निहन्तुमपि वज्िणा । 'प्रभो! यदि निरन्तर उसे एक-एक वीरके साथ ही युद्ध करना पड़ता तो रणभूमिमें वज्रधारी इन्द्र भी उसे नहीं मार सकते थे (परन्तु वहाँ तो बात ही दूसरी हो गयी) ।। १८ $ई || समाद्वते च संग्रामात् पार्थे संशप्तकैस्तदा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– စစ်ပွဲတွင် သူကို သတ်နိုင်မည်မဟုတ်—ဗဇ္ရကိုင် အိန္ဒြာတောင် မသတ်နိုင်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ တိုက်ပွဲက တစ်ဦးချင်း တစ်ဦးချင်း ဆက်တိုက် ယှဉ်ပြိုင်သည့် အစဉ်အလာအတိုင်းသာ ဖြစ်နေခဲ့လျှင် သူ၏စွမ်းရည်ကြောင့် သူသည် မလွယ်ကူစွာ မကျဆုံးနိုင်သူ ဖြစ်နေမည်; အခြေအနေပြောင်းလဲသွားမှသာ ထိုရလဒ် ပြောင်းနိုင်သည်။
Verse 20
ततः शत्रुवधं कृत्वा सुमहान्तं रणे पित:
ထို့နောက် စစ်မြေပြင်၌ ရန်သူတို့ကို အလွန်ကြီးမားစွာ သတ်ဖြတ်အောင်မြင်ပြီးနောက်၊ တိုက်ပွဲကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သွားသော အဖေသည် ဆက်လက် ခရီးဆက်သွားလေ၏။
Verse 21
नूनं च स गतः स्वर्ग जहि शोकं॑ महामते
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– “အမှန်ပင် သူသည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ သွားပြီးပြီ။ ထို့ကြောင့် မဟာမတေ၊ သင်၏ ဝမ်းနည်းမှုကို ပယ်ချလော့။”
Verse 22
न हि व्यसनमासाद्य सीदन्ति कृतबुद्धय: । “महामते! अभिमन्यु निश्चय ही स्वर्गलोकमें गया है; अतः आप उसके लिये शोक न कीजिये। पवित्र बुद्धिवाले साधु पुरुष संकटमें पड़नेपर भी इतने खिन्न नहीं होते हैं || २१ $ई || द्रोणकर्णप्रभूतयो येन प्रतिसमासिता:
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– “ဉာဏ်တည်ငြိမ်၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာသူတို့သည် အပျက်အဆီးကြုံလာသော်လည်း မလဲကျကြ။ ထို့ကြောင့် မဟာမတေ၊ အဘိမညုအတွက် မဝမ်းနည်းလော့—သူသည် အမှန်တကယ် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်သွားပြီ။ စိတ်သန့်ရှင်း၍ သီလရှိသူတို့သည် ဘေးအန္တရာယ်ကြုံလည်း စိတ်ပျက်အားလျော့မသွားကြ။”
Verse 23
स शोकं जहि दुर्धर्ष मा च मन्युवशं गम:
“ဝမ်းနည်းမှုကို ပယ်ချလော့၊ မအနိုင်ယူနိုင်သူရေ; ဒေါသ၏ အာဏာအောက်သို့ မကျရောက်စေနှင့်။”
Verse 24
शस्त्रपूतां हि स गतिं गत: परपुरंजय: । “दुर्धषष वीर पिताजी! इसलिये आप शोक त्याग दीजिये! शोकके वशीभूत न होइये। शत्रुओंके नगरपर विजय पानेवाला वीरवर अभिमन्यु शस्त्राघातसे पवित्र हो उत्तम गतिको प्राप्त हुआ है ।। २३ $ ।। तस्मिंस्तु निहते वीरे सुभद्रेयं स््वसा मम,आर्ये क््व दारका: सर्वे द्रष्टमिच्छामि तानहम् । “उस वीरके मारे जानेपर मेरी यह बहिन सुभद्रा दुःखसे आतुर हो पुत्रके पास जाकर कुररीकी भाँति विलाप करने लगी और द्रौपदीके पास जाकर दुःखमग्न हो पूछने लगी --'आर्ये! सब बच्चे कहाँ हैं? मैं उन सबको देखना चाहती हूँ!
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– “ရန်သူမြို့တော်များကို အနိုင်ယူသူ ထိုသူရဲကောင်းသည် လက်နက်ဒဏ်ရာဖြင့် သန့်စင်ကာ ကောင်းမြတ်သော လမ်းခရီးသို့ ရောက်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် သူရဲကောင်းအဖေကြီးရေ၊ ဝမ်းနည်းမှုကို ပယ်ချလော့; ဝမ်းနည်းခြင်း၏ အာဏာအောက်သို့ မကျရောက်စေနှင့်။ ရန်သူမြို့တော်များကို အနိုင်ယူသော စစ်သူရဲကောင်းအထွတ်အထိပ် အဘိမညုသည် စစ်ဒဏ်ရာများကြောင့် အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်ခဲ့၏။ သို့သော် ထိုသူရဲကောင်း သတ်ဖြတ်ခံရသောအခါ၊ ငါ့အစ်မ စုဘဒြာသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် လွှမ်းမိုးခံကာ သားထံသို့ သွား၍ ကူရရီငှက်ကဲ့သို့ ငိုကြွေးလေ၏။ ထို့နောက် ဒရောပဒီထံသို့ ဝမ်းနည်းစွာ ချဉ်းကပ်ပြီး ‘အာရျယေ၊ ကလေးတွေ အားလုံး ဘယ်မှာလဲ။ ငါ သူတို့အားလုံးကို မြင်ချင်တယ်’ ဟု မေးလေ၏။”
Verse 25
दुःखार्ताथो सुतं प्राप्प कुररीव ननाद ह । द्रौपदी च समासाद्य पर्यपृच्छत दुःखिता
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းကြောင့် မိန်းမသည် သားထံသို့ ရောက်လာကာ ကုရာရီငှက်ကဲ့သို့ အော်ဟစ်ငိုကြွေးလေ၏။ ထို့နောက် အလွန်စိတ်မသာညည်းတွားလျက် ဒြော်ပဒီထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ မဟာဘေးအတွင်း ဘာဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်ကို သိလို၍ မေးမြန်းလေ၏။
Verse 26
अस्यास्तु वचन श्रुत्वा सर्वास्ता: कुरुयोषित:,“इसकी बात सुनकर कुरुकुलकी सारी स्त्रियाँ इसे दोनों हाथोंसे पकड़कर अत्यन्त आर्त-सी होकर करुण विलाप करने लगीं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– သူမ၏စကားကို ကြားသော် ကုရုမျိုးရိုးမှ မိန်းမများအားလုံး ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးခံရ၍ သူမကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ဆုပ်ကိုင်ကာ အလွန်အမင်းနာကျင်သဖြင့် ကရုဏာတရားဖြင့် ငိုကြွေးမြည်တမ်းလေ၏။
Verse 27
भुजाभ्यां परिगृहौनां चुक्कुशु: परमार्तवत्,“इसकी बात सुनकर कुरुकुलकी सारी स्त्रियाँ इसे दोनों हाथोंसे पकड़कर अत्यन्त आर्त-सी होकर करुण विलाप करने लगीं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဤစကားများကို ကြားသော် ကုရုမျိုးရိုးမှ မိန်းမများအားလုံးက သူမကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ပတ်လည်ဆုပ်ကိုင်ကာ အလွန်အမင်းနာကျင်ပူဆွေးလျက် ကရုဏာတရားဖြင့် ငိုကြွေးမြည်တမ်းလေ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကို မထိန်းနိုင်လျှင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ငိုကြွေးခြင်းအဖြစ် ပေါက်ကွဲထွက်လာကြောင်း၊ မဟာစစ်ပွဲ အပြင်ပန်းအားဖြင့် ပြီးဆုံးသော်လည်း လူသားတို့၏ အနာတရများက ဆက်လက်ကျန်ရှိနေကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 28
उत्तरां चाब्रवीद् भद्रे भर्ता स क्व नु ते गत: । क्षिप्रमागमनं महां तस्य त्वं वेदयस्व ह,“सुभद्राने उत्तरासे भी पूछा--“भद्रे! तुम्हारा पति वह अभिमन्यु कहाँ चला गया? तुम शीघ्र उसे मेरे आगमनकी सूचना दो
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဥတ္တရာကို ချစ်ခင်စွာ ခေါ်၍ သူမက “အို မင်္ဂလာရှိသော မိန်းကလေး၊ သင်၏ခင်ပွန်း အဘိမန်ယုသည် ဘယ်သို့ သွားသနည်း။ ငါရောက်လာကြောင်းကို ချက်ချင်း သူ့အား အသိပေးလော့” ဟု မေးလေ၏။
Verse 29
ननु नामाद्य वैराटि श्रुत्वा मम गिरं सदा | भवनान्निष्पतत्याशु कस्मान्नाभ्येति ते पति:,“विराटकुमारी! जो सदा मेरी आवाज सुनकर शीघ्र घरसे निकल पड़ता था, वही तुम्हारा पति आज मेरे पास क्यों नहीं आता है?
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– “အို ဗိရာဋမင်းသမီး၊ ငါ့အသံကို ကြားသမျှ အိမ်မှ ချက်ချင်း ထွက်ပြေးလာတတ်သူ—အဲဒီ သင်၏ခင်ပွန်းသည် ယနေ့ ငါ့ထံသို့ အဘယ်ကြောင့် မလာသနည်း” ဟု ဆိုလေ၏။
Verse 30
अभिमन्यो कुशलिनो मातुलास्ते महारथा: । कुशल चाब्रुवन् सर्वे त्वां युयुत्सुमिहागतम्,“अभिमन्यो! तुम्हारे सभी महारथी मामा सकुशल हैं और युद्धकी इच्छासे यहाँ आये हुए तुमसे उन सबने तुम्हारा कुशल-समाचार पूछा है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အဘိမန်ယုရေ၊ မင်း၏ မိခင်ဘက် ဦးလေးများ—မဟာရထ (ရထားစစ်သူရဲကြီး) များ—အားလုံး ကောင်းမွန်လုံခြုံကြသည်။ စစ်တိုက်လိုသော ဆန္ဒဖြင့် ဤနေရာသို့ ရောက်လာကြပြီး မင်း၏ ကျန်းမာချမ်းသာမှုကို မေးမြန်းကြသည်»။
Verse 31
आचदक्ष्व मेउ्द्य संग्रामं यथापूर्वमरिंदम । कस्मादेवं विलपतीं नाद्येह प्रतिभाषसे,'शत्रुदमन! पहलेकी भाँति आज भी तुम मुझे युद्धकी बात बताओ। मैं इस प्रकार विलाप करती हूँ तो भी आज यहाँ तुम मुझसे बात क्यों नहीं करते हो?”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ၊ ယခင်ကလိုပင် ယနေ့လည်း စစ်ပွဲအကြောင်းကို ငါ့အား ပြောပြလော့။ ငါ ဤသို့ ငိုကြွေးနေသော်လည်း ယနေ့ ဤနေရာ၌ အဘယ်ကြောင့် ငါ့ကို မပြောမဆိုသနည်း»။
Verse 32
एवमादि तु वार्ष्णेय्यास्तस्यास्तत्परिदेवितम् । श्र॒ुत्वा पृथा सुदुःखार्ता शनैर्वाक्यमथाब्रवीत्,'सुभद्राका इस प्रकार विलाप सुनकर अत्यन्त दुःखसे आतुर हुई बुआ कुन्तीने शनैः- शनैः उसे समझाते हुए कहा--'सुभद्रे! वासुदेव, सात्यकि और पिता अर्जुन--तीनों जिसका बहुत लाड़-प्यार करते थे, वह बालक अभिमन्यु कालधर्मसे मारा गया है (उसकी आयु पूरी हो गयी, इसलिये मृत्युके अधीन हुआ है)
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဗာရ္ෂ္ဏေယီ (သုဘဒြာ) ၏ အမျိုးမျိုးသော ငိုကြွေးမြည်တမ်းသံကို ကြားသော် ပෘထာ (ကွန်တီ) သည်လည်း အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းကြေကွဲကာ နူးညံ့သိမ်မွေ့စွာ၊ တဖြည်းဖြည်း စကားဆို၍ နှစ်သိမ့်ပေးလေသည်။ ထိုအခါ သုဘဒြာအား—ဝာစုဒေဝ၊ စာတျကိ နှင့် ဖခင် အာర్జုနတို့က အလွန်ချစ်ခင်လက်ပံ့ထားသော အဘိမန်ယုသည်ပင် အချိန်၏ ဓမ္မ၊ သေမင်း၏ ဓမ္မအောက်သို့ ကျရောက်ကာ ကံသတ်မှတ်ထားသော အသက်တာကာလ ပြည့်စုံသဖြင့် ကွယ်လွန်သွားပြီဟု သတိပေးလေသည်။
Verse 33
सुभद्रे वासुदेवेन तथा सात्यकिना रणे | पित्रा च लालितो बाल: स हत: कालधर्मणा,'सुभद्राका इस प्रकार विलाप सुनकर अत्यन्त दुःखसे आतुर हुई बुआ कुन्तीने शनैः- शनैः उसे समझाते हुए कहा--'सुभद्रे! वासुदेव, सात्यकि और पिता अर्जुन--तीनों जिसका बहुत लाड़-प्यार करते थे, वह बालक अभिमन्यु कालधर्मसे मारा गया है (उसकी आयु पूरी हो गयी, इसलिये मृत्युके अधीन हुआ है)
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သုဘဒြာရေ၊ ဝာစုဒေဝကလည်းကောင်း၊ စစ်မြေပြင်အတွင်း စာတျကိကလည်းကောင်း၊ ဖခင်ကလည်းကောင်း ချစ်ခင်လက်ပံ့ထားသော ထိုကလေး အဘိမန်ယုသည် အချိန်၏ ဓမ္မကြောင့် သတ်ဖြတ်ခံရပြီ။ သူ၏ သေဆုံးခြင်းသည် မလွဲမသွေ ဖြစ်ရမည့် မရဏဓမ္မ၏ လမ်းစဉ်ပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 34
ईदृशो मर्त्यधर्मोडयं मा शुचो यदुनन्दिनि । पुत्रो हि तव दुर्धर्ष: सम्प्राप्त: परमां गतिम्,“यदुनन्दिनि! मृत्युलोकमें जन्म लेनेवाले मनुष्योंका धर्म ही ऐसा है--उन्हें एक-न-एक दिन मृत्युके वशमें होना ही पड़ता है, इसलिये शोक न करो। तुम्हारा दुर्जय पुत्र परम गतिको प्राप्त हुआ है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ယဒုမျိုး၏ ပျော်ရွှင်ခြင်းရေ၊ ဤလောက၌ လူသားတို့၏ မရဏဓမ္မသည် ဤသို့ပင်—မွေးဖွားလာသူတိုင်း တစ်နေ့တွင် သေမင်း၏ အာဏာအောက်သို့ ကျရောက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် မဝမ်းနည်းလော့။ မင်း၏ မအနိုင်ယူနိုင်သော သားသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားပြီ»။
Verse 35
कुले महति जातासि क्षत्रियाणां महात्मनाम् | मा शुचश्चपलाक्ष त्वं पद्मपत्रनिभेक्षणे,“बेटी! कमलदललोचने! तुम महात्मा क्षत्रियोंके महान् कुलमें उत्पन्न हुई हो; अतः तुम अपने चंचल नेत्रोंवाले पुत्रके लिये शोक न करो
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «သမီးရေ—ကြာရွက်ကဲ့သို့ မျက်လုံးရှိသူရေ—သင်သည် စိတ်မြင့်မြတ်သော က္ෂတ္တရိယ မဟာဝంశကြီးတွင် မွေးဖွားလာသူဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မျက်လုံးလှုပ်ရှားမငြိမ်သော သင်၏သားအတွက် မငိုကြွေးမပူဆွေးပါနှင့်»။
Verse 36
उत्तरां त्वमवेक्षस्व गुर्विणी मा शुच: शुभे । पुत्रमेषा हि तस्याशु जनयिष्यति भाविनी,“शुभे! तुम्हारी बहू उत्तरा गर्भवती है, तुम उसीकी ओर देखो, शोक न करो। वह भाविनी उत्तरा शीघ्र ही अभिमन्युके पुत्रको जन्म देगी”
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမရေ၊ ဥတ္တရာကို ကြည့်လော့—သူမသည် ကိုယ်ဝန်ရှိနေပြီ။ မပူဆွေးပါနှင့်။ သီလသမာဓိရှိသော ဥတ္တရာသည် မကြာမီ သူ့အတွက် (အဘိမန်ယုအတွက်) သားတစ်ယောက်ကို မွေးဖွားပေးလိမ့်မည်»။
Verse 37
एवमाश्वासयित्वैनां कुन्ती यदुकुलोद्वह । विहाय शोक दुर्धर्ष श्राद्धमस्य हकल्पयत्,“यदुकुलभूषण पिताजी! इस प्रकार सुभद्राको समझा-बुझाकर दुस्तर शोकको त्यागकर कुन्तीने उसके श्राद्धकी तैयारी करायी
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုသို့ သူမကို နှစ်သိမ့်ပြီးနောက် ကုန္တီသည် ယဒုဝంశ၏ အထွဋ်အမြတ်သူရဲကောင်းကို ခေါ်ဆိုကာ မလွန်ဆန်နိုင်လောက်အောင် ကြီးမားသော ဝမ်းနည်းမှုကို စွန့်လွှတ်ရန် တိုက်တွန်းပြီး၊ ထို့နောက် သူ့အတွက် ရှရာဒ္ဓ (śrāddha) အခမ်းအနားကို စီစဉ်စေ하였다။
Verse 38
समनुज्ञाप्य धर्मज्ञं राजानं भीममेव च । यमौ यमोपमौ चैव ददौ दानान्यनेकश:,“धर्मज्ञ राजा युधिष्ठटिर और भीमसेनको आदेश देकर तथा यमके समान पराक्रमी नकुल-सहदेवको भी आज्ञा देकर कुन्तीदेवीने अभिमन्युके उद्देश्य्से अनेक प्रकारके दान दिलाये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ဓမ္မကို သိမြင်သော ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရနှင့် ဘီမတို့၏ သဘောတူညီချက်ကို ရယူပြီး၊ ထို့အပြင် ယမကဲ့သို့ အင်အားကြီးသော အမွှာညီအစ်ကို နကူလနှင့် သဟဒေဝတို့ကိုလည်း ညွှန်ကြားကာ၊ ကုန္တီသည် အဘိမန်ယုကို ရည်ရွယ်၍ အမျိုးမျိုးသော ဒါနများကို ပေးကမ်းစေ하였다။
Verse 39
ततः प्रदाय बद्ीर्गा ब्राह्मणाय यदूद्वह | समादह्दगष्य तु वार्ष्णेयी वैराटीमब्रवीदिदम्,“यदुकुलभूषण! तत्पश्चात् ब्राह्मणोंको बहुत-सी गौएँ दान देकर कुन्तीने विराटकुमारी उत्तरासे कहा--
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးအား နွားများစွာကို ဒါနပေးပြီးနောက်၊ ကုန္တီသည် ယဒုဝంశသူရဲကောင်းကို ခေါ်ဆိုကာ ဗိရာဋ၏ မင်းသမီး ဥတ္တရာကို ဤသို့ ပြော하였다။
Verse 40
वैराटि नेह संतापस्त्वया कार्यों हानिन्दिते | भर्तरें प्रति सुश्रोणि गर्भस्थं रक्ष वै शिशुम्,“अनिन्द्य गुणोंवाली विराटराजकुमारी! अब तुम्हें यहाँ पतिके लिये संताप नहीं करना चाहिये। सुन्दरि! तुम्हारे गर्भमें जो अभिमन्युका बालक है, उसकी रक्षा करो”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဗိရာဋမင်းသမီး၊ အပြစ်ကင်းစင်သူမ၊ သင်၏ခင်ပွန်းကြောင့် ဤနေရာတွင် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမနေသင့်။ ခါးလှပသောမိန်းမရေ၊ သင်၏ဝမ်းတွင်းရှိ ကလေးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်လော့—အဘိမန်ယူ၏ ရင်သွေးကို»။
Verse 41
एवमुकक््त्वा तत: कुन्ती विरराम महाद्युते । तामनुज्ञाप्य चैवेमां सुभद्रां समुपानयम्,“महाद्युते! ऐसा कहकर कुन्तीदेवी चुप हो गयीं। उन्हींकी आज्ञासे मैं इस सुभद्रा देवीको साथ लाया हूँ
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဤသို့ ပြောပြီးနောက် ဂုန္တီမယ်တော်သည် ဂုဏ်သိက္ခာတောက်ပလျက် တိတ်ဆိတ်သွား၏။ သူမ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့်၊ သူမ၏ အမိန့်အတိုင်း ငါသည် စုဘဒြာကို ဤနေရာသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်»။
Verse 42
एवं स निधन प्राप्तो दौहित्रस्तव मानद । संतापं त्यज दुर्धर्ष मा च शोके मन: कृथा:,“मानद! इस प्रकार आपका दौहित्र अभिमन्यु मृत्युको प्राप्त हुआ है। दुर्धर्ष वीर! आप संताप छोड़ दें और मनको शोकमग्न न करें!
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဂုဏ်ပေးသူရေ၊ ဤသို့ဖြင့် သင်၏သမီး၏သား (မြေး) အဘိမန်ယူသည် သေဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့ပြီ။ မအနိုင်ယူနိုင်သော သူရဲကောင်းရေ၊ ဤပူလောင်သော ဝမ်းနည်းမှုကို စွန့်လွှတ်လော့၊ စိတ်ကိုလည်း ဆိုးကွဲသော သောကထဲ မဖန်တီးပါနှင့်»။
Verse 61
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि वसुदेवसान्त्वने एकषष्टितमो5ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ အရှွမေဓိက ပဗ္ဗတွင် ပါဝင်သော အနုဂီတာ အပိုင်း၏ အခန်း (၆၁) သည် ပြီးဆုံး၏။ ဤသည်မှာ ဝါစုဒေဝ၏ သက်သာပေးသော မိန့်ခွန်းနှင့် ဆိုင်သော အပိုဒ်၏ အဆုံးသတ်မှတ်တမ်း ဖြစ်သည်။
Verse 93
यत्र मे हृदयं दुःखाच्छतथा न विदीर्यते । “वृष्णिनन्दन! अभिमन्युकी आँखें ठीक तुम्हारे ही समान सुन्दर थीं। हाय! वह रणभूमिमें शत्रुओंद्वारा कैसे मारा गया? जान पड़ता है, समय पूरा होनेके पहले मनुष्यके लिये मरना अत्यन्त कठिन होता है, तभी तो यह दारुण समाचार सुनकर भी दु:खसे मेरे हृदयके सैकड़ों टुकड़े नहीं हो जाते हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဝမ်းနည်းမှုကြောင့် ထိခိုက်နေရသော်လည်း ငါ့နှလုံးသည် အပိုင်းတစ်ရာအဖြစ် မကွဲမပြားသေးသည်မှာ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ဗೃෂ္ဏိမျိုးဆက်ရေ၊ အဘိမန်ယူ၏ မျက်လုံးများသည် သင်၏ မျက်လုံးများကဲ့သို့ လှပခဲ့သည်။ အို၊ စစ်မြေပြင်တွင် ရန်သူတို့၏ လက်ဖြင့် သူ မည်သို့ သတ်ဖြတ်ခံရသနည်း။ လူတစ်ယောက်၏ သတ်မှတ်ကာလ မပြည့်စုံသေးလျှင် သေခြင်းကို တွေ့ကြုံရသည်မှာ အလွန်ခက်ခဲသည်ဟု ထင်ရသည်—ထို့ကြောင့် ဤကြမ်းတမ်းသော သတင်းကို ကြားရသော်လည်း ငါ့နှလုံးသည် သောကကြောင့် မကွဲပျက်သေးခြင်းပင်»။
Verse 123
बालभावेन विनयमात्मनो5डकथयत् प्रभु: । “श्रीकृष्ण! वह महातेजस्वी और प्रभावशाली बालक अपने बालस्वभावके कारण मेरे सामने विनीतभावसे अपनी वीरताकी प्रशंसा किया करता था
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို သရီကృష్ణာ၊ ထိုကလေးသည် တေဇဓာတ်အလွန်တောက်ပ၍ အာနုဘော်ထူးကဲသူဖြစ်၏။ ကလေးသဘာဝကြောင့် ငါ့ရှေ့တွင် ရိုသေသိမ်မွေ့သကဲ့သို့ ရပ်နေလျက်ပင် မိမိ၏ သူရဲကောင်းမှုကို မကြာခဏ ချီးမွမ်းပြောဆိုတတ်၏။ ထို့ကြောင့် အပြစ်ကင်းသကဲ့သို့သော အမူအရာအောက်တွင် မိမိ၏ စွမ်းရည်ကို ပြောကာ အပြင်ပန်းအားဖြင့်တော့ လေးစားမှုကို ထိန်းထားလေ၏။»
Verse 153
पितरं दु:खिततरो गोविन्दो वाक्यमत्रवीत् । इस प्रकार पिताको अत्यन्त दु:खित होकर बहुत विलाप करते देख श्रीकृष्ण स्वयं भी बहुत दुःखी हो गये और उन्हें सान्त्वना देते हुए इस प्रकार बोले--
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဖခင်သည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးလွန်ကဲ၍ အလွန်အမင်း ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေသည်ကို မြင်သော် ဂోవိန္ဒ (သရီကృష్ణ) ကိုယ်တိုင်လည်း နာကျင်ကြေကွဲလှ၏။ ထိုသူ၏ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေ၍ နှစ်သိမ့်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ထိုစကားတို့ကို ပြောလေ၏။
Verse 166
न पृष्ठतः कृतश्नापि संग्रामस्तेन दुस्तर: । “पिताजी! अभिमन्युने संग्राममें आगे रहकर शत्रुओंका सामना किया। उसने कभी भी अपना मुख विकृत नहीं किया। उस दुस्तर युद्धमें उसने कभी पीठ नहीं दिखायी
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထိုခက်ခဲလှသော စစ်ပွဲ၌ပင် သူသည် နောက်ကွယ်မှ မလုပ်ဆောင်ခဲ့။ သူကြောင့်ပင် တိုက်ပွဲသည် ကျော်ဖြတ်ရန် ခက်ခဲသည့်အရာ ဖြစ်လာ၏။ သူသည် ရန်သူကို ရှေ့တန်းမှ တိုက်ခိုက်ကာ မည်သည့်အခါမျှ ကျောမပြခဲ့ဘဲ၊ စစ်သူရဲ၏ ဓမ္မ—တည်ကြည်သော သတ္တိနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာ—ကို ကိုယ်တိုင်ထင်ဟပ်ပြသလေ၏။
Verse 176
खेदितो द्रोणकर्णाभ्यां दौःशासनिवशं गत: । “लाखों राजाओंके समूहोंको मारकर द्रोण और कर्णके साथ युद्ध करते-करते जब वह बहुत थक गया, उस समय दु:शासनके पुत्रके द्वारा मारा गया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– မင်းများအစုအဝေး မရေမတွက်ကို သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ဒ್ರೋဏ နှင့် ကර්ဏ တို့နှင့် ရှည်လျားစွာ တိုက်ခိုက်ရင်း အလွန်ပင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သွားသောအခါ၊ သူသည် ဒုಃရှာသန၏ သား၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ကာ ထိုသူ၏ လက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခံရလေ၏။ ဤကဗျာသည် စစ်ပွဲ၌ အင်အားကြီးမားသော်လည်း ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့် အခြေအနေတို့ကြောင့် ကျဆုံးနိုင်ကြောင်းကို—နည်းဗျူဟာတစ်ခုထက် ပို၍ ဓမ္မနှင့် ဝမ်းနည်းဖွယ် အလှည့်အပြောင်းအဖြစ်—ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 196
पर्यवार्यत संक्रुद्ध: स द्रोणादिभिराहवे । “अर्जुन संशप्तकोंके साथ युद्ध करते हुए संग्राम-भूमिसे बहुत दूर हट गये थे। इस अवसरसे लाभ उठाकर क्रोधमें भरे हुए द्रोणाचार्य आदि कई वीरोंने मिलकर उस बालकको चारों ओरसे घेर लिया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဒေါသထန်လျက် သူသည် စစ်မြေပြင်၌ ဒ್ರೋဏ နှင့် အခြားသူရဲကောင်းများ၏ ဝိုင်းရံခြင်းကို ခံရလေ၏။ အကြောင်းမှာ အာర్జုန သည် သံသပ္တကများနှင့် တိုက်ခိုက်နေ၍ စစ်ကွင်းမှ အလွန်ဝေးသို့ ရွှေ့သွားခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအခိုက်အတန့်ကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ဒ್ರೋဏာචာရ്യ နှင့် ဒေါသပြည့်ဝသော သူရဲကောင်းများစွာတို့သည် ပေါင်းစည်း၍ ထိုကလေးကို လေးဖက်လုံးမှ ဝိုင်းပတ်လိုက်ကြသည်—စစ်ပွဲ၌ အခွင့်အရေးနှင့် ဒေါသသည် တရားမျှတမှုနှင့် ထိန်းသိမ်းမှုကို မကြာခဏ ဖုံးလွှမ်းသွားတတ်ကြောင်းကို ပြသလေ၏။
Verse 223
रणे महेन्द्रप्रतिमा: स कथ्थ॑ नाप्रुयाद् दिवम् । “जिसने इन्द्रके समान पराक्रमी द्रोण, कर्ण आदि वीरोंका युद्धमें डटकर सामना किया है, उसे स्वर्गकी प्राप्ति कैसे नहीं होगी?
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «စစ်မြေပြင်၌ အင်ဒြာနှင့်တူသော အင်အားရှိသည့် ဒြောဏ၊ ကဏ္ဏာတို့ကဲ့သို့သော သူရဲကောင်းများကို မလှုပ်မယှက် ရင်ဆိုင်တည်ကြည်ခဲ့သူသည် ကောင်းကင်ဘုံကို မရနိုင်ဘဲ မည်သို့ရှိနိုင်မည်နည်း?»
Verse 253
आर्ये क््व दारका: सर्वे द्रष्टमिच्छामि तानहम् । “उस वीरके मारे जानेपर मेरी यह बहिन सुभद्रा दुःखसे आतुर हो पुत्रके पास जाकर कुररीकी भाँति विलाप करने लगी और द्रौपदीके पास जाकर दुःखमग्न हो पूछने लगी --'आर्ये! सब बच्चे कहाँ हैं? मैं उन सबको देखना चाहती हूँ!
«အာရျေ… ကလေးတွေ အားလုံး ဘယ်မှာလဲ။ အားလုံးကို ငါ မြင်ချင်တယ်»—သူရဲကောင်းသည် သတ်ဖြတ်ခံရသည့်အခါ ငါ့ညီမ စုဘဒြာသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် မောပန်းကာ သားထံသို့ သွားပြီး ကုရရီငှက်ကဲ့သို့ ငိုကြွေးလေ၏။ ထို့နောက် ဒြောပဒီထံသို့ သွားကာ စိတ်မချမ်းသာစွာ မေးလေ၏– «အာရျေ… ကလေးတွေ အားလုံး ဘယ်မှာလဲ။ ငါ သူတို့အားလုံးကို မြင်ချင်တယ်»
Verse 2036
दौह्तित्रस्तव वार्ष्णेय दौःशासनिवशं गत: । “वृष्णिकुल भूषण पिताजी! तो भी शत्रुओंका बड़ा भारी संहार करके आपका वह दौहित्र युद्धमें द:ःशासन-कुमारके अधीन हुआ
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို ဝါရှ္ဏေယ (ဝೃಷ္ဏိမျိုးဆက်)၊ သင်၏ မြေးသည် ရန်သူတို့ကို အလွန်ကြီးမားစွာ သတ်ဖြတ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် စစ်ပွဲ၌ ဒုಃရှာသန၏ သား၏ အာဏာအောက်သို့ ကျရောက်သွားလေ၏»
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to balance authentic mourning with the obligation to preserve life and polity: grief must not endanger the unborn successor or paralyze royal duties.
Ritual action and ethical generosity can externalize and regulate sorrow; moreover, one should temper grief through a broader view of destiny, merit, and communal responsibility.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter instead functions as narrative meta-guidance, presenting Vyāsa’s authoritative reassurance as the legitimizing hinge from bereavement to the Aśvamedha program.