Varaha Purana 138.3: Adhyaya 138, Shloka 3

The Episode of the Khañjarīṭa Bird

and the Saukarava Tīrtha’s Merit

Devanagari script

ततः कमलपत्राक्षी सर्वधर्मविदां वरा ॥ विस्मयं परमं गत्वा निर्वृत्तेनान्तरात्मना।

Recitation with translationVaraha Purana 138.3

Transliteration

tataḥ kamalapatrākṣī sarvadharmavidāṃ varā || vismayaṃ paramaṃ gatvā nirvṛttenāntarātmanā

Translation

Kemudian wanita bermata laksana kelopak teratai—yang utama antara para mengetahui segala dharma—setelah mencapai kehairanan tertinggi, menjadi tenteram dalam batin terdalamnya.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (अधिकरण/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तर-निर्देशक अव्यय (then/thereafter)

• कमलपत्र-अक्षी: she whose eyes are like lotus-petals
• कमलपत्र-अक्षी: Karta (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: कमल (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्षी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; बहुव्रीहिः (कमलपत्रे इव अक्षिणी यस्याः सा)

• सर्वधर्मविदाम्: of the knowers of all dharmas
• सर्वधर्मविदाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक) + विद् (धातु) → विद्/विद्- (प्रातिपदिक: विद्/विद् ‘knower’)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); बहुवचन; समासः (सर्वधर्मविद् = सर्वान् धर्मान् वेत्ति इति)

• वरा: excellent; best
• वरा: Karta (कर्ता/विषय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; विशेषण (श्रेष्ठा)

• विस्मयम्: astonishment
• विस्मयम्: Karma (कर्म/प्राप्त्यर्थ)
• Type: Noun
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• परमम्: supreme; great
• परमम्: Karma (कर्म/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन; विशेषण (विस्मयम् इति विशेष्यस्य)

• गत्वा: having attained; having reached
• गत्वा: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त/अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया (having gone/attained)

• निर्वृत्तेन: with a tranquil; pacified
• निर्वृत्तेन: Karana (करण/हेतु-उपकरण)
• Type: Adjective
• Root: निर्+वृत् (धातु) → निर्वृत्त (कृदन्त/भूतकृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (instrumental form); तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन; विशेषण (अन्तरात्मना इति)

• अन्तरात्मना: with (her) inner self; in her heart
• अन्तरात्मना: Karana (करण/सहभाव)
• Type: Noun
• Root: अन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन

Speaker

Narrator (transition to dialogue)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Dialogue
• Vaishnavism

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It frames the affective shift after an embedded tale, preparing a new interrogative sequence typical of Purāṇic didactic dialogue.

Which geographic location is identified?

The location is not yet specified here; the verse sets the emotional and narrative context for the subsequent questions about Saukārava-kṣetra.

What is the primary ethical instruction?

Implicitly, it valorizes reflective calm and receptivity to instruction after hearing accounts of dharma and sacred places.