Rig Veda 1.164.9: Mandala 1, Sukta 164, Mantra 9

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Riddle-hymn (enigmatic); implicit cosmic powers: Sūrya/Viṣṇu (three strides), Aditi/Mother-force, and the Light (Go)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

युक्ता मातासीद्धुरि दक्षिणाया अतिष्ठद्गर्भो वृजनीष्वन्तः । अमीमेद्वत्सो अनु गामपश्यद्विश्वरूप्यं त्रिषु योजनेषु ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.164.9

Transliteration

yuktā mātā́sīd dhurí dákṣiṇāyā átiṣṭhad gárbho vṛjanī́ṣv antáḥ | amī́med vátsó ánu gā́m apaśyad viśvarū́pyaṁ triṣú yójanēṣu ||

Translation

Kuasa-Ibu dipasangkan pada palang kuk sebelah kanan; di dalam kurungan-kurungan batin Sang Garbha (Embrio) yang tersembunyi berdiri tegak. Anak Lembu melenguh mengikuti Sang Lembu Betina dan memandang sinar yang membentuk segala rupa, yang ditetapkan dalam tiga langkah luas perjalanan.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• युक्ता: yoked, harnessed
• युक्ता: कर्तृ (विशेषण-रूपेण ‘माता’ इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) → युक्त (कृदन्त) / युक्त- (प्रातिपदिक)

• माता: the mother
• माता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मातृ- (प्रातिपदिक)

• आसीत्: was
• आसीत्: (अस्ति-क्रियापद; कर्तृ-संबन्धः ‘माता’)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• धुरि: on the yoke-pole / in the yoke
• धुरि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: धुर्/धुरि- (प्रातिपदिक; ‘धुरा’)

• दक्षिणायाः: of the right (side) / of Dakṣiṇā
• दक्षिणायाः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा- (प्रातिपदिक)

• अति: over, beyond
• अति: (क्रियाविशेषण; ‘अतिष्ठत्’ इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय)

• अतिष्ठत्: stood, remained
• अतिष्ठत्: कर्तृ-क्रिया (कर्तृ = गर्भः)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + अति-

• गर्भः: the embryo / the womb-child
• गर्भः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गर्भ- (प्रातिपदिक)

• वृजनीषु: in the enclosures / in the folds (stalls)
• वृजनीषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वृजनि- (प्रातिपदिक)

• अन्तः: within
• अन्तः: (देशवाचक; ‘वृजनीषु’ इत्यस्य सह)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तर् (अव्यय/उपपद)

• अमीमेत्: measured out / meted
• अमीमेत्: कर्तृ-क्रिया (कर्तृ = वत्सः)
• Type: Verb
• Root: मा (धातु ‘मिमीत’ = मापयति/मिमीते; reduplicated aorist)

• वत्सः: the calf
• वत्सः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वत्स- (प्रातिपदिक)

• अनु: after, along
• अनु: (क्रियाविशेषण; ‘अपश्यत्’ इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• गाम्: the cow
• गाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो- (प्रातिपदिक)

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: कर्तृ-क्रिया (कर्तृ = वत्सः; कर्म = गाम्)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + अप-

• विश्वरूप्यम्: the all-formed / multiform (thing)
• विश्वरूप्यम्: कर्म (अपश्यत् इत्यस्य; ‘(किञ्चित्) विश्वरूप्यम्’)
• Type: Adjective
• Root: विश्व-रूप्य- (प्रातिपदिक; ‘having all forms/variegated’)

• त्रिषु: in three
• त्रिषु: अधिकरण (योजनेषु इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Numeral/Adjective
• Root: त्रि- (प्रातिपदिक)

• योजनेषु: in the yojanas / in the stages (measures of distance)
• योजनेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: योजन- (प्रातिपदिक)