Valmiki Ramayana 2.51.3 — Ayodhya Kanda, Sarga 51, Shloka 3

अयोध्याकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः — Guha’s Vigil and Lakṣmaṇa’s Lament

Night on the riverbank

Devanagari script

उचितोऽयं जनस्सर्वः क्लेशानां त्वं सुखोचितः।गुप्त्यर्थं जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयं निशाम्।।।।

Transliteration

ucito 'yaṁ janaḥ sarvaḥ kleśānāṁ tvaṁ sukhocitaḥ |

guptyarthaṁ jāgariṣyāmaḥ kākutsthasya vayaṁ niśām ||

Translation

Seluruh orang di sini sudah biasa menanggung kesusahan, sedangkan tuanku terbiasa dengan kesenangan. Maka demi menjaga Kakutstha Rama, kami akan berjaga sepanjang malam.

Word by Word

• उचितः: accustomed/fit
• उचितः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उचित (कृदन्त/प्रातिपदिक; वच्/उच्-निष्पन्न)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जनः इत्यस्य विशेषण

• अयम्: this
• अयम्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जनः: people
• जनः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (collective sense)

• सर्वः: all
• सर्वः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जनः इत्यस्य विशेषण

• क्लेशानाम्: of hardships
• क्लेशानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: क्लेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘of hardships’ (genitive of relation/field)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• सुख-उचितः: accustomed to comfort
• सुख-उचितः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + उचित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सुखे उचितः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गुप्ति-अर्थम्: for protection
• गुप्ति-अर्थम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Indeclinable
• Root: गुप्ति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (for the purpose of protection); अव्ययवत् प्रयोग

• जागरिष्यामः: we will stay awake
• जागरिष्यामः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जागृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; परस्मैपद

• काकुत्स्थस्य: of Kakutstha (Rama)
• काकुत्स्थस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वयम्: we
• वयम्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, बहुवचन

• निशाम्: the night (all night)
• निशाम्: कालाधिकरण (Duration)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; काल-परिमाण (accusative of duration)

Context

Will we ever be able, after completion of the exile, to enter the city of Ayodhya along with Rama who is true to his promise?

Characters & Entities

• Guha
• Lakshmana
• Rama (Kakutstha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is protective service (rakṣā/gupti) offered to a righteous guest and friend—taking responsibility for another’s safety, even at personal cost (staying awake all night).

What is the narrative situation?

Rama is resting with Sita during the forest-exile journey; Guha, as host and ally, proposes that his people keep night watch to guard Rama.

Which character virtue is emphasized?

Guha’s loyalty and selfless hospitality—he prioritizes Rama’s security over comfort.