Adhyaya 17

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ पूजाविधानं ते कथयामि यशस्विनि । अर्कस्थलस्य देवस्य यथा पूज्यो नरोत्तमैः

ईश्वर म्हणाले—हे यशस्विनि! आता मी तुला पूजाविधान सांगतो, ज्याप्रमाणे अर्कस्थळाचा देव नरोत्तमांकडून पूजिला जातो।

Verse 2

सर्वेषामेव देवानामादिरादित्य उच्यते । आदिकर्त्ता त्वसौ यस्मादादित्यस्तेन चोच्यते

सर्व देवांमध्ये आदित्याला ‘आदि’ म्हटले जाते; कारण तोच आदिकर्ता आहे, म्हणून तो ‘आदित्य’ म्हणून ओळखला जातो।

Verse 3

नादित्येन विना रात्रिर्न दिवा न च तर्पणम् । न धर्मो वै न चाधर्मो न संतिष्ठेच्चराचरम्

आदित्याविना न रात्रि, न दिवस, न तर्पणकर्म; न धर्म चालतो, न अधर्म, आणि सर्व चराचर जगत् टिकू शकत नाही।

Verse 4

आदित्यः पालयेत्सर्वमादित्यः सृजते सदा । आदित्यः संहरेत्सर्वं तस्मादेष त्रयीमयः

आदित्य सर्वांचे पालन करतो, आदित्य सदा सृष्टी करतो; आदित्यच सर्वांचा संहार करतो—म्हणून तो त्रयी-वेदमय आहे।

Verse 5

आराधनविधिं तस्य भास्करस्य महात्मनः । कथयामि महादेवि वेदोक्तैर्मंत्रविस्तरैः । तं शृणुष्व वरारोहे सर्वपापप्रणाशनम्

हे महादेवी! त्या महात्मा भास्कराची आराधना-विधी मी वेदोक्त विस्तृत मंत्रांसह सांगते. हे वरारोहे! ते ऐक—ते सर्व पापांचा नाश करणारे आहे।

Verse 6

मूर्त्तिस्थः पूज्यते येन विधानेन महेश्वरि । द्वादशात्मा यथा सूर्यस्तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

हे महेश्वरी! ज्या विधीने मूर्तीत स्थित द्वादशात्मा सूर्याची पूजा करतात, ते सर्व मी तुला सविस्तर सांगीन।

Verse 7

मुखशुद्धिं च कृत्वाऽदौ स्नानं कृत्वा विशेषतः । वस्त्रशुद्धिं देह शुद्धिं कृत्वा सूर्यं स्पृशेत्ततः

प्रथम मुखशुद्धी करून, नंतर विशेष रीतीने स्नान करावे; वस्त्रशुद्धी व देहशुद्धी करून, मग सूर्यप्रतिमेला स्पर्श करावा।

Verse 9

दन्तकाष्ठविधानं तु प्रथमं कथयामि ते । मधूके पुत्रलाभः स्यादर्के नेत्रसुखं प्रिये

हे प्रिये, प्रथम मी तुला दंतकाष्ठाचे विधान सांगतो. मधूकाची दातण घेतल्यास पुत्रलाभ होतो, आणि अर्काची दातण घेतल्यास नेत्रांना सुख व आरोग्य मिळते.

Verse 10

रोगक्षयः कदम्बे तु अर्थलाभोऽतिमुक्तके । मरुतां याति सर्वत्र आटरूषकसंभवैः

कदंबाचा आश्रय घेतल्यास रोगक्षय होतो; अतिमुक्तकाची सेवा/सेवन केल्यास अर्थलाभ होतो. आणि आटरूषकापासून उत्पन्न वस्तूंनी सर्वत्र मरुतांच्या लोकाची प्राप्ती होते—असे फळ सांगितले आहे.

Verse 11

जातिप्रधानतां जातावश्वत्थो यच्छते यशः । श्रियं प्राप्नोति निखिलां शिरीषस्य निषेवणात्

जाती (वनस्पती) मुळे आपल्या जातीत प्रधानता मिळते; अश्वत्थ (पिंपळ) यश देतो. आणि शिरीषाचे भक्तिभावाने सेवन केल्यास संपूर्ण श्री-समृद्धी प्राप्त होते.

Verse 12

प्रियंगुं सेवमानस्य सौभाग्यं परमं भवेत् । अभीप्सितार्थसिद्धिः स्यान्नित्यं प्लक्षनिषेवणात्

प्रियंगुची सेवा करणाऱ्यास परम सौभाग्य प्राप्त होते. आणि प्लक्षाचे नित्य सेवन/आश्रय केल्यास इच्छित कार्यांची सिद्धी होते.

Verse 13

न पाटितं समश्नीयाद्दंतकाष्ठं न सव्रणम् । न चोर्द्धशुष्कं वक्रं वा नैव च त्वग्विवर्ज्जितम्

फाटलेली दातण वापरू नये, तसेच जखमी/दोषयुक्तही नये. अर्धवाळलेली, वाकडी किंवा साल काढलेली दंतकाष्ठही घेऊ नये.

Verse 14

वितस्तिमात्रमश्नीयाद्दीर्घं ह्रस्वं च वर्जयेत् । उदङ्मुखो वा प्राङ्मुखः सुखासीनोऽथ वाग्यतः

वितस्तीएवढे दंतकाष्ठ घ्यावे; फार लांब वा फार लहान टाळावे। उत्तरमुखी किंवा पूर्वमुखी सुखासनात बसून मौन पाळावे।

Verse 15

कामं यथेष्टं हृदये कृत्वा समभिमन्त्र्य च । मंत्रेणानेन मतिमानश्नीयाद्दन्तधावनम्

हृदयात यथेष्ट कामना धरून दंतकाष्ठ विधिपूर्वक अभिमंत्रित करावे; मग बुद्धिमानाने या मंत्राचा जप करीत दंतधावन करावे।

Verse 16

वरं दत्त्वाऽभिजानासि कामं चैव वनस्पते । सिद्धिं प्रयच्छ मे नित्यं दन्तकाष्ठ नमोऽस्तु ते

हे वनस्पते! तू वर देणारा आणि कामना पूर्ण करणारा आहेस. मला नित्य सिद्धी प्रदान कर; हे दंतकाष्ठा, तुला नमस्कार असो.

Verse 17

त्रीन्वारान्परिजप्यैवं भक्षयेद्दंतधावनम् । पश्चात्प्रक्षाल्य तत्काष्ठं शुचौ देशे विनिक्षिपेत्

अशा रीतीने तीनदा जप करून दंतधावन करावे. नंतर ते काष्ठ धुऊन स्वच्छ ठिकाणी ठेवावे.

Verse 18

दंतकाष्ठेन देवेशि न जिह्वां परिमार्जयेत् । पृथक्पृथक्तदा कार्यं यदीच्छेद्विपुलं यशः

हे देवेशी! दंतकाष्ठाने जीभ घासू नये. विपुल यश इच्छित असल्यास प्रत्येक क्रिया वेगवेगळीच करावी.

Verse 19

अंगुल्या दंतकाष्ठं च प्रत्यक्षं लवणं च यत् । मृत्तिकाभक्षणं चैव तुल्यं गोमांसभक्षणैः

बोटाने दातांची शुद्धी करणे, दंतकाष्ठाचा दुरुपयोग करणे, उघडपणे मीठ खाणे आणि माती भक्षण करणे—हे सर्व पाप गोमांसभक्षणास तुल्य सांगितले आहे।

Verse 20

मुखे पर्युषिते नित्यं भवत्यप्रयतो द्विजः । तस्माच्छुष्कमथार्द्रं वा भक्षयेद्दंतधावनम्

मुखात जुना मैल (पर्युषित) राहिला तर द्विज नित्य शौचात निष्काळजी मानला जातो. म्हणून दात धुण्यासाठी कोरडे किंवा ताजे-ओले दंतधावनकाष्ठ वापरावे.

Verse 21

वर्जिते दिवसे चैव गडूषांश्चैव षोडश । तत्तत्पद्मसुगन्धैर्वा मुखशुद्धिं च कारयेत्

ज्या दिवशी दंतकाष्ठ वर्ज्य असेल त्या दिवशी सोळा गंडूष (कुळ्या/गरारे) करावेत; किंवा कमळसुगंध इत्यादी सुगंधी द्रव्यांनी मुखशुद्धी करावी।

Verse 22

मुखशुद्धिमकृत्वा यो भास्करं स्पृशति द्विजः । त्रीणि वर्षसहस्राणि स कुष्ठी जायते नरः

जो द्विज मुखशुद्धी न करता भास्कराचा स्पर्श/उपासना करतो, तो मनुष्य तीन हजार वर्षे कुष्ठरोगी होतो—असे सांगितले आहे।

Verse 23

एवं वस्त्रादि संशोध्य ततः स्नानं समाचरेत् । शुचौ मनोरमे स्थाने संगृह्यास्त्रेण मृत्तिकाम्

अशा प्रकारे वस्त्रादी शुद्ध करून मग स्नान करावे. स्वच्छ व रम्य स्थानी ‘अस्त्र’ मंत्राचा जप करून स्नानासाठी मृत्तिका (माती) गोळा करावी।

Verse 24

सानुस्वारोकारयुतो हकारः फट्समन्वितः । अनेनास्त्रेण संगृह्य स्नानं तत्र समाचरेत्

अनुस्वारयुक्त ‘ओ’काराने संयुक्त ‘ह’कार, ‘फट्’युक्त—हेच अस्त्र. या अस्त्राने (शुद्धिमृत्तिका) गोळा करून तेथे स्नान करावे.

Verse 25

भागत्रयं तु संशुद्धं तृणपाषाणवर्जितम् । एकमस्त्रेण चालभ्य तथान्यं भास्करेण तु

पूर्ण शुद्ध, तृण-पाषाणरहित मृत्तिकेचे तीन भाग घ्यावेत. एक भाग अस्त्र-मंत्राने स्पर्श करावा आणि दुसरा भास्कर (सूर्य) मंत्राने.

Verse 26

अंगैश्चैव तृतीयं तु अभिमंत्र्य सकृत्सकृत् । जप्त्वास्त्रेण क्षिपेद्दिक्षु निर्विघ्नं तु जलं भवेत्

तिसरा भाग अंग-मंत्रांनी वारंवार अभिमंत्रित करावा. नंतर अस्त्र-मंत्र जपून दिशांकडे क्षेप करावा; तेव्हा जल निर्विघ्न (दोषरहित) होते.

Verse 27

सूर्यतीर्थ द्वितीयेन तृतीयेन सकृत्सकृत् । गुंठयित्वा ततः स्नायाद्रवितीर्थेन मानवः

दुसरा व तिसरा भाग ‘सूर्यतीर्थ’ म्हणून वारंवार अंगाला लावून घासावा. त्यानंतर मनुष्याने रवितीर्थात स्नान करावे.

Verse 28

तूर्यशंख निनादेन ध्यात्वा देवं दिवाकरम् । स्नात्वा राजोपचारेण पुनराचम्य यत्नतः

तूर्य व शंखनिनादात देव दिवाकराचे ध्यान करावे. राजोपचाराने स्नान करून, नंतर यत्नपूर्वक पुन्हा आचमन करावे.

Verse 29

स्नानं कृत्वा ततो देवि मंत्रराजेन संयुतम् । हरेफौ बिंदु लक्ष्मीश्च तथाऽन्यो दीर्घया सह

हे देवी! स्नान करून मग ‘मंत्रराज’ जपावा—जो ‘ह’ व रेफ (र) युक्त, बिंदू (अनुनासिक) आणि ‘श्री/लक्ष्मी’ सहित, तसेच दीर्घ मात्रा असलेल्या अन्य अक्षरासह योग्य रीतीने रचलेला आहे।

Verse 30

मात्रया रेफसंयुक्तो हकारो बिंदुना सह । सकारः सविसर्गस्तु मंत्रराजोऽयमुच्यते

मात्रायुक्त, रेफ (र) संलग्न ‘ह’ अक्षर बिंदूसह; आणि विसर्गयुक्त ‘स’ अक्षर—यालाच ‘मंत्रराज’ असे म्हणतात।

Verse 31

ततस्तु तर्प्पयेन्मंत्रान्सर्वांस्तांस्तु कराग्रजैः । तुलनादूर्ध्वतो देवान्सव्येन च मुनींस्तथा । पितॄंश्चैवापसव्येन हृद्बीजेन प्रतर्पयेत्

त्यानंतर बोटांच्या अग्रभागांनी त्या सर्व मंत्रांचे तर्पण करावे। तुलनास्थानाच्या (वक्षाच्या) वरच्या भागातून सव्य (डावा) हाताने देव व मुनी यांना तृप्त करावे; आणि अपसव्य विधीने हृद्बीजाचा जप करून पितरांना तृप्त करावे।

Verse 32

यद्गीतं प्रवरं लोके अक्षराणां मनीषिभिः । एकोनविंशं मात्राया अक्षरं तत्प्रकीर्त्तितम्

ज्या अक्षराला मनीषींनी जगात अक्षरांमध्ये श्रेष्ठ म्हणून गायिले आहे, तेच अक्षर एकोणवीस मात्रांचे आहे असे सांगितले जाते।

Verse 33

एवं स्नात्वा विधानेन संध्यां वंदेद्विधानतः । ततो विद्वान्क्षिपेत्पश्चाद्भास्करायोदकांजलिम्

अशा रीतीने विधिपूर्वक स्नान करून, विधानानुसार संध्या-वंदन करावे। नंतर विद्वान पुरुषाने भास्कराला (सूर्यदेवाला) अंजलीतून जल अर्पण करावे।

Verse 34

जपेच्च त्र्यक्षरं मंत्र षण्मुखं च यदृच्छया । मंत्रराजेति यः पूर्वं तवाख्यातो मया प्रिये

नंतर यथाशक्ती त्र्यक्षरी मंत्र तसेच षण्मुख (षडानन) मंत्राचा जप करावा। हे प्रिये, ज्यास मी पूर्वी ‘मंत्रराज’ म्हणून तुला सांगितले होते—

Verse 35

पश्चात्तीर्थेन मंत्रास्तु संहृत्य हृदये न्यसेत् । मंत्रैरात्मानमेकत्र कृत्वा चार्घं प्रदापयेत्

यानंतर तीर्थजलाने मंत्रांचा संहार करून ते हृदयात न्यास करावा। मंत्रांनी आत्म्याला एकत्र-एकाग्र करून मग अर्घ्य अर्पण करावे।

Verse 36

रक्तचंदनगंधैस्तु शुचिःस्नातो महीतले । कृत्वा मंडलकं वृत्तमेकचित्तो व्यवस्थितः

रक्तचंदनाच्या सुगंधाने अनुलिप्त, शुचिर्भूत होऊन स्नान करून, भूमीवर वृत्ताकार मंडल काढून एकचित्ताने स्थिर राहावे।

Verse 37

गृहीत्वा करवीराणि ताम्रे संस्थाप्य भाजने । तिलतंदुलसंयुक्तं कुशगन्धोदकेन तु

करवीराची फुले घेऊन तांब्याच्या पात्रात ठेवावीत; त्यात तीळ व तांदूळ मिसळून कुशासुगंधित जलही घालावे।

Verse 38

रक्तचंदन धूपेन युक्तमर्घ्योपसाधितम् । कृत्वा शिरसि तत्पात्रं जानुभ्यामवनिं गतः

रक्तचंदन व धूपयुक्त अर्घ्य विधिपूर्वक सिद्ध करून, ते पात्र शिरावर ठेवून दोन्ही गुडघ्यांवर भूमीवर नतमस्तक व्हावे।

Verse 39

मूलमंत्रेण संयुक्तमर्घ्यं दद्याच्च भानवे । मुच्यते सर्वपापैस्तु यो ह्येवं विनिवेदयेत्

मूलमंत्रयुक्त अर्घ्य भानव (सूर्य) यांस अर्पण करावे. जो असा निवेदन करतो तो निश्चयाने सर्व पापांतून मुक्त होतो.

Verse 40

यद्युगादिसहस्रेण व्यतीपातशतेन च । अयनानां सहस्रेण यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे । तत्फलं समवाप्नोति सूर्यायार्घ्य निवेदने

ज्येष्ठ-पुष्कर येथे हजार युगादि, शंभर व्यतीपात आणि हजार अयन-परिवर्तनांनी जे पुण्यफळ मिळते, तेच फळ सूर्याला अर्घ्य अर्पण केल्याने प्राप्त होते.

Verse 41

दीक्षामंत्रविहीनोऽपि भक्त्या संवत्सरेण तु । फलमर्घेण वै देवि लभते नात्र संशयः

दीक्षा व मंत्र नसले तरी, भक्तीने एक वर्ष हे आचरण केल्यास, अर्घ्यदानाने फल मिळते, हे देवि—यात संशय नाही.

Verse 42

यः पुनर्दीक्षितो विद्वान्विधिनार्घ्यं निवेदयेत् । नासौ संभवते भूमौ प्रलयं याति भास्करे

परंतु जो दीक्षित व विद्वान विधिपूर्वक अर्घ्य अर्पण करतो, तो पृथ्वीवर पुन्हा जन्म घेत नाही; भास्करास प्राप्त होऊन प्रलय (मोक्ष) पावतो.

Verse 43

इह जन्मनि सौभाग्यमायुरारोग्यसंपदम् । अचिराल्लभते देवि सभार्यः सुखभाजनम्

याच जन्मात तो लवकरच सौभाग्य, आयुष्य व आरोग्य-संपदा प्राप्त करतो, हे देवि; पत्नीसमवेत तो सुखाचा पात्र होतो.

Verse 44

एवं स्नानविधिः प्रोक्तः सौरः संक्षेपतस्तव । हिताय मानवेन्द्राणां सर्वपापप्रणाशनः

अशा रीतीने तुला संक्षेपाने सौर-स्नानविधी सांगितली आहे। ती मानवराजांच्या हिताची असून सर्व पापांचा नाश करणारी आहे।

Verse 45

अथवा वेदमार्गेण कुर्यात्स्नानं द्विजोत्तमः । यद्येवं मन्त्रविस्तारे ह्यशक्तो दीक्षया विना

किंवा श्रेष्ठ द्विजाने वेदमर्गाने स्नान करावे। दीक्षा नसताना मंत्रांचा विस्तृत प्रयोग करण्यास तो अशक्त असेल तर तसे करावे।

Verse 46

ईश्वर उवाच । अथ पूजाविधानं ते कथयामि यशस्विनि । वेदमार्गेण दिव्येन ब्राह्मणानां हिताय वै

ईश्वर म्हणाले—हे यशस्विनि! आता मी तुला पूजाविधान सांगतो; ते दिव्य वेदमर्गानुसार असून ब्राह्मणांच्या हितासाठीच आहे.

Verse 47

एवं संभृतसंभारः पुष्पादिप्रगुणीकृतः । तत आवाहयेद्भानुं स्थापयेत्कर्णिकोपरि

अशा प्रकारे सामग्री गोळा करून, पुष्पादी नीट सजवून, मग भानू (सूर्य) याचे आवाहन करून कर्णिकेवर स्थापना करावी.

Verse 48

उपस्थानं तु वै कृत्वा मंत्रेणानेन सुव्रते । उदुत्यं जातवेदसमिति मंत्रः संपरिकीर्तितः

हे सुव्रते! या मंत्राने उपस्थान करून—‘उदुत्यं जातवेदसम्’—हा मंत्र येथे संकीर्तित केला आहे.

Verse 49

अग्निं दूतेति मंत्रेण अनेनावाह्य भामिनि । आकृष्णेन रजसा मंत्रेणानेन वाऽर्चयेत्

हे भामिनी! ‘अग्निं दूतेति’ या मंत्राने अग्नीचे आवाहन करून, नंतर ‘आकृष्णेन रजसा’ या मंत्रानेही विधिपूर्वक अर्चना करावी।

Verse 50

हंसः शुचिषदिति मंत्रेणानेन पूजयेत् । अपत्येतेति मन्त्रेण सूर्यं देवि प्रपूजयेत्

‘हंसः शुचिषद्…’ या मंत्राने पूजन करावे; आणि हे देवी! ‘अपत्येते…’ या मंत्राने सूर्यदेवाची विशेष श्रद्धेने प्रपूजा करावी।

Verse 51

अदृश्रमस्य चैतेन सूर्यं देवि समर्च्चयेत् । तरणिर्विश्वदर्शेति अनेन सततं जपम्

हे देवी! ‘अदृश्रमस्य…’ या मंत्राने सूर्यदेवाची यथाविधि अर्चना करावी; आणि ‘तरणिर्विश्वदर्शी…’ या मंत्राचा सतत जप करावा।

Verse 52

चित्रं देवानामुदेति भद्रां देवो सदार्चयेत् । विभूतिमर्च्चयेन्नित्यं येना पावक चक्षसा

‘चित्रं देवानामुदेति…’ या मंत्राने उपासकाने सदैव भद्रा देवतेची अर्चना करावी; आणि ‘येन पावक-चक्षसा…’ या मंत्राने नित्य विभूतीचे पूजन करावे।

Verse 53

विद्यामेपिरजस्पृथ्वित्यनेन विमलां सदा । अमोघां पूजयेन्नित्यं मंत्रेणानेन सुव्रते

‘विद्यामेपी रजः पृथ्वि…’ या मंत्राने सदैव विमला देवीची पूजा करावी; आणि हे सुव्रते! याच मंत्राने नित्य अमोघा देवीचेही पूजन करावे।

Verse 54

सप्त त्वा हरितोऽनेन सिद्धिदां सर्वकर्मसु । विद्युतामर्चयेद्देवं सप्त त्वा हरितेन च

“सप्त त्वा हरितोऽनेन” या मंत्राने सर्व कर्मांत सिद्धी देणाऱ्या सिद्धिदा देवीची पूजा करावी. तसेच “सप्त त्वा हरितेन” या मंत्राने विद्युतादेवतेचेही अर्चन करावे.

Verse 55

नवमीं पूजयेद्देवीं सततं सर्वतोमुखीम् । मन्त्रेणानेन वै देवि उद्वयन्तमितीह वै

सर्वतोमुखी (सर्व दिशांत विराजमान) नवमी देवीची सतत पूजा करावी. हे देवि, “उद्वयन्तम्…” ने सुरू होणाऱ्या याच मंत्राने तिचे उपासन करावे.

Verse 56

उद्यन्नद्य मित्रमहः प्रथममक्षरं जपेत् । द्वितीयं पूजयेद्देवि शुकेषु मे हरिमेति वै

“उद्यन्नद्य मित्रमहः…” या मंत्राने प्रथम बीजाक्षराचा जप करावा. हे देवि, द्वितीयाचे पूजन “शुकेषु मे हरिम्…” या मंत्राने करावे.

Verse 57

उदगादयमादित्यो ह्यनेनापि तृतीयकम् । तत्सवितुर्वरेण्येति चतुर्थं परिकीर्तितम्

“उदगादयमादित्यः…” या मंत्राने तृतीय बीजाचाही विन्यास करावा. आणि “तत्सवितुर्वरेण्यम्…” याने चतुर्थ बीज सांगितले आहे.

Verse 58

महाहिवो महायेति पञ्चमं परिकीर्तितम् । हिरण्यगर्भः समवर्तत षष्ठं बीजं प्रकीर्तितम्

“महाहिवो महा…” या मंत्राने पाचवे बीज सांगितले आहे. आणि “हिरण्यगर्भः समवर्तत…” या मंत्राने सहावे बीज प्रकीर्तित आहे.

Verse 59

सविता पश्चातात्सविता सप्तमं वरवर्णिनि । एवं बीजानि विन्यस्य आदित्यं स्थापयेच्छुभे

“सविता पश्चातात् सविता…” या मंत्राने, हे वरवर्णिनि, सातवे बीज द्यावे। अशा रीतीने बीजमंत्रांचा विन्यास करून, हे शुभे, आदित्याची स्थापना करावी।

Verse 60

आदित्यं स्थापयित्वा तु पश्चादङ्गानि विन्यसेत्

प्रथम आदित्याची स्थापना करून, नंतर क्रमाने अंग-न्यास (अंगांचा विन्यास) करावा।

Verse 61

आग्नेय्यां हृदयं न्यस्य ऐशान्यां तु शिरो न्यसेत् । नैरृत्यां तु शिखां चैव कवचं वायुगोचरे

आग्नेय दिशेस हृदय-न्यास करावा, आणि ईशान दिशेस शिर-न्यास करावा। नैऋत्येस शिखा व वायव्य (वायू-प्रदेशी) कवच-न्यास करावा।

Verse 62

अस्त्रं दिशासु विन्यस्य स्वबीजेन तु कर्णिकाम् । अमोसि प्राणितेनेति अनेन हृदयं यजेत्

दिशांमध्ये अस्त्र-मंत्राचा विन्यास करून, आणि स्वबीजाने कर्णिका (मध्य) विन्यसावी। ‘अमोसि प्राणितेनेति’ या विधानाने हृदयाची पूजा करावी।

Verse 63

शिरस्तु पूजयेद्देवि आयुष्यं वर्चसेति वै । गायत्र्या तु शिखां पूज्य नैरृत्यां तु व्यवस्थिताम्

हे देवि, ‘आयुष्यं वर्चसे’ या मंत्राने शिराची पूजा करावी. आणि नैऋत्येस स्थित शिखेची पूजा गायत्रीने करावी.

Verse 64

जीमूतस्येव भवति प्रत्येकं कवचं यजेत् । धन्वन्नागा धन्वनेति अनेनास्त्रं सदाऽर्चयेत्

हे मेघासारखे आच्छादन-रक्षण होते; प्रत्येक कवचाचे वेगवेगळे पूजन करावे. ‘धन्वन्नागा धन्वने’ या मंत्राने अस्त्राचे नित्य अर्चन करावे.

Verse 65

नेत्रं तु पूजयेद्देवि अश्विना तेजसेति च । ह्यतः पूर्वतः सोमं दक्षिणेन बुधं तथा

हे देवि, ‘अश्विना तेजसे’ या मंत्राने नेत्राचे पूजन करावे. नंतर पूर्व दिशेस सोम आणि तसेच दक्षिण दिशेस बुध यांचे स्थापन करून पूजन करावे.

Verse 66

पश्चिमेन गुरुं न्यस्य उत्तरेण च भार्गवम् । आग्नेय्यां मङ्गलं न्यस्य नैरृत्यां तु शनैश्चरम्

पश्चिम दिशेस गुरु (बृहस्पती) आणि उत्तर दिशेस भार्गव (शुक्र) यांचे स्थापन करावे. आग्नेय (दक्षिण-पूर्व) दिशेस मंगळ आणि नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) दिशेस शनैश्चर स्थापन करावा.

Verse 67

वायव्यां तु न्यसेद्राहुं केतुमीशानगोचरे । आप्यायस्वेति मन्त्रेण देवि सोमं सदार्चयेत्

वायव्य (उत्तर-पश्चिम) दिशेस राहू आणि ईशान (उत्तर-पूर्व) क्षेत्रात केतू यांचे स्थापन करावे. हे देवि, ‘आप्यायस्व’ या मंत्राने सोमाचे सदा अर्चन करावे.

Verse 68

उद्बुध्यध्वं महादेवि बुधं तत्र सदार्चयेत् । बृहस्पतेति मन्त्रेण पूजयेत्सततं गुरुम्

‘उद्बुध्यध्वम्’—हे महादेवि—असे म्हणत तेथे बुधाचे सदा अर्चन करावे. ‘बृहस्पते’ या मंत्राने गुरु (बृहस्पती) याचे सतत पूजन करावे.

Verse 69

शुक्रः शुशुक्वानिति च भार्गवं देवि पूजयेत् । अग्निर्मूर्द्धेति मन्त्रेण सदा मंगलमर्चयेत्

हे देवी, ‘शुक्रः शुशुक्वान्’ या मंत्राने भार्गव (शुक्र) याची पूजा करावी. आणि ‘अग्निर्मूर्ध्नि’ या मंत्राने सदैव मंगळ (कुज) याचे अर्चन करावे.

Verse 70

शमग्निरितिमन्त्रेण पूजयेद्भास्करात्मजम् । कयानश्चित्रेतिमन्त्रेण देवि राहुं सदाऽर्चयेत्

‘शमग्निरिति’ या मंत्राने भास्करात्मज (सूर्यपुत्र) याची पूजा करावी. आणि हे देवी, ‘कयानश्चित्रेति’ या मंत्राने सदैव राहूचे अर्चन करावे.

Verse 71

केतुं कृण्वेति केतुं वै सततं पूजयेद्बुधः । बाह्यतः पूर्वतः शुक्रं दक्षिणेन यमं तथा

‘केतुं कृण्वेति’ या मंत्राने ज्ञानी पुरुषाने सतत केतूची पूजा करावी. बाह्य भागात पूर्वेस शुक्र, आणि तसेच दक्षिणेस यम आहे.

Verse 72

ऐशान्यामीश्वरं विंद्यादाग्नेय्यामग्निरुच्यते । नैऋतेति विरूपाक्षं पवनं वायुगोचरे

ईशान कोनात ईश्वरास ओळखावे; आग्नेय कोनात अग्नि असे सांगितले आहे. नैऋत्य दिशेस विरूपाक्ष; आणि वायूच्या प्रदेशात पवन (वायु) आहे.

Verse 73

तमुष्टवाम इति वै ह्यनेनेन्द्रमथार्चयेत् । उदीरतामवरेति सदा वैवस्वतं यजेत्

‘तमुष्टवाम’ या मंत्राने इंद्राचे अर्चन करावे. आणि ‘उदीरतामवरेति’ या मंत्राने सदैव वैवस्वत (यम) याची पूजा करावी.

Verse 74

तत्त्वायामीति मन्त्रेण वरुणं देवि पूजयेत् । इन्द्रासोमावत इति मन्त्रेण धनदं यजेत्

हे देवी, “तत्त्वायामीति” मंत्राने वरुणदेवाचे पूजन करावे. “इन्द्रासोमावत…” मंत्राने धनद (कुबेर) यजन करावे.

Verse 75

पावकं पूजयेद्देवि अग्निमीऌए पुरोहितम् । रक्षोहणं वाजिनेति विरूपाक्षं सदार्चयेत्

हे देवी, “अग्निमीळे पुरोहितम्” मंत्राने पावक (अग्नी)चे पूजन करावे. “रक्षोहणं वाजिनेति” मंत्राने विरूपाक्षाचे सदा अर्चन करावे.

Verse 76

वायवायाहि मन्त्रेण वायुं देवि सदार्चयेत् । यथाक्रममिमान्देवि सर्वान्वै पूजयेद्बुधः

हे देवी, “वायवायाहि…” मंत्राने वायुदेवाचे सदा अर्चन करावे. अशा रीतीने यथाक्रम सर्व देवतांचे पूजन बुद्धिमानाने करावे.

Verse 77

बाह्यतः पूर्वतो देवि इन्द्रादीनां समन्ततः । रक्तवर्णं महातेजं सितपद्मोपरि स्थितम्

हे देवी, बाह्य भागात पूर्व दिशेस—इंद्रादी देवांनी सर्व बाजूंनी वेढलेले—रक्तवर्ण, महातेजस्वी, श्वेत कमळावर स्थित (रूप आहे)।

Verse 78

सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् । द्विभुजं चैकवक्त्रं च सौम्यपञ्चकधृक्करम्

सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, सर्व आभरणांनी भूषित; द्विभुज, एकवक्त्र; आणि करांमध्ये सौम्य पञ्चक धारण करणारा.

Verse 79

वर्त्तुलं तेजबिंबं तु मध्यस्थं रक्तवाससम् । आदित्यस्य त्विदं रूपं सर्वलोकेषु पूजितम् । ध्यात्वा संपूजयेन्नित्यं स्थंडिलं मण्डलाश्रयम्

मध्यस्थ लाल वस्त्रधारी तेजोमय वर्तुळाकार प्रकाशबिंब—हेच आदित्याचे रूप असून सर्व लोकांत पूजिले जाते. असे ध्यान करून, स्थंडिलावर ठेवलेल्या मंडलाच्या आश्रयाने नित्य पूजा करावी.

Verse 80

देव्युवाच । मण्डलस्थः सुरश्रेष्ठ विधिना येन भास्करः । पूज्यते मानवैर्भक्त्या स विधिः कथितस्त्वया

देवी म्हणाली—हे सुरश्रेष्ठ! मंडलस्थ भास्कराची जी विधी मानव भक्तिभावाने पूजा करतात, ती विधी आपण सांगितली आहे.

Verse 81

पूजयेद्विधिना येन भास्करं पद्मसंभवम् । मूर्त्तिस्थं सर्वगं देवं तन्मे कथय शंकर

हे शंकर! पद्मसंभव भास्कर—जो मूर्तीत स्थित असूनही सर्वव्यापी देव आहेत—त्यांची पूजा ज्या विधीने करावी, ती मला सांगा.

Verse 82

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महादेवि साधु पृष्टोऽस्मि सुवते । शृणुष्वैकमना देवि मूर्तिथं येन पूजयेत्

ईश्वर म्हणाले—साधु साधु, हे महादेवी! हे सुव्रते, तू उत्तम प्रश्न विचारलास. हे देवी, एकाग्र मनाने ऐक—मूर्तिस्थ देवाची पूजा ज्या विधीने करतात ती.

Verse 83

इषेत्वेति च मन्त्रेण उत्तमांगं सदार्चयेत् । अग्निमीऌएति मन्त्रेण पूजयेद्दक्षिणं करम्

‘इषेत्व…’ या मंत्राने देवाचे उत्तमांग (मस्तक) नेहमी अर्चावे; आणि ‘अग्निमीळे…’ या मंत्राने उजव्या हाताची पूजा करावी.

Verse 84

अग्न आयाहि मन्त्रेण पादौ देवस्य पूजयेत् । आजिघ्रेति च मन्त्रेण पूजयेत्पुष्पमालया

‘अग्न आयाहि…’ या मंत्राने देवाचे चरण पूजावेत. आणि ‘आजिघ्रे…’ मंत्राने पुष्पमाळा अर्पून पूजन करावे.

Verse 85

योगेयोगेति मन्त्रेण मुक्तपुष्पांजलिं क्षिपेत् । समुद्रागच्छ यत्प्रोक्तमनेन स्नापयेद्रविम्

‘योगे योगे…’ या मंत्राने सैल पुष्पांची अंजली अर्पावी. आणि ‘समुद्रागच्छ…’ असे सांगितलेल्या वचनांनी रविला स्नान घालावे.

Verse 86

इमं मे गंगेति यत्प्रोक्तमनेनापि च भामिनि । समुद्रज्येति मन्त्रेण क्षालयेद्विधिवद्रविम्

आणि, हे भामिनि, ‘इमं मे गंगे…’ असे सांगितलेल्या मंत्रानेही; तसेच ‘समुद्रज्ये…’ मंत्राने विधिपूर्वक रविला धुऊन शुद्ध करावे.

Verse 87

सिनीवालीति मन्त्रेण स्नापयेच्छंखवारिणा । यज्ञं यज्ञेति मन्त्रेण कषायैः परिरक्षयेत्

‘सिनीवाली…’ या मंत्राने शंखातील पाण्याने (रविला) स्नान घालावे. ‘यज्ञं यज्ञे…’ मंत्राने कषायादी काढ्यांनी विधिपूर्वक संरक्षण करावे.

Verse 88

स्नापयेत्पयसा देवि आप्यायस्वेति मंत्रतः । दधिक्राव्णेति वै दध्ना स्नापयेद्विधिवद्रविम्

हे देवि, ‘आप्यायस्व…’ मंत्र जपत दूधाने (रविला) स्नान घालावे. आणि ‘दधिक्राव्णे…’ मंत्राने दह्यानेही विधिपूर्वक रविला स्नान घालावे.

Verse 89

इमं मे गंगेति यत्प्रोक्तमनेनापि च भामिनि । समुद्रज्येति मंत्रेण स्नानमौषधिभिः स्मृतम्

हे भामिनि, ‘इमं मे गंगे…’ या मंत्राने तसेच ‘समुद्रज्ये…’ या मंत्रानेही; औषधीद्रव्यांसह स्नान करण्याचा विधी स्मृतिग्रंथांत सांगितला आहे।

Verse 90

उद्वर्तयेत्ततो भानुं द्विपदाभिर्वरानने । मानस्तोकेति मंत्रेण युगपत्स्नानमाचरेत्

त्यानंतर, हे वरानने, द्विपदी श्लोकांनी भानू (सूर्य) याचे उद्वर्तन/मर्दन करावे; आणि ‘मानस्तोके…’ या मंत्राने क्रमाने एकत्र स्नानविधी करावा।

Verse 91

विष्णोरराटमन्त्रेण स्नापयेद्गंधवारिणा । सौवर्णेन तु मंत्रेण अर्घ्यं पाद्यं निवेदयेत्

‘विष्णोरराट…’ या मंत्राने सुगंधित जलाने स्नान घालावे; आणि ‘सौवर्ण…’ या मंत्राने अर्घ्य व पाद्य अर्पण करावे।

Verse 92

इदं विष्णुर्विचक्रमे मंत्रेणार्घ्यं प्रदापयेत् । वेदोसीति च मंत्रेण उपवीतं प्रदापयेत्

‘इदं विष्णुर्विचक्रमे…’ या मंत्राने अर्घ्य द्यावे; आणि ‘वेदोऽसि…’ या मंत्राने उपवीत (यज्ञोपवीत) अर्पण करावे।

Verse 93

बृहस्पतेति मंत्रेण दद्याद्वस्त्राणि भानवे । येन श्रियं प्रकुर्वाणः पुष्पमालां प्रपूजयेत्

‘बृहस्पते…’ या मंत्राने भानू (सूर्य) यास वस्त्रे अर्पण करावीत; आणि मग श्री-समृद्धीची इच्छा धरून पुष्पमाळेने विधिपूर्वक पूजन करावे।

Verse 94

धूरसीति च मंत्रेण धूपं दद्यात्सगुग्गलम् । समिद्धोंजनमंत्रेण अंजनं तु प्रदापयेत्

“धूरसीति” मंत्राने गुग्गुळूसहित धूप अर्पावा; आणि “समिद्धोञ्जन” मंत्राने अंजन (काजळ)ही अर्पावे।

Verse 95

युंजान इति मंत्रेण भानुं रोचनमालभेत् । आरार्त्तिकं च वै कुर्याद्दीर्घायुत्वाय वै पुनः

“युंजान…” मंत्राने भानूवर रोचना (शुभ तेजस्वी वर्णक) लावावी; आणि दीर्घायुष्यासाठी पुन्हा आरतीही करावी।

Verse 96

सहस्रशीर्षा पुरुषः सूर्यं शिरसि पूजयेत् । शंभवायेति मंत्रेण रवेर्नेत्रे परामृशेत्

“सहस्रशीर्षा पुरुषः…” मंत्राने शिरोभागी सूर्याची पूजा करावी; आणि “शंभवाय…” मंत्राने रवीच्या नेत्रांना स्पर्श करून वंदन करावे।

Verse 97

विश्वतश्चक्षुरित्येवं भानोर्देहं समालभेत् । श्रीश्च ते लक्ष्मीश्चेति सर्वांगे पूजयेद्रविम्

“विश्वतश्चक्षुः…” मंत्राने भानूच्या देहास स्पर्श करून पूजन करावे; आणि “श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च…” मंत्राने रवीची सर्वांगपूजा करावी।

Verse 98

ईश्वर उवाच अथ मेरोर्महादेवि अष्टशृंगस्य सुव्रते । पूजाविधानमंत्रांस्ते कथयामि समासतः

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, हे सुव्रते! आता मेरूच्या अष्टशृंग (आठ शिखर) रूपाची पूजाविधी व मंत्र मी तुला संक्षेपाने सांगतो।

Verse 99

अष्टशृंगं महादेवि अनेन विधिनाऽर्चयेत् । प्रथमं पूजयेन्मध्ये मंत्रेणानेन सुव्रते

हे महादेवी, याच विधीने अष्टशृंगाचे पूजन करावे. हे सुव्रते, प्रथम मध्यभागी या मंत्राने पूजा करावी.

Verse 100

महाहिवोमहायेति नानापुष्पकदंबकैः । त्रातारमिंद्रमंत्रेण पूर्वशृंगं सदार्चयेत्

नानाविध पुष्पगुच्छांनी ‘महाहिवो महायेति’ हा मंत्र जपत पूर्व शृंगाचे सदैव पूजन करावे. तसेच ‘त्रातारम् इन्द्रम्…’ या इन्द्रमंत्राने त्यास रक्षक प्रभू म्हणून वंदावे.

Verse 101

तमुष्टवामेति मंत्रेण पूजयेत्सुरसुन्दरि । अग्निमीऌए पुरोहितमाग्नेयं शृंगमर्चयेत्

हे सुरसुंदरी, ‘तमुष्टवाम्…’ या मंत्राने पूजा करावी. आणि ‘अग्निमीळे पुरोहितम्’ या मंत्राने आग्नेय (दक्षिण-पूर्व) शृंगाचे अर्चन करावे.

Verse 102

आग्नेय्या चैव गायत्र्या अथवानेन पूजयेत् । यमाय त्वा मखाय त्वा दक्षिणं शृंगमर्च येत्

आग्नेयी गायत्रीने किंवा याच विधीने पूजा करावी. ‘यमाय त्वा, मखाय त्वा’ या मंत्राने दक्षिण शृंगाचे अर्चन करावे.

Verse 103

उदीरतामवरेप्यथवानेन पूजयेत् । आयं गौरिति मंत्रेण नैरृत्यं शृङ्गमर्चयेत्

‘उदीरताम्…’ या मंत्राने किंवा याच विधीने पूजा करावी. ‘आयं गौः…’ या मंत्राने नैरृत्य (दक्षिण-पश्चिम) शृंगाचे अर्चन करावे.

Verse 104

रक्षोहणं वाजिनं वा पूजयेदसुरांतिकम् । इंद्रासोमा च यो मंत्रो ह्यथवा तेन पूजयेत्

त्या शिखरदेवतेची पूजा राक्षसहंता रूपाने, किंवा वेगवान विजयी (वाजिन्) रूपाने, अथवा असुरांतक रूपाने करावी. किंवा “इंद्रासोमा…” अशा आरंभाच्या मंत्राने जसा विधी असेल तसा त्याच मंत्राने पूजन करावे.

Verse 105

अभि त्वा सूर नोन्विति चैशानं शृंगमर्चयेत् । येनेदं भूतमिति वा अथवानेन पूजयेत्

“अभि त्वा सूर…” या मंत्राने ईशान (ईशान्य) शृंगाची अर्चना करावी. किंवा “येनेदं भूतम्…” या मंत्राने, अथवा येथे दिलेल्या सूत्र/विधीनेही पूजन करावे.

Verse 106

नमोस्तु सर्पेभ्य इति मेरुपीठं सदाऽर्चयेत् । हिरण्यगर्भः समवर्त्ततेति पुनर्मध्ये सदार्चयेत्

“नमोऽस्तु सर्पेभ्यः” या मंत्राने मेरुपीठाची सदैव अर्चना करावी. पुन्हा मध्यभागी “हिरण्यगर्भः समवर्तत…” या मंत्रानेही नित्य पूजन करावे.

Verse 107

सविता पश्चातादिति वै पूजयेत्पुष्प मालया । त्रिकालमर्चयेद्देवि प्रदद्यादर्घ्यमादरात्

पुष्पमाळेसह “सविता पश्चातात्…” या मंत्राने पूजन करावे. हे देवि, त्रिकाळ देवाचे अर्चन करावे आणि आदराने अर्घ्यजल अर्पण करावे.

Verse 108

माता रुद्राणां दुहिता वसूनां पूर्वाह्ने चैव पूजयेत् । मध्याह्ने पूजयेद्देवि तद्विष्णोः परमं पदम्

पूर्वाह्नी “माता रुद्राणां, दुहिता वसूनाम्…” या मंत्राने पूजन करावे. मध्याह्नी, हे देवि, “तद्विष्णोः परमं पदम्…” या मंत्राने पूजावे.

Verse 109

हंसः शुचिषदिति वा अपराह्णे सदार्चयेत् । एवं भानुं ग्रहैः सार्द्ध पूजयेद्वरवर्णिनि

अपराह्णकाळी ‘हंसः शुचिषद्…’ या मंत्राने नित्य अर्चना करावी. हे वरवर्णिनि, ग्रहांसह भानु (सूर्य) याची अशी पूजा करावी.

Verse 110

देव्युवाच । यानि पुष्पाणि चेष्टानि सदा भास्करपूजने । कानि चोक्तानि देवेश कथयस्व प्रसादतः

देवी म्हणाली—हे देवेश, भास्कराच्या नित्यपूजेत कोणती फुले विशेष प्रिय मानली आहेत? कृपापूर्वक मला सांगावे.

Verse 111

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि पुष्पा ध्यायमनुत्तमम् । येन चार्कस्थले देवि शीघ्रं तुष्यति पूजितः

ईश्वर म्हणाले—हे देवी, ऐक; मी पुष्पांचा अनुपम अध्याय सांगतो, ज्यामुळे, हे देवी, अर्कस्थळी पूजिलेला सूर्य शीघ्र प्रसन्न होतो.

Verse 112

मालतीकुसुमैः पूजा भवेत्सांनिध्यकारिका । मल्लिकायाश्च कुसुमैर्भोगवाञ्जायते नरः

मालतीच्या फुलांनी केलेली पूजा देवतेचे सान्निध्य प्राप्त करून देते. मल्लिकेची फुले अर्पण केल्याने मनुष्य भोग-समृद्धीने युक्त होतो.

Verse 113

सौभाग्यं पुंडरीकैस्तु भवत्यर्थश्च शाश्वतः । कदंबपुष्पैर्देवेशि परमैश्वर्यमश्नुते

पुंडरीक (कमळ) अर्पण केल्याने सौभाग्य व शाश्वत धन प्राप्त होते. हे देवेशी, कदंबाच्या फुलांनी परम ऐश्वर्य व तेज लाभते.

Verse 114

भवत्यक्षयमन्नं च बकुलै रर्चने रवेः । मदारपुष्पकैः पूजा सर्वकुष्ठविनाशिनी

बकुळफुलांनी रविची अर्चना केल्यास अक्षय अन्न-समृद्धी प्राप्त होते. मदारफुलांनी केलेली पूजा सर्व प्रकारच्या कुष्ठरोगाचा नाश करते.

Verse 115

बिल्वस्य पत्रकुसुमैमहतीं श्रियमश्नुते । अर्कस्रजा भवत्यर्थः सर्वकामफलप्रदः

बिल्वपत्रे व फुलांनी (सूर्याची) पूजा केल्यास महान् श्री-समृद्धी मिळते. अर्काची माळ अर्पिल्यास असे धन प्राप्त होते की ते सर्व धर्म्य कामनांचे फळ देते.

Verse 116

प्रदद्याद्रूपिणीं कन्यां पूजितो बकुलस्रजा । किंशुकैरर्चितो देवि न पीडयति भास्करः

बकुळमाळेने पूजिलेला रवी रूपवती कन्या (योग्य वधू) प्रदान करतो. हे देवि, किंशुकफुलांनी अर्चना केल्यास भास्कर पीडा देत नाही.

Verse 117

अगस्तिकुसुमैस्तद्वदानुकूल्यं प्रयच्छ ति । करवीरैस्तु देवेशि सूर्यस्यानुचरो भवेत्

तसेच अगस्तिफुलांनी पूजा केल्यास सूर्य अनुकूलता व सहाय्य प्रदान करतो. हे देवेशि, करवीरफुलांनी अर्चना केल्यास भक्त सूर्याचा अनुचर होतो.

Verse 119

शतपत्रस्रजा देवि सूर्यसालोक्यतां व्रजेत् । बकपुष्पैर्महादेवि दारिद्यं नैव जायते

हे देवि, शतपत्रफुलांच्या माळेने पूजा केल्यास सूर्य-सालोक्य प्राप्त होते. हे महादेवि, बकफुलांनी अर्चना केल्यास दारिद्र्य कधीच उत्पन्न होत नाही.

Verse 120

यः सूर्यायतनं भक्त्या गैरिकेणोपलेपयेत् । प्राप्नुयान्महतीं लक्ष्मीं रोगैश्चापि प्रमुच्यते

जो भक्तीने सूर्यदेवाचे आयतन गैरिक (लाल गेरू) लावून लेपित करतो, तो महान लक्ष्मी (समृद्धी) प्राप्त करतो आणि रोगांपासूनही मुक्त होतो।

Verse 121

अष्टादशेह कुष्ठानि ये चान्ये व्याधयो नृणाम् । प्रलयं यांति ते सर्वे मृदा यद्युपलेपयेत्

येथील अठरा प्रकारचे कुष्ठरोग आणि मनुष्यांच्या इतर सर्व व्याधी, या स्थळाच्या पवित्र मृदेचा लेप केल्यास त्या सर्वांचा नाश होतो।

Verse 122

विलेपनानां सर्वेषां कुंकुमं रक्तचंदनम् । पुष्पाणां करवीराणि प्रशस्तानि वरानने

हे वरानने! सर्व लेपनद्रव्यांमध्ये कुंकुम व रक्तचंदन श्रेष्ठ आहेत; आणि पुष्पांमध्ये करवीर (कण्हेर) विशेष प्रशस्त आहेत।

Verse 123

नातः परतरं किंचिद्भास्वतस्तुष्टिकारकम् । यादृशं कुङ्कुमं जाती शतपत्रं तथाऽगुरुः

भास्वत् (सूर्य) प्रसन्न करण्यासाठी यांहून श्रेष्ठ काही नाही—कुंकुम, जाती (जाई), शतपत्र (कमळ) तसेच अगुरु।

Verse 124

किं तस्य न भवेल्लोके यश्चैभिश्चार्चयेद्रविम् । उपलिप्यालयं यस्तु कुर्यान्मंडलकं शुभम्

जो या द्रव्यांनी रविचे अर्चन करतो, त्याला या लोकी काय अप्राप्य राहील? आणि जो आयतन लेपून शुद्ध करून शुभ मंडल रेखाटतो, त्याचे पुण्य निश्चित होते।

Verse 125

एकेनास्य भवेदर्थो द्वाभ्यामारोग्यमश्नुते । त्रिभिस्तु सर्वविद्यावांश्चतुर्भिर्भोगवान्भवेत्

एक मण्डल-आचरणाने त्याला अर्थसमृद्धी मिळते; दोनाने आरोग्य प्राप्त होते। तीनाने तो सर्वविद्यापारंगत होतो; चाराने भोग-सुखांनी संपन्न होतो।

Verse 126

पंचभिर्विपुलं धान्यं षड्भिरायुर्बलं यशः । सप्तमण्डलतारी स्यान्मंडलाधिपतिर्नरः

पाच (मण्डल) केल्याने विपुल धान्य मिळते; सहाने आयुष्य, बळ व यश प्राप्त होते. साताने तो ‘सप्त-मण्डल-तारी’ होऊन मण्डलाधिपतीसमान होतो.

Verse 127

घृतदीपप्रदानेन चक्षुष्माञ्जायते नरः । कटुतैलस्य दीपेन स्वं शत्रुं जयते नरः

घृतभरलेला दीप दान केल्याने मनुष्य उत्तम दृष्टीसंपन्न होतो. कटु तेलाचा दीप अर्पण केल्याने तो आपल्या शत्रूवर विजय मिळवतो.

Verse 128

तैलदीपप्रदानेन सूर्यलोके महीयते । मधूकतैलदीपेन सौभाग्यं परमं लभेत्

तैलदीप दान केल्याने तो सूर्यलोकी गौरव प्राप्त करतो. मधूक तेलाचा दीप अर्पण केल्याने परम सौभाग्य मिळते.

Verse 129

पुष्पाणां प्रवरा जाती धूपानां विजयः परः । गन्धानां कुंकुमं श्रेष्ठं लेपानां रक्तचंदनम्

पुष्पांमध्ये जाती (जाई) श्रेष्ठ; धूपांमध्ये ‘विजय’ सर्वोत्तम. गंधांमध्ये कुंकुम (केशर) श्रेष्ठ; लेपांमध्ये रक्तचंदन उत्तम.

Verse 130

दीपदाने घृतं श्रेष्ठं नैवेद्ये मोदकः परम् । एतैस्तुष्यति देवेशः सांनिध्यं चाधिगच्छति

दीपदानासाठी तूप श्रेष्ठ आहे आणि नैवेद्यासाठी मोदक परम मानला आहे। यांमुळे देवेश प्रसन्न होऊन भक्ताला आपले सान्निध्य प्रदान करतो।

Verse 131

एवं संपूज्य विधि वत्कृत्वा पितृप्रदक्षिणाम् । प्रणम्य शिरसा देवं तत्र चार्कस्थलं प्रिये

अशा रीतीने विधिपूर्वक पूजन करून व पितरांची प्रदक्षिणा करून, मस्तक झुकवून देवाला प्रणाम करावा; मग, हे प्रिये, अर्कस्थळी जावे।

Verse 132

सुखासीनस्ततः पश्येद्रवेरभिमुखे स्थितः । एकं सिद्धार्थकं कृत्वा हस्ते पानीयसंयुतम्

मग सुखासीन होऊन, सूर्याच्या समोर तोंड करून पाहावे। एक सिद्धार्थक (पांढरी मोहरी) पाण्यासह घेऊन हातात धारण करावा।

Verse 133

कामं यथेष्टं हृदये कृत्वार्कस्थलसन्निधौ । पिबेत्सतोयं तद्देवि ह्यस्पृष्टं दशनैः सकृत्

अर्कस्थळाच्या सान्निध्यात, हे देवी, हृदयात इच्छित कामना धरून, ते पाणी एकदाच प्यावे—दातांचा स्पर्श होऊ देऊ नये।

Verse 134

एवं कृत्वा नरो देवि कोटियात्राफलं लभेत् । ब्रह्मा विष्णुर्महादेवो ज्वलनो धनदस्तथा

असे केल्याने, हे देवी, मनुष्याला कोटी यात्रांचे फळ मिळते। ब्रह्मा, विष्णू, महादेव, ज्वलन (अग्नी) आणि धनद (कुबेर)ही (यास प्रमाण आहेत)।

Verse 135

भानुमाश्रित्य सर्वे ते मोदन्ते दिवि सुव्रते । तस्माद्भानुसमं देवं नाहं पश्यामि कञ्चन

हे सुव्रते! भानु (सूर्य) याचा आश्रय घेऊन ते सर्व देव स्वर्गात आनंदित होतात. म्हणून सूर्यसम कोणताही देव मला दिसत नाही.

Verse 136

इति कृत्वा महादेवि पुनर्भानौ प्रदक्षिणम् । कुर्यान्मन्त्रेण देवेशि सप्तकृत्वो वरानने

हे महादेवी! असे करून पुन्हा भानु (सूर्य)ची प्रदक्षिणा करावी. हे देवेशी, हे वरानने! मंत्रोच्चारासह सात वेळा करावी.

Verse 137

तमुष्टवाम इति ऋक्प्रथमा परिकीर्तिता । एतोन्विन्द्रं स्तवामेति द्वितीया परिकीर्तिता

‘तमुष्टवाम’—हा पहिला ऋक्-मंत्र म्हणून सांगितला आहे; आणि ‘एतोन्विन्द्रं स्तवाम’—हा दुसरा ऋक्-मंत्र म्हणून सांगितला आहे.

Verse 138

इंद्र शुद्धो न आगहि तृतीया परिकीर्तिता । इन्द्रं शुद्धो हि नो रयिं चतुर्थी परिकीर्तिता

‘इन्द्र शुद्धो न आगहि’—हा तिसरा ऋक्-मंत्र म्हणून सांगितला आहे; आणि ‘इन्द्रं शुद्धो हि नो रयिं’—हा चौथा ऋक्-मंत्र म्हणून सांगितला आहे.

Verse 139

अस्य वामस्येति शुभे पञ्चमी परिकीर्तिता । त्रिभिष्ट्वं देव इति वै षष्ठी च परिकीर्तिता

‘अस्य वामस्य’—ही शुभ पाचवी ऋक् म्हणून सांगितली आहे; आणि ‘त्रिभिष्ट्वं देव’—ही निश्चयच सहावी ऋक् म्हणून सांगितली आहे.

Verse 141

तानि ते कथयाम्यद्य दश सामानि सुन्दरि । हुंकारः प्रणवोद्गीथः प्रस्तावश्च चतुष्टयम्

हे सुंदरी, आज मी तुला ती दहा सामगाने सांगतो—हुंकार, प्रणव-उद्गीथ आणि प्रस्ताव; ही चारांची एक चतुष्टयी आहे.

Verse 142

पञ्चमं प्रहरो यत्र षष्ठमारण्यकं तथा । निधनं सप्तमं साम्नां सप्तसिद्धिमिति स्मृतम्

ज्या क्रमात पाचवे ‘प्रहर’, सहावे ‘आरण्यक’ आणि सामांतील सातवे ‘निधन’ असे म्हणतात—ते ‘सप्तसिद्धी’ म्हणून स्मृत आहे.

Verse 143

पञ्चविध्यमिति प्रोक्तं ह्रींकारप्रणवेन तु । अष्टमं च तथा साध्यं नवमं वामदेवकम्

ह्रींकार व प्रणव (ॐ) यांच्या योगाने हे ‘पंचविध’ असे सांगितले आहे. आठवे ‘साध्य’ आणि नववे ‘वामदेवक’ म्हणतात.

Verse 144

ज्येष्ठं तु दशमं साम वेधसे प्रियमुत्तमम् । एतेषां देवि साम्नां वै जाप्यं कार्यं विधानतः

दहावे साम ‘ज्येष्ठ’—अत्युत्तम व वेधस (स्रष्टा) यास प्रिय आहे. हे देवि, या सामांचा जप विधिपूर्वक करावा.

Verse 145

ज्येष्ठसामपरं चैव द्वितीयं गदतः शृणु । न च श्राव्यं द्वितीयं तु जप्तव्यं मुक्तिमिच्छता

ज्येष्ठ-सामानंतर जे दुसरे (मंत्र) आहे ते माझ्याकडून ऐक. हे दुसरे सार्वजनिकरीत्या ऐकवू नये; मुक्ती इच्छिणाऱ्याने याचा गुप्त जप करावा.

Verse 146

तज्जाप्यं परमं प्रोक्तं स्वयं देवेन भानुना । जाप्यस्य विनियोगोऽस्य लक्षणं च निबोध मे । स्तोभसारं श्वासलीनमोंकारादि स्मृतं बुधैः

हा जप परम मानला आहे; तो स्वयं देव-सूर्य भानूने सांगितला आहे. या जपाचा विनियोग व लक्षण माझ्याकडून जाणून घे—स्तोभ-अक्षरांत त्याचा सार आहे, तो श्वासात लीन राहतो आणि ओंकाराने आरंभ होतो—असे पंडितांनी स्मरले आहे.

Verse 147

ऊर्भानुश्च तथा धर्मं धर्मः सत्यं ह्यृत तथा । धर्मं ये धर्मवद्धर्मे धर्मे वै निधनं गताः

‘ऊर्भानु’ तसेच ‘धर्म’; आणि ‘धर्म’ हेच सत्य, तेच ऋत (विश्वनियम)ही आहे. जे धर्मात स्थिर राहून धर्मानुसार वागतात, आणि धर्मातच देह ठेवतात—ते धर्मजन्य फल प्राप्त करतात.

Verse 148

यदेभिश्च यजेच्छब्दैरुचितं सामगैर्द्विजैः । जाप्यं चैतत्परं प्रोक्तं स्वयं देवेन भानुना

या ‘यजेत्’ शब्दांनी सामगान करणाऱ्या द्विजांनी पूजेत जे योग्य रीतीने उपयोगिले जाते—तेच हे परम जप आहे, जो स्वयं देव-सूर्य भानूने सांगितला आहे.

Verse 149

एतद्वै जप्यमानस्तु पुनरावर्तते न तु । सर्वरोगविनिर्मुक्तो मुच्यते ब्रह्महत्यया

जो हा जप सतत जपतो, तो पुन्हा परत येत नाही (पुनर्जन्म होत नाही)। तो सर्व रोगांपासून मुक्त होऊन ब्रह्महत्येच्या पापातूनही सुटतो.

Verse 150

आज्यदोहाद्यदोहेति ज्येष्ठसाम्नोऽपि लक्षणम्

‘आज्यदोहाद्यदोहे’—हेही ज्येष्ठ-सामन्‌चे एक लक्षण म्हणून सांगितले आहे.

Verse 151

इति संपूज्य देवेशं ततः कुर्यात्परां स्तुतिम् । ऋग्भिर्वे पंचभिश्चैव शृणुष्वैकमनास्तु ताः

अशा रीतीने देवेश्वराचे विधिपूर्वक पूजन करून, नंतर पाच ऋग्-मंत्रांनी परम स्तुती करावी. तू एकाग्र मनाने ती ऐक.

Verse 152

उक्षाणं पृश्निमिति वै प्रथमा परिकीर्तिता । चत्वारि वाक्परीति वै द्वितीया परिकीर्तिता

‘उक्षाणं पृश्निम्’ ही पहिली ऋचा म्हणून सांगितली आहे. ‘चत्वारि वाक्परी’ ही दुसरी ऋचा म्हणून सांगितली आहे.

Verse 153

इंद्रं मित्रं तृतीया तु ऋक्चैव परिकीर्तिता । कृष्णं नियानं हि तथा चतुर्थी परिकीर्तिता

‘इन्द्रं मित्रं’ ही तिसरी ऋचा म्हणून सांगितली आहे; आणि ‘कृष्णं नियानं’ ही चौथी ऋचा म्हणूनही सांगितली आहे.

Verse 154

द्वादशप्रथम इति पंचमी परिकीर्तिता । यो रत्नवाहीत्यनया किरीटं योजयेद्रवेः

‘द्वादशप्रथम’ ही पाचवी ऋचा म्हणून सांगितली आहे. ‘यो रत्नवाही’ या मंत्राने रविच्या मस्तकी किरीट अर्पण करावे.

Verse 155

गतेहनामित्यनया अव्यंगं भास्करं न्यसेत् । अनेन विधिना देवि पूजयेद्विधिवद्रविम्

‘गतेहनाम्’ या मंत्राने निर्दोष भास्कराची स्थापना करावी. हे देवि, या विधीने विधिपूर्वक रविचे पूजन करावे.

Verse 156

इत्येष ते मया ख्यातः प्रतिमापूजने विधिः

अशा रीतीने प्रतिमापूजनाची विधी मी तुला यथार्थ सांगितली आहे।

Verse 157

अनेनविधिना यस्तु सततं पूजयेद्रविम् । स प्राप्नोत्यधिकान्कामानिह लोके परत्र च

जो या विधीने सतत रवीचे पूजन करतो, तो इहलोकी व परलोकी अधिकाधिक इच्छित फल प्राप्त करतो।

Verse 158

पुत्रार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् । कन्यार्थी लभते कन्यां विद्यार्थी वेदविद्भवेत्

पुत्रार्थीला पुत्र मिळतो, धनार्थीला धन मिळते। कन्यार्थीला कन्या मिळते, आणि विद्याथी वेदज्ञ होतो।

Verse 159

निष्कामः पूजयेद्यस्तु स मोक्षं याति वै ध्रुवम् । अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यादर्कसूर्यप्रभावतः

जो निष्काम भावाने पूजन करतो, तो निश्चयच मोक्ष पावतो—या क्षेत्राच्या माहात्म्यामुळे व अर्क-सूर्याच्या प्रभावामुळे।

Verse 160

अन्यत्र ब्राह्मणानां च कोटिना यत्फलं लभेत् । अर्कस्थले तथैकेन भोजितेन तु तत्फलम्

इतरत्र कोटी ब्राह्मणांना भोजन दिल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ अर्कस्थळी एकालाच भोजन दिल्याने मिळते।

Verse 161

स्नानं दानं जपो होमः सूर्यपर्वणि यत्कृतम् । तत्सर्वं कोटिगुणितं सूर्यकोटिप्रभावतः

सूर्यपर्वाच्या दिवशी केलेले स्नान, दान, जप व होम—हे सर्व सूर्याच्या कोटी-कोटी प्रभावामुळे कोटिगुणित फल देणारे होते.

Verse 162

माघमासे नरो यस्तु सप्तम्यां रविवासरे । कृष्णपक्षे महादेवि जागरं श्रद्धयाऽचरेत् । अर्कस्थलसमीपे तु स याति परमां गतिम्

हे महादेवी! माघमासात कृष्णपक्षातील रविवारी येणाऱ्या सप्तमीला जो मनुष्य श्रद्धेने अर्कस्थळाजवळ रात्रिजागर करतो, तो परम गतीला पोहोचतो.

Verse 163

गोशतस्य प्रदत्तस्य कुरुक्षेत्रे च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति तत्रार्कस्थलदर्शनात्

कुरुक्षेत्रात शंभर गायी दान दिल्याने जे पुण्यफळ मिळते, तेच फळ तेथे केवळ अर्कस्थळाचे दर्शन घेतल्याने प्राप्त होते.

Verse 164

अर्कस्थलः पूजनीयस्तत्र स्थाने निवासिभिः । जपापुष्पैरर्कपुष्पै रोगिभिस्तु विशेषतः

त्या प्रदेशात राहणाऱ्यांनी अर्कस्थळाची पूजा करावी—जपाफुले व अर्कफुले अर्पून; आणि विशेषतः रोगी जनांनी तर अवश्य करावी.

Verse 165

न च पत्रोर्णकुसुमैर्न चैवोन्मत्तसंभवैः । न चाम्रातकजैः पुष्पैरर्चनीयो दिवाकरः

दिवाकराची (सूर्याची) पूजा पत्रोर्ण फुलांनी, उन्मत्ता वनस्पतीतून उत्पन्न फुलांनी, तसेच आम्रातकाच्या फुलांनी करू नये.

Verse 166

आम्रातकस्य कुसुमं निर्माल्यमिव दृश्यते । अप्रत्यग्रं बहिर्यस्मात्तस्मात्तत्परिवर्जयेत्

आम्रातकाचे फूल निर्माल्यासारखे दिसते; बाहेरून ताजे न भासल्यामुळे ते अर्पणात टाळावे.

Verse 167

नाविज्ञातं प्रदातव्यं न म्लानं न च दूषितम् । न च पर्य्युषितं माल्यं दातव्यं भूतिमिच्छता

ऐश्वर्य इच्छिणाऱ्याने अज्ञात वस्तू, कोमेजलेली वा दूषित वस्तू, तसेच शिळी माळ अर्पू नये.

Verse 168

देवमुल्लोचयेद्यस्तु तत्क्षणात्पुष्पलोभतः । पुष्पाणि च सुगन्धानि भोजकेनेतराणि च

परंतु पुष्पलोभाने जर एखादा भोजक देवतेचे अर्पित पुष्प तत्क्षणी उचलून घेतो—ती फुले सुगंधी असोत वा इतर प्रकारची असोत—

Verse 169

ब्रह्महत्यामवाप्नोति भोजको लोभमोहितः । महारौरवमासाद्य पच्यते शाश्वतीः समाः

लोभाने मोहित झालेला तो भोजक ब्रह्महत्येचे पाप प्राप्त करतो; आणि महारौरव नरकात जाऊन अनंत वर्षे यातना भोगतो.

Verse 170

हन्त ते कीर्त्तयिष्यामि धूपदानविधिं परम् । प्रदानाद्देवदेवस्य येन धूपेन यत्फलम्

आता मी तुला धूपदानाची परम विधी सांगतो; देवाधिदेवाला धूप अर्पण केल्याने जे फळ मिळते तेही कथन करीन.

Verse 171

सदार्चने च धूपेन सामीप्यं कुरुते रविः । प्रदद्यात्सकलं कामं यद्यदिच्छति मानवः

धूपाने नित्य उपासना केल्यास रवि देव आपले सान्निध्य देतात. मनुष्य जे जे इच्छितो ते सर्व काम ते प्रदान करतात.

Verse 172

तथैवागुरुधूपेन निधिं दद्यादभीप्सितम् । आरोग्यार्थी धनार्थी च नित्यदा गुग्गलं दहेत्

तसेच अगुरु-धूप अर्पण केल्याने इच्छित निधी प्राप्त होते. आरोग्य इच्छिणारा व धन इच्छिणारा—दोघांनीही नित्य गुग्गुळाचा धूप द्यावा.

Verse 173

पिंडातधूपदानेन सदा तुष्यति भानुमान् । आरोग्यं च स्वयं दद्यात्सौख्यं च परमं भवेत्

पिंडात-धूपदानाने भानुमान् सदैव तुष्ट होतात. ते स्वतः आरोग्य देतात आणि परम सुख प्राप्त होते.

Verse 174

श्रीवासकस्य धूपेन वाणिज्यं सकलं लभेत् । रसं सर्जरसं चैव दहतोऽर्थागमो भवेत्

श्रीवासकाच्या धूपाने सर्व प्रकारच्या वाणिज्यात यश मिळते. तसेच राळ, विशेषतः सर्जराळ, दहन करणाऱ्यास धनागमन होते.

Verse 175

देवदारुं च दहतो भवत्यन्नमथाक्षयम् । विलेपनं कुंकुमेन सर्वकामफलप्रदम्

देवदारू दहन करणाऱ्यास अन्न अक्षय होते. तसेच कुंकुमाचे विलेपन सर्व कामनांचे फल देणारे आहे.

Verse 176

इह लोके सुखी भूत्वा अक्षयं स्वर्गमाप्नुयात् । चंदनस्य प्रलेपेन श्रियमायुश्च विंदति

या लोकी सुखी होऊन मनुष्य अक्षय स्वर्ग प्राप्त करतो। चंदनाचा लेप केल्याने तो श्रीसमृद्धी व दीर्घायुष्य मिळवितो.

Verse 177

रक्तचन्दनलेपेन सर्वं दद्याद्दिवाकरः । अपि रोगशतैर्ग्रस्तः क्षेममारोग्यमाप्नुयात्

रक्तचंदनाचा लेप केल्याने दिवाकर (सूर्य) सर्व काही प्रदान करतो. शेकडो रोगांनी ग्रस्त असला तरी तो क्षेम व आरोग्य प्राप्त करतो.

Verse 178

गतिगंधं च सौभाग्यं परमं विंदते नरः । कस्तूरिकामर्दनकैरैश्वर्यमतुलं लभेत्

मनुष्याला मनोहर सुगंध व परम सौभाग्य प्राप्त होते. कस्तुरीचे उटणे/मर्दन केल्याने तो अतुल ऐश्वर्य मिळवितो.

Verse 179

कर्पूरसंयुतैर्गंधैः क्ष्माधिपाधिपतिभवेत् । चतुःसमेन गंधेन सर्वा न्कामानवाप्नुयात्

कर्पूरयुक्त सुगंधांनी तो राजाधिराज होतो. चार द्रव्यांनी समतोल केलेल्या गंधाने तो सर्व कामना प्राप्त करतो.

Verse 180

एतत्ते कथितं देवि सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम् । सविस्तरं मया ख्यातं किमन्यत्परिपृच्छसि

हे देवि! सूर्याचे हे उत्तम माहात्म्य तुला सांगितले. मी ते सविस्तर वर्णिले आहे—आता तू आणखी काय विचारितेस?

Verse 181

देव्युवाच । यद्येवं भगवान्सूर्यः सर्वतेजस्विनां वरः । स कथं ग्रस्यते देव सैंहिकेयेन राहुणा

देवी म्हणाली—जर भगवान सूर्य सर्व तेजस्वींमध्ये श्रेष्ठ असतील, तर हे देव! सैंहिकेय राहू त्यांना कसा गिळतो?

Verse 182

ईश्वर उवाच । शृणु दैवि प्रवक्ष्यामि सर्व पापप्रणाशनम् । कारणं ग्रहणस्यापि भ्रांतेर्विच्छेदकारकम्

ईश्वर म्हणाले—हे देवी, ऐक; मी सर्व पापांचा नाश करणारे, ग्रहणाचेही खरे कारण, आणि भ्रमाचा छेद करणारे तत्त्व सांगतो.

Verse 183

राहुरादित्यबिंबस्याधस्तात्तिष्ठति भामिनि । अमृतार्थी विमानस्थो यावत्संस्रवतेऽमृतम्

हे भामिनि! राहू आदित्यबिंबाच्या खाली उभा राहतो; विमानात स्थित, अमृताचा इच्छुक, जोपर्यंत अमृताचा प्रवाह चालू असतो तोपर्यंत (तिथेच असतो).

Verse 184

बिंबेनांतरितो देवि आदित्यग्रहणं हि तत् । न कश्चिद्ग्रसितुं शक्त आदित्यो दहति ध्रुवम्

हे देवी! मध्ये बिंब आल्याने सूर्य आच्छादित झाला तर त्यालाच ‘आदित्यग्रहण’ म्हणतात; पण सूर्याला खरोखर कोणी गिळू शकत नाही, कारण आदित्य निश्चितच दहन करतो.

Verse 185

आदित्यदेहजाः सर्वे तथान्ये देवदानवाः

देव आणि दानव—सर्व—आदित्याच्या देहातून उत्पन्न झाले; तसेच इतरही (त्याच्यापासूनच) प्रकट झाले.

Verse 186

आदिकर्त्ता स्वयं यस्मादादित्यस्तेन चोच्यते । प्रभासे संस्थितो देवः सर्वपातकनाशनः

तो स्वतः आदिकर्ता असल्यामुळे तो ‘आदित्य’ म्हणून ओळखला जातो। प्रभासात स्थित तो देव सर्व पातकांचा नाश करणारा आहे।

Verse 187

भुक्तिमुक्तिप्रदो देवो व्याधिदुष्कृतनाशकृत् । तत्र सिद्धाः पुरा देवि लोकपाला महर्षयः

तो देव भोग व मोक्ष दोन्ही देणारा असून व्याधी व दुष्कृत्यांचा नाश करतो। हे देवी, तेथे प्राचीनकाळी सिद्ध, लोकपाल आणि महर्षी सिद्धीला पोहोचले.

Verse 188

सिद्धा विद्या धरा यक्षा गंधर्वा मुनयस्तथा । धनदोऽपि तथा भीष्मो ययातिर्गालवस्तथा

सिद्ध, विद्याधर, यक्ष, गंधर्व आणि मुनि; तसेच धनद (कुबेर), भीष्म, ययाति आणि गालवही (त्या पवित्र क्षेत्राशी निगडित सिद्धीचे भागी झाले).

Verse 189

सांबश्चैव तथा देवि परां सिद्धिमितो गताः । इदं रहस्यं देवेशि सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम्

हे देवी, सांबानेही येथूनच परम सिद्धी प्राप्त केली. हे देवेशी, हे सूर्य-माहात्म्याचे उत्तम रहस्य आहे.

Verse 190

न देयं दुष्टबुद्धीनां पापिनां च विशेषतः । न नास्तिकेऽश्रद्दधाने न क्रूरं वा कथंचन

हे दुष्टबुद्धींच्या लोकांना, विशेषतः पाप्यांना देऊ नये; नास्तिकाला नाही, अश्रद्धाळूला नाही, आणि क्रूर व्यक्तीलाही—कधीही नाही.

Verse 191

इमां कथामनुब्रूयात्तथा नाऽसूयके शिवे । इदं पुत्राय शिष्याय धर्मिणे न्यायवर्तिने

ही पुण्यकथा शिवभक्त व असूयारहित जनासच सांगावी. हे धर्मनिष्ठ व न्यायमार्गी पुत्रास किंवा शिष्यांस देणे योग्य आहे.

Verse 192

कथनीयं महाब्रह्म सूर्यभक्ताय सुव्रते । अर्कस्थलस्य देवस्य माहात्म्यमिदमुत्तमम्

हे महाब्रह्मन्! सूर्यभक्त व सुव्रती साधकास हे कथन करावे. अर्कस्थलदेवाचे हे उत्तम माहात्म्य त्यालाच सांगण्यास योग्य आहे.

Verse 193

यः श्राद्धे श्रावयेद्देवि ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । तस्यानंतं भवेद्देवि यद्दानं पुरुषस्य वै

हे देवि! जो पुरुष श्राद्धकाळी संयतव्रती ब्राह्मणांना ही कथा ऐकवितो, त्या पुरुषाच्या दानाचे पुण्य, देवि, अनंत होते.

Verse 194

यातुधाना न हिंसंति तच्छ्राद्धं भयविह्वलाः

त्या श्राद्धास पाहून भयभीत झालेले यातुधान त्यास हिंसा करीत नाहीत.

Verse 195

पंक्तिपावनतां यांति येऽपि वै पंक्तिदूषकाः । सुतवाञ्जन्मवांश्च स्यात्सर्वकाममनोरमः

जे पंक्तिदूषक असतील तेही पंक्तिपावन होतात. आणि मनुष्य पुत्रवान्, उत्तम जन्म लाभणारा होतो व सर्व कामनांत मनोहर फल प्राप्त करतो.

Verse 196

प्रवासिभिर्बंधुवर्गैः संयुज्येत सदा नरः । नष्टैः संयुज्यते चार्थैरपरैश्चापि चिंतितैः

मनुष्य सदा परदेशी राहणाऱ्या बंधुवर्गाशी पुन्हा एकत्र येतो। हरवलेले धन तसेच दीर्घकाळ चिंतिलेले इतर लाभही त्यास प्राप्त होतात।

Verse 197

रक्ष्यते यागिनीभिश्च प्रियैश्च न वियुज्यते । उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा शृणुयाद्ब्राह्मणः सदा । सर्वान्कामांश्च लभते नात्र कार्या विचारणा

तो यागिनींनी रक्षित होतो आणि प्रियांपासून कधीही वियुक्त होत नाही। आचमन करून शुद्ध होऊन ब्राह्मणाने सदा श्रवण करावे; तो सर्व कामना प्राप्त करतो—यात विचार नाही।

Verse 198

वैश्यः समृद्धिमतुलां क्षत्रियः पृथिवीपतिः । वणिजश्चापि वाणिज्यमखंडं शतसंख्यया । लभेयुः कीर्तनादस्याः सूर्योत्पत्तेर्वरानने

हे वरानने, सूर्याच्या प्राकट्याचे हे माहात्म्य कीर्तन केल्याने वैश्याला अतुल समृद्धी मिळते; क्षत्रिय पृथ्वीपति होतो; आणि वणिकाचे वाणिज्य शतपटीने वाढून अखंड चालते।

Verse 199

शूद्राश्चैवाभिलषितान्कामान्प्राप्स्यंति भामिनि । अपमृत्युभयं घोरं मृत्युतोऽपि महाभयम्

हे भामिनि, शूद्रही आपल्या अभिलषित कामना प्राप्त करतात. अकाली मृत्यूचे ते घोर भय—जे मृत्यूपेक्षाही अधिक भयंकर—नष्ट होते।

Verse 200

नश्यते नात्र संदेहो राजद्वारकृतं च यत् । सर्वकामसमृद्धात्मा सूर्यलोके महीयते

यात संदेह नाही: राजद्वारी केलेले पापही नष्ट होते. ज्याचे अंतःकरण सर्व काम्यसमृद्धीने परिपूर्ण आहे, तो सूर्यलोकी मान पावतो।

Verse 201

इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम् । अर्कस्थलप्रसंगेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

हे देवी, अर्कस्थळाच्या प्रसंगाने सूर्यदेवाचे हे माहात्म्य सांगितले. आता तुला आणखी काय ऐकावयाचे आहे?

Verse 202

स्थानं शाश्वतमोजसां गतिरपां दीपो दिशामक्षयः सिद्धेर्द्वारमपावभेदि जगतां साधारणं लोचनम् । हैमं पुष्करमंतरिक्षसरसो दीप्तं दिवः कुण्डलं कालोन्मानविभावनाक्षतलयं बिंबं रवेः पातु वः

जो तेजाचे शाश्वत स्थान आहे, जलांची गती व आश्रय आहे, दिशांचा अक्षय दीप आहे, मलभेद करून सिद्धीचे द्वार उघडणारा आहे, आणि सर्व जगाचे समान नेत्र आहे—तो सूर्याचा दीप्त बिंब तुमचे रक्षण करो. तो मध्याकाश-सरातील सुवर्णकमळासारखा, स्वर्गाच्या उज्ज्वल कुंडलासारखा, आणि काळमापन प्रकट करणारा आहे; ज्याच्या समोर अखंडही शेवटी लय पावते।