Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 89

Devanagari script

इमं मे गंगेति यत्प्रोक्तमनेनापि च भामिनि । समुद्रज्येति मंत्रेण स्नानमौषधिभिः स्मृतम्

Transliteration

imaṃ me gaṃgeti yatproktamanenāpi ca bhāmini | samudrajyeti maṃtreṇa snānamauṣadhibhiḥ smṛtam

Translation

हे भामिनि, ‘इमं मे गंगे…’ या मंत्राने तसेच ‘समुद्रज्ये…’ या मंत्रानेही; औषधीद्रव्यांसह स्नान करण्याचा विधी स्मृतिग्रंथांत सांगितला आहे।

Word by Word

• इमम्: this
• इमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम

• मे: my/of me
• मे: Shashthi-sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी) एकवचन (enclitic genitive)

• गङ्गे: O Gaṅgā / ‘Gaṅge’
• गङ्गे: Sambodhana/Name (सम्बोधन/नाम)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; मन्त्रपद

• इति: thus
• इति: Discourse marker (उद्धरणचिह्न)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय

• यत्: which/that
• यत्: Karma/Relation (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• प्रोक्तम्: said/uttered
• प्रोक्तम्: Predicate (विशेष्य-विशेषणभाव)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अनेन: by this (mantra)
• अनेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण

• अपि: also
• अपि: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle): ‘also/even’

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• भामिनि: O fair lady
• भामिनि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• समुद्रज्या: with the ‘Samudrajyā’ (mantra)
• समुद्रज्या: Karana/Name (करण/नाम)
• Type: Noun
• Root: समुद्र + ज्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (समुद्रस्य ज्या) मन्त्रनाम

• इति: thus
• इति: Discourse marker (उद्धरणचिह्न)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय

• मन्त्रेण: by the mantra
• मन्त्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karta/Topic (कर्ता/विषय)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• औषधिभिः: with herbs
• औषधिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: औषधि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण

• स्मृतम्: is prescribed/remembered
• स्मृतम्: Predicate (विधेय)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Samudra-tīra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhāminī / Varānanā (addressed lady)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at Prabhāsa’s seashore tīrtha prepare herb bundles and infuse water; a devotee bathes while reciting Vedic mantras, with the ocean behind and priests guiding the rite.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Gaṅgā
• Ravi (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worship integrates spiritual purity and well-being, using sanctified water and healing herbs under mantra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where purificatory rites and abhiṣeka practices are praised within the māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Auṣadhi-snāpana (herbal bathing/ablution) using the ‘imaṃ me gaṅge…’ and ‘samudrajye…’ mantras.