Sukta 75

Mantra 1

जीमूतस्येव भवति प्रतीकं यद्वर्मी याति समदामुपस्थे । अनाविद्धया तन्वा जय त्वं स त्वा वर्मणो महिमा पिपर्तु ॥

जसा मेघाचा मुखासारखा प्रतीक दिसतो, तसाच रूप असते जेव्हा कवचधारी योद्धा संग्रामाच्या कुशीत प्रवेश करतो. अविद्ध (अभेद्य) देहाने तू विजय मिळव; आणि कवचाचा महिमा तुला परिपूर्ण करो, तुला समग्र बनवो.

Mantra 2

धन्वना गा धन्वनाजिं जयेम धन्वना तीव्राः समदो जयेम । धनुः शत्रोरपकामं कृणोति धन्वना सर्वाः प्रदिशो जयेम ॥

धनुष्याने आम्ही गायी (प्रकाश-किरणे) जिंकू; धनुष्याने आम्ही युद्ध जिंकू; धनुष्याने आम्ही तीव्र समर-संघर्ष जिंकू. धनुष्य शत्रूची कामना/इच्छा निष्फळ करते; धनुष्याने आम्ही सर्व दिशा जिंकू.

Mantra 3

वक्ष्यन्तीवेदा गनीगन्ति कर्णं प्रियं सखायं परिषस्वजाना । योषेव शिङ्क्ते वितताधि धन्वञ्ज्या इयं समने पारयन्ती ॥

आकांक्षिणी स्त्रीसारखी ती पुन्हा पुन्हा कानाशी येते, प्रिय सख्याला आलिंगन देत. पत्नीप्रमाणे ती स्वतःला सजविते—धनुष्यावर ताणलेली ही धनुर्ज्या, समरात पार नेणारी.

Mantra 4

ते आचरन्ती समनेव योषा मातेव पुत्रं बिभृतामुपस्थे । अप शत्रून्विध्यतां संविदाने आर्त्नी इमे विष्फुरन्ती अमित्रान् ॥

समरात चालणाऱ्या स्त्रीसारखी, आणि माता जशी पुत्राला मांडीवर धरीते तशी—संविदा (एकमताने) कार्य करणारे धनुष्याचे हे दोन टोक शत्रूंना भेदून दूर करो. कंपित होणाऱ्या या दोन आर्त्नी (भुजा/टोक) अमित्रांना चुरडून टाको.

Mantra 5

बह्वीनां पिता बहुरस्य पुत्रश्चिश्चा कृणोति समनावगत्य । इषुधिः सङ्काः पृतनाश्च सर्वाः पृष्ठे निनद्धो जयति प्रसूतः ॥

अनेकांचा पिता, बहुसमृद्धीचा पुत्र—रणसमागमात प्रवेश करून तो सर्व काही घडवितो व सम्यक् क्रमाने मांडतो. इषुधी, कवच-उपकरणे आणि सर्व युद्धे पाठीवर बांधलेली—प्रेषित योद्धा विजय मिळवितो.

Mantra 6

रथे तिष्ठन्नयति वाजिनः पुरो यत्रयत्र कामयते सुषारथिः । अभीशूनां महिमानं पनायत मनः पश्चादनु यच्छन्ति रश्मयः ॥

रथावर उभा राहून सुषारथि वाजिनांना पुढे नेतो—जिथे जिथे तो इच्छितो तिथे. लगामांच्या (अभीशू) महिम्याचे स्तवन करा; रश्मी (शक्तीरेषा) मागोमाग मनाचा अनुकरण करीत त्याला धरून ठेवतात.

Mantra 7

तीव्रान्घोषान्कृण्वते वृषपाणयोऽश्वा रथेभिः सह वाजयन्तः । अवक्रामन्तः प्रपदैरमित्रान्क्षिणन्ति शत्रूँरनपव्ययन्तः ॥

तीव्र घोष करीत, वृष-पाणि अश्व—रथांशी युक्त होऊन—बलसमृद्धी पुढे आणतात. पुढे झेपावणाऱ्या पावलांनी ते अमित्रांना तुडवितात, शत्रूंना क्षीण करतात—मार्गक्रमणापासून कधीही न ढळता.

Mantra 8

रथवाहनं हविरस्य नाम यत्रायुधं निहितमस्य वर्म । तत्रा रथमुप शग्मं सदेम विश्वाहा वयं सुमनस्यमानाः ॥

‘रथवाहन’ हे या हवि-स्थळाचे नाव आहे; जिथे याचे आयुध आणि त्याचे वर्म (कवच) ठेवलेले आहे. तेथे आम्ही विजयी रथाजवळ जाऊन आसन घेऊ—सर्वदा, सुमन (शुभ-मन) धारण करून.

Mantra 9

स्वादुषंसदः पितरो वयोधाः कृच्छ्रेश्रितः शक्तीवन्तो गभीराः । चित्रसेना इषुबला अमृध्राः सतोवीरा उरवो व्रातसाहाः ॥

हे पितरांनो—मधुर-सभासीन, आमची आयु-धारा (जीवन-वृद्धी) धारण करणारे; संकटात आश्रय घेऊन उभे राहिलेले, गभीर व शक्तिमान। चित्रसेना, इषु-बलाने समर्थ, अमृध्र (अविश्वासघात न करणारे); सतोवीर, व्यापक, व्रातसाह (घेरणाऱ्या दलांना जिंकणारे).

Mantra 10

ब्राह्मणासः पितरः सोम्यासः शिवे नो द्यावापृथिवी अनेहसा । पूषा नः पातु दुरितादृतावृधो रक्षा माकिर्नो अघशंस ईशत ॥

ब्राह्मण-पितरांनो, सोम्य (सोम-समृद्ध) पितरांनो, आम्हांवर शिव (अनुग्रह) असो; द्यावा-पृथिवी आम्हांस अनिहस (अक्लेश) विस्तार देवो. ऋत-वर्धक पूषन् आम्हांस दुरितापासून वाचवो; रक्षा करो—अघशंस (दुष्ट-वक्ता) कोणीही आम्हांवर अधिकार गाजवू नये.

Mantra 11

सुपर्णं वस्ते मृगो अस्या दन्तो गोभिः संनद्धा पतति प्रसूता । यत्रा नरः सं च वि च द्रवन्ति तत्रास्मभ्यमिषवः शर्म यंसन् ॥

ती सु-पर्ण (सुंदर पंखांची) धारण करते; तिचा ‘दात’ मृग (वन्य पशू) आहे. गोभिः (गौ-रश्मी/किरण) यांनी बांधलेली, मुक्त होताच ती उडून जाते. जिथे नर (योद्धे) एकत्र धावतात आणि विखुरतात, तिथे आमच्यासाठी इषवः (बाण) आश्रय-रक्षण आणोत—नियोजित शक्ती आमच्यासाठी अपाय न होता कवच ठरोत.

Mantra 12

ऋजीते परि वृङ्धि नोऽश्मा भवतु नस्तनूः । सोमो अधि ब्रवीतु नोऽदितिः शर्म यच्छतु ॥

हे ऋजीते (सरळ करणाऱ्या), आम्हांला सर्व बाजूंनी वेढून वाढव—अश्मा (दगड) आमची तनू (देह) होवो. सोम आमच्या अंतरी वाणी बोलो; अदिती आम्हांला शांती व आश्रय देवो.

Mantra 13

आ जङ्घन्ति सान्वेषां जघनाँ उप जिघ्नते । अश्वाजनि प्रचेतसोऽश्वान्त्समत्सु चोदय ॥

ते सानु (कड्या/उतार) चढून उडी घेतात; त्यांच्या जघन (मागील भागा)वर प्रहार करतात. हे अश्वाजनि (अश्व-जनक), हे प्रचेतस (प्रखर-चेतन शक्ति), समत्सु (युद्धांत) अश्वांना पुढे हाक—शक्तींना निर्णायक अग्रगतीस प्रवृत्त कर.

Mantra 14

अहिरिव भोगैः पर्येति बाहुं ज्याया हेतिं परिबाधमानः । हस्तघ्नो विश्वा वयुनानि विद्वान्पुमान्पुमांसं परि पातु विश्वतः ॥

सर्प जसा आपल्या वळ्यांनी भुजेला सर्व बाजूंनी वेढतो, तसा तो भुजेला घेरून अधिक बलवान शस्त्रालाही परतावतो. सर्व उपाय-विधाने जाणणारा ‘हस्तघ्न’—तो पुरुष-शक्तीस्वरूप—त्या पुरुषाचे सर्व दिशांनी रक्षण करो.

Mantra 15

आलाक्ता या रुरुशीर्ष्ण्यथो यस्या अयो मुखम् । इदं पर्जन्यरेतस इष्वै देव्यै बृहन्नमः ॥

लालिमा धारण केलेली, तेजस्वी शिरोभाग असलेली, आणि ज्याचे मुख लोखंडाचे आहे—त्या देवी ‘इषु’ (बाण)ला हा महान नमस्कार। पर्जन्याच्या रेतस् (बीज) पासून उत्पन्न झालेली ती दिव्य—तिला ‘बृहन्नमः’; ती वर्षण-शक्तीचे वेगवान साधन आहे.

Mantra 16

अवसृष्टा परा पत शरव्ये ब्रह्मसंशिते । गच्छामित्रान्प्र पद्यस्व मामीषां कं चनोच्छिषः ॥

सोडली गेलीस तर दूर उडून जा, हे शरव्ये—ब्रह्माने तीक्ष्ण केलेली. शत्रूंकडे जा, त्यांच्यावर कोसळ; त्यांच्यातील कोणालाही उरू देऊ नकोस. पण तुझ्या उरलेल्या आघातापासून मला अलिप्त ठेव.

Mantra 17

यत्र बाणाः सम्पतन्ति कुमारा विशिखा इव । तत्रा नो ब्रह्मणस्पतिरदितिः शर्म यच्छतु विश्वाहा शर्म यच्छतु ॥

जिथे बाण एकत्र येऊन दाटपणे कोसळतात, जणू शिखाहीन कुमार एकदम धावून येतात—तिथे ब्रह्मणस्पती आणि अदिती आम्हांस शांती व आश्रय देवोत; सर्वदा, सर्वत्र, सर्व प्रकारे तेच रक्षण देवोत.

Mantra 18

मर्माणि ते वर्मणा छादयामि सोमस्त्वा राजामृतेनानु वस्ताम् । उरोर्वरीयो वरुणस्ते कृणोतु जयन्तं त्वानु देवा मदन्तु ॥

मी तुझे मर्मस्थान कवचाने झाकतो; सोम-राजा तुला अमृतत्वाने आवरो. वरुण तुझ्यासाठी अधिक विस्तीर्ण, अधिक सुरक्षित असा अवकाश घडवो; विजयाकडे पुढे जाणाऱ्या तुझ्यात देव आनंद मानोत.

Mantra 19

यो नः स्वो अरणो यश्च निष्ट्यो जिघांसति । देवास्तं सर्वे धूर्वन्तु ब्रह्म वर्म ममान्तरम् ॥

तो आपलाच असो वा परका, जो आम्हाला घायाळ करून पाडू पाहतो—त्याला सर्व देव दाबून टाकोत, मागे ढकलोत; कारण माझ्या अंतरी ब्रह्माचे कवच आहे—सत्य-वाणीची रक्षणशक्ती.