Opening the text

Sukta 6.50
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.50)
Aditi and the Ādityas (Varuṇa, Mitra, Aryaman) with Agni, Savitṛ, Bhaga (multi-devatā invocation)
Tr̥ṣṭubh (probable)
ऋग्वेद ६.५० हे व्यापक, संरक्षणार्थ आवाहन आहे. यात अदिती आणि आदित्य—विशेषतः वरुण, मित्र व अर्यमन्—यांना अग्नी, सवितृ आणि भग यांच्यासह एकत्र बोलावून कृपा, रक्षण आणि कल्याण यांची याचना केली आहे. स्तोत्र आदरयुक्त आवाहन व स्तुतीपासून पुढे जाऊन आश्रय, ऋत-धर्माची योग्य व्यवस्था, आणि शुभ दान-वरांची ठोस मागणी करते; शेवटी भारद्वाज-कुलाचा आत्मसंदर्भ देऊन सामूहिक उपासनेचा हा विधी दृढपणे ‘सील’ करते.
Mantra 1
हुवे वो देवीमदितिं नमोभिर्मृळीकाय वरुणं मित्रमग्निम् । अभिक्षदामर्यमणं सुशेवं त्रातॄन्देवान्त्सवितारं भगं च ॥
नमस्कारांनी मी देवी अदितीचे आवाहन करतो; कृपेसाठी वरुण, मित्र आणि अग्नीचे; अखंड आधार देणाऱ्या, सुशेव (कल्याणकारी) आर्यमणाचे; तसेच रक्षण करणाऱ्या देवांचे—सविता आणि भग—यांचेही आवाहन करतो.
Mantra 2
सुज्योतिषः सूर्य दक्षपितॄननागास्त्वे सुमहो वीहि देवान् । द्विजन्मानो य ऋतसापः सत्याः स्वर्वन्तो यजता अग्निजिह्वाः ॥
हे सुज्योतिष सूर्य! देवांना येथे आण—ते दक्ष पितृगण, जे तुझ्या विशाल विस्तारात निष्कलंक आहेत, हे सुमहान. जे द्विजन्मा आहेत, जे ऋताचे पान करतात, जे सत्य आहेत, ज्यांच्या अंतरी स्वर्गप्रकाश आहे, जे यजनीय आहेत, ज्यांची आहुति-जिह्वा अग्नि आहे—त्यांना आमच्याकडे घेऊन ये.
Mantra 3
उत द्यावापृथिवी क्षत्रमुरु बृहद्रोदसी शरणं सुषुम्ने । महस्करथो वरिवो यथा नोऽस्मे क्षयाय धिषणे अनेहः ॥
आणि द्यावा-पृथिवी—ही दोन्ही विशाल—आमच्यासाठी विस्तीर्ण व महान् क्षत्र, सु-सुखाचे शरण बनोत. हे दो धिषणे! आमच्यासाठी महत् वरिवस् (मोकळा अवकाश) घडवा, जेणेकरून आमच्यात येथे निवास होवो—अनेहः, क्षय व ह्रास नसलेला.
Mantra 4
आ नो रुद्रस्य सूनवो नमन्तामद्या हूतासो वसवोऽधृष्टाः । यदीमर्भे महति वा हितासो बाधे मरुतो अह्वाम देवान् ॥
आज रुद्राचे सूनवः—हूत, अधृष्ट वसु—आमच्याकडे नम्र होवोत. लहान संकट असो वा मोठे, अडथळ्याने आम्ही बाधित झालो की, सहाय्यासाठी आम्ही मरुतांना देव म्हणून हाक मारतो.
Mantra 5
मिम्यक्ष येषु रोदसी नु देवी सिषक्ति पूषा अभ्यर्धयज्वा । श्रुत्वा हवं मरुतो यद्ध याथ भूमा रेजन्ते अध्वनि प्रविक्ते ॥
ज्यांच्या प्रचंड उद्गमात दोन दिव्य लोक—द्यावा‑पृथिवी—थरथरतात व गतिमान होतात, आणि यज्वाच्या यज्ञोन्मादासह सहाय्यक पूषन् पुढे ढकलून नेतात—मरुत हवनाचा हाक ऐकून खरोखर येतात तेव्हा उघडलेल्या मार्गावर विस्तीर्ण भूमी कंपित होते.
Mantra 6
अभि त्यं वीरं गिर्वणसमर्चेन्द्रं ब्रह्मणा जरितर्नवेन । श्रवदिद्धवमुप च स्तवानो रासद्वाजाँ उप महो गृणानः ॥
हे गायक, नव्या ब्रह्म‑वाणीने त्या वीर, स्तोत्र‑प्रिय इंद्राचे गान कर. तो निश्चयच हवन‑हाक ऐकेल; स्तुत होऊन आणि जवळ बोलावला गेल्यावर, आपण त्याची महिमा गात असता तो बल‑समृद्धी (वाज) प्रदान करील.
Mantra 7
ओमानमापो मानुषीरमृक्तं धात तोकाय तनयाय शं योः । यूयं हि ष्ठा भिषजो मातृतमा विश्वस्य स्थातुर्जगतो जनित्रीः ॥
हे आपः, मानुषी असूनही दिव्य असलेल्या जलांनो, आमच्या बालकासाठी व संततीसाठी अखंड पूर्णता, शांती आणि कल्याण‑आनंद स्थापन करा. कारण तुम्हीच वैद्य‑स्वरूप, सर्वाधिक मातृतुल्य; स्थावर‑जंगम अशा समस्त जगताच्या जननी आहात.
Mantra 8
आ नो देवः सविता त्रायमाणो हिरण्यपाणिर्यजतो जगम्यात् । यो दत्रवाँ उषसो न प्रतीकं व्यूर्णुते दाशुषे वार्याणि ॥
आमच्याकडे देव सविता रक्षण करीत येवो—सुवर्णहस्त, यज्ञ्य, वंदनीय। जो दानसमृद्ध आहे, जो उषेच्या मुखासारखा (प्रकाश) उलगडतो, तो दाता-यजमानासाठी वरणीय धन-संपत्ती प्रकट करो.
Mantra 9
उत त्वं सूनो सहसो नो अद्या देवाँ अस्मिन्नध्वरे ववृत्याः । स्यामहं ते सदमिद्रातौ तव स्यामग्नेऽवसा सुवीरः ॥
आणि हे सहसाचा पुत्रा, आज आमच्यासाठी या अध्वर-यज्ञात देवांना येथे वळवून आण. मी सदैव तुझ्या दान-रक्षणात राहो; हे अग्ने, तुझ्या अवसा (सहाय्य) मुळे मी सुवीर—उत्तम वीर्यधारक—होवो.
Mantra 10
उत त्या मे हवमा जग्म्यातं नासत्या धीभिर्युवमङ्ग विप्रा । अत्रिं न महस्तमसोऽमुमुक्तं तूर्वतं नरा दुरितादभीके ॥
आणि हे नासत्यौ, हे विप्र-प्राज्ञांनो, प्रेरित धींसह माझ्या हव-आह्वानास तुम्ही दोघे या. जसे तुम्ही अत्रीला महान् तमसातून मुक्त केले, तसेच हे बलवान् नरौ, अगदी निकटच्या दुरितापासून आम्हाला सोडवा.
Mantra 11
ते नो रायो द्युमतो वाजवतो दातारो भूत नृवतः पुरुक्षोः । दशस्यन्तो दिव्याः पार्थिवासो गोजाता अप्या मृळता च देवाः ॥
तुम्ही आमच्यासाठी द्युमान (प्रभामय) रायी व वाजयुक्त (बलसमृद्ध) ऐश्वर्याचे दाते व्हा—नरत्वाचे दाते आणि विस्तीर्ण प्रभुत्वाचे दाते. हे देवांनो, जे सेवनीय आहात—दिव्य, पार्थिव व अप्सु-संबद्ध, गोजाता (प्रकाशातून जन्मलेले)—कृपा करा आणि आम्हाला शांती द्या.
Mantra 12
ते नो रुद्रः सरस्वती सजोषा मीळ्हुष्मन्तो विष्णुर्मृळन्तु वायुः । ऋभुक्षा वाजो दैव्यो विधाता पर्जन्यावाता पिप्यतामिषं नः ॥
रुद्र व सरस्वती एकचित्ताने (सजोषा) आमच्यावर कृपा करो; पालनशक्तीने परिपूर्ण विष्णु आणि वायु आम्हाला शांत करो व योग्य गतीत स्थिर करो. ऋभुक्षा व वाज, तसेच कार्यविन्यास करणारा दिव्य विधाता, आणि पर्जन्य व वात (वारे) — हे सर्व आमच्यासाठी पोषणाची अंतःप्रेरणा (इषम्) वाढवोत.
Mantra 13
उत स्य देवः सविता भगो नोऽपां नपादवतु दानु पप्रिः । त्वष्टा देवेभिर्जनिभिः सजोषा द्यौर्देवेभिः पृथिवी समुद्रैः ॥
आणि तो देव सविता व भग आम्हाला रक्षो; तसेच अपां नपात्—जो प्रवाहांना परिपूर्ण करतो—तो आमचे संरक्षण करो. त्वष्टा देवांसह, त्यांच्या जन्मांनुसार, एकसंग राहो; आणि द्यौः देवांसह व पृथिवी समुद्रांसह—आमच्या आधाराला धारण करून तो विस्तारो.
Mantra 14
उत नोऽहिर्बुध्न्यः शृणोत्वज एकपात्पृथिवी समुद्रः । विश्वे देवा ऋतावृधो हुवानाः स्तुता मन्त्राः कविशस्ता अवन्तु ॥
आणि अहि-बुध्न्य आमची हाक ऐको; अज-एकपात् ही ऐको. पृथ्वी व समुद्र आम्हांला धारण करो. ऋत वाढविणारे सर्व देव, आह्वान केल्यावर, आम्हांला रक्षो—मंत्रांनी स्तुत आणि कवीच्या प्रशस्त वचनांनी गौरविलेले—जेणेकरून आमची यात्रा ऋत-नियमात सुरक्षित राहो.
Mantra 15
एवा नपातो मम तस्य धीभिर्भरद्वाजा अभ्यर्चन्त्यर्कैः । ग्ना हुतासो वसवोऽधृष्टा विश्वे स्तुतासो भूता यजत्राः ॥
हे नपातो, माझ्या या धींनी भारद्वाज तुम्हांला ऋचा/अर्क स्तोत्रांनी अभ्यर्चना करीत आहेत. हे दिव्य शक्तींनो, हे वसु-गणांनो, अजेयांनो, तुम्ही सर्वथा स्तुत व यज्ञार्ह व्हा; तुमच्या तेजस्वी सान्निध्याने आमच्या हवि-समर्पणात प्रविष्ट व्हा.
The hymn primarily calls Aditi and the Ādityas—especially Varuṇa, Mitra, and Aryaman—along with Agni, Savitṛ, and Bhaga, forming a combined prayer for protection and blessing.
It asks for grace (mercy), protection, and stability in life—both moral order (living in truth) and practical well-being (safe prosperity and a good share of blessings).
Savitṛ is invoked as the protecting, “golden-handed” power who sets good actions in motion and “unfolds” desirable riches for the person who offers and lives rightly.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.