Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 27 in Marathi

Valmiki

Bala KandaSarga 2726 Verses

Sarga 27

अस्त्रप्रदानम् — Bestowal of Divine Astras to Rama

बालकाण्ड

रात्रीच्या विश्रांतीनंतर महर्षी विश्वामित्र रामावर अत्यंत प्रसन्न होऊन स्नेहाने व अनुमोदनाने त्याला संपूर्ण दिव्यास्त्रसंच देण्याचा संकल्प व्यक्त करतात आणि मंगलाशीर्वाद देतात. त्यानंतर ते चक्र, पाश, गदा, वज्र इत्यादी तसेच विविध नामांकित दिव्यास्त्रांची यथाक्रम सूचीप्रमाणे गणना करतात. शुद्ध होऊन पूर्वाभिमुख बसून महर्षी अनुत्तम मंत्रसमूह विधिपूर्वक उपदेशून ती अस्त्रे रामाला प्रदान करतात. तेव्हा त्या अस्त्रांच्या अधिष्ठात्री शक्ती स्वतः प्रकट होऊन रामाचे आज्ञाधारक सेवक म्हणून उभ्या राहतात. राम त्यांना स्वीकारून मनात अधीन ठेवण्याची आज्ञा देतो—‘माझ्या मनातच स्थित राहा’; म्हणजेच शक्तीचा उपयोग आवेगाने नव्हे, तर संयम, स्मरण आणि धर्माच्या अधीन. अखेरीस राम विश्वामित्रांना नमस्कार करून पुढील प्रवासासाठी सिद्ध होतो.

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 1.27

Shlokas

Verse 1

अथ तां रजनीमुष्य विश्वामित्रो महायशाः।प्रहस्य राघवं वाक्यमुवाच मधुराक्षरम्।।।।

मग ती रात्रि व्यतीत झाल्यावर महायशस्वी विश्वामित्र हसत-हसत राघव (राम) यास मधुर अक्षरांनी वचन बोलला.

Verse 2

परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते राजपुत्र महायशः।प्रीत्या परमया युक्तो ददाम्यस्त्राणि सर्वशः।।।।

भद्र असो, महायशस्वी राजपुत्रा! मी तुझ्यावर पूर्णतः संतुष्ट आहे. परम प्रीतीने युक्त होऊन मी तुला सर्व दिव्य अस्त्रे प्रदान करीत आहे।

Verse 3

देवासुरगणान्वापि सगन्धर्वोरगानपि।यैरमित्रान् प्रसह्याजौ वशीकृत्य जयिष्यसि।।।।तानि दिव्यानि भद्रं ते ददाम्यस्त्राणि सर्वशः ।

या अस्त्रांच्या बळावर तू रणांगणात शत्रूंना बलपूर्वक वश करून जिंकशील—ते देव‑असुरांचे गण असोत, गंधर्व असोत वा नाग असोत। तुझे कल्याण होवो—ती सर्व दिव्य अस्त्रे मी तुला पूर्णपणे देत आहे॥

Verse 4

दण्डचक्रं महद्दिव्यं तव दास्यामि राघव।।।।धर्मचक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च।विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रमस्त्रं तथैव च।।।।वज्रमस्त्रं नरश्रेष्ठ शैवं शूलवरं तथा।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ऐषीकमपि राघव।।।।ददामि ते महाबाहो ब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम्।

हे राघवा! मी तुला महान् दिव्य दंडचक्र देईन. त्यानंतर, हे वीरा, धर्मचक्र व कालचक्र; तसेच अत्यंत उग्र विष्णुचक्र आणि इंद्राचे अस्त्रही. हे नरश्रेष्ठा! वज्रास्त्र, शिवाचे श्रेष्ठ शूल, ब्रह्मशिरा‑अस्त्र आणि ऐषीक‑अस्त्रही, हे राघवा. हे महाबाहो! अनुपम ब्राह्मास्त्रसुद्धा मी तुला प्रदान करीत आहे॥

Verse 5

दण्डचक्रं महद्दिव्यं तव दास्यामि राघव।।1.27.4।।धर्मचक्रं ततो वीर कालचक्रं तथैव च।विष्णुचक्रं तथात्युग्रमैन्द्रमस्त्रं तथैव च।।1.27.5।।वज्रमस्त्रं नरश्रेष्ठ शैवं शूलवरं तथा।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ऐषीकमपि राघव।।1.27.6।। ददामि ते महाबाहो ब्राह्ममस्त्रमनुत्तमम्।

त्यानंतर, हे वीरा, मी तुला धर्मचक्र व कालचक्र देतो; तसेच अत्यंत उग्र विष्णुचक्र आणि इंद्राचे अस्त्रही प्रदान करतो॥

Verse 6

हे नरश्रेष्ठा! मी तुला वज्रास्त्र, शिवाचे श्रेष्ठ शूल, तसेच ब्रह्मशिरा‑अस्त्र आणि ऐषीक‑अस्त्रही देतो, हे राघवा॥

Verse 7

गदे द्वे चैव काकुत्स्थ मोदकी शिखरी उभे।।।।प्रदीप्ते नरशार्दूल प्रयच्छामि नृपात्मज।

हे काकुत्स्थ, हे नरशार्दूल, हे राजकुमार! मी तुला दोन प्रज्वलित गदा देत आहे—‘मोदकी’ आणि ‘शिखरी’ अशी त्यांची नावे आहेत।

Verse 8

धर्मपाशमहं राम कालपाशं तथैव च।।।।पाशं वारुणमस्त्रं च ददाम्यहमनुत्तमम्।

हे राम! मी तुला धर्मपाश, कालपाश तसेच वरुणाचे पाशास्त्रही देत आहे—ते सामर्थ्यात अनुत्तम आहे।

Verse 9

अशनी द्वे प्रयच्छामि शुष्कार्द्रे रघुनन्दन।।।।ददामि चास्त्रं पैनाकमस्त्रं नारायणं तथा।

हे रघुनंदन! ‘शुष्क’ आणि ‘आर्द्र’ नावाचे दोन वज्र मी तुला देत आहे; तसेच पैनाक अस्त्र आणि नारायणास्त्रही प्रदान करीत आहे।

Verse 10

आग्नेयमस्त्रं दयितं शिखरं नाम नामतः।।।।वायव्यं प्रथनं नाम ददामि च तवानघ ।

हे अनघ! माझे प्रिय ‘शिखर’ नामक आग्नेय अस्त्र मी तुला देतो; तसेच ‘प्रथन’ नावाचे वायव्य अस्त्रही प्रदान करतो.

Verse 11

अस्त्रं हयशिरो नाम क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च।शक्तिद्वयं च काकुत्स्थ ददामि तव राघव।।।।

हे राघव, हे काकुत्स्थ! ‘हयशिर’ नावाचे अस्त्र, तसेच ‘क्रौञ्च’ नावाचे अस्त्र, आणि दोन शक्तीही मी तुला देतो.

Verse 12

कङ्कालं मुसलं घोरं कापालमथ कङ्कणम्।धारयन्त्यसुरा यानि ददाम्येतानि सर्वशः।।।।

कङ्काल, मुसल, घोर कापाल तसेच कङ्कण—असुर जे अस्त्रे धारण करतात, ती सर्व मी तुला संपूर्णपणे प्रदान करीत आहे।

Verse 13

वैद्याधरं महास्त्रं च नन्दनं नाम नामतः।असिरत्नं महाबाहो ददामि च नृपात्मज।।।।

हे महाबाहो नृपात्मजा! ‘नन्दन’ नावाचे वैद्याधर महास्त्र आणि श्रेष्ठ असिरत्न (अद्वितीय खड्ग) मी तुला प्रदान करीत आहे।

Verse 14

गान्धर्वमस्त्रं दयितं मानवं नाम नामतः।प्रस्वापनप्रशमने दद्मि सौरं च राघव।।।।

हे राघवा! ‘मानव’ नावाचे प्रिय गान्धर्वास्त्र—जे निद्रा आणणे व ती शमविणे यांत समर्थ आहे—आणि सौरास्त्रही मी तुला देत आहे।

Verse 15

दर्पणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने।मदनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा।।।।पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः।प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः।।।।

हे नरशार्दूल, महायशस्वी राजपुत्रा! दर्पण व शोषण, सन्तापन व विलापन, तसेच कन्दर्पाला प्रिय असा दुर्धर्ष मदन, आणि ‘मोहन’ नावाचे प्रिय पैशाचास्त्र—हे सर्व स्वीकार।

Verse 16

दर्पणं शोषणं चैव सन्तापनविलापने।मदनं चैव दुर्धर्षं कन्दर्पदयितं तथा।।1.27.15।।पैशाचमस्त्रं दयितं मोहनं नाम नामतः।प्रतीच्छ नरशार्दूल राजपुत्र महायशः।।1.27.16।।

हे नरशार्दूल, महायशस्वी राजपुत्रा! पूर्वोक्त दर्पणादि अस्त्रांसह ‘मोहन’ नावाचे प्रिय पैशाचास्त्र स्वीकार।

Verse 17

तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबल।संवर्धं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज।।।।सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायाधरं परम्।घोरं तेजः प्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम्।।।।सौम्यास्त्रं शिशिरं नाम त्वष्टुरस्त्रं सुदामनम्।दारुणं च भगस्यापि शितेषु मथ मानवम्।।।।

हे नरशार्दूल, महाबल राजपुत्रा! तामस व सौमन ही अस्त्रे, दुर्धर्ष संवर्ध आणि मौसल—ही सर्व ग्रहण कर. हे महाबाहो! सत्यास्त्र, परम मायाधर, आणि ‘तेजःप्रभ’ नावाचे घोर अस्त्रही घे—जे शत्रूचे तेज अपहृत करते. तसेच ‘शिशिर’ नावाचे सौम्य अस्त्र, त्वष्ट्याचे ‘सुदामन’ अस्त्र, भगाचे दारुण ‘शितेषु’ आणि ‘मानव’ अस्त्रही ग्रहण कर।

Verse 18

तामसं नरशार्दूल सौमनं च महाबल।संवर्धं चैव दुर्धर्षं मौसलं च नृपात्मज।।1.27.17।।सत्यमस्त्रं महाबाहो तथा मायाधरं परम्।घोरं तेजः प्रभं नाम परतेजोऽपकर्षणम्।।1.27.18।।सौम्यास्त्रं शिशिरं नाम त्वष्टुरस्त्रं सुदामनम्।दारुणं च भगस्यापि शितेषु मथ मानवम्।।1.27.19।।

हे महाबाहो! सत्यास्त्र आणि परम मायाधर अस्त्र ग्रहण कर. तसेच ‘तेजःप्रभ’ नावाचे घोर अस्त्रही घे, जे शत्रूचे तेज अपहृत करते।

Verse 19

‘शिशिर’ नावाचे सौम्य अस्त्र आणि त्वष्ट्याचे ‘सुदामन’ अस्त्र ग्रहण कर. तसेच भगाचे दारुण ‘शितेषु’ आणि ‘मानव’ अस्त्रही घे।

Verse 20

एतान् राम महाबाहो कामरूपान् महाबलान् ।गृहाण परमोदारान् क्षिप्रमेव नृपात्मज।।।।

हे महाबाहो राम, नृपात्मजा! इच्छेनुसार रूप धारण करणारी, महाबल व परम उदार अशी ही अस्त्रे तू शीघ्रच ग्रहण कर।

Verse 21

स्थितस्तु प्राङ्मुखो भूत्वा शुचिर्मुनिवरस्तदा।ददौ रामाय सुप्रीतो मन्त्रग्राममनुत्तमम्।।।।

तेव्हा शुचिर्भूत श्रेष्ठ मुनि पूर्वाभिमुख उभा राहिला; अतिशय प्रसन्न होऊन त्याने रामाला अनुपम मंत्रसमूह प्रदान केला।

Verse 22

सर्वसङ्ग्रहणं येषां दैवतैरपि दुर्लभम्।तान्यस्त्राणि तदा विप्रो राघवाय न्यवेदयत्।।।।

ज्यांचा संपूर्ण संग्रह देवांनाही दुर्लभ आहे, ती अस्त्रे तेव्हा त्या विप्र-मुनिने राघवाला अर्पण करून ज्ञात केली।

Verse 23

जपतस्तु मुनेस्तस्य विश्वामित्रस्य धीमतः।उपतस्थुर्महार्हाणि सर्वाण्यस्त्राणि राघवम्।।।।

धिमान मुनि विश्वामित्र जप करू लागला तसतशी सर्व महनीय अस्त्रे राघवाजवळ उपस्थित होऊन सेवेस तत्पर झाली।

Verse 24

ऊचुश्च मुदितास्सर्वे रामं प्राञ्जलयस्तदा।इमे स्म परमोदाराः किङ्करास्तव राघव।।।।

तेव्हा ते सर्व आनंदित होऊन हात जोडून रामाला म्हणाले—“हे राघव, आम्ही परम उदार व श्रेष्ठ; आम्ही तुझे किंकर, तुझे सेवक आहोत।”

Verse 25

प्रतिगृह्य च काकुत्स्थः समालभ्य च पाणिना।मानसा मे भविष्यध्वमिति तानभ्यचोदयत्।।।।

त्यांना स्वीकारून काकुत्स्थ रामाने हाताने स्पर्श केला आणि आज्ञा दिली—“तुम्ही माझ्या मनात वास करा।”

Verse 26

ततः प्रीतमना रामो विश्वामित्रं महामुनिम्।अभिवाद्य महातेजा गमनायोपचक्रमे।।।।

त्यानंतर आनंदित मनाने श्रीरामांनी महामुनी विश्वामित्रांना प्रणाम केला; आणि महातेजस्वी राघव प्रस्थानास सिद्ध होऊ लागले।

Voices in this sarga

Viśvāmitra
Rāma

Frequently Asked Questions

What specific ethical dilemma or action is presented in this Sarga?

The pivotal action is the authorized bestowal of immense martial power to a young prince, framed ethically through ritual purity, east-facing transmission, and the requirement that astras remain under mental discipline—power is granted, but bounded by dharma and restraint.

What is the philosophical takeaway (Upadesha) of this chapter's dialogue?

The sarga teaches that śakti (capability) becomes legitimate only when yoked to right authority and self-control: mantra installs power, but mastery is shown by internal command (‘live in my mind’) rather than display or aggression.

Which geographical or cultural landmarks are highlighted here?

A ritual-cultural landmark is emphasized rather than a place-name: Viśvāmitra’s purification and prāṅmukha (east-facing) stance, reflecting Vedic ritual orientation and the cultural grammar by which knowledge-transfers are sanctified.