Adhyaya 65
The Slaying of the Kālakeyas and the Greatness of Vināyaka Worship
या अध्यायात व्यास विनायकपूजेची विधी व महिमा सांगतात. नांदीमुख इत्यादी श्राद्धकर्मांत गणेशपूजा, मंत्रांनी कलशादि पात्रांचे संस्कार, तसेच सर्वांना दिसेल अशा ठिकाणी हेरंबाची स्थापना किंवा लेखन—यामुळे यज्ञकर्मसिद्धी, संरक्षण, विद्या, ऐश्वर्य आणि व्याधि-शोकांचा क्षय होतो असे प्रतिपादन आहे। दक्षिण लौहित्यतटी ‘वनिता’ नामक स्थानी विनायक लिंगरूपाने विराजमान आहे; तेथे दर्शन, स्पर्श व प्रदक्षिणा केल्याने पावित्र्य, स्वर्गप्राप्ती आणि दीर्घकाल कल्याण मिळते असे सांगितले आहे। पुढे देवता गणेशपूजेच्या उपेक्षेमुळे पराभूत होऊन शंभूची शरण घेतात. शिव त्यांना गणपतीची आराधना करण्यास सांगतात; प्रसन्न गणेश विजयाचा वर देऊन त्यांना हरिकडे पाठवतो. मग विष्णू देवसेना एकत्र करून हिरण्याक्षादि असुरांशी महासंग्राम घडवतो; कालकेय सेनापतीचा वध होतो। संदेश असा की विघ्नहर्त्याचे पूजन आधी केले तरच कार्यसिद्धी व विजय प्राप्त होतो।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । नांदीमुखेषु सर्वेषु पूजयेद्यो गणाधिपम् । तस्य सर्वो भवेद्वश्यः पुण्यं भवति चाक्षयम्
व्यास म्हणाले—जो सर्व नांदीमुख कर्मांत गणाधिप (गणेश) यांची पूजा करतो, त्याचे सर्व काही वश्य होते आणि त्याचे पुण्य अक्षय होते।
Verse 2
गणानां त्वेति मंत्रेण सर्वयज्ञघटेषु च । सर्वसिद्धिमवाप्नोति स्वर्गं मोक्षं लभेन्नरः
‘गणानां त्वे’ इत्यादी मंत्र जपून तो सर्व यज्ञघटांवर विनियोग केल्यास मनुष्य सर्व सिद्धी प्राप्त करतो आणि स्वर्ग व मोक्षही मिळवतो।
Verse 3
मृण्मये प्रतिमायां च चित्रे चाथ दृषण्मये । द्वारदारुणि पात्रे च हेरंबं लेखयेद्बुधः
बुद्धिमानाने मातीच्या प्रतिमेवर, चित्रात, दगडावर तसेच लाकडी दारावर आणि पात्रावरही हेरंब (गणेश) यांचे लेखन/अंकन करावे।
Verse 4
अन्यस्मिन्नपि देशे तु सततं दृष्टिगोचरे । स्थापयित्वा तु हेरंबं शक्त्या यः पूजयेद्बुधः
इतर देशातही जो बुद्धिमान हेरंब (गणेश) यांना सदैव नजरेसमोर राहील अशा ठिकाणी स्थापून आपल्या शक्तीनुसार भक्तीने पूजा करतो,
Verse 5
तस्य कार्याणि सिद्ध्यंति दयितानि समंततः । न विघ्नं जायते किंचित्त्रैलोक्यं वशमानयेत्
त्याची प्रिय कार्ये सर्व बाजूंनी सिद्ध होतात; त्याला कोणताही विघ्न होत नाही—तो त्रैलोक्य वश करून घेतो।
Verse 6
विद्यार्थी लभते विद्यां वेदशास्त्रसमुद्भवाम् । अन्यां च शिल्पिविद्यां च विजयां स्वर्गदायिनीम्
विद्यार्थी वेद-शास्त्रांपासून उत्पन्न झालेली विद्या प्राप्त करतो; तसेच अन्य शिल्पकला-विद्याही मिळवतो, जी विजय देणारी व स्वर्गदायिनी आहे.
Verse 7
धनार्थी विपुलं वित्तं कन्यां साध्वीं मनोरमाम् । ऐश्वर्यं धर्मसाध्यं च तनयं कुलमोक्षदम्
धनाची इच्छा असणारा विपुल धन मिळवतो; साध्वी व मनोहर कन्या (वधू) प्राप्त होते; धर्माने सिद्ध होणारे ऐश्वर्य मिळते; आणि कुलाचा उद्धार करणारा पुत्रही मिळतो.
Verse 8
न रोगैः पीड्यते कश्चिन्न ग्रहैः प्रेतयोनिभिः । शृंगिभिर्नापि रक्षोभिर्विद्युद्भिर्वनतस्करैः
कोणीही रोगांनी पीडित होत नाही; न क्रूर ग्रहांनी, न प्रेतयोनीतील भूतांनी; न शृंगी प्राण्यांनी, न राक्षसांनी; न वीजेच्या आपत्तीने, न वनदरोडेखोरांनी.
Verse 9
न राजा कुप्यति गृहे न च मारी प्रवर्तते । न दौर्भिक्ष्यं न दौर्बल्यं पूजयित्वा विनायकम्
विनायकाची पूजा केल्यावर घरावर राजा रागावत नाही; मारी (महामारी) पसरत नाही; न दुर्भिक्ष येते, न दुर्बलता (क्लेश) उत्पन्न होते.
Verse 10
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं पूजितो यः सुरैरपि । सर्वविघ्नछिदे तस्मै गणाधिपतये नमः
अभिप्रेत कार्यसिद्धीसाठी देवांनीही ज्यांची पूजा केली आहे, आणि जे सर्व विघ्नांचे छेदन करतात—त्या गणाधिपतीस नमस्कार असो.
Verse 11
मंत्रश्चायं ॐ नमो गणपतये । नारायणप्रियैः पुष्पैरन्यैश्चापि सुगंधिभिः । मोदकैः फलमूलैश्च द्रव्यैः कालोद्भवैस्तथा
हा मंत्र—“ॐ नमो गणपतये।” नारायणास प्रिय पुष्पांनी व इतर सुगंधी फुलांनी, मोदक, फळ‑मुळे आणि ऋतुकाळी मिळणाऱ्या द्रव्यांनीही त्यांची पूजा करावी।
Verse 12
दधिदुग्धैः प्रियैर्वाद्यैरपि धूपसुगंधिभिः । पूजयेद्गणपं यस्तु सर्वसिद्धिमवाप्नुयात्
जो दही‑दूध, प्रिय वाद्यनाद आणि सुगंधी धूप यांनी गणपतीची पूजा करतो, तो सर्व कार्यांत पूर्ण सिद्धी प्राप्त करतो।
Verse 13
विशेषात्तस्य लिंगे तु यो ददाति वसुप्रियम् । पूजोपकरणं वस्त्रं सर्वं लक्षगुणं भवेत्
विशेषतः जो त्या लिंगास धनप्रिय वस्तू—धन, पूजासामग्री किंवा वस्त्र—अर्पण करतो, त्याचे ते सर्व दान लक्षगुण पुण्यफल देणारे होते।
Verse 14
देशे च भारते वर्षे वनिता पूर्वसन्निधौ । लौहित्यदक्षिणे तीरे लिंगरूपो विनायकः
भारतवर्षात वनिता या स्थानी, प्राचीन पावन सन्निधीजवळ, लौहित्य नदीच्या दक्षिण तीरावर विनायक लिंगरूपाने विराजमान आहे।
Verse 15
हरगौरीसमादेशाद्देवानां संमतेन च । स्थितो लोकप्रशांत्यर्थं सर्वविघ्नविनाशनात्
हर‑गौरींच्या आज्ञेने आणि देवांच्या संमतीने, लोकांच्या शांतीसाठी—सर्व विघ्नांचा नाश करणारा—तो तेथे स्थित झाला।
Verse 16
पूजयित्वा तु तं देवं शक्तितो द्रव्यसंचयैः । विनायकत्वमाप्नोति वेदशास्त्रार्थपारगः
जो मनुष्य आपल्या शक्तीनुसार पूजासाहित्य गोळा करून त्या देवाचे पूजन करतो, तो विनायकत्व प्राप्त करून वेद-शास्त्रांच्या अर्थाचा पारंगत होतो.
Verse 17
सकृत्प्रदक्षिणं कृत्वा दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा तु मानवः । अक्षयं लभते स्वर्गं सदा देवैः प्रपूज्यते
एकदा प्रदक्षिणा करून तसेच दर्शन व स्पर्श केल्याने मनुष्य अक्षय स्वर्ग प्राप्त करतो आणि सदैव देवांकडून पूजिला जातो.
Verse 18
संसर्गिणां च म्लेछानां गत्यर्थं सुतपस्विनाम् । पुत्रार्थं सर्वलोकानां तत्र शंभुर्विनायकः
तेथे विनायक-स्वरूप शंभू आहेत—म्लेच्छांच्या संसर्गात राहणाऱ्यांना उत्तम गती देण्यासाठी, महान तपस्व्यांच्या हितासाठी आणि सर्व लोकांतील जनांच्या पुत्रप्राप्तीची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी.
Verse 19
कृत्वाभिषेकं लौहित्ये स्पृशेद्यस्तु गणाधिपम् । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
लौहित्य येथे अभिषेक करून जो गणाधिपाचा स्पर्श करतो, तो सात जन्मांत केलेल्या पापांपासून मुक्त होतो—यात संशय नाही.
Verse 20
न वैधव्यं न कार्पण्यं न शोकं न तु मत्सरम् । विनायकं समासाद्य जन्मजन्मनि संलभेत्
विनायकाची शरण घेतल्यास मनुष्य जन्मोजन्मी न वैधव्य, न दारिद्र्य, न शोक आणि न मत्सर यांना प्राप्त होत नाही.
Verse 21
पुनः सिद्धिः पुनर्भोग्यं पुनः कीर्तिः पुनर्बलम् । पूजयित्वा तु गणपं नरस्य नात्र संशयः
पुन्हा सिद्धी, पुन्हा भोग, पुन्हा कीर्ती आणि पुन्हा बल—गणपतीचे पूजन केल्यास मनुष्य हे सर्व प्राप्त करतो; यात संशय नाही।
Verse 22
अस्य पूजामकृत्वा च सर्वाभीष्टं विनश्यति । तत्र देवाश्च सुप्रीता ब्रह्मविष्णुहरादयः
याची पूजा न केल्यास सर्व अभिष्ट फळे नष्ट होतात। तेथे ब्रह्मा, विष्णू, हर (शिव) इत्यादी देव अत्यंत प्रसन्न होतात।
Verse 23
मघोनो गणपस्याथ पूजाविरहितस्य च । अथासुरैर्महावीर्यैर्हिरण्याक्षमुखै रणे
मगवन (इंद्र) यांच्या गणपतीची पूजा न झाल्यामुळे, हिरण्याक्ष आदी महावीर्य असुर रणात पुढे सरसावले।
Verse 24
मघवा तु जितो वीर्याद्धिरण्याक्षेण वै तदा । ततस्सुराश्च निर्वीर्या यावद्वर्षशतं पुरा
तेव्हा हिरण्याक्षाच्या पराक्रमाने मघवा (इंद्र) पराभूत झाला. त्यानंतर देव पूर्वकाळी शंभर वर्षे निर्बल झाले।
Verse 25
दैवासुरे महायुद्धे सुराणां च पराजयः । ततो देवाधिदेवे तु शिवे देवैर्निवेदितम्
देव-दैत्यांच्या महायुद्धात देवांचा पराभव झाला. मग देवांनी देवाधिदेव शिवांना हा वृत्तांत निवेदिला।
Verse 26
भगवन्नसुरैर्नो हि जितं राज्यं गता मखाः । एतस्मिन्नंतरे शंभुर्देवान्वचनमब्रवीत्
हे भगवन्! असुरांनी खरोखरच आमचे राज्य जिंकले आहे; आमचे यज्ञही थांबले आहेत. याच दरम्यान शंभूंनी देवांना हे वचन सांगितले.
Verse 27
हेरंबाय वरो दत्त उमया प्रीतया मया । पूजया ते परा सिद्धिर्देवादीनां भवत्विति
उमेसह प्रसन्न होऊन मी हेरंबाला हा वर दिला— ‘तुझ्या पूजेमुळे देवांआदींना परम सिद्धी लाभो.’
Verse 28
अवजानाति यो मोहात्पुरुषस्तु महोत्सवे । न भवेत्तस्य सिद्धिश्च रणे चापि पराजयः
जो पुरुष मोहाने महोत्सवात अवज्ञा करतो, त्याला सिद्धी मिळत नाही; आणि रणातही त्याचा पराभव होतो.
Verse 29
महामखेन युष्माभिः पूजा गणपतेः कृता । हेलया न कृता मोहात्तस्मात्प्राप्तः पराजयः
तुम्ही महामखाने गणपतीची पूजा केली होती; ती हेल्याने केली नव्हती. तरीही मोहामुळे तुमच्यावर पराभव आला आहे.
Verse 30
शीघ्रं गच्छत वै पुण्यां गणपस्य महात्मनः । पूजां कुरुत धर्मज्ञा जयस्तूर्णं भविष्यति
लवकरच महात्मा गणपाच्या पुण्यस्थानी जा. हे धर्मज्ञांनो, पूजा करा—तत्काळ विजय तुमचा होईल.
Verse 31
ततो हरमुखाच्छ्रुत्वा वचः क्षेमपरं हितम् । प्रहृष्टा विबुधास्सर्वे गणपस्य पुरः स्थिताः
तेव्हा शंकरांच्या मुखातून कल्याणकारक व हितकर वचन ऐकून, गणपाच्या समोर उभे असलेले सर्व देव अत्यंत हर्षित झाले।
Verse 32
देवा ऊचुः । गणाधिप नमस्तुभ्यं सर्वदेवैकपालक । स्वर्गभोगप्रद प्रीत्या हेरंब त्वां नताः स्म ह
देव म्हणाले— हे गणाधिपा, तुला नमस्कार; तू सर्व देवांचा एकमेव पालक आहेस। हे हेरंबा, स्वर्गभोग देणाऱ्या, भक्तिप्रीतीने आम्ही तुला वंदन करतो।
Verse 33
जयदं सर्वयुद्धेषु सिद्धिदं सर्वकर्मसु । महामायं महाकायं हेरंब त्वां नताः स्म ह
हे हेरंबा! तू सर्व युद्धांत जय देणारा आणि सर्व कर्मांत सिद्धी देणारा आहेस। हे महामाये, हे महाकाये, आम्ही निश्चयाने तुला प्रणाम करतो।
Verse 34
एकदंतं महाप्राज्ञं लंबतुंडं विनायकम् । देवं महर्षिदेवानांमिंद्रस्य च नताः स्म ह
आम्ही एकदंत, महाप्राज्ञ, लंबतुंड विनायक देवाला प्रणाम करतो— ज्यांना महर्षी, देवगण आणि इंद्रही वंदन करतात।
Verse 35
यत्ते पुरार्चनं यज्ञे न कृतं तत्क्षमस्व नः । सुराणां च गिरः श्रुत्वा गणपो वाक्यमब्रवीत्
यज्ञात प्रथम तुझे पूजन झाले नाही— तो अपराध क्षमा कर. देवांची ही वाणी ऐकून गणपाने प्रत्युत्तरार्थ वचन सांगितले।
Verse 36
युष्माभिर्व्रियतां देवा वरो मत्तो हि वांच्छितः । ततः शक्रादयः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः
हे देवांनो, माझ्याकडून तुम्हांस जो वर अभिप्रेत आहे तो मागा. तेव्हा शक्र (इंद्र) आदी सर्व देव बृहस्पतीच्या अग्रस्थानी पुढे आले.
Verse 37
ऊचुर्गणपतिं देवा जयोस्माकं भवत्विति । देवानां वचनं श्रुत्वा गणेशो वाक्यमब्रवीत्
देवांनी गणपतीस म्हटले—“आमचा जय होवो.” देवांचे वचन ऐकून गणेशाने प्रत्युत्तर दिले.
Verse 38
बाढमेव सुरश्रेष्ठा जयो वो भवतु द्रुतम् । ततो देवगणास्सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः
“निश्चितच, हे सुरश्रेष्ठांनो, तुमचा जय लवकर होवो.” मग सर्व देवगण आनंदाने भरलेल्या मनाने उल्लसित झाले.
Verse 39
गणेशं पूजयामासुर्गंधसारैस्तु मण्डनैः । दिव्यधूपैः सुवस्त्रैश्च कुसुमैर्नन्दनोद्भवैः
त्यांनी गणेशाची पूजा सुगंधी द्रव्ये व अलंकारांनी, दिव्य धूप व उत्तम वस्त्रांनी, तसेच नंदनवनात उत्पन्न झालेल्या पुष्पांनी केली.
Verse 40
पारिजातादिभिः पुष्पैरन्यैर्देवमनोहरैः । पूजितो गणपो देवैरुवाच सुरसत्तमान्
पारिजात आदी व इतर देवांना प्रिय अशा पुष्पांनी देवांनी पूजिल्यावर गणपाने त्या सुरसत्तमांना संबोधून म्हटले.
Verse 41
गच्छध्वं विबुधा देवं विष्णुमद्भुतसाहसम् । स विधास्यति वः कामं वांच्छितं च ततः सुराः
हे विबुधांनो, अद्भुत पराक्रमशाली भगवान विष्णूकडे जा. तेच तुमची इच्छा पूर्ण करतील व जे तुम्ही मागता ते देतील; म्हणून, हे देवांनो, त्यांच्याच शरण जा.
Verse 42
स्वंस्वं रथं समारुह्य गतास्ते हरिमव्ययम् । पीतांबरं नमस्कृत्य ऊचुर्देवगणा मुदा
आपापल्या रथावर आरूढ होऊन ते अविनाशी हरिकडे गेले. पीतांबरधारी प्रभूला नमस्कार करून देवगण आनंदाने बोलू लागले.
Verse 43
हरात्मजं तु संप्राप्य पूजयित्वा गणाधिपम् । आगतास्त्वत्सकाशं वै महात्मन्नद्य केशव
हराच्या पुत्र गणाधिपतीला भेटून त्यांची पूजा करून, हे महात्मन् केशवा, आम्ही आज निश्चयाने तुमच्या सान्निध्यात आलो आहोत.
Verse 44
एतच्छ्रुत्वा तु देवानां वचनं हरिरव्ययः । यथातथ्यमुवाचेदं हनिष्ये दैत्यपुंगवान्
देवांचे वचन ऐकून अविनाशी हरिने सत्याप्रमाणे म्हटले— “मी दैत्यांचा प्रधान संहार करीन.”
Verse 45
श्रुत्वा वागमृतं देवा नारायणमुखाच्च्युतम् । हृष्टाश्च सुमुदाविष्टा द्रव्यैरिष्टैः समर्चयन्
नारायणाच्या मुखातून निघालेले वाणी-अमृत ऐकून देव हर्षित होऊन परम आनंदाने भरले, आणि प्रिय अर्पणद्रव्यांनी त्यांची पूजा करू लागले.
Verse 46
पुनर्विष्णुरुवाचेदं देवानिंद्रपुरोगमान् । स्वंस्वं बलं समाहृत्य सज्जी भवत विज्वराः
तेव्हा विष्णूंनी इंद्र-पुरोगामी देवांना पुन्हा सांगितले— “आपापले बल एकवटून सज्ज व्हा; भयज्वररहित रहा।”
Verse 47
हरिष्ये तान्दुराचारान्बलं चैव समंततः । अस्त्रवृंदं तु संगृह्य यूयं तिष्ठत निर्भयाः
“मी त्या दुराचार्यांना आणि त्यांच्या सैन्याला सर्व बाजूंनी आवरून घेईन. तुम्ही अस्त्रसमूह गोळा करून निर्भयपणे ठाम उभे रहा।”
Verse 48
माधवस्य वचः श्रुत्वा प्रगताः सुरपुंगवाः । विमानानि समारुह्य सर्वे दिव्यास्त्रधारिणः
माधवाचे वचन ऐकून देवश्रेष्ठ पुढे निघाले; सर्व दिव्यास्त्रधारी, विमानांवर आरूढ होऊन प्रस्थान केले।
Verse 49
देवानां हर्षवाक्यानि दैत्यचारैः श्रुतानि वै । राजानं कथयामासुर्हिरण्याक्षं महाबलम्
देवांचे हर्षवचन दैत्यांच्या हेरांनी ऐकले; त्यांनी जाऊन महाबली राजा हिरण्याक्षाला ते सर्व सांगितले।
Verse 50
श्रुत्वा दैत्यपतिस्तत्र चुकोपाति महाबलः । सचिवांस्तु समाहूय क्रुद्धो वचनमब्रवीत्
हे ऐकून तेथे दैत्यांचा महाबली अधिपती प्रचंड संतापला. त्याने सचिवांना बोलावून क्रोधाने हे वचन उच्चारले।
Verse 51
अधुनेंद्रादिदेवाश्च निखिलाः क्रूरबुद्धयः । माधवं च परीप्सन्तः शंभौ सर्वं न्यवेदयन्
तेव्हा इंद्रादि सर्व देव क्रूर बुद्धीने, माधवाला मिळविण्याची इच्छा धरून, सर्व वृत्तांत शंभू (शिव) यांस निवेदू लागले।
Verse 52
कथं जयं च लप्स्यामो दैत्यवृंदेतिदारुणे । त्रिपुरारिरुवाचेदं गणेशं यजतामराः
“अतिभयंकर दैत्यवृंदावर आपण विजय कसा मिळवू?” असे म्हणत त्रिपुरारि (शिव) देवांना म्हणाले—“गणेशाचे पूजन करा।”
Verse 53
पूजयित्वा तु तं देवं जेष्यथासुरदानवान् । ततो देवगणैर्हृष्टैः पूजितो गणनायकः
त्या देवाचे पूजन केल्यावर तुम्ही असुर-दानवांना जिंकाल. मग हर्षित देवगणांनी गणनायक (गणेश) यांची पूजा केली।
Verse 54
गणाधिपेन तुष्टेन क्रूरो दत्तो वरो महान् । जेष्यथाद्यासुरान्सर्वांस्ततो देवा मुदान्विताः
तुष्ट झालेल्या गणाधिप (गणेश) यांनी त्या क्रूर वीराला महान वर दिला—“तू आद्य सर्व असुरांना जिंकेल.” तेव्हा देव आनंदित झाले।
Verse 55
हरिं निवेदयामासुरस्मद्वधपरीप्सवः । हरेर्बाढमुपश्रुत्य रथिनः शस्त्रपाणयः
आमचा वध करण्याची इच्छा धरून त्यांनी हरिला सर्व वृत्तांत कळविला; आणि हरिची आज्ञा स्पष्ट ऐकून, शस्त्र हातात घेऊन रथी योद्धे निघाले।
Verse 56
युद्धार्थमधितिष्ठंति निर्जरास्त्वभयामयि । यस्य या शक्तिरस्तीह देवाञ्जेतुं वदत्वलम्
हे अभयामयी! अमर देव युद्धासाठी सज्ज होऊन उभे आहेत. येथे ज्याच्याकडे जितकी शक्ती आहे, त्याने देवांना जिंकण्याचे सामर्थ्य सांगावे—आता विलंब पुरे।
Verse 57
ततो राज्ञोवचः श्रुत्वा मधुर्वचनमब्रवीत् । जेष्यामि च हरिं राजन्सहायं मे नियोजय
मग राजाचे वचन ऐकून मधु मधुर वाणीने म्हणाला—“हे राजन्! मी हरिला जिंकून दाखवीन; माझ्यासाठी एक सहाय्यक नेमावा।”
Verse 58
जिते नारायणे देवाः सभयास्त्रिदशा ध्रुवम् । तस्मान्नारायणोऽस्माकं भागः सर्वपुरंजयः
नारायण जिंकला की त्रिदश देव निश्चयच भयमुक्त होतात. म्हणून नारायणच आमचा योग्य भाग—सर्व पुरांचा (दुर्गांचा) विजेता आहे।
Verse 59
ततो धुंधुश्च सुंदश्च कालकेयो महाबलः । सहायश्च मधोस्तस्य जेष्यामो माधवं नृप
मग धुंधु, सुंद आणि महाबली कालकेय—मधूच्या सहाय्यासह—म्हणाले, “हे नृप! आम्ही माधव (विष्णू)ला जिंकू।”
Verse 60
सर्वदैत्यबले मुख्याश्चत्वारो दृढविक्रमाः । कालमृत्युसमा वीराः सर्वास्त्रविधिपारगाः
सर्व दैत्यबळात ते चार जण अग्रगण्य होते—दृढ पराक्रमाचे, काळ-मृत्यूसमान भयानक वीर, आणि सर्व अस्त्रविद्येच्या विधीत पारंगत।
Verse 61
बलस्तत्राब्रवीद्वाक्यं यस्मिन्जय उपस्थितः । तं च जेष्यामि जिष्णुं च प्रतिज्ञा मे दृढा नृप
तेथे जयाच्या सान्निध्यात बलराम म्हणाला— “मी त्याला नक्की जिंकून घेईन, आणि जिष्णूलाही जिंकीन; हे नृपा, माझी प्रतिज्ञा दृढ आहे।”
Verse 62
नमुचिश्च मुचिश्चैव भ्रातरौ बलदर्पितौ । ऊचतुस्तौ नृपं ह्यावां जेष्यावो वै बलाद्बलौ
नमुची आणि मुची—बळाच्या गर्वाने मत्त असे दोन भाऊ—राजाला म्हणाले: “आम्ही दोघेही बलवान; केवळ बळाच्या जोरावरच आम्ही नक्की जिंकू।”
Verse 63
जम्भश्चैवाब्रवीद्वाक्यमिंद्रमिंद्रपुरोगमान् । जेष्यामि नात्र संदेहो दैत्या भवत विज्वराः
मग जंभाने इंद्र व इंद्राच्या पुढे असणाऱ्यांना म्हटले: “मी नक्की जिंकणार, यात संशय नाही; हे दैत्यांनो, तुम्ही चिंता सोडा।”
Verse 64
त्रिपुरश्चाब्रवीद्वाक्यं जेष्यामि च विनायकम् । तावदूचेऽथ सेनानीर्मयो देवांतको बली
त्रिपुर म्हणाला: “मी विनायकालाही जिंकून घेईन।” तेवढ्यात देवांचा संहारक, बलवान सेनापती मयासुर बोलू लागला।
Verse 65
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे कालकेयवधोनाम । पंचषष्टितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या प्रथम सृष्टिखंडातील ‘कालकेयवध’ नावाचा पंचसष्टितम अध्याय समाप्त झाला।
Verse 66
गत्वोवाच हिरण्याक्षं जिष्णुदूतोहमागतः । राज्यं त्यज स्ववाचा नः प्राणेषु यदि ते हितम्
तेथे जाऊन तो हिरण्याक्षास म्हणाला—“मी जिष्णु (विष्णु) यांचा दूत होऊन आलो आहे. प्राणांचे हित हवे असेल तर आमच्या वचनाप्रमाणे राज्य त्याग कर।”
Verse 67
न चेद्युध्यस्व मामद्य न वा गच्छ रसातलम् । ततः कोपादुवाचेदं नारदं मुनिसत्तमम्
“आज माझ्याशी युद्ध करणार नसशील, तर रसातळात जा!” असे म्हणत तो क्रोधाने मुनिश्रेष्ठ नारदाला हे वचन बोलला।
Verse 68
अहिंस्यस्त्वं ब्राह्माणाद्य गच्छ तूर्णं ममाग्रतः । देवानां च विपत्तिं च कदनं निधनं पुरः
“हे ब्राह्मण, तू अहिंस्य आहेस; तुला इजा करणे योग्य नाही. आज त्वरेने माझ्या पुढे जा—पुढे देवांची आपत्ती, क्लेश आणि विनाश आहे.”
Verse 69
पश्य विप्र क्षणेनांतं प्राप्तं हरिहरादिकम् । एवमुक्त्वा स दैत्येंद्रो बलाध्यक्षमुवाच ह
“हे विप्र, पाहा—क्षणात हरि, हर आणि इतरांनी अंत आणला आहे।” असे बोलून त्या दैत्येंद्राने सेनापतीला सांगितले।
Verse 70
सज्जीकृत्य बलं सर्वान्रथांश्चानयत द्रुतम् । दैत्यराजवचः श्रुत्वा बलाध्यक्षः समंततः
दैत्यराजाचे वचन ऐकून सेनापतीने सर्व बाजूंनी सैन्य सज्ज केले आणि सर्व रथही त्वरेने आणले।
Verse 71
बलान्याहूय सहसा संत्रस्तास्तूर्णमागताः । कोटिकोटिसहस्राणि अक्षौहिण्यो बलानि च
सेना सहसा बोलावून ते भयभीत होऊन त्वरित येऊन पोहोचले। तेथे कोटी-कोटी सहस्रांची संख्या आणि अक्षौहिणी-अक्षौहिणी अशी सैन्यदलेही होती।
Verse 72
एकैकस्य च वीरस्य वाहनानि महांति च । स्यंदनानि विचित्राणि गजोष्ट्राश्वखरानपि
आणि प्रत्येक वीरासाठी महान वाहने होती—विचित्र रथ, तसेच हत्ती, उंट, घोडे आणि गाढवेसुद्धा।
Verse 73
सिंहव्याघ्रलुलायांश्च समारुह्य ययुस्तदा । वाद्यैः सर्वैश्च भूयिष्ठैः सिंहनादैर्भयानकैः
तेव्हा ते सिंह, वाघ आणि अन्य क्रूर पशूंवर आरूढ होऊन निघाले; सर्व प्रकारच्या वाद्यांच्या प्रचंड निनादासह भयावह सिंहगर्जना घुमू लागल्या।
Verse 74
दिशस्तु पूरयामासुस्सिन्धुवेलाचला धराः । सर्वलोकाश्च वित्रेसुः समुद्राश्च चकंपिरे
दिशा भरून गेल्या; समुद्रकाठच्या पर्वतांसह पृथ्वी डोलू लागली। सर्व लोक थरथरले आणि समुद्रही कंपित झाले।
Verse 75
देवदुंदुभयो नेदुः सर्वदेवैः समीरिताः । वाद्यैश्च विविधैरन्यैर्वायुपूर्णैर्घनस्वनैः
सर्व देवांनी वाजविलेल्या देवदुंदुभी निनादू लागल्या. तसेच वायूने भरलेल्या, घन-गंभीर स्वरांच्या विविध अन्य वाद्यांचाही गजर झाला.
Verse 76
सर्वलोकाभयत्रस्ता ये च त्रैलोक्यवासिनः । भ्रष्टकामागताकाशं घोरं तीव्रं महाहवम्
सर्व लोकांतील प्राणी व त्रैलोक्यवासी भयाने थरथरले. आकाश हादरवून, कामना भंग करणारा घोर, तीव्र असा महाहव उभा राहिला.
Verse 77
परिघैः पाशशूलैश्च खड्गयष्टिपरश्वधैः । शरैश्च निशितैर्घोरैर्जघ्नुरन्योन्यमाहवे
परिघ, पाश व शूल, खड्ग, यष्टि व परशु—आणि घोर, धारदार बाणांनी—रणात त्यांनी एकमेकांवर प्रहार करून पाडले.
Verse 78
शस्त्रास्त्रैर्बहुधामुक्तैर्दिशः सर्वा निरंतरम् । विगृहेषु धरण्यां च पर्वतेषु जलेषु च
अनेक प्रकारे सोडलेल्या शस्त्रास्त्रांनी सर्व दिशा अखंड भरून गेल्या—लढायांत, धरणीवर, पर्वतांवर आणि जलातही.
Verse 79
देवस्थाने तथाकाशे पर्वताग्रेषु सानुषु । गह्वरेषु महारण्ये तयोर्युद्धमवर्तत
देवस्थानी, मोकळ्या आकाशात, पर्वतशिखरांवर व उतारांवर, गुहांत आणि महावनात—अशा रीतीने त्या दोघांचे युद्ध चालू राहिले.
Verse 80
पुष्कलादि घनानां च वर्षधारा जलं यथा । पतंत्यस्त्राणि सैन्येषु शतशोथ सहस्रशः
जसे दाट, प्रचंड मेघांतून पावसाच्या धारा कोसळतात, तसेच सैन्यांवर शस्त्रास्त्रे शेकडो-हजारोंनी कोसळू लागली.
Verse 81
केचित्पेतुः पृथिव्यां तु शरैः संभिन्नविग्रहाः । शक्तिभिर्मुसलैश्चान्ये छत्रशूलपरश्वधैः
काही जण बाणांनी विदीर्ण देह होऊन पृथ्वीवर कोसळले; तर काही शक्ती-भाले, मुसळ, तसेच छत्र (शस्त्ररूप), त्रिशूळ व परशु यांच्या आघाताने पडले।
Verse 82
पतिताः संमुखे शूरा युद्धेषु न्यायवर्तिनः । गच्छंति सुरसद्मानि स्वाम्यर्थे ये त्वभीरवः
जे शूर रणांगणात शत्रूसमोर पडतात आणि युद्धात न्याय-धर्म पाळतात—असे निर्भय पुरुष स्वामीच्या हेतुने लढून देवांच्या धामांना जातात।
Verse 83
ये चान्ये कातराः पापा हंतारो विमुखान्रणे । अन्यायैर्ये च योद्धारस्ते यान्ति यममंदिरं
आणि जे इतर भित्रे पापी—रणात पाठ फिरविलेल्यांचा वध करणारे—तसेच जे अन्याय्य उपायांनी युद्ध करतात, ते यमाच्या मंदिरात (यमलोकात) जातात।
Verse 84
त्रिदिवस्था गजारोहाः सैन्धवस्थास्तथापरान् । रथस्थांश्च रथारोहाः पदगांश्च पदातयः
काही त्रिदिवात गजारूढ होऊन स्थित झाले; काही सैन्धव अश्वांवर आरूढ होते. काही रथांवर रथी झाले, आणि काही पदाती होऊन पायी चालले।
Verse 85
परस्परं विनिघ्नंति शूरा युद्धाभिकांक्षिणः । मुदिताः सत्वसंपन्ना धर्मिष्ठा बलसंवृताः
युद्धाची आकांक्षा असलेले शूर परस्परांना पाडतात; ते आनंदित, सत्त्वसंपन्न, धर्मनिष्ठ आणि बलाने आच्छादित असतात।
Verse 86
केषांचिद्वाहवश्छिन्ना मुसलैर्भिन्नमस्तकाः । केशाश्शिरांसि वस्त्राणि निपेतुर्धरणीतले
काहींचे बाहू छिन्न झाले, तर काहींची मस्तके मुसळांच्या घावांनी फोडली गेली. केस, छिन्न शिरे व वस्त्रे भूमीवर कोसळली.
Verse 87
मध्यच्छिन्नास्तथा भिन्नाः पेतुरुर्व्यां महाबलाः । खड्गपातैस्तथा चोग्रैश्छ्रिन्नभिन्नाः परश्वधैः
मध्यभागी छिन्न होऊन व अनेक प्रकारे तुकडे-तुकडे झालेले ते महाबली योद्धे भूमीवर कोसळले—उग्र खड्गप्रहारांनी छिन्नभिन्न आणि परशूंनी विदीर्ण.
Verse 88
गामेव पतिता धीरा दिव्यालंकारभूषिताः । प्रदीप्तोभूद्धरादेशो वीरैर्नागैर्हयै रथैः
दिव्य अलंकारांनी भूषित ते धीर वीर पृथ्वीवरच कोसळले. वीर, गज, अश्व आणि रथांनी भरलेला सारा प्रदेश जणू प्रज्वलित झाला.
Verse 89
विविधाभरणैर्नष्टैः पताकाभिश्च केतुभिः । ततो वसुंधरा सर्वा सशैलवनकानना
मग पताका व केतूंसह विविध अलंकार नष्ट झाल्याने, पर्वत-वन-उपवनांसह सारी वसुंधरा शोभाहीन झाली.
Verse 90
रुधिरौघप्लुता तत्र विबुधासुरयोर्युधि । क्रव्यादैर्बहुभिस्तत्र खादितो द्रव्यसंचयः
तेथे देव-दैत्यांच्या युद्धात भूमी रक्तप्रवाहांनी जलमय झाली; आणि तेथे अनेक क्रव्यादांनी साठवलेला द्रव्यसंचय भक्षण केला.
Verse 91
लोहितं प्रचुरं पीतं रक्षोभिश्च वृकादिभिः । अन्यैर्महागणैरेव क्षतजं पवनान्वितम्
प्रचुर रक्त—लाल व पिवळे—वाऱ्यासह वाहत होते; ते राक्षसांनी, लांडग्यांनी इत्यादींनी व इतर महागणांनीही पिऊन टाकले।
Verse 92
खादितं प्रीतिमद्भिश्च फेरुगृध्रगणैर्मुदा । एतस्मिन्नंतरे सूरिः सुरपूज्यो बृहस्पतिः
आनंदित कोल्ह्यांचे कळप व गिधाडांचे थवे हर्षाने ते खाऊन टाकतात. याच वेळी देवपूज्य मुनि बृहस्पती प्रकट झाले.
Verse 93
मृतसंजीवनीविद्यां सुराणां संजजाप ह । विशल्यकरणीं दिव्यां ब्रह्मविद्यां महाबलां
त्यांनी देवांसाठी मृतसंजीवनी विद्या जपली; तसेच दिव्य विशल्यकरणी आणि महाबल ब्रह्मविद्याही उच्चारली.
Verse 94
ततो धन्वंतरिर्विद्वान्सुरवैद्यो मनोजवः । औषधैस्तत्प्रयोगैश्च रणे पर्यटते मुदा
मग विद्वान, मनोजव, देववैद्य धन्वंतरी औषधे व त्यांचे प्रयोग घेऊन आनंदाने रणांगणात फिरू लागले.
Verse 95
तत्र देवाश्च जीवंति ये मृताश्च महाहवे । अव्रणा बलसंपन्नाः प्रयुध्यंति भृशं पुनः
तेथे महायुद्धात जे देव मारले गेले होते तेही पुन्हा जिवंत झाले; जखमविरहित व बलसंपन्न होऊन ते पुन्हा अत्यंत तीव्रतेने लढू लागले.
Verse 96
एवं शतसहस्रं तु गणं दैत्यस्य चोद्धतम् । पतितं पुण्ययोगाच्च शरैर्निर्भिन्नकंधरम्
अशा रीतीने दैत्याचा उद्धट शतसहस्रांचा गण, पुण्ययोगाच्या प्रभावाने, बाणांनी कंठ विदीर्ण होऊन भूमीवर कोसळला।
Verse 97
ततस्तु जयशब्देन नंदंति सिद्धचारणाः । ऋषयः खेचराश्चान्ये ये चैवाप्सरसां गणाः
त्यानंतर ‘जय’ या घोषाने सिद्ध-चारण आनंदित झाले; ऋषी, अन्य खेचर आणि अप्सरांचे गणही हर्षित झाले।
Verse 98
गीतिं गायंति गंधर्वाः शशंसुः परमर्षयः । अथ क्रुद्धो महातेजा दैत्यमुख्यो महाबलः
गंधर्वांनी मधुर गीते गायिली आणि परमर्षींनी स्तुती केली; तेव्हा महातेजस्वी, महाबली दैत्यांचा नायक क्रुद्ध झाला।
Verse 99
कालकेय इति ख्यातः सेनानीर्दैत्यपस्य च । स्यन्दनस्थो महावीर्यो धनुरादाय तत्र च
दैत्यराजाचा सेनानी ‘कालकेय’ म्हणून प्रसिद्ध होता; तो महावीर रथावर आरूढ होऊन तेथे धनुष्य उचलून उभा राहिला।
Verse 100
जघान सुरसंघांस्तान्नर्तयामास भूतले । निरंतरशरौघेण च्छादितं गगनं तदा
त्याने देवांच्या त्या संघांना पराभूत करून भूमीवर डोलविले; तेव्हा अखंड बाणवृष्टीने आकाश झाकून गेले।
Verse 101
निपतंति शराः सैन्ये कोटिकोटि सहस्रशः । निपतंति ततो देवाः संयुगेष्वनिवर्तिनः
सेनेवर कोटीकोटी, सहस्रसहस्र बाण कोसळले. मग संग्रामात न परतणारे देवही रणात झेपावले.
Verse 102
रुधिरोद्गारिणस्सर्वे सिद्धगंधर्वकिन्नराः । विशिखैः पीडिता देवा निपेतुर्धरणीतले
सिद्ध, गंधर्व, किन्नर सर्व रक्त ओकू लागले; आणि बाणांनी पीडित देव धरणीतलावर कोसळले.
Verse 103
केचिच्छरशतैर्भिन्नास्सहस्रैरयुतैस्तथा । पेतुरुर्व्यां महावीर्या ये रणे सुरपुंगवाः
काही देवश्रेष्ठ महावीर शेकडो बाणांनी भेदले गेले; तसेच हजारो व दहा हजारो बाणांनीही, रणात भूमीवर पडले.
Verse 104
व्यथिताश्चाभवन्सर्वे स्यंदनस्था दिवौकसः । शरैः प्रव्यथितास्ते तु स्थातुं शक्ता न संमुखे
रथस्थ सर्व दिव्यलोकवासी व्यथित झाले. बाणांनी अतिशय पीडित ते समोर उभे राहू शकले नाहीत.
Verse 105
तेनावगाहितं सैन्यं गजेनेव सरोवनम् । शरैस्तस्यार्दिता देवा वज्रानलसमप्रभैः
त्याने सेनेला जणू हत्ती सरोवर ढवळून काढावा तसे व्याकुळ केले. वज्र व अग्नीसम तेजस्वी त्याच्या बाणांनी देव आहत व पीडित झाले.
Verse 106
न शेकुः समरे स्थातुं मघवंतं ययुस्तदा । चित्ररथ इति ख्यातो देवश्शस्त्रभृतां वरः
मघवान् (इंद्र) याच्या समोर रणात ते उभे राहू शकले नाहीत; म्हणून त्या वेळी ते माघारी फिरले. तेथे ‘चित्ररथ’ नावाने प्रसिद्ध, देवांच्या शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ असा वीर होता.
Verse 107
ययौ स्यंदनमारुह्य युद्धं प्रति धनुर्धरः । अब्रवीद्वचनं सोपि सेनान्यं तु महासुरम्
धनुर्धर योद्धा रथावर आरूढ होऊन युद्धाकडे निघाला. त्यानेही सेनापती त्या महासुराला काही वचन सांगितले.
Verse 108
यथा हंसि महाशूर सुरसेनां मुदान्वितः । स त्वं प्रशंसनीयश्च शूरोसि सुरसंमतः
हे महाशूरा! तू आनंदाने देवसेनेचा संहार करीत आहेस; म्हणून तू प्रशंसनीय आहेस. तू खरा शूर असून देवांनाही मान्य आहेस.
Verse 109
हिरण्याक्षप्रियं कर्म कृतं युद्धे त्वयाधुना । इदानीं मम बाणैश्च गच्छस्व यममंदिरम्
आताच युद्धात तू हिरण्याक्षाला प्रिय असे कर्म केले आहेस. आता माझ्या बाणांनी विद्ध होऊन यमाच्या धामास जा.
Verse 110
ततश्च कालकेयस्तु स्मितो वचनमब्रवीत् । पुरैव विजितो देव गणः सर्वः प्रलीलया
तेव्हा कालकेय स्मित करून म्हणाला—“पूर्वीच मी केवळ क्रीडेसारखे सर्व देवगण जिंकून घेतले होते.”
Verse 111
इदानीं तु स्थितं युद्धे बलं सर्वं तु हेलया । यदि ते निधने प्रीतिरस्तीह सुरपुंगव
आता युद्धात आमचे सर्व सैन्य सज्ज उभे आहे, जणू क्रीडेसारखे। हे सुरश्रेष्ठा, येथे तुला स्वतःच्या निधनातच प्रीती असेल, तर पुढे ये।
Verse 112
एभिस्त्वां निशितैर्बाणैर्नयामि यममंदिरम् । इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो बाणमंतकसन्निभम्
“या तीक्ष्ण बाणांनी तुला यमाच्या धामात पाठवीन।” असे म्हणत तो अत्यंत क्रुद्ध झाला आणि अंतकासारखा एक बाण उचलला।
Verse 113
जघान समरे वीरस्त्रिभिश्चिच्छेद सोंबरे । पुनर्बाणांश्च समरे योजयित्वा द्रुतं रुषा
समरात त्या वीराने प्रहार केला; तीन बाणांनी त्याने सो’ंबराला छिन्न केले. मग पुन्हा त्याच युद्धात रागाने झटपट आणखी बाण जोडले.
Verse 114
जघान प्रचुरान्दैत्यांस्तांश्चकर्त्त स लाघवात् । ततोन्योन्यं शरैस्तीक्ष्णैः कालानलसमप्रभैः
त्याने लाघवाने अनेक दैत्यांना ठार केले व छिन्न केले. मग ते परस्पर तीक्ष्ण बाणांनी भिडले, जे कालाग्नीप्रमाणे प्रज्वलित होते.
Verse 115
युद्धे धनुष्मतां श्रेष्ठश्चिच्छेद भुवि वेगतः । तद्युद्धमभवद्देवदैत्ययोर्धर्मतो भृशम्
युद्धात धनुर्धरांतील श्रेष्ठाने वेगाने शर सोडून शत्रूला भूमीवर पाडले. मग देव व दैत्य यांच्यात धर्मानुसार अत्यंत घोर संग्राम झाला.
Verse 116
द्रष्टुकामागताः पार्श्वमृषि देवाः सुरोरगाः । एवं शतसहस्राणि बाणानां विधृतानि च
दर्शनाची इच्छा धरून देव, ऋषी, सुर व नाग मुनींच्या पार्श्वास येऊन उभे राहिले; आणि याच प्रकारे बाणांचीही शतसहस्रे रोखून धरली गेली.
Verse 117
अन्योन्यं समरे वीरौ विजयाय विरेजतुः । अथ क्रुद्धो महातेजा गंधर्वाणां पतिस्तदा
समरात ते दोन्ही वीर परस्परांवर विजयासाठी तेजस्वी दिसू लागले. तेव्हा त्या क्षणी गंधर्वांचा महातेजस्वी अधिपती क्रुद्ध झाला.
Verse 118
त्रिभिर्बिभेद बाणैश्च ललाटे हृदि पंचभिः । सप्तभिर्जठरे नाभौ बस्तौ तस्य स पंचभिः
त्याने तीन बाणांनी त्याचे ललाट, पाचांनी हृदय, सातांनी उदर-नाभी आणि पाचांनी त्याची बस्ती भेदली.
Verse 119
शरैः संपातितो दैत्यो मुग्धः कश्मलतां गतः । शिथिलीकृतचापश्च लेभे संज्ञां चिराद्बली
शरांनी पाडला गेलेला तो दैत्य मुग्ध होऊन कश्मलतेत गेला. त्याचा धनुष्य शिथिल झाला; आणि तो बलवान फार वेळाने शुद्धीवर आला.
Verse 120
मधुसंज्ञं त्रिभिर्बाणैस्स बिभेद सुरोत्तमम् । चकर्त्त धनुरस्त्रैश्च दैत्यराजस्य पश्यतः
त्याने ‘मधु’ नावाच्या देवश्रेष्ठाला तीन बाणांनी भेदले; आणि दैत्यराज पाहत असतानाच धनुरस्त्रांनी त्याला छेदून पाडले.
Verse 121
ततो बाणसहस्रैस्तु कालांतकसमप्रभैः । बिभेद दैत्यसिंहं तु सुराणामुत्तमो बली
मग कालांतकासारख्या तेजस्वी सहस्र बाणांनी देवांतील श्रेष्ठ बलीने दैत्यांचा सिंहसम वीर भेदून टाकला।
Verse 122
हतचेताः स दैत्येंद्रो बहुशोणितसंस्रवः । विह्वलो बहुबाणार्तः शूलं जग्राह दानवः
चित्त हरपलेला तो दैत्येंद्र, पुष्कळ रक्त वाहू लागलेला, अनेक बाणांनी पीडित व व्याकुळ होऊन त्या दानवाने शूळ उचलला।
Verse 123
शूलहस्तस्य तस्यैव चतुर्भिस्तुरगान्शरैः । हत्वा च पातयामास त्रिभिर्यंतारमेव च
त्या शूलधारीचे चार बाणांनी घोडे मारून, आणखी तीन बाणांनी सारथीलाही पाडून टाकले।
Verse 124
जघान शूलमुर्वीष्ठस्ततो गंधर्वसत्तमम् । विचकर्त्त त्रिभिर्बाणैः शूलं चित्ररथो बली
मग उर्वीष्ठाने शूळाने त्या श्रेष्ठ गंधर्वावर घाव घातला; आणि बलवान चित्ररथाने तीन बाणांनी शूळ तुकडे तुकडे केला।
Verse 125
शूलं च नष्टकं दृष्ट्वा हतभोगमिवोरगम् । गृहीत्वा मुद्गरं घोरं प्रदुद्राव सुरं बली
शूळ मोडलेले पाहून—जणू दात तुटलेल्या सापासारखे—बलीने घोर मुद्गर उचलला आणि देवावर धावून गेला।
Verse 126
स मुद्गरं समायातं दैत्यसेनाधिपं तदा । विचकर्त्त शिरो देहादर्धचंद्रेण संभ्रमात्
तेव्हा गदा घेऊन पुढे आलेल्या दैत्यसेनेच्या अधिपतीवर त्याने झपाट्याने प्रहार केला; रणगर्दीत अर्धचंद्राकार शस्त्राने त्याचे शिर धडापासून छेदिले।
Verse 127
स पपात महीपृष्ठे संचचाल वसुंधरा । ततो दैत्यगणाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः
तो भूमीवर कोसळला आणि वसुंधरा हादरली। मग सर्व दैत्यगण विमुख होऊन भयाने घाईघाईने पळून गेले।