The Description of the Four Durgā Mantras

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अवतारत्रयं लक्ष्म्याः कथित ते द्विजोत्तम । दुर्गायाश्चाभिधास्यामि सर्वलोकोपकारकान् ॥ १ ॥

सनत्कुमार म्हणाले—हे द्विजोत्तम! लक्ष्मीचे तीन अवतार मी तुला सांगितले. आता सर्व लोकांचे उपकार करणारे दुर्गेचेही अवतार मी वर्णन करीन.

Verse 2

प्रणवः श्रीः शिवायुग्मं वाणीवैरोचनीपदम् । वज्राद्यं क्षुधिता सूक्ष्मा मृता स्वाग्नींदुसंयुता ॥ २ ॥

प्रणव ‘ॐ’, ‘श्री’, शिव-नामांचे युग्म, वाणी (सरस्वती)चे पद आणि ‘वैरोचन’ हा शब्द; पुढे ‘वज्र’ इत्यादी पदे, ‘क्षुधिता’, ‘सूक्ष्मा’, ‘मृता’, तसेच ‘स्वाग्नी’ व ‘इंदु’—हे सर्व विधीनुसार मंत्रक्रमात योजावेत।

Verse 3

प्रतिष्ठाप्य शिवा फट् च स्वाहांतोऽत्यष्टिवर्णवान् । भैरवोऽस्य मुनिः सम्राट् छन्दो मन्त्रस्य देवता ॥ ३ ॥

मंत्राची प्रतिष्ठा करून ‘शिवा’ हे पद जोडावे, नंतर ‘फट्’ म्हणावे; शेवटी ‘स्वाहा’—हा मंत्र ऐंशीपेक्षा अधिक वर्णांचा आहे। या मंत्राचे ऋषी भैरव, छंद सम्राट् आणि देवता तसेच घोषित आहेत।

Verse 4

छिन्नमस्ता रमा बीजं स्वाहा शक्तिरुदीरिता । आं खङ्गाय हृदाख्यातमीं खङ्गाय शिरः स्मृतम् ॥ ४ ॥

छिन्नमस्तेसाठी बीज ‘रमा’ असे सांगितले आहे आणि शक्ति ‘स्वाहा’ अशी उदीरित आहे। ‘आं खङ्गाय’ हा हृदयमंत्र, आणि ‘ईं खङ्गाय’ हा शिरोमंत्र म्हणून स्मृत आहे।

Verse 5

ऊं वज्राय शिखा प्रोक्ता ऐं पाशाय तनुच्छदम् । औमंकुशाय नेत्रं स्याद्विसर्गो वसुरक्षयुक् ॥ ५ ॥

‘ऊं वज्राय’ हा शिखा-न्यास सांगितला आहे; ‘ऐं पाशाय’ हा तनुच्छद (देहावरण) आहे। ‘औम् अंकुशाय’ हा नेत्र-न्यासासाठी असावा; आणि विसर्ग ‘वसु-रक्षा’युक्त होऊन रक्षामुद्रा म्हणून प्रयोजावा।

Verse 6

मायायुग्मं चास्त्रमंगं मनवः प्रणवादिकाः । स्वाहांताश्चैवमंगानि कृत्वा ध्यायेद्थांबिकाम् ॥ ६ ॥

‘माया’चे युग्म अस्त्र-मंत्राचे अंग करून, आणि प्रणव ‘ॐ’पासून सुरू होऊन ‘स्वाहा’वर समाप्त होणारे मनु विविध अंग-न्यासरूपेण रचून—नंतर भक्तिभावाने अंबिकेचे ध्यान करावे।

Verse 7

भानुमण्डलसंस्थानां प्रविकीर्णालकं शिरः । छिन्नं स्वकं स्फारमुखं स्वरक्तं प्रपिबद्गलत् ॥ ७ ॥

सूर्यमंडळासारखे, विखुरलेले केस असलेले, स्वतःचे कापलेले मस्तक, पसरलेल्या मुखाने स्वतःचेच वाहणारे रक्त प्राशन करत होते.

Verse 8

उपरिस्थां रतासक्तरतिमन्मथयोर्निजे । डाकिनीवर्णिनीसख्यौ दृष्ट्वा मोदभराकुलाम् ॥ ८ ॥

रती आणि मन्मथ (कामदेव) यांच्यावर स्थित असलेल्या, डाकिनी आणि वर्णिनी या सखींना पाहून ती आनंदाने भारावून गेली.

Verse 9

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षचतुष्कं तद्दशांशतः । पालाशैर्विल्वजैर्वापि जुहुयात्कुसुमैः फलैः ॥ ९ ॥

अशा प्रकारे ध्यान करून चार लाख जप करावा आणि त्याच्या दहाव्या हिश्श्याने पळस किंवा बेलाच्या फुलांनी व फळांनी हवन करावे.

Verse 10

आधारशक्तिमारभ्य परतत्त्वांतपूजिते । पीठे जयाख्या विजया जिता चापि पराजिता ॥ १० ॥

आधार शक्तीपासून ते परतत्त्वापर्यंत पूजल्या जाणाऱ्या त्या पीठावर जया, विजया, जिता आणि पराजिता या शक्ती स्थित आहेत.

Verse 11

नित्या विलासिनी षष्ठी दोग्ध्य घोरा च मंगला । दिक्षु मध्ये च संपूज्या नव पीठस्य शक्तयः ॥ ११ ॥

नित्या, विलासिनी, षष्ठी, दोग्ध्या, घोरा आणि मंगला - या नऊ पीठ शक्तींची दिशांमध्ये आणि मध्यभागी पूजा करावी.

Verse 12

सर्वबुद्धिप्रदे वर्णनीये सर्वभृगुः सदृक् । सिद्धिप्रदे डाकिनीये तारो वज्रः सभौतिकः ॥ १२ ॥

सर्वबुद्धी देणाऱ्या आवाहनात तोच स्तुत्य व वर्णनीय आहे—सर्व ऋषींमध्ये भृगूसारखा, शुभदृष्टीयुक्त। सिद्धी देणाऱ्या आवाहनात तोच डाकिनी, तोच तारा, तोच वज्र—देहधारी भौतिक जगात प्रत्यक्ष कार्य करणारा।

Verse 13

खङ्गीशो रोचनीयेंते भगं धेहि नमोंतकः । तारादिपीठमन्त्रोऽयं वेदरामाक्षरो मतः ॥ १३ ॥

मंत्र असा आहे—“खङ्गीशः, रोचनीयेंते, भगं धेहि, नमोंतकः।” हा ‘तारा’ इत्यादीने आरंभणारा पीठ-मंत्र असून, यास ‘वेदाराम’ नावाचा अक्षर-मंत्र मानतात।

Verse 14

समर्प्यासनमेतेन तत्र संपूजयेच्छिवाम् । त्रिकोणमध्यषट्कोणपद्मभूपुरमध्यतः ॥ १४ ॥

अशा रीतीने आसन अर्पण करून, नंतर विधिपूर्वक शिवेची संपूर्ण पूजा करावी। भूपुराच्या मध्यभागी, पद्मात, षट्कोणात आणि मध्य त्रिकोणाच्या केंद्रस्थानी तिला स्थापित करून।

Verse 15

बाह्यावरणमारभ्य पूजयेत्प्रतिलोमतः । भूपुरे बाह्यभागेषु वज्रादीनि प्रपूजयेत् ॥ १५ ॥

बाह्य आवरणापासून आरंभ करून प्रतिलोम क्रमाने (आतल्या दिशेने) पूजा करावी. आणि भूपुराच्या बाह्य भागांत वज्र इत्यादींची विशेष पूजा करावी.

Verse 16

तदंतः सुरराजादीन्पूजयेद्धरितां पतीन् । भूपुरस्य चतुर्द्वार्षु द्वारपालान्यजेदथ ॥ १६ ॥

त्यानंतर त्याच्या आत इंद्र इत्यादी देव-राजे—दिक्पाल—यांची क्रमाने पूजा करावी. आणि मग भूपुराच्या चार द्वारांवर द्वारपालांचे यजन करावे.

Verse 17

करालविकरालाख्यावतिकालस्तृतीयकः । महाकालश्चतुर्थः स्यादथ पद्मेष्टशक्तयः ॥ १७ ॥

काळाचा तिसरा विभाग ‘अतिकाल’ असा असून तो ‘कराल’ व ‘विकराल’ या नावांनी प्रसिद्ध आहे। चौथा ‘महाकाल’ असे म्हटले जाते। पुढे पद्मेष्ट (ब्रह्मा) यांच्या शक्तींचे वर्णन येते।

Verse 18

एकलिंगा योगिनी च डाकिनी भैरवी तथा । महाभैरवकेंद्राक्षी त्वसितांगी तु सप्तमी ॥ १८ ॥

एकलिंगा, योगिनी, डाकिनी आणि भैरवी; तसेच महाभैरव-केंद्राक्षी व असितांगी—या सर्वांना सातवी श्रेणी (समूह) म्हणतात।

Verse 19

संहारिण्यष्टमी चेति षट्कोणेष्वंगमूर्तयः । त्रिकोणगा छिन्नमस्ता पार्श्वयोस्तु सखीद्वयम् ॥ १९ ॥

‘संहारिणी’ आणि ‘अष्टमी’—या षट्कोणाच्या सहा कोपऱ्यांत अंगदेवता म्हणून स्थापाव्यात। मध्य त्रिकोणात छिन्नमस्ता, आणि तिच्या दोन्ही बाजूंना सखींची जोडी असते।

Verse 20

डाकिनीवर्णनीसंज्ञं तारावाग्भ्यां प्रपूजयेत् । एवं पूजादिभिः सिद्धे मन्त्रे मंत्री मनोरथान् ॥ २० ॥

‘डाकिनी-वर्णनी’ या नावाचा मंत्र तारा व वाक् (बीजाक्षरे) यांसह विधिपूर्वक पूजावा. अशा प्रकारे पूजादि आचरणाने मंत्र सिद्ध झाला की मंत्रसाधक आपले मनोरथ प्राप्त करतो.

Verse 21

प्राप्नुयान्निखिलान्सद्यो दुर्लभांस्तत्प्रसादतः । श्रीपुष्पैर्लभते लक्ष्मीं तत्फैलश्च समीहितम् ॥ २१ ॥

त्या (अनुष्ठानाच्या) प्रसादाने साधक तत्क्षणी सर्व काही—दुर्लभ गोष्टीसुद्धा—प्राप्त करतो. शुभ पुष्प अर्पण केल्याने लक्ष्मी (समृद्धी) मिळते आणि त्या कर्माचे इच्छित फळही प्राप्त होते.

Verse 22

वाक्सिद्धिं मालतीपुष्पैश्चंपकैर्हवनात्सुखम् । घृताक्तं छागमांसं यो जुहुयात्प्रत्यहं शतम् ॥ २२ ॥

मालती व चंपक पुष्पांनी हवन केल्यास वाक्सिद्धी प्राप्त होते. जो घृतलेपित शेळीच्या मांसाच्या दररोज शंभर आहुती देतो, तो सुख व आरोग्य-कल्याण मिळवितो.

Verse 23

मासमेकं तु वशगास्तस्य स्युः सर्वपार्थिवाः । करवीरसुमैः श्वतैर्लक्षसंख्यैर्जुहोति यः ॥ २३ ॥

जो श्वेत करवीर पुष्पांनी लक्षसंख्य आहुतींचे हवन करतो, त्याच्या वशात एक महिना सर्व राजे येतात.

Verse 24

रोगजालं पराभूय सुखी जीवेच्छतं समाः । रक्तौ स्तत्संख्यया हुत्वा वशयेन्मंत्रिणो नृपान् ॥ २४ ॥

रोगांचे सर्व जाळे जिंकून मनुष्य शंभर वर्षे सुखाने जगावा. सांगितलेल्या संख्येने ‘रक्त’ द्रव्याची आहुती दिल्यास मंत्री व राजे वश होतात.

Verse 25

फलैर्हुत्वामुयाल्लक्ष्मीमुदुंबरपलाशजैः । गोमायुमांसैस्तामेव कवितां पायसांधसा ॥ २५ ॥

उदुंबर व पलाश इत्यादींच्या फळांची आहुती दिल्यास लक्ष्मी प्राप्त होते. गोमायु (कोल्हा/सियार) मांसाने हवन केल्यास कवित्वशक्ती मिळते, आणि पायसाची आहुती दिल्यासही तेच कवित्व प्राप्त होते.

Verse 26

बंधूककुसुमैर्भाग्यं कर्मिकारैः समीहितम् । तिलतंडुलहोमेन वशयेन्निखिलाञ्जनान् ॥ २६ ॥

बंधूक पुष्पांनी साधकांना इच्छित भाग्य-सौभाग्य मिळते. आणि तीळ व तांदूळ यांच्या होमाने सर्व लोक वश होतात.

Verse 27

नारीरजोभिराकृष्टैर्मृगमांसैः समीहितम् । स्तंभनं माहिषैर्मांसैः पंकजैः सघृतैरपि ॥ २७ ॥

स्त्रीच्या रजाने आकर्षित झालेले मृगमांस उपयोगिल्यास अभिष्ट सिद्ध होते. स्तंभनकर्मासाठी म्हशीचे मांस, तसेच तुपात मिसळलेली कमळपुष्पे यांचाही प्रयोग सांगितला आहे.

Verse 28

चिताग्नौ परभृत्पक्षैर्जुर्हुयादरिमृत्यवे । उन्मत्तकाष्ठदीप्तेऽग्नौ तत्फलं वायसच्छदैः ॥ २८ ॥

चितेच्या अग्नीत शत्रूच्या मृत्यूसाठी कोकिळेचे पिसे होम करावे. उन्मत्तकाच्या लाकडाने प्रज्वलित अग्नीत कावळ्याची पिसे अर्पिल्यासही तेच फळ मिळते.

Verse 29

द्यूते वने नृपद्वारे समरे वैरिसंकटे । विजयं लभते मंत्री ध्यायन्देवीं जपन्मनुम् ॥ २९ ॥

द्यूतात, वनात, राजद्वारी, समरात आणि वैरीजन्य संकटात—देवीचे ध्यान करून व मंत्राचा जप करत साधक विजय मिळवितो.

Verse 30

भुक्त्यै मुक्त्यै सितां ध्यायेदुच्चाटे नीलरोचिषम् । रक्तां वश्ये मृतौ धूम्रां स्तंभने कनकप्रभाम् ॥ ३० ॥

भोग व मोक्षासाठी श्वेत रूपाचे ध्यान करावे. उच्चाटनासाठी नीलदीप्त रूप, वश्यासाठी रक्तवर्ण, मृत्युविषयी धूम्रवर्ण, आणि स्तंभनासाठी सुवर्णप्रभ रूप चिंतावे.

Verse 31

निशि दद्याद्बलिं तस्यै सिद्धये मदिरादिना । गोपनीयः प्रयोगोऽय प्रोच्यते सर्वसिद्धिदः ॥ ३१ ॥

रात्री सिद्धीसाठी तिला मदिरा इत्यादीने बळी अर्पावा. हा प्रयोग गोपनीय सांगितला असून सर्वसिद्धिदायक म्हटला आहे.

Verse 32

भूताहे कृष्णपक्षस्य मध्यरात्रे तमोघने । स्नात्त्वा रक्ताम्बरधरो रक्तमाल्यानुलेपनः ॥ ३२ ॥

कृष्णपक्षातील भूताहा तिथीस, घन अंधकारयुक्त मध्यरात्री स्नान करून लाल वस्त्रे धारण करावीत व लाल माळा आणि लाल अनुलेपन लावावे।

Verse 33

आनीय पूजयेन्नारीं छिन्नमस्तास्वरूपिणीम् । सुन्दरीं यौवनाक्रांतां नरपञ्चकगामिनीम् ॥ ३३ ॥

अशी स्त्री आणून, तिला छिन्नमस्तेचे स्वरूप मानून पूजावे—ती सुंदरी, यौवनाने परिपूर्ण आणि पाच पुरुषांच्या समूहासह असावी।

Verse 34

सुस्मितां मुक्तकबीरीं भूषादानप्रतोषिताम् । विवस्त्रां पूजयित्वैनामयुतं प्रजपेन्मनुम् ॥ ३४ ॥

मंदस्मित, मोत्यांच्या हाराने शोभित, भूषणदानाने प्रसन्न, आणि निर्वस्त्र—अशी तिची पूजा करून मग मंत्राचा दहा हजार वेळा जप करावा।

Verse 35

बलिं दत्त्वा निशां नीत्वा संप्रेष्य धनतोषिताम् । भोजयेद्विविधैरन्नैर्ब्राह्यणान्भोजनादिना ॥ ३५ ॥

बली अर्पण करून रात्र घालवावी; नंतर धनदानाने तृप्त करून तिला निरोप द्यावा; आणि मग ब्राह्मणांना विविध अन्नांनी व यथोचित सत्काराने भोजन घालावे।

Verse 36

अनेन विधिना लक्ष्मीं पुत्रान्पौत्रान्धनं यशः । नारीमायुः सुखं धर्ममिष्टं च समवाप्नुयात् ॥ ३६ ॥

या विधीने लक्ष्मी, पुत्र-पौत्र, धन, यश, पत्नी, दीर्घायुष्य, सुख, धर्म आणि जे इष्ट असेल ते सर्व प्राप्त होते।

Verse 37

तस्यां रात्रौ व्रतं कार्यं विद्याकामेन मंत्रिणा । मनोरथेषु चान्येषु गच्छेत्तां प्रजपन्मनुम् ॥ ३७ ॥

त्या रात्री विद्या इच्छिणाऱ्या मंत्रसाधकाने व्रत करावे. इतरही मनोरथांसाठी ठरविलेल्या मंत्राचा अखंड जप करीत ते आचरावे.

Verse 38

उषस्युत्थाय शय्यायामुपविष्टो जपेच्छतम् । षण्मासाभ्यन्तरेमन्त्री कवित्वेन जयेत्कविम् ॥ ३८ ॥

उषःकाळी उठून शय्येवर बसून शंभर वेळा जप करावा. सहा महिन्यांत मंत्रसाधक काव्यप्रेरणेच्या बळावर कवीलाही मागे टाकील.

Verse 39

शिवेन कीलिता चेयं तदुत्कीलनमुच्यते । मायां तारपुटां मंत्री जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥ ३९ ॥

ही क्रिया शिवाने कीलित (बद्ध) केली आहे; तिचे उघडणे ‘उत्कीलन’ म्हणतात. त्यासाठी मंत्रसाधकाने ‘माया–तारपुटा’ मंत्राचा १०८ वेळा जप करावा.

Verse 40

मन्त्रस्यादौ तथैवांते भवेत्सिद्धिप्रदा तु सा । उदिता छिन्नमस्तेयं कलौ शीघ्रमभीष्टदा ॥ ४० ॥

मंत्राच्या आरंभी तसेच शेवटी ठेवली असता ती सिद्धिदायिनी होते. हीच छिन्नमस्ता असे सांगितले आहे; कलियुगात ती शीघ्र अभिष्ट फल देते.

Verse 41

अवतारांतरं देव्या वच्मि ते मुनिसत्तम । ज्ञानामृतारुणा श्वेताक्रोधिनींदुसमन्विता ॥ ४१ ॥

हे मुनिश्रेष्ठ, देवीच्या आणखी एका अवताराचे वर्णन मी तुला सांगतो—ती ज्ञानामृताच्या अरुणतेने रंजित, तेजस्वी श्वेत, क्रोधरहित आणि चंद्रसम शीतलतेने युक्त आहे.

Verse 42

शांतिस्तथाविधा चापि नीचसर्गान्वितास्तथा । वाग्भवं कामराजाख्यं शक्तिबीजाह्वयं तथा ॥ ४२ ॥

तसेच ‘शांती’ नावाचे बीज व त्याच प्रकारची इतर बीजे, तसेच नीच सर्गांशी संबंधित बीजेही आहेत. ‘वाग्भव’, ‘कामराज’ आणि ‘शक्तिबीज’ अशी बीजांची नावे सांगितली आहेत.

Verse 43

त्रिभिर्बीजैः पंचकूटात्मिका त्रिपुरभैरवी । ऋषिः स्याद्दक्षिणामूर्तिश्छन्दः पंक्तिरुदीरिता ॥ ४३ ॥

तीन बीजांनी त्रिपुरभैरवी पंचकूटात्मिका (पाच कूटांची रचना) होते. यांचे ऋषी दक्षिणामूर्ती असे सांगितले आहेत आणि छंद ‘पंक्ती’ असा घोषित आहे.

Verse 44

देवता देशिकैरुक्ता देवी त्रिपुरभैरवी । नाभेराचरणं न्यस्य वाग्भवं मन्त्रवित्पुनः ॥ ४४ ॥

देशिकांच्या मते देवता म्हणजे देवी त्रिपुरभैरवी. मग मंत्रज्ञाने नाभीपासून चरणांपर्यंत न्यास करून, पुन्हा वाग्भव (बीज) विन्यास करावा.

Verse 45

हृदयान्नाभिपर्यंतं कामबीजं प्रविन्यसेत् । शिरसो हृत्प्रदेशांतं तार्तीयं विन्यसेत्ततः ॥ ४५ ॥

हृदयापासून नाभीपर्यंत कामबीजाचा विधिपूर्वक न्यास करावा. त्यानंतर शिरापासून हृदयप्रदेशापर्यंत तृतीय (तार्तीय) बीज विन्यास करावा.

Verse 46

आद्यं द्वितीयं करयोस्तार्तीयमुभयं न्यसेत् । मूलाधारे हृदि न्यस्य भूयो बीजत्रयं क्रमात् ॥ ४६ ॥

आद्य व द्वितीय बीज दोन्ही हातांवर न्यास करावा आणि तृतीय बीज दोन्ही (हातांवर एकत्र) न्यास करावा. मग मूलाधार व हृदय येथे न्यास करून, क्रमाने पुन्हा तीनही बीजांचा विन्यास करावा.

Verse 47

नवयोन्यात्मकं न्यासं कुर्याद्बीजैस्त्रिभिः पुनः । बालोदितप्रकारेण मूर्तिन्यासमथाचरेत् ॥ ४७ ॥

यानंतर तीन बीजमंत्रांनी पुन्हा ‘नवयोनि-स्वरूप’ न्यास करावा। मग पूर्वोक्त बालोदित पद्धतीने मूर्तिन्यास (देवस्वरूपाचे अंगांवर आरोपण) करावे॥

Verse 48

स्वस्वबीजादिकं पूर्वं मूर्ध्नीशानमनोभवम् । न्यसेद्वक्त्रे तत्पुरुषं मकरध्वजमात्मवित् ॥ ४८ ॥

आत्मवित् प्रथम स्वस्व बीजादि मस्तकावर न्यास करावा, ईशानास ‘मनोभव’ रूपाने ध्यानात धरून। नंतर मुखावर तत्पुरुषास मकरध्वज-स्वरूप मानून विन्यसावे॥

Verse 49

हृद्यघोरकुमारादिकंदर्प्पं तदनंतरम् । गुह्यदेशे प्रविन्यस्येद्वामदेवादिमन्मथम् ॥ ४९ ॥

मग हृदयात अघोरकुमारादि रूप कंदर्पाचा न्यास करावा। त्यानंतर गुह्यदेशी वामदेवादि रूप मन्मथाचा विन्यास करावा॥

Verse 50

सद्योजातं कामदेवं पादयोर्विन्यसेत्ततः । ऊर्द्ध्वंप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु मुखेषु तान् ॥ ५० ॥

त्यानंतर पायांवर सद्योजात व कामदेव यांचा न्यास करावा। मग ऊर्ध्व, पूर्व, दक्षिण, उत्तर व पश्चिमाभिमुख मुखांमध्ये त्यांना स्थापावे॥

Verse 51

प्रविन्यसेद्य धापूर्व भृगुर्व्योमाग्निसंस्थितः । सद्यादिपञ्चह्रस्वाद्या बीजमेषां प्रकीर्तितम् ॥ ५१ ॥

‘धा’ पासून आरंभ करून यथाक्रम विन्यास करावा. ‘भृगु-वर्ग’ व्योम व अग्नीच्या स्थानांत न्यासावा. यांची बीजे—‘सद्य’ आदि पाच तसेच ह्रस्व-स्वरादि अक्षरे—अशी प्रकीर्तित आहेत॥

Verse 52

षड्दीर्घयुक्तेनाद्येन बीजेनांगक्रिया मता । पञ्चबाणांस्ततो न्यस्येन्मन्त्री त्रैलोक्यमोहनान् ॥ ५२ ॥

षड्दीर्घस्वरयुक्त आद्य बीजाने अङ्गक्रिया मानली आहे। त्यानंतर मंत्रज्ञाने त्रैलोक्य मोहित करणाऱ्या पाच बाणांचा न्यास करावा।

Verse 53

द्रामाद्यां द्राविणीं मूर्ध्निं द्रामाद्यां क्षोभणी पदे । क्लींवशीकरणीं वक्त्रे गुह्ये ब्लृं बीजपूर्विकाम् ॥ ५३ ॥

‘द्राम्’ आद्य द्राविणी मस्तकावर, ‘द्राम्’ आद्य क्षोभणी पायांवर; मुखी ‘क्लीं’ वशीकरणी, आणि गुह्यस्थानी ‘ब्लृं’ बीजपूर्विका यांचा न्यास करावा।

Verse 54

आकर्षणीं हृदि पुनः सर्वांतभृगुसंस्थिताम् । संमोहनीं क्रमादेवं बाणन्यासोऽयमीरितः ॥ ५४ ॥

नंतर हृदयात पुन्हा ‘आकर्षणी’चा न्यास करावा; आणि सर्वांतस्थ ‘संमोहनी’ला ‘भृगु’ स्थानी क्रमाने स्थापावे। असा हा बाण-न्यास सांगितला आहे।

Verse 55

भालभ्रूमध्यवदने घंटिकाकण्ठहृत्सु च । नाभ्यधिष्ठानयोः पञ्च ताराद्याः सुभगादिकाः ॥ ५५ ॥

कपाळ, भ्रूमध्य व मुखात; तसेच घंटिका, कंठ व हृदयात; आणि नाभी व अधिष्ठानात—तारा-आद्य व सुभगा-आद्य अशा पाच शक्ती (केंद्रे) आहेत।

Verse 56

मस्तकाविधि नाभेश्च मंत्रिणा सुभगा भगा । भगसर्पिण्यथ परा भगमालिन्यनंतरम् ॥ ५६ ॥

मंत्रज्ञाने मस्तक व नाभी येथे क्रमाने न्यास करावा—सुभगा, भगा; मग भगसर्पिणी; त्यानंतर परा; आणि पुढे भगमालिनी।

Verse 57

अनंगानंगकुसुमा भूयश्चानंगमेखला । अनंगमदना सर्वा मदविभ्रममंथरा ॥ ५७ ॥

ती पुन्हा अनंगाच आहे; तिची फुले ‘अनंग-कुसुम’ आहेत; तिची मेखला ‘अनंग-मेखला’ आहे; तिचे सर्वांग अनंगाच्या मदन-स्वरूपाने युक्त, मदजन्य विभ्रमाने मंथर झालेले आहे।

Verse 58

प्रधानदेवता वर्णभूषणाद्यैरलंकृताः । अक्षस्रक्पुस्तकाभीतिवरदाढ्यकरांबुजाः ॥ ५८ ॥

प्रधान देवता वर्ण, भूषण इत्यादींनी अलंकृत आहेत; आणि त्यांच्या कमलहस्तांत जपमाळ, स्रक् (हार), पुस्तक, अभयमुद्रा व वरदमुद्रा समृद्धपणे विराजतात।

Verse 59

वाक्कामब्लूं स्त्रीं सरांते ताराः पंच प्रकीर्तिताः । ततः कुर्याद्भूषणाख्यं न्यासमुक्तदिशा मुने ॥ ५९ ॥

‘वाक्’, ‘काम’, ‘ब्लूं’, ‘स्त्रीं’ आणि ‘सर’ने अंत होणारी—ही पाच ‘तारा’ (बीजाक्षरे) सांगितली आहेत। त्यानंतर, हे मुने, निर्दिष्ट दिशांत ‘भूषण’ नावाचा न्यास करावा।

Verse 60

एवं न्यस्तशरीरोऽसौ ध्यायेत्त्रिपुरभैरवीम् । सहस्रभानुसंकाशामरुणक्षौमवाससीम् ॥ ६० ॥

अशा रीतीने शरीरावर न्यास करून तो त्रिपुरभैरवीचे ध्यान करावे—जी सहस्र सूर्याप्रमाणे तेजस्विनी असून अरुण क्षौमवस्त्रे धारण करते।

Verse 61

शिरोमालामसृग्लिप्तस्तनीं जपवटीं करैः । विद्यामभीतिं च वरं दधतीं त्रीक्षणाननाम् ॥ ६१ ॥

तिचे स्तन रक्तलिप्त आहेत आणि शिरावर माळा आहे; हातांत जपमाळ व कपालपात्र धारण करते; ती विद्या, अभय आणि वर देते—त्रिनेत्री, घोरमुखी देवी।

Verse 62

दीक्षां प्राप्य जपेन्मंत्रं तत्त्वलक्षं जितेंद्रियः । पुष्पैर्भानुसहस्राणि जुहुयाद्बह्मवृक्षजैः ॥ ६२ ॥

दीक्षा प्राप्त करून जितेंद्रिय साधकाने तत्त्वलक्षण मंत्राचा जप करावा। मग ब्रह्मवृक्षातून उत्पन्न पुष्पांनी, सूर्यसहस्रासारख्या तेजस्वी, सहस्र आहुती अग्नीत अर्पण कराव्यात।

Verse 63

त्रिमध्वक्तैः प्रसूनैर्वा करवीरसमुद्भवैः । पद्मं वसुदलोपेतं नवयोन्यष्टकर्णिकम् ॥ ६३ ॥

किंवा त्रिमधुरसयुक्त करवीरापासून उत्पन्न पुष्पांनी, आठ पाकळ्यांचे व नव-योनी (विभाग) चिन्हित केसरयुक्त कमळ तयार करावे।

Verse 64

इच्छादिशक्तिभिर्युक्तं भैरव्याः पीठमर्चयेत् । इच्छा ज्ञाना क्रिया पश्चात्कामिनी कामदायिनी ॥ ६४ ॥

इच्छा इत्यादी शक्तींनी युक्त भैरवीच्या पीठाचे विधिपूर्वक अर्चन करावे। नंतर इच्छा, ज्ञाना, क्रिया आणि कामिनी—जी इच्छित फल देणारी—या शक्तींचे पूजन करावे।

Verse 65

रतिप्रिया मदानन्दा नवमी स्यान्मनोन्मनी । वरदाभयधारिण्यः संप्रोक्ता नव शक्तयः ॥ ६५ ॥

रतिप्रिया व मदानन्दा यांचा उल्लेख आहे; नववी मनोन्मनी असे सांगितले आहे। अशा रीतीने वर व अभय धारण करणाऱ्या नऊ शक्ती घोषित झाल्या आहेत।

Verse 66

वाग्भवं लोहितो रायै श्रीकंठो लोहितोऽनलः । दीर्घवान्यै परा पश्चादपरायौ हसौ युतः ॥ ६६ ॥

‘वाग्भव’ बीज रा (समृद्धी) साठी लोहित पदात न्यास करावा; ‘श्रीकंठ’ लोहित पदात व अनल (अग्नी) मध्ये स्थापावा। दीर्घ ‘वाणी’साठी नंतर ‘परा’ शक्ती न्यासावी; आणि ‘अपरा’मध्ये ‘ह’ व ‘स’ ही दोन अक्षरे जोडावीत।

Verse 67

सदाशिवमहाप्रेतङेंतं पद्मासनं नमः । अनेन मनुना दद्यादासनं श्रीगुरुक्रमम् ॥ ६७ ॥

सदाशिव व महाप्रेत-संबंधित त्या पद्मासनास नमस्कार। या मंत्राने श्रीगुरूच्या पूजाक्रमात विधिपूर्वक आसन अर्पण करावे॥६७॥

Verse 68

प्राङ्मध्ययोन्यंतराले पूजयेत्कल्पयेत्ततः । पंचभिः प्रणवैर्मूर्तिं तस्यामावाह्य देवताम् ॥ ६८ ॥

पूर्व व मध्य विभागांच्या मधल्या अंतराळात पूजा करावी, नंतर विधीची रचना करावी। पंच-प्रणवांनी देवतेची मूर्ती घडवून त्यात देवतेचे आवाहन करावे॥६८॥

Verse 69

पूजयेदगमोक्तेन विधानेन समाहितः । तारावाक्छक्तिकमला हसखूफ्रें हसौः स्मृताः ॥ ६९ ॥

चित्त एकाग्र करून आगमांनी सांगितलेल्या विधीनुसार पूजा करावी। मंत्र-संज्ञा स्मरणात आहेत—तारा, वाक्, शक्ति, कमला; तसेच ‘हसखूफ्रें’ आणि ‘हसौः’॥६९॥

Verse 70

वामकोणे यजेद्देव्या रतिमिंदुसमप्रभाम् । सृणिपाशधरां सौम्यां मदविभ्रमविह्वलाम् ॥ ७० ॥

डाव्या कोपऱ्यात चंद्रासारखी प्रभा असलेल्या देवी रतीची पूजा करावी—सौम्य, अंकुश व पाश धारण करणारी, आणि प्रेमरसाच्या मदाने ललित विभ्रमात विह्वळ॥७०॥

Verse 71

प्रीतिं तक्षिणकोणस्थां तप्तकांचनसन्निभाम् । अङ्कुशं प्रणतं दोभ्यां धारयन्तीं समर्चयेत् ॥ ७१ ॥

आग्नेय (दक्षिण-पूर्व) कोपऱ्यात स्थित, तप्त सुवर्णासारखी दीप्तिमान प्रीतीची विधिपूर्वक पूजा करावी—जी दोन्ही हातांनी भक्तिभावाने अंकुश धारण करते॥७१॥

Verse 72

अग्रे मनोभवां रक्तां रक्तपुष्पाद्यलंकृताम् । इक्षुकार्मुकपुष्पेषुधारिणीं सस्मिताननाम् ॥ ७२ ॥

त्याच्या अग्रभागी मनोभवा विराजमान होती—रक्तवर्णा, लाल पुष्पांनी अलंकृत, इक्षुधनुष्य व पुष्पबाण धारण करणारी, सस्मित मुखाची।

Verse 73

अङ्गान्यभ्यर्चयेत्पश्चाद्यथापूर्वं विधानवित् । दिक्ष्वग्रे च निजैर्मंत्रैः पूजयेद्बाणदेवताः ॥ ७३ ॥

यानंतर विधिज्ञ साधक पूर्वोक्त क्रमाने अङ्गपूजन करील; मग दिशांमध्ये व अग्रभागी, आपापल्या मंत्रांनी बाणदेवतांचे पूजन करील।

Verse 74

हस्ताब्जैर्धृतपुष्पेषुप्रणामामृतसप्रभाः । अष्टयोनिष्वष्टशक्तीः पूजयेत्सुभगादिकाः ॥ ७४ ॥

कमळासारख्या हातांनी पुष्प धारण करून, प्रणामरूपी अमृतासारखा तेज धारण करीत, अष्ट योनिरूपांत सुभगा आदि अष्ट शक्तींचे पूजन करावे।

Verse 75

मातरो भैरवांकस्था मदविभ्रमविह्वलाः । अष्टपत्रेषु संपूज्या यथावत्कुसुमादिभिः ॥ ७५ ॥

भैरवाच्या मांडीवर स्थित, दिव्य मद-विभ्रमाने विह्वळ झालेल्या मातृका, अष्टपर्णांवर पुष्पादिने यथाविधी संपूज्य आहेत।

Verse 76

लोकपालांस्ततो दिक्षु तेषामस्त्राणि तद्बहिः । पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैर्ज्ञात्वैनां परदेवताम् ॥ ७६ ॥

त्यानंतर त्याने दिशांमध्ये लोकपाल आणि त्यांच्या बाहेर त्यांची अस्त्रे पाहिली; पूर्वजन्मीच्या पुण्यबळाने त्याने हिला परदेवता, परमेश्वरी, म्हणून ओळखले।

Verse 77

यो भजेदुक्तमार्गेण स भवेत्संपदां पदम् । एवं सिद्धमनुर्मंत्री साधयेदिष्टमात्मनः ॥ ७७ ॥

जो उपदेशिलेल्या मार्गाने भजन-पूजन करतो तोच संपत्तीचा आधार होतो. अशा रीतीने मंत्र सिद्ध झाल्यावर मंत्रसाधकाने आपले इष्ट साध्य करावे.

Verse 78

जुहुयादरुणांभोंजैरदोषैर्मधुराप्लुतैः । लक्षसंख्यं तदर्द्धं वा प्रत्यहं भोजयेद्द्विजान् ॥ ७८ ॥

निर्दोष अरुण धान्यकण मधुर रसात भिजवून होमात आहुती द्यावी. आणि दररोज द्विजांना (ब्राह्मणांना) एक लक्ष किंवा त्याचे अर्धे इतक्या संख्येने भोजन द्यावे.

Verse 79

वनिता युवती रम्याः प्रीणयेद्देवताधिया । होमांते धनधान्याद्यैस्तोषयेद्गुरुमात्मनः ॥ ७९ ॥

स्त्रिया—कन्या, युवती व रम्य—यांना देवताबुद्धीने मान देऊन प्रसन्न करावे. आणि होमाच्या शेवटी धन-धान्य इत्यादी देऊन आपल्या गुरूंना तृप्त करावे.

Verse 80

एवं कृते जगद्वश्यो रमाया भवनं भवेत् । रक्तोत्पलैस्त्रिमध्वक्तैररुणैर्वा हयारिजैः ॥ ८० ॥

अशा प्रकारे केल्यास जग वश होते आणि रमा (श्रीलक्ष्मी)चे धाम प्राप्त होते—रक्तोत्पलांनी, त्रिमधु-मिश्रित अर्पणाने, किंवा अरुण ‘हयारिज’ द्रव्यांनी.

Verse 81

पुष्पैः पयोन्नैः सघृतैर्होमाद्विश्वं वशं नयेत् । वाक्सिद्धं लभते मन्त्री पलाशकुसुमैर्हुतैः ॥ ८१ ॥

पुष्प, पायस (दूध-भात) व तूप यांसह होम केल्याने विश्व वश होते. पलाशकुसुमांची आहुती दिल्यास मंत्रसाधक वाक्सिद्धी—वाणीची सिद्धी—प्राप्त करतो.

Verse 82

कर्पूरागुरुसंयुक्तं गुग्गुलं जुहुयात्सुधीः । ज्ञानं दिव्यमवाप्नोति तेनैव स भवेत्कविः ॥ ८२ ॥

कापूर व अगरुयुक्त गुग्गुळू जो सुज्ञ पुरुष अग्नीत आहुती देतो, तो त्या कर्मानेच दिव्य ज्ञान प्राप्त करतो आणि त्याच्या प्रभावाने कवी-ऋषी होतो।

Verse 83

क्षीराक्तैरमृताखंडैर्होमः सर्वापमृत्युजित् । दूर्वाभघिरायुषे होमः क्षीराक्ताभिर्दिनत्रयम् ॥ ८३ ॥

दुधाने अभिषिक्त अमृत-खंडांची आहुती देऊन केलेला होम अकाली मृत्यूचे सर्व प्रकार जिंकतो. दीर्घायुष्यासाठी दुधाने सिक्त दूर्वेने तीन दिवस होम करावा।

Verse 84

गिरिकर्णीभवैः पुष्पैर्ब्राह्यणान्वशयेद्धुतैः । कह्लारैः पार्थिवान्पुष्पैस्तद्वधूः कर्णिकारजैः ॥ ८४ ॥

गिरिकर्णीपासून उत्पन्न फुलांची आहुती दिल्यास ब्राह्मण अनुकूल होतात; कह्लार इत्यादी भूमिज फुलांनी राजे; आणि कर्णिकाराच्या फुलांनी ती इच्छित वधू वश होते।

Verse 85

मल्लिकाकुसुमैर्हुत्वा राजपुत्रान्वशं नयेत् । कोरंटकुसुमैर्वैंश्यान्वृषलान्पाटलोद्भवैः ॥ ८५ ॥

मल्लिका (चमेली) फुलांची आहुती दिल्यास राजपुत्र वश होतात; कोरंट फुलांनी वैश्य; आणि पाटला-वृक्षाच्या फुलांनी वृषल (शूद्र) वश होतात।

Verse 86

अनुलोमां विलोमांतस्थितसाध्याह्वयान्वितम् । मन्त्रमुच्चार्य जुहुयान्मंत्री मधुरलोलितैः ॥ ८६ ॥

अनुलोम व विलोम—दोन्ही क्रमांत शेवटी स्थित साध्यांच्या आवाहनासहित मंत्र उच्चारून, मंत्रज्ञाने मधुर व मनोहर द्रव्यांसह अग्नीत आहुती द्यावी।

Verse 87

सर्षपैर्मधुसंमिश्रैर्वशयेत्पार्थिवान् क्षणात् । अनेनैव विधानेन तत्पत्नीस्तत्सुतानपि ॥ ८७ ॥

मधात मिसळलेल्या मोहरीच्या दाण्यांनी क्षणात राजांना वशीभूत करता येते; याच विधीने त्यांच्या पत्नी व पुत्रांनाही वश करता येते.

Verse 88

जातिबिल्वभवैः पुष्पैर्मधुरत्रयसंयुतैः । नरनारीनरपतीन्होमेन वशयेत्क्रमात् ॥ ८८ ॥

जाती व बिल्वाच्या फुलांना त्रिमधुर (तीन मधुर द्रव्ये) जोडून होम केल्यास क्रमाने पुरुष, स्त्रिया आणि राजेही वशीभूत होतात.

Verse 89

मालतीबकुलोद्भूतैः पुष्पैश्चन्दनलोलितैः । जुहुयात्कवितां मन्त्री लभते वत्सरांतरे ॥ ८९ ॥

मालती व बकुलाची फुले चंदनाने लेपून मंत्रज्ञ साधकाने हवन करावे; वर्षभरात त्याला काव्यप्रेरणा (कविता) प्राप्त होते.

Verse 90

मधुरत्रघयसंयुक्तैः फलैर्बिल्वसमुद्भवैः । जुहुयाद्वाशयेल्लोकं श्रियं प्राप्नोति वांछिताम् ॥ ९० ॥

त्रिमधुर व तुपयुक्त बिल्वफळे अग्नीत आहुती द्यावी किंवा लोकांना भोजन द्यावे; त्यामुळे इच्छित श्री—समृद्धी—प्राप्त होते.

Verse 91

साज्यमन्नं प्रजुहुयाद्भवेदन्नसमृद्धिमान् । कस्तूरीकुंकुमोपेतं कर्पूरं जुहुयाद्वशी ॥ ९१ ॥

तुप मिसळलेले अन्न अग्नीत आहुती दिल्यास अन्नसमृद्धी मिळते. कस्तुरी व कुंकुमयुक्त कापूराची आहुती दिल्यास वशीकरण-प्रभाव प्राप्त होतो.

Verse 92

कन्दर्पादधिकं सद्यः सौंदर्यमधिगच्छति । लाजान्प्रजुहुयान्मंत्री दधिक्षीरमधुप्लुतान् ॥ ९२ ॥

क्षणात कामदेवापेक्षाही अधिक सौंदर्य प्राप्त होते. मंत्रज्ञ ऋत्विजाने दही, दूध व मधात भिजवलेले लाजे (भाजलेले धान्य) अग्नीत आहुती द्यावेत.

Verse 93

विजित्य रोगानखिलान्स जीवेच्छरदां शतम् । पादद्वयं मलयजं पादं कुंकुमकेसरम् ॥ ९३ ॥

सर्व रोगांवर विजय मिळवून तो शंभर शरद ऋतू जगावा. (विधीत) दोन पाद मलयज चंदनाने, आणि एक पाद केसरयुक्त कुंकुमाने लेपावा.

Verse 94

पादं गोरोचनांतानि त्रीणि पिष्ट्वाहिमांभसा । विदध्यात्तिलकं भाले यान्पश्येद्यैर्विलोक्यते ॥ ९४ ॥

गोरोचना इत्यादी तीन द्रव्ये अहिंसक (शुद्ध) पाण्यात वाटून कपाळावर टिळक लावावे. त्या टिळकाने ज्यांना तो पाहील, तेही त्याच्याकडे प्रसन्न दृष्टीने पाहतील.

Verse 95

यान्स्पृशेत्स्पृश्यते यैर्वा वश्याः स्युस्तस्य तेऽचिरात् । कर्पूरकपिचोराणि समभागानि कल्पयेत् ॥ ९५ ॥

ज्याला तो स्पर्श करील किंवा जो त्याला स्पर्श करील, ते लवकरच त्याच्या वश होतील. यासाठी कपूर आणि ‘कपिचोरा’ समान भागांनी तयार करावे.

Verse 96

चतुर्भुजा जटामांसी तावती रोचना मता । कुंकुमं समभागं स्याद्दिग्भातं चन्दनं मतम् ॥ ९६ ॥

जटामांसी चार भाग घ्यावी आणि तितकीच रोचना मानली आहे. कुंकुम समभाग असावे; आणि चंदन ‘दिग्भात’ म्हणजे विधीत सांगितलेल्या प्रमाणानुसार घ्यावे.

Verse 97

अगुरुर्नवभागं स्यादितिभागक्रमेण च । हिमाद्भिः कन्यया पिष्टमेतत्सर्वं सुसाधितम् ॥ ९७ ॥

विधीनुसार अगुरू नऊ भाग असावा—अशा भागक्रमाने. हिमाने शीतल केलेल्या पाण्यात कन्येने हे सर्व नीट दळून घेतले असता हा लेप उत्तम रीतीने सिद्ध होतो.

Verse 98

आदाय तिलकं भाले कुर्य्याद्भूमिपतीन्नरान् । वनितामदगर्वाढ्या मदोन्मत्तान्मतंदजान् ॥ ९८ ॥

कपाळावर तिलक धारण केल्याने मनुष्यांना भूमिपती (राजे) करता येते; तसेच मद व गर्वाने फुगलेल्या उन्मत्त स्त्रिया आणि मत्त हत्तींसारखे अहंकाराने उन्मादलेले जनही वश होतात.

Verse 99

सिंहव्याघ्रान्महासर्पान्भूतवेतालराक्षसान् । दर्शनादेव वशयेत्तिलकं धारयन्नरः ॥ ९९ ॥

तिलक धारण करणारा पुरुष केवळ दर्शनानेच सिंह, वाघ, महा-सर्प तसेच भूत, वेताल आणि राक्षस यांनाही वश करतो.

Verse 100

इत्येषा भैरवी प्रोक्ता ह्यवतारांतरं श्रृणु । वाङ्माया कमला तारो नमोंते भगवत्यथ ॥ १०० ॥

अशी भैरवी सांगितली. आता दुसरे अवताराचे श्रवण कर—हे भगवती! वाङ्माया, कमला आणि तारा—तुला नमस्कार असो.

Verse 101

श्रीमातंगेश्वरि वदेत्सर्वजनमनोहरि । सर्वादिसुखराज्यंते सर्वादिसुखरंजनी ॥ १०१ ॥

असे उच्चारावे—“हे श्री मातंगेश्वरी, सर्वजनमनोहरि! सर्व प्रकारचे सुख देणारी, सर्व सुखांत राज्य-समृद्धी प्रदान करणारी, सर्वसुखरंजनी!”

Verse 102

सर्वराजवशं पश्चात्करिसर्वपदं वदेत् । स्त्रीपुरुषवशं सृष्टिविद्याक्रोधिनिकान्विता ॥ १०२ ॥

त्यानंतर सर्व राजांना वश करणारा मंत्र जपावा, मग हत्ती-संबंधी सर्वकार्यसिद्धीचा विधी म्हणावा। ‘सृष्टी-विद्या’ आणि ‘क्रोधिनिका’ यांनी युक्त होऊन तो स्त्री-पुरुष दोघांनाही वश करतो, असे सांगितले आहे।

Verse 103

सर्वं दुष्टमृगवशं करिसर्वपदं ततः । सर्वसत्त्ववशंकरिसर्वलोकं ततः परम् ॥ १०३ ॥

सर्व काही दुष्ट मृगांच्या वशात जाते; त्यानंतर ‘करि-सर्वपद’ (हत्तीचा सर्वमार्ग-दमन) येतो। पुढे सर्व सत्त्वांना वश करणारा हत्ती, आणि त्याहीपलीकडे सर्व लोकांना वश करणारा (हत्ती/मंत्र) आहे।

Verse 104

अमुकं मे वशं पश्चादानयानलसुन्दरी । अष्टाशीत्यक्षरो मन्त्रो मुन्याद्या भैरवीगताः ॥ १०४ ॥

“अमुकाला माझ्या वशात आण, मग त्याला माझ्याकडे घेऊन ये, हे अनलसुंदरी।” हा अठ्ठ्याऐंशी अक्षरांचा मंत्र आहे; मुनी आदींनी तो भैरवी-परंपरेतून प्राप्त केला आहे।

Verse 105

न्यासान्मंत्री तनौ कुर्याद्वक्ष्यमाणान्यथाक्रमम् । शिरोललाटभ्रूमध्ये तालुकण्ठगलोरसि ॥ १०५ ॥

न्यास केल्यानंतर मंत्रसाधकाने पुढे सांगितलेल्या क्रमाने आपल्या देहावर न्यास करावेत—शिर, ललाट, भ्रूमध्य, तालू, कंठ, गळा आणि उर (छाती) येथे।

Verse 106

अनाहते भुजद्वंद्वे जठरे नाभिमण्डले । स्वाधिष्ठाने गुप्तदेशे पादयोर्दक्षवामयोः ॥ १०६ ॥

अनाहत (हृदय-केंद्र) येथे, दोन्ही भुजांवर, जठरात, नाभिमंडलात, स्वाधिष्ठानात, गुप्तदेशी, तसेच उजव्या-डाव्या पायांवर—या स्थानी (न्यास) करावेत।

Verse 107

मूलाधारे गुदे न्यस्येत्पदान्यष्टादश क्रमात् । गुणैकद्विचतुः षड्भिर्वसुपर्वनवाष्टभिः ॥ १०७ ॥

मूलाधारात, गुदप्रदेशी, अठरा पदांचा क्रमाने न्यास करावा। हा विन्यास तीन, एक, दोन, चार, सहा तसेच आठ, पाच, नऊ, आठ अशा समूहांनी करावा॥१०७॥

Verse 108

नंदपंक्त्यष्टवेदाग्निचन्द्रयुग्मगुणा क्षिभिः । यदुक्लृप्तिरियं प्रोक्ता मंत्रवर्णैर्यथाक्रमम् ॥ १०८ ॥

“नंद-पंक्ती”, “आठ”, “वेद”, “अग्नी”, “चंद्र-युग्म” आणि “गुण” या संख्यासूचक संकेतांनी मंत्रवर्णांच्या यथाक्रमाने ही ‘यदु-रचना’ सांगितली आहे॥१०८॥

Verse 109

रत्याद्या मृलहृदयभ्रुमध्येषु विचक्षणः । वाक्शक्तिलक्ष्मीबीजाद्या मातंग्यंताः प्रविन्यसेत् ॥ १०९ ॥

विचक्षण साधकाने मूल, हृदय व भ्रूमध्य येथे ‘रत्यादि’ मंत्रांचा विधिपूर्वक न्यास करावा; तसेच वाक्शक्ती व लक्ष्मीच्या बीजापासून आरंभ करून मातंगीपर्यंतचे मंत्रही विन्यस्त करावेत॥१०९॥

Verse 110

शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु विधिना न्यसेत् । हृल्लेखां गगनां रक्तां भूयो मन्त्री करालिकाम् ॥ ११० ॥

विधीनुसार शिर, मुख, हृदय, गुह्यप्रदेश व पाद येथे न्यास करावा। नंतर मंत्रसाधकाने पुन्हा हृल्लेखा—‘ग’ (गगना), रक्तवर्ण—आणि त्यानंतर ‘करालिका’ यांचाही न्यास करावा॥११०॥

Verse 111

महोच्छुष्मां स्वनामादिवर्णबीजपुरः सराः । मातंग्यंताः षडंगानि ततः कुर्वीत साधकः ॥ १११ ॥

त्यानंतर साधकाने महोच्छुष्मा-मंत्रापासून आरंभ करून, स्वतःच्या नावाच्या आद्यवर्णापासून बनलेल्या बीजांना योग्य स्वरांसह पुढे ठेवून, मातंगीपर्यंत षडंग (सहा अंग) न्यास करावा॥१११॥

Verse 112

वर्णैश्चतुर्विंशतिभिर्हृत्त्रयोदशभिः शिरः । शिखाष्टादशभिः प्रोक्ता वर्म तावद्भिरक्षरैः ॥ ११२ ॥

चोवीस अक्षरांनी अंगांचे वर्म (रक्षण) सांगितले आहे; हृदयासाठी तेरा; शिरासाठीही तेरा; आणि शिखेसाठी अठरा—इतक्या अक्षरांनी हे रक्षक-कवच सिद्ध होते.

Verse 113

स्यात्त्रयोदशभिर्नेत्रं द्वाभ्यामस्त्रं प्रकीर्तितम् । बाणन्यासं ततः कुर्याद्भैरवीप्रोक्तवर्त्मना ॥ ११३ ॥

नेत्र-रक्षा तेरा अक्षरांची सांगितली आहे आणि अस्त्र-मंत्र दोन अक्षरांचा घोषित आहे. त्यानंतर भैरवीने सांगितलेल्या मार्गाने बाण-न्यास करावा.

Verse 114

मातंगीपदयोश्चान्यं मन्मथान्वदनांशयोः । पार्स्वकट्योर्नाभिदेशे कटिपार्श्वांशके पुनः ॥ ११४ ॥

मातंगीच्या चरणांवर दुसरे (मंत्र/चिन्ह) न्यासावे; मन्मथाच्या मुखभागांवर (दुसरे); पार्श्व व कटीवर; नाभीप्रदेशी; आणि पुन्हा कटीच्या पार्श्वभागांत स्थापन करावे.

Verse 115

बीजत्रयादिकान्मंत्री मन्मथं मकरध्वजम् । मदनं पुष्पधन्वानं पंचमं कुसुमायुधम् ॥ ११५ ॥

तीन बीजाक्षरांपासून आरंभ करून मंत्रज्ञ मन्मथ—मकरध्वज, मदन, पुष्पधन्वा आणि पाचवा कुसुमायुध—यांचे आवाहन करतो.

Verse 116

षष्ठं कन्दर्पनामानं मनोभवरतिप्रियौ । मातंग्यंतास्ततो न्यस्येत्स्थानेष्वेतेषु मंत्रवित् ॥ ११६ ॥

त्यानंतर मंत्रवित् सहावे ‘कंदर्प’ नाव, तसेच ‘मनोभव’, ‘रति-प्रिय’ आणि ‘मातंगी’ने समाप्त होणारी नावे—यांचा या-या स्थानी न्यास करावा.

Verse 117

कुसुमा मेखला चैव मदना मदना तुरा । मदनवेगा सम्भवा च भुवनपालेंदुरेखिका ॥ ११७ ॥

कुसुमा, मेखला, मदना, मदनातुरा, मदनवेगा, सम्भवा आणि भुवनपालेंदुरेखिका—ही नावेही (त्या गणनेत) सांगितली आहेत.

Verse 118

अनंगपदपूर्वाश्च मातंग्यंताः समीरिताः । विन्यस्तव्यास्ततो मूलेऽधिष्ठाने मणिपूरके ॥ ११८ ॥

‘अनंग’ या पदापासून सुरू होऊन ‘मातंगी’पर्यंतची अक्षरे सांगितली आहेत. त्यानंतर ती मूल, स्वाधिष्ठान आणि मणिपूरक येथे न्यासाने स्थापावीत.

Verse 119

हृत्कंठास्ये भ्रुवोर्मध्ये मस्तके चापि मत्रिणा । आद्ये लक्ष्मीसरस्वत्यौ रतिः प्रीतिश्च कृत्तिका ॥ ११९ ॥

मंत्रज्ञाने हृदय, कंठ, मुख, भ्रूमध्य आणि मस्तक येथे (शक्तींचा) न्यास करावा. प्रथम न्यासात लक्ष्मी व सरस्वती; नंतर रती, प्रीती आणि कृत्तिका (स्थापाव्यात).

Verse 120

शांतिः पुष्टिः पुनस्तुष्टिमार्तगंपदशेखरा । मूलमन्त्रं पृथङ्न्यस्येन्निजमूर्द्धनि मन्त्रवित् ॥ १२० ॥

शांती, पुष्टी आणि पुन्हा तुष्टी—परम पदाने शिरोभूषित—यांचे आवाहन करून मंत्रज्ञाने मूलमंत्राचा स्वतंत्र न्यास आपल्या मस्तकी करावा.

Verse 121

आधारदेशेऽधिष्ठाने नाभौ पश्चादनाहते । कंठदेशे भ्रवोर्मध्ये बिंदौ भूयः कला पदोः ॥ १२१ ॥

आधारदेशी, अधिष्ठानी, नाभीमध्ये; पुढे अनाहतात; कंठदेशी; भ्रूमध्यात; बिंदूमध्ये; आणि पुन्हा पादांवरील कलेत—या स्थानी क्रमाने (न्यास/चेतना) स्थापावी.

Verse 122

निरोधिकायामर्द्धेंदुनादे नादांतयोः पुनः । उन्नतांसेषु वक्त्रे च ध्रुवमण्डलके शिवे ॥ १२२ ॥

निरोधिकेत, अर्धचंद्रनादात व नादाच्या दोन्ही अंतस्थानी; उंचावलेल्या खांद्यांत, मुखात आणि शुभ ध्रुवमंडलात—तेथेच चित्त स्थिर करावे।

Verse 123

मातंग्यंताः प्रविन्यस्ये द्वामां ज्येष्ठमतः परम् । रौद्रीं प्रशांतां श्रद्धाख्यां पुनर्माहेश्वरीमथ ॥ १२३ ॥

मातंगीपर्यंत क्रमाने न्यास करून, मग द्वामा स्थापावी; त्यानंतर ज्येष्ठा, मग रौद्री, मग प्रशांता, ‘श्रद्धा’ नामक, आणि पुन्हा माहेश्वरी न्यासावी।

Verse 124

क्रियाशक्तिं सुलक्ष्मीं च सृष्टिं संज्ञां च मोहिनीम् । प्रमथाश्वासिनीं विद्युल्लतां चिच्छक्तिमप्यथ ॥ १२४ ॥

त्यानंतर क्रियाशक्ती, सुलक्ष्मी, सृष्टी, संज्ञा, मोहिनी, प्रमथाश्वासिनी, विद्युल्लता आणि चिच्छक्ती—यांचाही विधान करतो।

Verse 125

ततश्च सुन्दरीं निंदां नन्दबुद्धिमिमाः क्रमात् । शिरोभालहृदाधारेष्वेता बीजत्रयाधिकाः ॥ १२५ ॥

मग सुंदरी, निंदा आणि नंदबुद्धी—यांना क्रमाने शिर, भाळ आणि हृदय-आधारात न्यास करावा; या त्रि-बीजांनी अधिक युक्त आहेत।

Verse 126

मातंग्याद्याः प्रविन्यस्येद्यथावद्देशिकोत्तमः । मातंगीं महदाद्यां तां महालक्ष्मीपदादिकाम् ॥ १२६ ॥

उत्तम देशिकाने मातंगी इत्यादींचा यथाविधी न्यास करावा; आणि महत्तत्त्वापासून आरंभ होणारी ती मातंगी महालक्ष्मीपद इत्यादी स्थानांसह सम्यक् प्रतिष्ठित करावी।

Verse 127

सिद्धलक्ष्मीपदाद्यां च मूलमाधारमण्डलम् । न्यसेत्तेनैव कुर्वीत व्यापकं देशिकोत्तमः ॥ १२७ ॥

‘सिद्ध-लक्ष्मी’ पादाक्षरांपासून आरंभ करून उत्तम देशिकाने मूलाधार-मंडळाचा न्यास करावा; त्याच विधीने ते व्यापक (सर्वव्यापी) करावे॥१२७॥

Verse 128

एवं न्यस्तशरीरोऽसौ चिंतयेन्मंत्रदेवताम् । श्यामां शुकोक्तिं श्रृण्वंतीं न्यस्तैकांघ्रिशिरोरुहाम् ॥ १२८ ॥

अशा रीतीने शरीराचा न्यास करून तो मंत्रदेवतेचे ध्यान करावे—श्यामवर्णा, शुकाच्या वचनाचे श्रवण करणारी, आणि एक पाऊल शिरोभागावर ठेवलेली॥१२८॥

Verse 129

शशिखण्डधरां वीणां वादयंतीं मधून्मदाम् । रक्तांशुकां च कह्लारमालाशोभितचूलिकाम् ॥ १२९ ॥

तो तिला पाहतो—चंद्रखण्ड धारण केलेली, वीणा वाजविणारी, मधाच्या माधुर्याने मत्त; रक्तवस्त्रधारिणी, आणि कह्लार (नीलोत्पल) माळेने शोभित केशशिखा असलेली॥१२९॥

Verse 130

शंखपत्रां तु मातंगीं चित्रकोद्भासिमस्तकाम् । अयुतं प्रजपेन्मंत्रं तद्दशांशं मधूकजैः ॥ १३० ॥

शंखपत्र धारण करणारी, विचित्र तेजाने उजळ मस्तक असलेली मातंगीचे ध्यान करावे; नंतर मंत्राचा दहा हजार जप करावा, आणि त्याचा दशांश मधूकजन्य द्रव्यांनी हवन करावे॥१३०॥

Verse 131

पुष्पैस्त्रिमधुरोपेतैर्जुहुयान्मंत्रसिद्धये । त्रिकोणकर्णिकं पद्ममष्टपत्रं प्रकल्पयेत् ॥ १३१ ॥

मंत्रसिद्धीसाठी त्रिमधुरयुक्त पुष्पांनी हवन करावे; आणि त्रिकोण कर्णिका व अष्टपर्णयुक्त पद्म-यंत्र रचावे॥१३१॥

Verse 132

अष्टपत्रावृतं बाह्ये वृतं षोडशभिर्दलैः । चतुरस्रीकृतं बाह्ये कांत्या दृष्टिमनोहरम् ॥ १३२ ॥

बाहेरून हे अष्टपर्णांनी आवृत आहे; पुढे सोळा दलांनीही वेढलेले आहे। बाह्यतः चतुरस्र केलेले असून, आपल्या कांतीने दृष्टीस मनोहर आहे।

Verse 133

एतस्मिन्पूजयेत्पीठे नवशक्तीः क्रमादिमाः । विभूतिपूर्वाः पूर्वोक्ता मातंगीपदपश्चिमाः ॥ १३३ ॥

या पवित्र पीठावर या नऊ शक्तींची क्रमाने पूजा करावी—पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे विभूतीपासून आरंभ करून, मातंगी-पदस्थ शक्तीपर्यंत शेवटी।

Verse 134

सर्वांते शक्तिकमलासनाय नम इत्यथ । वाक्सत्यलक्ष्मी बीजाद्य उक्तः पीठार्चने मनुः ॥ १३४ ॥

नंतर सर्वांच्या शेवटी ‘शक्तिकमलासनाय नमः’ असे जोडावे। अशा रीतीने वाक्, सत्य व लक्ष्मी यांच्या बीजाने आरंभ होणारा पीठार्चन-मंत्र सांगितला आहे।

Verse 135

मूलेन मूर्तिं संकल्प्य तस्यामावाह्य देवताम् । अर्चयेद्विधिनानेन वक्ष्यमाणेन मन्त्रवित् ॥ १३५ ॥

मूलमंत्राने देवतेची मूर्ती संकल्पून, त्यात देवतेचे आवाहन करावे; आणि मग मंत्रविदाने पुढे सांगितलेल्या या विधीने अर्चना करावी।

Verse 136

रत्याद्यास्त्रिषु कोणेषु पूजयेत्पूर्ववत्सुधीः । हृहृल्लेखाः पंचपूज्या मध्ये दिक्षु च मंत्रिणा ॥ १३६ ॥

सुधी साधकाने पूर्ववत् तीन कोनांत रती आदींची पूजा करावी। ‘हृ-हृ’च्या पाच लेखा मंत्रिण्याने मध्यभागी व दिशांतही पूजाव्यात।

Verse 137

पाशांकुशाभयाभीष्टधारिण्यो भूतसप्रभाः । अंगानि पूजयेत्पश्चाद्यथापूर्वं विधानवित् ॥ १३७ ॥

मग विधिज्ञ साधक पूर्वोक्त क्रमाने दिव्य अंगांची पूजा करावी—ज्या पाश व अंकुश धारण करतात, अभय देतात, अभीष्ट वर देतात आणि भूतसदृश प्रभेने दीप्त आहेत।

Verse 138

बाणानभ्यर्चयेद्दिक्षु पंचमं पुरतो यजेत् । दलमध्येऽथ संपूज्या अनंगकुसुमादिकाः ॥ १३८ ॥

दिशांमध्ये चार बाणांची अर्चना करावी आणि पाचव्याची पूजा समोर करावी। नंतर दलांच्या मध्यभागी अनंगकुसुमा इत्यादींचे विधिपूर्वक संपूर्ण पूजन करावे।

Verse 139

पाशांकुशाभयाभीष्टधारिण्योऽरुणविग्रहाः । पत्राग्रेषु पुनः पूज्या लक्ष्म्याद्या वल्लकीकराः ॥ १३९ ॥

पुन्हा पानांच्या टोकांवर लक्ष्मी आदींची पूजा करावी—ज्यांच्या हाती वीणा आहे, ज्या अरुणवर्ण स्वरूपाच्या आहेत, पाश-अंकुश धारण करतात आणि अभय व अभीष्ट फल देतात।

Verse 140

बहिरष्टदलेष्वर्च्या मन्मथाद्या मदोद्धताः । अपरांगा निषंगाद्याः पुष्पास्त्रेषुधनुर्द्धराः ॥ १४० ॥

बाहेरील आठ दलांवर मन्मथ आदींची अर्चना करावी—जे मदाने उद्धट बाह्य परिचर आहेत; ते तरकस इत्यादींसह पुष्पास्त्र, बाण व धनुष्य धारण करतात।

Verse 141

पत्रस्था मातरः पूज्या ब्राह्याद्याः प्रोक्तलक्षणाः । तदग्रेष्वर्चयेद्विद्वानसितांगादिभैरवान् ॥ १४१ ॥

पानांवर स्थित ब्राह्मी आदी मातृकांची, पूर्वोक्त लक्षणांनुसार, पूजा करावी। त्यांच्या पुढे विद्वान साधक असितांग आदी भैरवांची अर्चना करावी।

Verse 142

पुनः षोडश पत्रेषु पूज्याः षोडश शक्तयः । वामाद्याः कलवीणाभिर्गायंत्यः श्यामविग्रहाः ॥ १४२ ॥

पुन्हा सोळा पाकळ्यांवर वामा आदि सोळा शक्तींची पूजा करावी; त्या श्यामविग्रह, मधुर वीणेच्या नादासह गान करीत असतात।

Verse 143

चतुरस्रे चतुर्दिक्षु चतस्रः पूजयेत्पुनः । मातंग्याद्यामदोन्मत्ता वीणोल्लसितपाणयः ॥ १४३ ॥

चतुरस्र मांडलाच्या चार दिशांत पुन्हा चार देवींची पूजा करावी—मातंगी आदि—दिव्य आनंदाने मदोन्मत्त, वीणा शोभविणारे हात असलेल्या।

Verse 144

आग्नेयकोणे विघ्नेशं दुर्गां नैशाचरेः यजेत् । वायव्ये बटुकान् पश्चादीशाने क्षेत्रपं यजेत् ॥ १४४ ॥

आग्नेय कोपऱ्यात विघ्नेशाची, तसेच निशाचरांपासून रक्षणासाठी दुर्गेची पूजा करावी। वायव्य दिशेस बटुकांची, आणि ईशान दिशेस क्षेत्रप (क्षेत्रपाल) याची पूजा करावी।

Verse 145

लोकपाला बहिः पूज्या वज्राद्यैरायुधैः सह । मंत्रेऽस्मिन्संधिते मन्त्री साधयेदिष्टमात्मनः ॥ १४५ ॥

लोकपालांची बाहेर वज्र आदि आयुधांसह पूजा करावी. हा मंत्र योग्य रीतीने संधित झाल्यावर साधकाने आपले इष्ट साध्य करावे।

Verse 146

मल्लिकाजातिपुन्नागैर्होमाद्भाग्यालयो भवेत् । फलौर्बिल्यसमुद्भूतैस्तत्पत्रैर्वा हुताद्भवेत् ॥ १४६ ॥

मल्लिका, जाती व पुन्नाग फुलांनी होम केल्यास साधक भाग्याचे आलय होतो. तसेच बिल्वाचे फळ किंवा त्याची पाने आहुती दिल्यासही तोच शुभ फल मिळतो।

Verse 147

राजपुत्रस्य राज्याप्तिः पंकजैः श्रियमाप्नुयात् । उत्पलैर्वशयेद्विश्वं क्षारैर्मध्वाश्रितैः स्त्रियम् ॥ १४७ ॥

राजपुत्राला कमळांनी केलेल्या होमाने राज्यप्राप्ती होते आणि कमळांनी श्री-समृद्धी प्राप्त होते. नीलोत्पलांनी जग वशी होते असे म्हटले आहे; तसेच मधुयुक्त क्षारद्रव्यांनी स्त्री आकर्षित होते.

Verse 148

वंजुलस्य समिद्भोमो वृष्टिं वितनुतेऽचिरात् । क्षीराक्तैरमृताखंडैर्होमान्नाशयति ज्वरम् ॥ १४८ ॥

वंजुल वृक्षाच्या समिधांनी केलेला होम लवकर पाऊस पाडतो. तसेच दुधाने लेपलेल्या अमृता (गुडूची)च्या तुकड्यांची आहुती दिल्यास होम ज्वराचा नाश करतो.

Verse 149

दूर्वाभिरायुराप्नोति तन्दुलैर्धनवान्भवेत् । कदंबैर्वश्यमाप्नोति सर्वं त्रिमधुरप्लुतम् ॥ १४९ ॥

दूर्वेची आहुती दिल्यास आयुष्य प्राप्त होते, तांदळाच्या दाण्यांची आहुती दिल्यास धनसंपन्नता येते. कदंबपुष्पांनी वश्यत्व मिळते—परंतु सर्व अर्पण त्रिमधुर (मध, तूप व साखर) यांनी ओलावून करावे.

Verse 150

नंद्यावर्तभवैः पुष्पैर्होमो वाक्सिद्धिदायकः । निंबप्रसूनैर्जुहुयादीप्सितश्रीसमृद्धये ॥ १५० ॥

नंद्यावर्ताच्या पुष्पांनी केलेला होम वाक्-सिद्धी देतो. इच्छित श्री-समृद्धीसाठी कडुनिंबाच्या फुलांची आहुती द्यावी.

Verse 151

पलाशकुसुमैर्होमात्तेजस्वी जायते नरः । चन्दनागुरुकस्तूरी चन्द्रकुंकुमरोचनाः ॥ १५१ ॥

पलाशाच्या फुलांनी होम केल्यास मनुष्य तेजस्वी व ओजस्वी होतो. तसेच चंदन, अगरु, कस्तुरी, चंद्र-द्रव्य, कुंकुम आणि गोरोचना इत्यादी हवनद्रव्येही प्रशस्त मानली आहेत.

Verse 152

वश्याय च प्रियत्वाय हुताश्च तिलकीकृताः । निर्गुंडीमूलहोमेन निगडान्मुच्यते नरः ॥ १५२ ॥

वश्यता व प्रियत्व मिळविण्यासाठी अग्नीत आहुती देऊन त्या संस्कारित द्रव्याचा टिळा लावावा। निर्गुंडीच्या मुळाने होम केल्यास मनुष्य बेड्यांतून मुक्त होतो।

Verse 153

निंबतैलान्वितैर्लोणैर्होमः शत्रुविनाशनः । हरिद्राचूर्णसंमिश्रैर्लवणैः स्तंभयेज्जगत् ॥ १५३ ॥

कडुनिंबाच्या तेलाने युक्त मीठाने केलेला होम शत्रुनाशक मानला आहे. आणि हळदीच्या पूडीत मिसळलेल्या मीठाने स्तंभन—विरोधी शक्तींचा निरोध—होतो असे सांगितले आहे।

Verse 154

मातंगीसिद्धविद्यैषा प्रोक्ता ते द्विजसत्तम । अवतारांतरं भूयो वर्णयामि निशामय ॥ १५४ ॥

हे द्विजश्रेष्ठ! ही मातंगी-सिद्ध विद्या तुला सांगितली आहे. आता पुन्हा एक अन्य अवताराचे वर्णन करतो; सावधपणे ऐक.

Verse 155

दीपकाप्रीतिचन्द्राढ्या द्विधा चेद्रञ्जितापुनः । वतिवह्निप्रियामंत्रो धूमावत्या गजाक्षरः ॥ १५५ ॥

‘दीपक’, ‘प्रीति’ आणि ‘चंद्र’ यांनी समृद्ध मंत्ररूप दोन भागांत विभागून, पुन्हा ‘रंजित’ केल्यास—वती व अग्नीला प्रिय असा मंत्र मिळतो; आणि धूमावतीसह ‘गजाक्षर’ सिद्ध होते।

Verse 156

पिप्पलादो मुनिश्छंदो निवृद्धूमावतीश्वरी । बीजेन षड्दीर्घजातियुक्तेन परिकल्पयेत् ॥ १५६ ॥

यात ऋषी पिप्पलाद, छंद मुनि-छंद, आणि अधिष्ठात्री देवी निवृद्धूमावतीश्वरी आहेत. सहा दीर्घ स्वरांनी युक्त बीजाक्षराने याची परिकल्पना करावी।

Verse 157

ततो धूमावतीं ध्यायेच्छत्रुनिग्रहकारिणीम् । विवर्णां चंचलां दुष्टां दीर्घां च मलिनांबराम् ॥ १५७ ॥

त्यानंतर शत्रुनिग्रह करणारी देवी धूमावती हिचे ध्यान करावे—ती विवर्ण, चंचल, उग्र, दीर्घकाया व मलिन वस्त्रधारिणी आहे।

Verse 158

विमुक्तकुंतलां सूक्ष्मां विधवां विरलद्विजाम् । कंकध्वजरथारूढां प्रलंबितपयोधरम् ॥ १५८ ॥

तिचे केस मोकळे होते; ती सूक्ष्म व कृश, विधवा आणि विरळ दातांची—बगळ्याच्या ध्वजाचा रथावर आरूढ, व लोंबते स्तन असलेली।

Verse 159

सूर्यहस्तां निरुक्षांकधृतहस्तांबरान्विताम् । प्रवृद्धलोमां तु भृशं कुटिलाकुटिलेक्षणाम् ॥ १५९ ॥

तिचे हात सूर्याप्रमाणे तेजस्वी होते; ती वस्त्रधारिणी होती आणि हातात ‘निरुक्त’चिन्हयुक्त संकेत धारण करी. ती अत्यंत रोमश होती व तिची नजर वाकडी व भयप्रद होती।

Verse 160

क्षुत्पिपासार्दितां नित्यं भयदां कलहप्रियाम् । एवंविधां तु संचिंत्य नमः स्वाहा फडंतकम् ॥ १६० ॥

तिला नित्य क्षुधा-पिपासेने पीडित, भयदायिनी व कलहप्रिय अशी मानून—अशीच तिची भावना करून—अंती ‘नमः, स्वाहा, फड्’ असे उच्चारावे।

Verse 161

बीजं साध्योपरि न्यस्य तस्मिन्स्थाप्य शवं जपेत् । अवष्टभ्य शवं शत्रुनाम्नाथ प्रजपेन्मनुम् ॥ १६१ ॥

साध्याच्या वर बीजाचा न्यास करून, तेथे शव स्थापून जप करावा. त्या शवाला दाबून (वशी करून) शत्रूच्या नावासहित मंत्राचा वारंवार प्रजप करावा।

Verse 162

सोष्णीषकंचुको विद्वान्कृष्णे भूते दिवानिशम् । उपवासी श्मशाने वा विपिने शून्यमंदिरे ॥ १६२ ॥

विद्वान पुरुष पागोटे व वरचा कंचुक धारण करून ‘कृष्णा-भूता’ अमावास्येला दिवसरात्र उपवास करावा—श्मशानात, वनात किंवा रिकाम्या देवळात.

Verse 163

मंत्रस्य सिद्ध्यै यतवाग्ध्यायन्देवीं निरंतरम् । सहस्रादूर्द्धूतः शत्रुर्ज्वरेण परिगृह्यते ॥ १६३ ॥

मंत्रसिद्धीसाठी वाणीसंयमी साधक देवीचे निरंतर ध्यान करील; तेव्हा दूर हाकललेला शत्रूसुद्धा ज्वराने ग्रासला जातो.

Verse 164

पंचगव्येन शांतिः स्याज्ज्वरस्य पयसापि वा । मंत्राद्या क्षरमालिख्य शत्रूनाम ततः परम् ॥ १६४ ॥

ज्वराची शांती पंचगव्याने किंवा दुधानेही होऊ शकते. नंतर मंत्राच्या आरंभी अविनाशी अक्षर लिहून, पुढे शत्रूंविषयी त्याचा प्रयोग करावा.

Verse 165

द्वितीयं मनुवर्णं च शत्रुनामैवमालिखेत् । सर्वं मनुदिक्सहस्रजपाच्छवमृतिर्भवेत् ॥ १६५ ॥

मंत्राचा दुसरा वर्ण लिहून, त्याच प्रकारे शत्रूचे नावही लिहावे. पूर्ण मंत्राचा प्रत्येक दिशेला हजार जप केल्यास त्या शत्रूस ‘शवसमान मृत्यू’ (भयंकर नाश) होतो.

Verse 166

दग्ध्वा कंकं श्यशानाग्नौ तद्भस्मादाय मन्त्रवित् । विरोधिनाम्नाष्टशतं जप्तमुच्चाटनं रिपोः ॥ १६६ ॥

श्मशानाग्नीत बगळा जाळून त्याची भस्म घेऊन, मंत्रज्ञाने विरोधकाचे नाव घेऊन आठशे जप करावेत—हे रिपूच्या उच्चाटनाचे विधान सांगितले आहे.

Verse 167

श्मशानभस्मना कृत्वा शवं तस्योपरि न्यसेत् । विरोधिनामसंरुद्धं कृष्णे पक्षे समुच्चरेत् ॥ १६७ ॥

श्मशानभस्माने ते तयार करून त्यावर प्रेत ठेवावे। कृष्णपक्षात शत्रूच्या नावाने वेढून जप करावा; त्यामुळे विरोधी अडथळ्यात पडतो॥ १६७ ॥

Verse 168

महिषीक्षीरधूपं च दद्याच्छत्रुविपत्करम् । एवं संक्षेपतः प्रोक्तं अवतारचतुष्टयम् ॥ १६८ ॥

म्हशीच्या दुधाने तयार केलेला धूप अर्पण करावा; तो शत्रूस विपत्तीकारक म्हटला आहे। अशा रीतीने संक्षेपाने अवतारसंबंधी चतुष्टय सांगितले॥ १६८ ॥

Verse 169

दुर्गाया जगदंबायाः किं पुनः प्रष्टुमिच्छसि ॥ १६९ ॥

जगदंबा दुर्गेच्या विषयी पुन्हा काय विचारू इच्छितोस?॥ १६९ ॥

Verse 170

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे दुर्गामन्त्रचतुष्टयवर्णनं नाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः ॥ ८७ ॥

अशा प्रकारे श्रीबृहन्नारदीयपुराणाच्या पूर्वभागातील बृहदुपाख्यानाच्या तृतीय पादात ‘दुर्गामंत्रचतुष्टयवर्णन’ नावाचा सत्त्याऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला॥ ८७ ॥