कृष्ण जन्माष्टमी

हे पुत्रा, एकादशीचे व्रतभेद अनेक प्रकारचे आहेत. दुसरे व्रत ‘अशून्यशयन’ असे आहे, आणि ‘जन्माष्टमी’ हे महाव्रतही आहे.

कृष्ण-जन्माष्टमीचे व्रत पूर्वापार प्रसिद्ध असून पापनाशक आहे. हे कोट्यवधी यज्ञांच्या सम आणि दहा हजार तीर्थांच्या तुल्य फल देणारे आहे.

सूत म्हणाले—हे ब्राह्मण! जो नर भक्तिभावाने कृष्ण-जन्माष्टमीचे व्रत करतो, तो अंतकाळी, हे द्विज, कुलकोटींच्या पुण्यसहित विष्णुपुरास जातो।

स्कंदाने त्याला नाव दिले; तो ‘सिद्धकूप’ म्हणून स्मरणात आहे. कृष्णाष्टमी व चतुर्दशीला मनुष्याने स्वतः उपवास करावा.

सीतेचे अपहरण करण्यासाठी एक घोर राक्षस आला. माघ महिन्याच्या कृष्णपक्षातील अष्टमीला ‘वृन्द’ नावाच्या शुभ मुहूर्तावर हे घडले.

कृष्णाष्टमीस उपवास करून चंडीश्वराचे विधिपूर्वक पूजन केल्यास, पूजेनिर्माल्याच्या उल्लंघनातून उत्पन्न होणाऱ्या शोकानेही तो लिप्त होत नाही।

त्यानंतर हरि रोहिणीच्या उदरात स्थानांतरित झाले; म्हणून ते ‘रौहिणेय’ म्हणून जन्मले. नभस् (भाद्रपद) मासातील कृष्णपक्ष अष्टमीस अर्धरात्री ते चतुर्भुज रूपाने प्रकट झाले.

संक्रांतीवेळी सूर्य ‘शयित’ अवस्थेत असून चतुष्पाद, विष्टि व वाणिज्य करण असतील, आणि हे कृष्ण अष्टमीच्या अर्धानंतर ते शुक्ल अष्टमीच्या अर्धापर्यंत घडले, तर दुर्भिक्ष, राजांमध्ये संग्राम व दाम्पत्यात संशय होतो।

व्रतीने ब्राह्मणांना वस्त्र, सुवर्ण इत्यादी दान द्यावे व ब्राह्मणभोजन घालावे। जन्माष्टमीव्रत करणारा पुत्रवान होतो आणि विष्णुलोक प्राप्त करतो।

श्रीभगवान म्हणाले—आता मी कृष्णाष्टमीचे वर्णन करतो, जी सर्व पापांचा नाश करणारी आहे. तिच्यामुळे शांती व मुक्ती प्राप्त होते, आणि विशेषतः पुरुषांना विजयही मिळतो.

सर्व कृष्णाष्टमींमध्ये जो समर्थ असेल त्याने द्विजांचा (ब्राह्मणांचा) विधिपूर्वक सत्कार व पूजन करावे. गाय, भूमी, सुवर्ण व वस्त्र यांच्या दानाने शिवभक्तांचे पालन-पोषण करावे.

धनाच्या बाबतीत कपट करू नये; जो करतो तो दोषास पात्र होतो. परंतु केवळ कृष्णाष्टमीचे उपवास केल्याने मनुष्य देवांनी पूजित होऊन शिवलोकी अत्यंत दीर्घ काळ महान प्रतिष्ठा प्राप्त करतो.