नारद मुनी in the Ramayana

तप व स्वाध्यायात निरत, तपस्वींमध्ये श्रेष्ठ व वाग्विद्येचा वर असा नारद मुनी—त्यांना मुनिपुंगव वाल्मीकींनी विनयपूर्वक प्रश्न विचारला।

आता या जगात असा कोण आहे जो गुणवान व वीर्यवान—धर्मज्ञ, कृतज्ञ, सत्यवचनी आणि दृढव्रती आहे?

उत्तम चारित्र्याने युक्त, सर्व प्राण्यांचे हित चिंतणारा तो कोण? जो खरोखर विद्वान व समर्थ आहे, आणि ज्याचे दर्शन सर्वांना प्रिय वाटते तो कोण?

कोण आत्मसंयमी आहे? कोण क्रोधजयी आहे? कोण तेजस्वी व अनसूय (ईर्ष्यारहित) आहे? आणि रणांगणात ज्याचा क्रोध जागृत झाला तर ज्याला देवही भय मानतात तो कोण?

हे मला हे ऐकावयास इच्छा आहे; माझे कुतूहल अत्यंत आहे। हे महर्षे, अशा गुणांचा पुरुष जाणण्यास आपण समर्थ आहात।

वाल्मीकींचे वचन ऐकून त्रिलोकज्ञ नारद ‘ऐका’ असे म्हणून आमंत्रित करून, हर्षित होऊन बोलू लागला।

हे मुने! तू वर्णिलेल्या अनेक गुणांचा मनुष्यात अत्यंत दुर्मिळपणा आहे। त्या गुणांनी युक्त पुरुषाला जाणून मी सांगतो—ऐका।

ते परम बुद्धिमान, नीतिमान, वाग्मी व श्रीसम्पन्न आहेत; शत्रूंचा नाश करणारे. त्यांचे खांदे विशाल, भुजा महाबलवान; शंखासारखी ग्रीवा आणि दृढ, उठावदार हनुवटी आहे.

ते महोरस्क, महाधनुर्धर, घट्ट जत्रुबंध असलेले व शत्रुदमन करणारे होते; त्यांच्या भुजा गुडघ्यापर्यंत पोहोचत, शिर उन्नत, ललाट शोभिवंत आणि पराक्रम अतुल होता।

ते ना फार उंच ना फार ठेंगणे; अंगप्रत्यंग सम व सुबद्ध, वर्ण स्निग्ध-दीप्तिमान आणि प्रतापी; वक्ष पुष्ट, नेत्र विशाल, लक्ष्मीसम्पन्न व शुभलक्षणयुक्त होते।

ते धर्मज्ञ, सत्यनिष्ठ आणि प्रजांच्या हितासाठी सदैव तत्पर; यशस्वी, ज्ञानसम्पन्न, शुचिर्भूत, योग्य मार्गदर्शनास वश आणि समाधियुक्त होते।

ते प्रजापतीसमान श्रीमान, धारण-पोषण करणारे व शत्रुनिषूदन; ते जीवसृष्टीचे रक्षक आणि धर्माचे दृढ परिरक्षक होते।

तो स्वधर्माचा रक्षक व स्वजनांचा परित्राता होता; वेद‑वेदाङ्गांचे तत्त्वार्थ जाणणारा आणि धनुर्वेदात दृढनिष्ठ होता।

तो सर्व शास्त्रांच्या तत्त्वार्थाचा जाणकार, स्मृतिमान व प्रतिभावान होता; सर्वलोकप्रिय, साधुस्वभावी, अढळ मनाचा व विवेकी होता।

जसा नद्या सदैव समुद्राकडे येतात, तसा तो सत्पुरुषांना नेहमी सुलभ आहे; तो आर्य, सर्वांशी समभावी आणि सदैव प्रियदर्शन आहे।

तो सर्वगुणसंपन्न, कौसल्येचा आनंद वाढविणारा होता। गाम्भीर्यात समुद्रासारखा आणि धैर्यात हिमालयासारखा अढळ होता।

पराक्रमात तो विष्णूसमान, आणि प्रियदर्शनात चंद्रासारखा होता। क्रोधात प्रलयाग्नीसारखा, आणि क्षमेत पृथ्वीसमान। दानात धनद (कुबेर)समान, आणि सत्यात जणू धर्माचाच दुसरा अवतार होता।

असा गुणसंपन्न, सत्यपराक्रमी, ज्येष्ठ, श्रेष्ठ गुणांनी युक्त, दशरथाचा प्रिय पुत्र राम—जो प्रजाहितात तत्पर आणि प्रजेला प्रिय वाटणाऱ्या कार्यांची इच्छा करणारा—यास स्नेहाने महीपतीने युवराज्याने संयुक्त करावे अशी इच्छा केली।

सत्यवचनाला बांधील आणि धर्मबंधनाने संयत असा राजा दशरथाने आपल्या प्रिय पुत्र रामाला वनवासास पाठविले।

रामाची दयिता भार्या सीता—जी नित्य प्राणासमान प्रिय व हितचिंतक—जनककुलात जन्मली, जणू देवमायेने घडविलेली। सर्व शुभलक्षणांनी संपन्न, नारीश्रेष्ठ व दशरथकुलाची उत्तम वधू, तीही रोहिणी जशी चंद्रामागे जाते तशी रामामागे अनुगामी झाली।