Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पो नाम विंशतितमो ऽध्यायः // २०// समाप्तश्चायं श्राद्धकल्पः / वसिष्ठ उवाच इत्थं प्रवर्त्तमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः / वर्षाणि कतिचिद्राजन्व्यतीयुरमितौजसः

अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणाच्या मध्यभागातील तृतीय उपोद्धातपादात वायुप्रोक्त ‘श्राद्धकल्प’ नावाचा विसावा अध्याय समाप्त झाला. वसिष्ठ म्हणाले—हे राजन्, अशा रीतीने प्रवर्त्तमान महात्मा जमदग्नीचे, ज्याचे तेज अमाप होते, काही वर्षे निघून गेली।

Verse 2

रामो ऽपि नृपशार्दूल सर्वधर्मभृतां वरः / वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः

हे नृपशार्दूल, रामही धर्मधारण करणाऱ्यांत श्रेष्ठ होता; तो वेद-वेदांगांचे तत्त्व जाणणारा आणि सर्व शास्त्रांत पारंगत होता।

Verse 3

पित्रोश्चकार शुश्रूषां विनीतात्मा महामतिः / प्रीतिं च निजचेष्टाभिरन्वहं पर्यवर्त्तयत्

विनीतचित्त महाबुद्धीने माता-पित्यांची शुश्रूषा केली आणि आपल्या सत्कर्मांनी दररोज त्यांची प्रीती वाढविली।

Verse 4

इत्थं प्रवर्त्तमानस्य वर्षाणि कतिचिन्नृप / पित्रोः शुश्रूषयानैषीद्रामो मतिमतां वरः

हे नृपा! असे वागत काही वर्षे निघून गेली; मतिमंतांतील श्रेष्ठ रामाने माता-पित्यांच्या शुश्रूषेतच काळ घालविला।

Verse 5

स कदाचिन्महातेजाः पितामह गुहं प्रति / गन्तुं व्यवसितो राजन्दैवेन च नियोजितः

हे राजन्! तो महातेजस्वी कधीतरी पितामहाच्या गुहेकडे जाण्यास उद्यत झाला; आणि दैवानेही त्याला तसेच नियोजिले।

Verse 6

निपीड्य शिरसा पित्रोश्चरणौ भृगुपुङ्गवः / उवाच प्राञ्जलिर्भूतवा सप्रश्रयमिदं वचः

भृगुवंशातील श्रेष्ठाने पित्याचे चरण मस्तकाने स्पर्श करून, हात जोडून, नम्रतेने हे वचन सांगितले।

Verse 7

कञ्चिदर्थमहं तात मातरं त्वां च साम्प्रतम् / विज्ञापयितुमिच्छामि मम तच्छ्रोतुमर्हथः

हे तात! मला आता मातेला आणि तुम्हालाही एक गोष्ट निवेदन करायची आहे; कृपया ती ऐकण्यास योग्य समजा।

Verse 8

पितामहमहं द्रष्टुमुत्कण्ठितमनाश्चिरम् / तस्मात्तत्पार्श्वमधुना गमिष्ये वामनुज्ञया

मी फार काळापासून पितामहांचे दर्शन घेण्यास उत्कंठित होतो; म्हणून आता वामनाच्या अनुमतीने त्यांच्या जवळ जाईन.

Verse 9

आहूतश्चासकृत्तात सोत्कण्ठं प्रीयमाणया / पितामह्या बहुमुखैरिच्छन्त्या मम दर्शनम्

हे तात, पितामही आनंदित होऊन माझे दर्शन इच्छित, उत्कंठेने मला अनेकदा बोलावीत आहे.

Verse 10

पितॄन्पितामहस्यापि प्रियमेव प्रदर्शनम् / सदीयं तेन तत्पार्श्वं गन्तुं मामनुजानत

पितरांना आणि पितामहालाही माझे दर्शन प्रिय आहे; म्हणून त्यांनी मला त्यांच्या जवळ जाण्याची अनुमती दिली.

Verse 11

वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा संभ्रान्तं समुदीरितम् / हर्षेण महता युक्तौ साश्रुनेत्रौ बभूवतुः

वसिष्ठ म्हणाले—त्याचे उत्कंठित वचन ऐकून ते दोघेही महान हर्षाने भरले आणि अश्रुपूर्ण नेत्र झाले.

Verse 12

तमालिङ्ग्य महाभागं मूर्ध्न्युपाघ्राय सादरम् / अभिनन्द्याशिषा तात ह्युभौ ताविदमाहतुः

त्या महाभाग्यवानाला आलिंगन देऊन, आदराने त्याच्या मस्तकाचा सुगंध घेऊन, आशीर्वाद देत अभिनंदन करून, हे तात, ते दोघे असे म्हणाले.

Verse 13

पितामहगृहं तात प्रयाहि त्वं यथासुखम् / पितामहपितामह्योः प्रीतये दर्शनाय च

हे तात, तू सुखाने पितामहांच्या घरी जा; पितामह व प्रपितामह यांच्या दर्शनाने व प्रीतिसाठी।

Verse 14

तत्र गत्वा यथान्यायं तं शुश्रूषा परायणः / कञ्चित्कालं तयोर्वत्स प्रीतये वस तद्गृहे

तेथे जाऊन यथाविधी त्यांची सेवा करीत राहा; हे वत्सा, त्यांच्या प्रीतिसाठी काही काळ त्या घरी राहा.

Verse 15

स्थित्वा नातिचिरं कालं तयोर्भूयो ऽप्यनुशय / अत्रागच्छ महाभाग क्षेमेणास्मद्दिदृक्षया

त्यांच्याकडे फार काळ न थांबता पुन्हा परत ये; हे महाभाग, आम्हाला तुला पाहण्याची इच्छा आहे, म्हणून कुशलाने येथे ये.

Verse 16

क्षणार्द्धमपि शक्ताः स्थो न विना पुत्रदर्शनम् / तस्मात्पितामह गृहे न चिरात्स्थातुमर्हसि

पुत्रदर्शनाविना आम्ही क्षणभरही राहू शकत नाही; म्हणून पितामहांच्या घरी फार काळ थांबणे तुला योग्य नाही.

Verse 17

तदाज्ञयाथ वा पुत्र प्रपितामहसन्निधिम् / गतो ऽपि शीघ्रमागच्छ क्रमेण तदनुज्ञया

त्यांच्या आज्ञेने, हे पुत्रा, प्रपितामहांच्या सान्निध्यातही जा; पण क्रमाने परवानगी घेऊन लवकरच परत ये.

Verse 18

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तौ परिक्रम्य प्रणम्य च महामतिः / पितरावप्यनुज्ञाप्य पितामहगृहं ततः

वसिष्ठ म्हणाले—असे ऐकून तो महामती त्यांची प्रदक्षिणा करून नमस्कार करीत, आई-वडिलांचीही आज्ञा घेऊन मग पितामहांच्या घरी गेला।

Verse 19

स गत्वा भृगुवर्यस्य ऋचीकस्य महात्मनः / प्रविवेशाश्रमं रामो मुनिशिष्योपशोभितम्

मग राम भृगुवंशश्रेष्ठ महात्मा ऋचीक यांच्याकडे जाऊन, मुनींच्या शिष्यांनी शोभलेल्या आश्रमात प्रवेश केला।

Verse 20

स्वाध्यायघोषैर्विपुलैः सर्वतः प्रतिनादितम् / प्रशान्तवैर सत्त्वाढ्यं सर्वसत्त्वमनोहरम्

तो आश्रम सर्वत्र घुमणाऱ्या विपुल स्वाध्यायघोषांनी निनादित होता; वैर शांत झालेले, सत्त्वसमृद्ध आणि सर्व प्राण्यांना मनोहर असा होता।

Verse 21

स प्रविश्यश्रमं रम्यमृचीकं स्थितमासने / ददर्श रामो राजेन्द्र स पितामहमग्रतः

हे राजेंद्र! तो रम्य आश्रमात प्रवेश करून आसनावर बसलेले ऋचीक पाहतो; आणि त्यांच्या समोर आपला पितामहही उपस्थित असल्याचे पाहतो।

Verse 22

जाज्वल्यमानं तपसा धिष्ण्यस्थमिव पावकम् / उपासितं सत्यवत्या यथा दक्षिणायऽध्वरम्

ते तपस्येने प्रज्वलित होते, जणू वेदीवरचा अग्नीच; सत्यवती त्यांची अशी उपासना करीत होती, जशी यज्ञात दक्षिणेचा सन्मान होतो।

Verse 23

स्वसमीपमुपायान्तं राममालोक्य तौ नृप / सुचिरं तं विमर्शेतां समाज्ञापूर्वदर्शनौ

आपल्या जवळ येणाऱ्या रामाला पाहून ते दोघे राजपुरुष—ज्यांना पूर्वी केवळ आज्ञेनेच दर्शन झाले होते—बराच वेळ त्याच्याकडे पाहत विचार करू लागले।

Verse 24

को ऽयमेष तपोराशिः सर्वलत्रणपूजितः / बालो ऽयं बलवान्भातिगांभीर्यात्प्रश्रयेण च

हा कोण—तपस्येचा पुंज, सर्वलक्षणांनी पूज्य? हा बालक असूनही बलवान् भासतो; त्याची गंभीरता आणि नम्रताही विलक्षण आहे।

Verse 25

एवं तयोश्चिन्तयतोः सहर्षं हृदि कौतुकात् / आससाद शनै रामः समीपे विनयान्वितः

ते दोघे हर्ष व कुतूहलाने मनात असे विचारत असतानाच, विनययुक्त राम हळूहळू त्यांच्या जवळ येऊन पोहोचला।

Verse 26

स्वनामगोत्रे मतिमानुक्त्वा पित्रोर्मुदान्वितः / संस्पृशंश्चरणौ मूर्ध्ना हस्ताभ्यां चाभ्यवादयत्

बुद्धिमान रामाने आनंदाने आपल्या माता-पित्यापुढे आपले नाव व गोत्र सांगितले; मग मस्तकाने त्यांच्या चरणांना स्पर्श करून, दोन्ही हात जोडून प्रणाम केला।

Verse 27

ततस्तौ प्रीतमनसौ समुथाप्य च सत्तमम् / आशीर्भिरभिनन्देतां पृथक् पृथगुभावपि

मग प्रसन्न मनाने त्या दोघांनी त्या श्रेष्ठ पुरुषाला उठवून, दोघांनीही वेगवेगळ्या आशीर्वादांनी त्याचे अभिनंदन केले।

Verse 28

तमाश्लिष्याङ्कमारोप्य हर्णाश्रुप्लुतलोचनौ / वीक्षन्तौ तन्मुखांभोजं परं हर्षमवापतुः

त्याला आलिंगन करून मांडीवर बसवून, हर्षाश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी दोघेही त्याचे मुखकमळ पाहत परम आनंदास पोहोचले.

Verse 29

ततः सुखोपविष्टं तमात्मवंशसमुद्वहम् / अनामयमपृच्छेतां तावुभौ दंपती तदा

नंतर सुखाने बसलेल्या त्या आपल्या वंशाच्या दीपकास, त्या वेळी त्या दोघा दांपत्याने त्याची कुशलता विचारली.

Verse 30

पितरौ ते कुशलिनो वत्स किंभ्रातरस्तथा / अनायासेन ते वृत्तिर्वर्तते चाथ कर्हिचित्

वत्सा, तुझे आई-वडील कुशल आहेत ना? आणि भाऊही? तसेच तुझी उपजीविका कष्टाविना चालते आहे का?

Verse 31

समस्ताभ्यां ततो राजन्नाचचक्षे यथोदितः / तथा स्वानुगतं पित्रोर्भ्रातॄणां चैव चेष्टितम्

मग, हे राजन्, त्याने त्या दोघांना जसे घडले तसे सर्व सांगितले; तसेच आई-वडील व भावंडांचे वर्तनही जसे होते तसे वर्णन केले.

Verse 32

एवं तयोर्महाराज सत्प्रीतिजनितैगुणैः / प्रीयमाणो ऽवसद्रामः पितुः पित्रोर्न्निवेशने

हे महाराज, अशा रीतीने त्या दोघांच्या सत्प्रीतीतून उत्पन्न गुणांनी प्रसन्न होऊन राम पित्याच्या व पितामहाच्या निवासस्थानी राहू लागला.

Verse 33

स तस्मिन्सर्वभूतानां मनोनयननन्दनः / उवास कतिचिन्मासांस्तच्छुश्रूषापरायणः

तो सर्वभूतांच्या मन-नेत्रांना आनंद देणारा, काही महिने तेथेच राहिला आणि त्यांच्या सेवेत परायण झाला।

Verse 34

अथानुज्ञाप्य तौ राजन्भृगुवर्यो महामनाः / पितामहगुरोर्गन्तुमियेषाश्रयमाश्रमम्

मग, हे राजन्, त्या दोघांची आज्ञा घेऊन महामना भृगुश्रेष्ठ पितामह-गुरूंच्या आश्रय असलेल्या आश्रमास जाण्यास निघाले।

Verse 35

स ताभ्यां प्रीतियुक्ताभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / यथा चाभ्यां प्रदिष्टेन यया वौर्वाश्रमं प्रति

तो त्या दोघांच्या प्रेमयुक्त आशीर्वादांनी अभिनंदित होऊन, त्यांनी सांगितलेल्या मार्गाने वौर्व-आश्रमाकडे निघाला।

Verse 36

तं नमस्कृत्य विधिवच्च्यवनं च महातपाः / सप्रहर्षं तदाज्ञातः प्रययावाश्रमं भृगोः

महातपस्वीने विधिपूर्वक त्यांना व च्यवनांना नमस्कार केला; त्यांची आज्ञा मिळताच हर्षाने भृगूच्या आश्रमाकडे प्रयाण केले।

Verse 37

स गत्वामुनिमुख्यस्य भृगोराश्रममण्डलम् / ददर्श शान्तचेतोभिर्मुनिभिः सर्वतो वृतम्

तो मुनिश्रेष्ठ भृगूच्या आश्रमपरिसरात जाऊन पाहतो, तो शांतचित्त मुनींनी सर्व बाजूंनी वेढलेला होता।

Verse 38

सुस्निग्धशीतलच्छायैः सर्वर्तुकगुणान्वितैः / तरुभिः संवृतं प्रीतः फलपुष्पोत्तरान्वितैः

मृदू व शीतल छाया देणाऱ्या, सर्व ऋतूंचे गुण धारण करणाऱ्या, फळे-फुले यांनी समृद्ध अशा वृक्षांनी वेढलेले ते वन अत्यंत रम्य व प्रिय होते।

Verse 39

नानाखगकुलारावैर्मनःश्रोत्रसुखावहैः / ब्रह्मघोषैश्च विविधैः सर्वतः प्रतिनादितम्

नाना पक्षिकुलांच्या मधुर किलबिलाटाने, जो मन व कानांना सुख देणारा होता, तसेच विविध ब्रह्मघोषांनी ते स्थान सर्वत्र निनादत होते।

Verse 40

समन्त्राहुतिहोमोत्थधूमगन्धेन सर्वतः / निरस्तनिखिलाघौघं वनान्तरविसर्पिणा

मंत्रोच्चारासह आहुती देऊन केलेल्या होमातून उठलेल्या धुराच्या सुगंधाने सर्वत्र व्यापून, तो वनांतर्गत पसरत सर्व पापसमूह दूर होत होते।

Verse 41

समित्कुशाहरैर्दण्डमेखलाजिनमण्डितैः / अभितः शोभितं राजन्रम्यैर्मुनिकुमारकैः

हे राजन्! समिधा व कुश धारण करणारे, दंड, मेखला व अजिन यांनी अलंकृत असे रम्य मुनिकुमार त्या वनास सर्व बाजूंनी शोभा देत होते।

Verse 42

प्रसूनजलसंपूर्मपात्रहस्ताभिरन्तरा / शोभितं मुनिकल्याभिश्चरन्तीभिरितस्ततः

फुले व पाण्याने भरलेली पात्रे हातात घेऊन मुनिकन्या इकडे-तिकडे फिरत होत्या; त्यांच्या उपस्थितीने ते स्थान आतूनही शोभून दिसत होते।

Verse 43

सपोतहरिणीयूथैर्विस्रंभादविशङ्किभिः / उटजाङ्गणपर्यन्ततरुच्छायास्वधिष्ठितम्

पिल्लांसह हरिणींच्या निःशंक, विश्वासपूर्ण कळपांनी, उटजाच्या अंगणापर्यंत पसरलेल्या वृक्षछायांत ते स्थान रम्य झाले होते।

Verse 44

रोमन्थतः परामृष्टियूथ साक्षिकमुत्प्रदैः / प्रारब्धताण्डवं केकीमयूरैर्मधुरस्वरैः

जुगाळी करणाऱ्या पशुकळपांचे स्नेहस्पर्शाचे साक्षीपण, आणि मधुर स्वरांच्या केकी-मयुरांचे सुरू झालेले तांडव—आश्रमाला रम्य करीत होते।

Verse 45

प्रविकीर्णकणोद्देशं मृगशब्दैः समीपगैः / अनालीढातपच्छायाशुष्यन्नीवारराशिभिः

जवळच्या मृगांच्या आवाजांनी निनादणारा, विखुरलेल्या कणांनी भरलेला तो प्रदेश, आणि ऊन-सावलीने न चाटलेले सुकत असलेले नीवाराचे ढिग यांनी युक्त होता।

Verse 46

हूयमानानलं काले पूज्यमानातिथिव्रजम् / अभ्यस्यमानच्छन्दौघं चिन्त्यमानगमोदितम्

वेळीच हवनाग्नीमध्ये आहुती दिल्या जात, अतिथीसमूहाचा सत्कार होत असे; छंदांचा प्रवाह अभ्यासला जाई, आणि ये-जा करण्याचा विचार केला जाई।

Verse 47

पठ्यमानाखिलस्मार्त्तं श्रौतार्थप्रविचारणम् / प्रारब्धपितृदेवेज्यं सर्वभूतमनोहरम्

सर्व स्मार्त विधींचे पठण होत असे, श्रौत अर्थांचे विचारमंथन चालत असे; पितर व देवांची पूजा सुरू होती—ते सर्व प्राण्यांना मनोहर वाटे।

Verse 48

तपस्विजनभूयिष्ठमाकापुरुषसेवितम् / तपोवृद्धिकरं पुण्यं सर्वसत्त्वसुखास्पदम्

तो आश्रम तपस्विजनांनी परिपूर्ण, देवपुरुषांनी सेवित; तप वाढविणारा, पुण्यकारक आणि सर्व प्राण्यांच्या सुखाचे आश्रयस्थान होता.

Verse 49

तपोधनानन्दकरं ब्रह्मलोकमिवापरम् / प्रसूनसौरभभ्राम्यन्मधुपारावनादितम्

तो तपोधनांना आनंद देणारा, जणू दुसराच ब्रह्मलोक; फुलांच्या सुगंधाने भिरभिरणाऱ्या मधुकरांच्या गुंजारवाने निनादत होता.

Verse 50

सर्वतो वीज्यमानेन विविधेन नभस्वता / एवंविधगुणोपेतं पश्यन्नाश्रममुत्तमम्

सर्व बाजूंनी वाहणाऱ्या विविध वाऱ्यांनी शीतल झालेला, अशा गुणांनी युक्त तो उत्तम आश्रम पाहून (तो पुढे गेला).

Verse 51

प्रविवेश विनीतात्मा सुकृतीवामरालयम् / संप्रविश्यश्रमोपान्तं रामः स्वप्रपितामहम्

विनयशील राम, जणू पुण्यवान स्वर्गधामात प्रवेश करावा तसे, आश्रमाच्या उपवनात आपल्या प्रपितामहाकडे प्रवेशला.

Verse 52

ददर्श परितो राजन्मुनिशिष्यशतावृतम् / व्याख्यानवेदिकामध्ये निविष्टं कुशविष्टरे / सितश्मश्रुजटाकूर्चब्रह्मसूत्रोपशोभितम्

हे राजन्! रामाने पाहिले—सभोवती शंभर शिष्यांनी वेढलेला मुनि, व्याख्यानवेदिकेच्या मध्यभागी कुशासनावर बसलेला; शुभ्र दाढी, जटा, कुशकूर्च आणि ब्रह्मसूत्राने शोभणारा.

Verse 53

वामेतरोरुमध्यास्त वामजङ्घेन जानुना

तो उजव्या उरूवर बसला होता आणि डाव्या जंघेने गुडघा टेकविला होता।

Verse 54

योगपट्टेन संवीतस्वदेहमृषिपुङ्गवम् / व्याख्यानमुद्राविलसत्सव्यपाणितलांबुजम्

योगपट्टाने देह आवळून घेतलेल्या त्या श्रेष्ठ ऋषीचे दर्शन झाले; त्याचा डावा हात व्याख्यानमुद्रेत कमळासारखा शोभत होता।

Verse 55

योगपट्टोपरिन्यस्तविभ्राजद्वामपाणिकम् / सम्यगारण्यवाक्यानां सूक्ष्मतत्त्वार्थसंहतिम्

योगपट्टावर ठेवलेला तेजस्वी डावा हात असलेला तो आरण्यक-वचनांचा सूक्ष्म तत्त्वार्थ-संग्रह यथार्थ रीतीने मांडत होता।

Verse 56

विवृत्य मुनिमुख्येभ्यः श्रावयन्तं तपोनिधिम् / पितुः पितामहं द्दष्ट्वा रामस्तस्य महात्मनः

मुनिश्रेष्ठांना अर्थ उलगडून ऐकवणाऱ्या त्या तपोनिधि महात्म्याला पित्याच्या पितामह म्हणून पाहून रामाने ओळखले।

Verse 57

शनैरिवमहाराज समीपं समुपागमत् / तमागतमुपालक्ष्य तत्प्रभावप्रधर्षिताः

हे महाराज, राम हळूहळू जवळ आला. तो आलेला पाहताच उपस्थित लोक त्याच्या प्रभावाने भारावून गेले।

Verse 58

शङ्कामवापुर्मुनयो दूरादेवाखिला नृप / तावदूभृगुरमेयात्मा तदागमनतोषितः

हे नृपा! सर्व मुनी दूरूनच शंकेत पडले; तेव्हा अमेयात्मा भृगु त्यांच्या आगमनाने संतुष्ट झाला।

Verse 59

निवृत्तान्यकथालापस्तं पश्यन्नास पार्थिव / रामो ऽपि तमुपागम्य विनयावनताननः

हे पार्थिवा! त्याने इतर संभाषण थांबवून त्याच्याकडे पाहिले; आणि रामही विनयाने नतमुख होऊन त्याच्याजवळ गेला।

Verse 60

अवन्दत यथान्ययमुपेन्द्र इव वेधसम् / अभिवाद्य यथान्यायं ख्यातिं च विनयान्वितः

रामाने उपेंद्र जसा वेधसाला वंदन करतो तसेच न्यायाप्रमाणे त्याला प्रणाम केला; विधिपूर्वक अभिवादन करून विनययुक्त कीर्तीही मिळवली।

Verse 61

तांश्च संभावयामास मुनीन्रामोयथावयः / तैश्च सर्वैर्मुदोपेतैराशीर्भिरभिवर्द्धितः

रामाने वयानुसार त्या मुनींचा सन्मान केला; आणि ते सर्व आनंदित होऊन आशीर्वादांनी त्याची वृद्धी करू लागले।

Verse 62

उपाविवेश मेधावी भूमौ तेषामनुज्ञया / उपविष्टं ततो राममाशीर्भिरभिनन्दितम्

मेधावी राम त्यांच्या अनुमतीने भूमीवर बसला; मग बसलेल्या रामाचे आशीर्वादांनी अभिनंदन झाले।

Verse 63

पप्रच्छकुशलप्रश्नं तमालोक्य भृगुस्तदा / कुशलं खलु ते वत्स पित्रोश्च किमनामयम्

त्याला पाहून भृगूंनी कुशलमंगल विचारले— “वत्सा, तू कुशल आहेस ना? आणि माता-पिता दोघेही निरामय आहेत का?”

Verse 64

भ्रातॄणां चैव भवतःपितुः पित्रोस्तथैव च / किमर्थमागतो ऽत्र त्वमधुनामम सन्निधिम्

“तुझ्या माता-पिता तसेच तुझ्या भावंडांचेही कुशल आहे ना? आणि आज तू इथे माझ्या सन्निधीत कोणत्या कारणाने आला आहेस?”

Verse 65

केनापि वा त्वमादिष्टः स्वयमेवाथवागतः / ततोरामो यथान्यायं तस्मै सर्वमशेषतः

“कोणी तुला पाठवले आहे का, की तू स्वतःच आला आहेस?” मग रामाने न्याय्य रीतीने त्याला सर्व काही निःशेष सांगितले।

Verse 66

कथयामास यत्पृष्टं तदा तेन महात्मना / पितुर्मातुश्च वृत्तान्त भ्रातॄणां च महात्मनाम्

त्या महात्म्याने जे विचारले होते, तेव्हा रामाने पिता-मातेचा वृत्तांत आणि महात्मा भावंडांचीही हकिगत सांगितली।

Verse 67

पितुः प्रित्रोश्चकौशल्य दर्शनं च तयोर्नृप / एतदन्यच्च सकलं भृगोः सप्रश्रयं मुदा

हे नृपा! पिता-मातेचे कुशल, त्यांचे दर्शन, आणि इतर सर्वही गोष्टी रामाने भृगूंना नम्रतेने आनंदाने सांगितल्या।

Verse 68

न्यवेदयद्यथान्यायमात्मनश्च समीहितम् / श्रुत्वैतदखिलं राजन्रामेण समुदीरितम्

त्याने न्यायाप्रमाणे आपल्या मनातील अभिप्रेत निवेदन केले. हे राजन्, रामाने सांगितलेले हे सर्व ऐकून।

Verse 69

तं च दृष्ट्वा विशेषेण भृगुः प्रीतो ऽभ्यनन्दत / एवं तस्य प्रियं कुर्वन्नुत्कृष्टैरात्मकर्मभिः

त्याला विशेषतः पाहून भृगु आनंदित होऊन अभिनंदन करू लागले. अशा रीतीने उत्कृष्ट कर्मांनी त्याचे प्रिय करीत होता.

Verse 70

तत्राश्रमे ऽवसद्रामो दिनानि कतिचिन्नृप / ततः कदाचिदेकान्ते रामं मुनिवरोत्तमः

हे नृप, त्या आश्रमात राम काही दिवस राहिला. नंतर कधीतरी एकांतात श्रेष्ठ मुनिने रामाला (बोलावले).

Verse 71

वत्सागच्छेति तं राजन्नुपाह्वयदुपह्वरे / सो ऽभिगम्य तमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः

हे राजन्, उपह्वारात ‘वत्सा, ये’ असे म्हणत त्याने त्याला बोलावले. तो जवळ जाऊन बसलेल्या मुनिला नमस्कार करून हात जोडून उभा राहिला.

Verse 72

तस्थौ तत्पुरतो रामः सुप्रीतेनान्तरात्मना / आशीर्भिरभिनन्द्याथ भृगुस्तं प्रीत मानसः

राम अत्यंत प्रसन्न अंतःकरणाने त्याच्या समोर उभा राहिला. तेव्हा प्रीत मनाचा भृगु आशीर्वादांनी त्याचे अभिनंदन करू लागला.

Verse 73

प्राह नाधिगताशङ्कं राममालोक्य सादरम् / श्रुणु वत्स वचो मह्य यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम्

त्याने सादरपणे निःशंक रामाकडे पाहून म्हटले— वत्सा, माझे वचन ऐक; जे मी आता तुला सांगतो।

Verse 74

हितार्थं सर्वलोकानां तव चास्माकमेव च / गच्छ पुत्र ममादेशाद्धिमवन्तं महागिरिम्

सर्व लोकांच्या हितासाठी, तसेच तुझ्या व आमच्या कल्याणासाठी— पुत्रा, माझ्या आज्ञेने हिमवंत या महागिरीकडे जा।

Verse 75

अधुनैवाश्रमादस्मात्तपसे धृतमानसः / तत्रगत्वा महाभाग कृत्वाश्रमापदं शुभम्

आताच या आश्रमातून तपासाठी मन दृढ करून निघ; महाभागा, तिथे जाऊन शुभ असा आश्रम-निवास उभार।

Verse 76

आराधय महादेवं तपसा नियमेन च / प्रीतिमुत्पाद्य तस्य त्वं भक्त्यानन्यगया चिरात्

तप आणि नियमाने महादेवाची आराधना कर; दीर्घकाळ अनन्य भक्तीने त्यांची प्रसन्नता संपादन कर।

Verse 77

श्रेयो महदवाप्नोषि नात्र कार्या विजारणा / तरसा तव भक्त्या च प्रीतो भवति शङ्करः

तू महान कल्याण प्राप्त करशील; यात शंका करू नकोस. तुझ्या तीव्र भक्तीने शंकर लवकर प्रसन्न होतात।

Verse 78

करिष्यति च ते सर्वं मनसा यद्यदिच्छसि / तुष्टे तस्मिञ्जगन्नाथे शङ्करे भक्तवत्सले

भक्तवत्सल जगन्नाथ शंकर प्रसन्न झाले की, तू मनाने जे जे इच्छिशील ते सर्व ते तुझ्यासाठी करून देतील।

Verse 79

अस्त्रग्राममशेषं त्वं वणु पुत्र यथेप्सितम् / त्वया हितार्थं देवानां करणीयं सुदुष्करम्

हे वणु-पुत्रा! तुला हवे तसे सर्व अस्त्रसमूह घे; देवांच्या हितासाठी तुला अत्यंत दुष्कर कार्य करावयाचे आहे।

Verse 80

विद्यते ऽभ्यधिकं कर्म शस्त्रसाध्यमनेकशः / तस्मात्त्वं देवदेवेशं समाराधय शङ्करम्

अनेक प्रकारे शस्त्रांनी साध्य अशी अधिक महान कर्मे आहेत; म्हणून तू देवदेवेश शंकराची सम्यक् आराधना कर।

Verse 81

भक्त्या परमया युक्तस्ततो ऽभीष्टमवाप्स्यसि

परम भक्तीने युक्त झालास तर मग तू अभिष्ट प्राप्त करशील।