Shloka 31
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
समस्ताभ्यां ततो राजन्नाचचक्षे यथोदितः / तथा स्वानुगतं पित्रोर्भ्रातॄणां चैव चेष्टितम्
Transliteration
samastābhyāṃ tato rājannācacakṣe yathoditaḥ / tathā svānugataṃ pitrorbhrātṝṇāṃ caiva ceṣṭitam
Translation
मग, हे राजन्, त्याने त्या दोघांना जसे घडले तसे सर्व सांगितले; तसेच आई-वडील व भावंडांचे वर्तनही जसे होते तसे वर्णन केले.
Word by Word
समस्ताभ्याम्by both (together)
समस्ताभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootसमस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, सम्-√अस् ‘to be’, क्त; ‘together/assembled’)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; ‘by both together’ (instrumental dual)
ततःthen
ततः:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (then)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
आचचक्षेhe narrated
आचचक्षे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-चक्ष् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘he related/told’
यथाas
यथा:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (as/in the manner)
उदितःstated/said
उदितः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootउदित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वद्/√उद्?; here ‘said/mentioned’, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे—‘as stated’
तथाlikewise
तथा:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अनुकरणार्थ (and likewise)
स्व-अनुगतम्what had befallen him (his own experience)
स्व-अनुगतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + अनुगत (कृदन्त-प्रातिपदिक, अनु-√गम्, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘what had happened to himself/what he experienced’
पित्रोःof (his) parents
पित्रोः:
Sambandha/Śeṣa (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन
भ्रातॄणाम्of (his) brothers
भ्रातॄणाम्:
Sambandha/Śeṣa (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/निश्चयार्थ (indeed/just)
चेष्टितम्conduct/behavior
चेष्टितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचेष्टित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √चेष्ट्, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘conduct/behavior’