Shloka 45
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
प्रविकीर्णकणोद्देशं मृगशब्दैः समीपगैः / अनालीढातपच्छायाशुष्यन्नीवारराशिभिः
Transliteration
pravikīrṇakaṇoddeśaṃ mṛgaśabdaiḥ samīpagaiḥ / anālīḍhātapacchāyāśuṣyannīvārarāśibhiḥ
Translation
जवळच्या मृगांच्या आवाजांनी निनादणारा, विखुरलेल्या कणांनी भरलेला तो प्रदेश, आणि ऊन-सावलीने न चाटलेले सुकत असलेले नीवाराचे ढिग यांनी युक्त होता।
Word by Word
प्र-विकीर्ण-कण-उद्देशम्a region strewn with grains/particles
प्र-विकीर्ण-कण-उद्देशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय) + वि-कीर्ण (कृदन्त/प्रातिपदिक; √कॄ/कीर्) + कण (प्रातिपदिक) + उद्देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘place/area of scattered grains/particles’)
मृग-शब्दैःwith sounds of deer
मृग-शब्दैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मृगाणां शब्दाः)
समीप-गैःby those nearby
समीप-गैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसमीप (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त/प्रातिपदिक; √गम्)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः; विशेषणम् (‘those who have come near’)
अनालीढ-आतप-छायाshade not scorched by sun
अनालीढ-आतप-छाया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्-आलीढ (कृदन्त/प्रातिपदिक; √लिह्) + आतप (प्रातिपदिक) + छाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘shade not licked/consumed by sunlight’, i.e., unscorched shade)
शुष्यत्-नीवार-राशिभिःby heaps of drying wild rice
शुष्यत्-नीवार-राशिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशुष्यत् (कृदन्त; √शुष्) + नीवार (प्रातिपदिक) + राशि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘heaps of drying wild rice’)