Shloka 5
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
स कदाचिन्महातेजाः पितामह गुहं प्रति / गन्तुं व्यवसितो राजन्दैवेन च नियोजितः
Transliteration
sa kadācinmahātejāḥ pitāmaha guhaṃ prati / gantuṃ vyavasito rājandaivena ca niyojitaḥ
Translation
हे राजन्! तो महातेजस्वी कधीतरी पितामहाच्या गुहेकडे जाण्यास उद्यत झाला; आणि दैवानेही त्याला तसेच नियोजिले।
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
कदाचित्once, at some time
कदाचित्:
अधिकरण (Adhikarana/Time)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
महातेजाःof great splendor
महातेजाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootमहत् + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
पितामहO grandfather
पितामह:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
गुहम्to the cave
गुहम्:
कर्म (Karma/Goal as object with प्रति)
TypeNoun
Rootगुह (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/गति-सम्बन्ध (directional)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग-निपात)
Formउपपद/पूर्वसर्ग-निपात (prepositional particle governing accusative)
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
प्रयोजन (purpose)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गन्तुम् (तुमुन्)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थक (purpose)
व्यवसितःresolved, determined
व्यवसितः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स॑ (धातु) → व्यवसित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त/कृत-प्रत्यय (past participle), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
दैवेनby fate/divine will
दैवेन:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootदैव (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
नियोजितःappointed/impelled
नियोजितः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootनि + युज् (धातु) → नियोजित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)