Shloka 76
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
आराधय महादेवं तपसा नियमेन च / प्रीतिमुत्पाद्य तस्य त्वं भक्त्यानन्यगया चिरात्
Transliteration
ārādhaya mahādevaṃ tapasā niyamena ca / prītimutpādya tasya tvaṃ bhaktyānanyagayā cirāt
Translation
तप आणि नियमाने महादेवाची आराधना कर; दीर्घकाळ अनन्य भक्तीने त्यांची प्रसन्नता संपादन कर।
Word by Word
आराधयworship/propitiate
आराधय:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+राध् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
महादेवम्Mahadeva (Shiva)
महादेवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (महान् देवः)
तपसाby austerity
तपसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन
नियमेनby discipline/observance
नियमेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
प्रीतिम्pleasure/favor
प्रीतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्पाद्यhaving produced/caused
उत्पाद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउत्+पद्/उत्+पाद् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) from causative sense ‘उत्पादयति’; अव्ययभावः
तस्यof him (of Shiva)
तस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (genitive), एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (nominative), एकवचन
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन
अनन्य-गयाwith undivided (exclusive)
अनन्य-गया:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनन्य (प्रातिपदिक) + गति/गया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुषः—‘अनन्या गया/गतिः’ = exclusive, undivided (devotion)
चिरात्before long/soon
चिरात्:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootचिरात् (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (since long/after long time; also ‘quickly’ in some contexts, here ‘before long/soon’ by idiom)