Sukta 76
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input)
Devata: The disease entity (gaṇḍamālā) as addressed adversary; salt as auxiliary power
Chandas: Not securely determinable from input alone
AV 7.76 हे भैषज्य सूक्त आहे. याचा उद्देश गंडमाळा प्रकारच्या सूजांना (मान/लसीकाग्रंथींची वाढ) विरघळवून व वाळवून टाकणे असा असून, रोगाला शत्रू मानून त्याला फोडून तुकडे करणे व शक्तिहीन करणे अभिप्रेत आहे. लवण (मीठ) याला साहाय्यक शोषक व शुद्धीकरणकारी शक्ती म्हणून आवाहन केले आहे; तसेच हा मंत्रप्रयोग व्यापक अथर्वणिक उपचार-तर्कानुसार शरीरात शिरलेल्या पीडाकारक घटकांना हाकलून देऊन देहाची अखंडता पुनर्स्थापित करण्यावर भर देतो.
Mantras
Mantra 1
गण्डमालाचिकित्सा। आ सु॒स्रसः॑ सु॒स्रसो॒ अस॑तीभ्यो॒ अस॑त्तराः । से हो॑रर॒सत॑रा लव॒णाद् विक्ले॑दीयसीः
गंडमाला-चिकित्सा: तुटा, नीट तुटा; जे दुष्ट व ‘असत्’ आहेत, त्यांच्यापेक्षाही अधिक असत् (निष्प्रभ) व्हा. होय, अधिकाधिक चुरडून जा; लवणाने सुकून जा, तुमची ओल नष्ट होवो.
Mantra 2
या ग्रैव्या॑ अप॒चितोऽथो॒ या उ॑पप॒क्ष्याः । वि॒जाम्नि॒ या अ॑प॒चितः॑ स्वयं॒स्रसः॑
जे ग्रैव्या (मानेला) अपचित (सूज) आहेत, आणि जे उपपक्ष्याः (काख/बाजूस) आहेत; जे विजाम्नि (खांद्याच्या सांध्यात) अपचित आहेत—त्या सर्व सूजा आपोआप सैल होऊन, स्वतःहून गळून पडून दूर जावोत.
Mantra 3
यः कीक॑साः प्रशृ॒णाति॑ तली॒द्यऽमव॒तिष्ठ॑ति । निर्हा॒स्तं सर्वं॑ जा॒यान्यं॒ यः कश्च॑ क॒कुदि॑ श्रि॒तः
जो तलीद्य (रोग) कीकसाः (कशेरुका/पाठीच्या हाडांना) फोडतो आणि देहावर येऊन ठाण मांडतो—तो सर्व जायान्य (रोग-दोष) बाहेर जाऊन नष्ट होवो; जो कोणी कुठेही चिकटून पाठीच्या ककुदि (कुबड/उभार) वर आश्रित झाला आहे, तोही दूर होवो.
Mantra 4
प॒क्षी जा॒यान्यः॑ पतति॒ स आ वि॑शति॒ पूरु॑षम्। तदक्षि॑तस्य भेष॒जमु॒भयोः॒ सुक्ष॑तस्य च
पंखांचा ‘जायान्य’ उडतो; तो पुरुषात प्रवेश करतो. तेच अक्षत (अघायल) याचे, आणि उभयांचे—होय, जो नीट आघातलेला/जखमी झालेला त्याचेही—भेषज (औषध) आहे.
Mantra 5
वि॒द्म वै ते॑ जायान्य॒ जानं॒ यतो॑ जायान्य॒ जाय॑से । क॒थं ह॒ तत्र॒ त्वं ह॑नो॒ यस्य॑ कृ॒ण्मो ह॒विर्गृ॒हे
हे जायान्य, तुझा जन्म आम्ही खरोखर जाणतो; हे जायान्य, ज्या ठिकाणाहून तू जन्मास आलीस तेही. मग ज्याच्या घरी आम्ही हविर्गृहे हवी (हविस्) अर्पण करतो, त्याला तू तिथे कसा घाव घालशील?
Mantra 6
धृ॒षत् पि॑ब क॒लशे॒ सोम॑मिन्द्र वृत्र॒हा शू॑र सम॒रे वसू॑नाम्। माध्य॑न्दिने॒ सव॑न॒ आ वृ॑षस्व रयि॒ष्ठानो॑ र॒यिम॒स्मासु॑ धेहि
हे इंद्रा, वृत्रहा, वसूंकरिता समरात शूरा—कलशातील सोम धैर्याने पान कर. माध्यंदिन सवनात आपले वृषत्व प्रकट कर; हे रयिष्ठान, आमच्यात रयी (संपत्ती) स्थापन कर.
Frequently Asked Questions
It targets gaṇḍamālā-type swellings, especially around the neck/lymph region, asking that they crumble and dry up so the body returns to intact health.
Salt (lavaṇa) is invoked as a drying and purifying force—symbolically and practically associated with desiccation—so the swelling’s ‘moisture’ fails and the mass collapses.
Both layers appear: the swelling is treated physically (drying/collapsing), and the illness is also imagined as an entering, intrusive agent that must be expelled and kept away.
Ask anything about Sukta 76 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.