Sukta 45
Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī confirmation needed)
Devata: Bheṣaja (remedy) / personified counter-agent to Īrṣyā
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
हा दोन मंत्रांचा संक्षिप्त सूक्त सामाजिक-उपचारक मंत्र आहे. यात ईर्ष्या (मत्सर/हेवा) हिला जळजळीत, घातक शक्ती मानून तिला निष्प्रभ करण्यासाठी भेषज (औषध/प्रतिउपाय) बोलावले जाते. वक्ता हा प्रतिकारक दूरवरून—प्रतीकात्मकरीत्या सामायिक मानवी क्षेत्रातून आणि सिंधूपासूनही—‘आणतो’, आणि ईर्ष्येला बाहेर ओढून अग्निकाडी विझवावी तशी विझवण्याची आज्ञा करतो; त्यामुळे आश्रिताला सामाजिक शांतता व संरक्षण पुन्हा प्राप्त होते.
Mantras
Mantra 1
ईर्ष्यानिवारणम्। जना॑द् विश्वज॒नीना॑त् सिन्धु॒तस्पर्याभृ॑तम्। दू॒रात् त्वा॑ मन्य॒ उद्भृ॑तमी॒र्ष्याया॒ नाम॑ भेष॒जम्
ईर्ष्या-निवारण. लोकांकडून, सर्वजन-सामान्य (विश्वजनीन) ठिकाणाहून, आणि सिंधू (सिंधु) कडून—मी तुला सर्व बाजूंनी आणून मिळवले आहे. दूरवरून तुला उचलून आणले असे मी मानतो—‘ईर्ष्या’ नावाच्या व्याधीविरुद्ध हे भेषज (औषध) आहे.
Mantra 2
अ॒ग्नेरि॑वास्य॒ दह॑तो दा॒वस्य॒ दह॑तः॒ पृथ॑क्। ए॒तामे॒तस्ये॒र्ष्यामु॒द्राग्निमि॑व शमय
जशी जळत्या अग्नीपासून, जशी धगधगत्या दावाग्नीपासून—वेगळी हो. या पुरुषाची ही ईर्ष्या—तिला ओढून बाहेर काढ; धगधगता निखारा जसा विझवितात तसे तिला शांत कर.
Frequently Asked Questions
It addresses īrṣyā—jealousy or envy—treated as a harmful, heat-like force that can damage relationships and wellbeing. The hymn installs a remedy and commands the envy to be drawn out and pacified.
The fire simile explains envy as something that spreads, burns, and harms if not checked. By commanding it to be quenched like a firebrand, the mantra enacts cooling and separation of that hostile emotion from the client.
The text does not name a specific plant; it speaks of a bheṣaja (remedy) in general. In practice, the ‘remedy’ can be a simple protective token—an herb bundle or knotted thread—consecrated with recitation and a symbolic quenching action.
Ask anything about Sukta 45 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.