Anuvaka 4
अथर्वणीय मंत्र व अभिषेक-प्रार्थनांद्वारे आयुष्य, समृद्धी आणि विशेष अनुराग सुरक्षित करणे हा मुख्य विषय. उपविषय: आयुष्य (दीर्घायुष्य) आवाहन; पौष्टिक विधी (पोषण, पशुवृद्धी, वाढ); प्रतिस्पर्ध्यांचे अपसारण व अधिकार स्थिर करणे; लेप, वस्त्र व बंधनशक्तीने वशीकरण (आकर्षण–धारण); जल–वर्षा–औषधी यांचा पुनर्भरणकारी संबंध. व्यावहारिक उपयोग: दांपत्य/लैंगिक विशेषत्व टिकवणे, स्पर्धक दूर करणे इत्यादी.
Suktas in Anuvaka 4
Sukta 32
हा एक-ऋचांचा आयुष्य सूक्त, आहुतींनी वाढलेली (आहुति-वृद्ध) प्रिय, तरुण शक्ती जवळ जाऊन, जप करणाऱ्यास दीर्घायुष्य दे अशी विनंती करतो. भक्तिभावाने समीप जाणे (उप… अगन्म) आणि नमस्कार धारण करून/वाहून आणणे (बिभृतो नमः) यांच्या माध्यमातून, योग्य रीतीने पोसलेल्या पवित्र शक्तीतून मुक्त होणारे वरदान म्हणून दीर्घायुष्य मांडले आहे—गृह्य अग्नीतला अग्नी हा याचा सर्वात स्वाभाविक अर्थ.
Sukta 33
हा एक-ऋचांचा आयुष्य–पौष्टिक सूक्त, लाभार्थ्यावर समन्वित प्राणशक्ती व शुभ वृद्धी “शिंपडावी/अभिषेक करावा” अशी देवांना विनवणारी संक्षिप्त प्रतिष्ठा-प्रार्थना आहे. मरुत (तेज/विगर), पूषन् (पोषण व सुरक्षित मार्गक्रमण), बृहस्पति (पवित्र वाणी व फलदायी विधी), आणि अग्नी (दीक्षादायक/प्रतिष्ठेचा अग्नी) यांचे आवाहन करून, संतती, धन आणि दीर्घायुष्य यांचा पूर्ण संचार व्हावा अशी इच्छा व्यक्त करते.
Sukta 34
AV 7.34 हे संक्षिप्त पण अत्यंत प्रभावी असे अपोत्प्रायिक (अपशकुन-निवारक) मंत्रसूक्त आहे. यात जातवेदस अग्नीला नियुक्त करून यजमान/प्रार्थकाच्या विरोधात उभे असलेले प्रतिस्पर्धी—आधीच स्थिर झालेले तसेच नव्याने ‘समोरून’ उगवणारे—यांना हुसकावून लावण्याची आज्ञा केली आहे. केवळ दूर करणे नव्हे, तर त्यांच्या प्रतिष्ठेला विधीपूर्वक खाली आणणे (अधः-पद) अशीही मागणी आहे. तसेच दोषरहित ग्राहकाला अदितीच्या व्यापक, बंधनमुक्त करणाऱ्या संरक्षणात स्थिर ठेवावे, अशी प्रार्थना केली आहे.
Sukta 35
हे तीन ऋचांचे आथर्वणिक सूक्त राजसत्ता-समृद्धी (राष्ट्र-पौष्टिक) आणि अपोत्प्रायिक/रक्षोघ्न प्रभाव यांचा संगम घडवते. अग्नी जातवेदसाला प्रतिस्पर्धी दावेदारांना हाकलून देऊन, विश्वेदेवांच्या संमतीने राज्य स्थिर करावे असे आवाहन केले आहे. पुढे सूक्त “सीलिंग/मुद्रण” तंत्राकडे वळते—दगडाला अपिधान (झाकण/बुच) म्हणून वापरून—हानिकारक मार्ग/उघडी ठिकाणे बंद करण्याची आज्ञा देते; याचा अर्थ प्राणद्रवांचा अपव्यय थांबवणे किंवा प्रजननावर नियंत्रण ठेवणे असा घेतला जाऊ शकतो. शत्रूंचे उच्चाटन करून सार्वजनिक सुव्यवस्था प्रस्थापित करणे आणि शरीर/लैंगिक पातळीवर उघडी ठिकाणे बंद करून संयमन साधणे—या दोन्हींची शक्ती ‘बलपूर्वक बहिष्कार’ व ‘सुरक्षित बंदिस्ती’ या एकाच तर्काने येथे जोडली आहे.
Sukta 36
हा एक-ऋचांचा मंत्र अंजना (काजळ/कोलिरियम) हिला डोळ्यांतून व मुखकांतितून कार्य करणारी मानस–शृंगारिक शक्ती म्हणून देवत्व देतो; लक्ष्य मन आहे. काळे अंजन लावून मंत्र उच्चारल्याने साधक/साधिका प्रियाच्या/प्रियेच्या हृदयात स्वतःला ‘काळे’ करून बसवू इच्छितो—म्हणजे प्रियाच्या मनात अमिट उपस्थिती निर्माण व्हावी—आणि त्यामुळे दोघांची मने एकमताने, सुसंवादाने चालावीत अशी कामना करतो.
Sukta 37
हा एक-ऋचीय आथर्वण मंत्र ‘वासः’ (वस्त्र) याला संकल्प वाहून नेणारे भौतिक माध्यम मानून, पुरुषाचे लक्ष व प्रेम केवळ वक्त्रीकडेच बांधण्यासाठी वापरतो. स्वतःचे वस्त्र त्याच्यावर ठेवून/त्याच्या संपर्कात आणून, त्याचे मन (मनस्) आणि काम (काम) प्रतिस्पर्धी स्त्रियांपासून—सामाजिकदृष्ट्या ‘प्रसिद्ध’ असलेल्या स्त्रियांपासूनही—वळवून, स्पर्श-आधारित जादू (contact-magic) द्वारे एकनिष्ठ, एकमेव आसक्ती प्रस्थापित करण्याचा हेतू आहे.
Sukta 38
AV 7.38 हे स्त्रीकर्मांमध्ये वापरले जाणारे संक्षिप्त वशीकरण (जबरदस्तीचे आकर्षण) सूक्त आहे. पती/प्रियकराला परत मिळवणे किंवा त्याला दृढपणे बांधून ठेवणे, आणि त्याचे प्रेम केवळ स्वतःकडेच एकनिष्ठ करणे हा याचा हेतू आहे. यात ‘बंधन-शक्ती’ म्हणून व्यक्त झालेल्या आसुरीचे आवाहन करून, ती इंद्रालाही ‘खाली आणू’ शकते असे सांगितले जाते; आणि तीच दमनकारी शक्ती लक्ष्याच्या मन, वाणी व सामाजिक वर्तनावर लावून त्याला वश केले जाते.
Sukta 39
हा एकमंत्र सूक्त ‘आपः’ (जल) यांना वृष्टीतून येणाऱ्या पोषणाचे दैवी वाहक म्हणून आवाहन करतो. त्या स्वर्गीय, शुभ-पंखांच्या शक्तीसारख्या खाली उतरून जगाला ताजेतवाने व पुनर्जीवित करतात, अशी कल्पना आहे. वृष्टी, औषधी वनस्पती आणि गो-संपदा यांचा संबंध जोडून, जलांनी वनस्पतींना पोसून कळपांना बळ देणाऱ्या जीवनचक्राद्वारे समृद्धी घरात—विशेषतः गोठ्यात—ठोसपणे ‘प्रतिष्ठित’ व्हावी, अशी प्रार्थना केली आहे.
Sukta 40
हे संक्षिप्त पौष्टिक सूक्त साऱस्वंताला आवाहन करते—ज्याच्या अधीन असलेल्या विश्व-‘व्रता’ (नियम/आदेश) अंतर्गत गोधन, आपः (जल), आणि पोषणाचा अधिपती (पुष्टपती) परस्पर सुसंवादाने कार्य करतात. साऱस्वंताला “दात्याकडे वळलेला” असे संबोधून, यजमानाच्या निवासात समृद्धी, गोधनवृद्धी, स्थिर ‘निधींचे आसन’, तसेच कीर्ती आणि सामाजिक मानमरातब प्राप्त व्हावा, अशी प्रार्थना केली आहे.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
