Anuvaka 11
अशुभ शक्तींना निष्प्रभ करून, धर्मसंगत व्यवस्था पुनःस्थापित करून, गृह व सार्वजनिक जीवनात कल्याण सुरक्षित करणारे संरक्षण व समृद्धीप्रधान मंत्रप्रयोग. उपविषय: दु:स्वप्नजन्य अशुभ शमन व स्वप्नकर्मांमुळे आलेली अपवित्रता दूर करणे; इजा व अकाली मृत्यूपासून स्वसंरक्षण; धर्मयुक्त क्षत्रबलाने न्याय्य राज्यकारभार व सामुदायिक उन्नती; वरुणाच्या अधीन धर्मसंगत दानांद्वारे (गोधन, वाढ) समृद्धी; दैवी वाक् (सत्यप्रेरित वाणी) व योग्य प्रणीती (सद्गती/मार्गदर्शन) यांच्याशी संरेखन; प्रायश्चित्तविधींनी दोषशांती.
Suktas in Anuvaka 11
Sukta 101
हा एक-ऋचात्मक अथर्ववैदिक मंत्र वाईट स्वप्नामुळे उरलेला अमंगल अवशेष निष्प्रभ करतो—विशेषतः स्वप्नात खाणे किंवा स्वप्नातील कृत्ये यांमुळे प्रत्यक्ष जीवनात हानी किंवा अशुद्धी होईल अशी चिंता दूर करतो. संपूर्ण स्वप्न-घटना शिवाच्या (कल्याणकारी शुभत्वाच्या) चिन्हाखाली ठेवून, दिवसा न दिसणाऱ्या त्या अदृश्य गोष्टीला अहितरहित व शुभफलदायक बनवतो.
Sukta 102
हा एकमंत्र अथर्ववैदिक मंत्र जखम व अकाली मृत्यू (ātmano’ hiṃsanam) यांपासून आत्मरक्षणासाठीचा संक्षिप्त रक्षामंत्र आहे. द्यावा–पृथिवी, अंतरिक्ष आणि मृत्यू यांनाही श्रद्धापूर्वक नमस्कार अर्पून, जप करणारा “विमोचन” (mekṣāmi) मागतो; तो ताठ उभा, दृढ व संरक्षित असताना कोणत्याही महाशक्तीने त्याला इजा करू नये अशी प्रार्थना करतो.
Sukta 103
हा एक-मंत्र सूक्त सामाजिक कल्याण आणि दीर्घायुष्य हे योग्य रक्षणाधिकारावर अवलंबून आहे असे मांडतो: सामूहिक हित साधणारा क्षत्रिय समाजाला हानिकारक, दोषारोपांनी भरलेल्या वैरातून उचलून काढू शकतो. यज्ञ आणि पूर्ती (धार्मिक सार्वजनिक कार्ये/पुण्य-पूर्णता) यांच्या द्वारे देवांमध्ये दीर्घम् आयुः (दीर्घायुष्य) कोण जिंकू शकतो, असा प्रश्न विचारत हे सूक्त राजधर्म, विधीजन्य पुण्य आणि सामूहिक कल्याण यांचा संबंध जोडते.
Sukta 104
हा एक-ऋचेचा पौष्टिक सूक्त वरुणाच्या धर्मनिष्ठ अनुमतीखाली प्राप्त होणारी, अत्यंत फलदायी, सदैव वासरू देणारी ठिपक्यांची (चित्रवर्ण) दुभती गाय—अखंड समृद्धीचे प्रतीक—अशी देणगी मागतो. बृहस्पतीशी (पवित्र वाणी व पौरोहित्य-शक्ती) मैत्रीपूर्ण संलग्नता मान्य करून, पठणकर्ता आपल्या इच्छेनुसार देहकल्याण व गृहकल्याण ‘सुव्यवस्थित’ करण्याची क्षमता स्वतःकडे असल्याचा दावा करतो.
Sukta 105
हा एक-ऋचीय शांती–पौष्टिक सूक्त, केवळ मानवी, स्वतः घडवलेल्या वाणी व योजना (पौरुषेय) यांपासून व्यक्तीला दैव्या वाचेकडे—पवित्र सत्याशी अनुरूप अशा वाणीकडे—वळवतो. प्रणीती (योग्य मार्गदर्शन) याचे आवाहन करून, विचार, वाणी आणि कृती यांतील योग्य दिशा पुनर्स्थापित करणे, तसेच साधकाला सहाय्यक संगत व हितकर सल्ल्याकडे परत आणणे हा याचा उद्देश आहे.
Sukta 106
हा एक-ऋचेचा अग्निप्रार्थना-सूक्त संक्षिप्त प्रायश्चित्त म्हणून कार्य करतो: यज्ञकर्मात किंवा आचरणात स्मरणातील सूक्ष्म चुकांमुळे, अथवा योग्य मर्यादा ओलांडल्याने—जाणते-अजाणते—झालेले दोष मान्य करून, त्यांच्या परिणामांपासून उपासकाचे रक्षण अग्नीने करावे अशी विनंती करते. अग्नीला जातवेदस् व प्राचेतस् (सर्वज्ञ) म्हणून आवाहन करून, स्वतःस व आपल्या सहचरांसाठी शुद्धी, संरक्षण आणि “अमृतत्व” (जीवनधारेची सातत्यता, दीर्घायुष्य व मंगळमय कल्याण) हे वरदान मागितले जाते.
Sukta 107
हा एकाच ऋचेचा उपचार-मंत्र सूर्याच्या सात किरणांना आणि समुद्रातून उत्पन्न झालेल्या जलांना/प्रवाहांना संकटातून “सुरक्षितपणे पार नेणाऱ्या” रक्षक शक्ती म्हणून आवाहन करतो. तो ‘उपसण्याचा’ मंत्रही आहे: वाहत्या जलांना आत अडकलेला “शल्य” (काटा/तुकडा)—तो प्रत्यक्ष परका कण असो वा वेदना, संसर्ग, पीडा इत्यादींचे रूपक असो—सैल करून बाहेर ओढून काढण्याची विनंती केली आहे.
Sukta 108
AV 7.108 हे संक्षिप्त रक्षोघ्न–अभिचारिक मंत्रसूक्त आहे. यात अग्नीला गृहसंरक्षक आणि शत्रुबळांचा नाश करणारा दाहक म्हणून आवाहन केले आहे. हे चोर, गुप्तपणे आतून घात करणारे, तसेच बाह्य आक्रमक यांना लक्ष्य करून त्यांना “मागे” (प्रतीची) परत ढकलते; त्यांचा स्थिर निवास व वंशपरंपरेचा आधार हिरावून घेते. या स्तोत्राची शक्ती तात्काळ व सर्वकाळ कार्यरत अशी मांडली आहे: झोपेत असो वा जागा, उभा असो वा चालता, अग्नी हल्ला उलटवून आक्रमकाचा दुष्ट हेतू त्याच्यावरच परत जाळून टाकतो.
Sukta 109
हा सूक्त पाशांवर अधिराज्य गाजवणाऱ्या व्यक्तिरूप शक्तींना—विशेषतः भयंकर बभ्रु आणि अनिष्टकारक कली—प्रसन्न करून, त्यांच्या धोकादायक कार्याला आवर घालून ते समृद्धीकडे वळवण्यासाठी आहे. कलीचे नामोच्चार करून तिला मान देत, तुपाने विधिपूर्वक “शिस्त” लावून साधक हाताची स्थिरता, कपटी प्रतिस्पर्ध्यांवर विजय, तसेच धन व सामाजिक व्यवस्था (राष्ट्र) यांचे संरक्षण मागतो.
Sukta 110
हे संक्षिप्त युद्धप्रधान स्तोत्र अগ্নी–इंद्र या युग्माच्या अजेय वृत्रहंता सामर्थ्याचे आवाहन करून, यजमान–हविर्दात्यासाठी अडथळे व शत्रुबळे चिरडून टाकण्याची विनंती करते. त्यांच्या आद्य ब्रह्मांडीय विजयाचे (प्रकाश जिंकणे व लोकांची स्थापना) रूपांतर वर्तमान संघर्षातील प्रत्यक्ष, व्यवहार्य विजयात करते. शेवटी बृहस्पतीच्या याजकीय नेतृत्वाखाली इंद्राला विधीत आमंत्रित करून, दैवी उपस्थिती आणि विजयासाठीची गती दृढ केली जाते.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.