Anuvaka 7
मुख्य विषय: शुद्धीकरण, सामाजिक ऐक्य, आणि शत्रुबलांविरुद्ध निर्णायक संरक्षण यांच्या द्वारा आयुष्य/वर्चस् पुनर्स्थापित करून सुरक्षित ठेवणे. उपविषय: आपः (जल), सूर्य, अग्नी, वायु, द्यावा–पृथिवी यांच्याकडून शुद्धी व माधुर्य-प्रसाद प्राप्त करणे; निरृतीच्या बंधन/पाशरूप आपत्तीपासून मुक्त होऊन प्राणशक्तीकडे पुनरागमन; रणभूमी व परिघाचे संरक्षण—शत्रूंना निष्प्रभ करून पळवून लावणे; सामूहिक सम्मनस्य (एकचित्तता) व एकसंकल्प; वर्चस्, यश, आणि प्रभावी वाक् (प्रेरक वाणी) प्राप्त करणे.
Suktas in Anuvaka 7
Sukta 61
हा लघु अथर्ववैदिक सूक्त उपचार–समृद्धीची याचना आणि मंत्र-अधिकाराची ठाम प्रतिष्ठापना यांचा संगम करतो. आपः (जल) आणि सूर्य यांना माधुर्य, शुद्धी, आनंद व तेज प्रदान करण्याची विनंती केली जाते; तर सवितृ देव व्यापक वीर्य/उत्साहाची स्थापना करतो. पुढे सूक्त वाच् (दिव्य वाणी)च्या स्व-घोषणेकडे वळते: वाणी विश्वव्यवस्थेला क्रम देणारी शक्ती आपल्याकडे असल्याचे सांगते आणि जप करणाऱ्याचे उच्चार सामाजिक व यज्ञीयदृष्ट्या प्रभावी करते—‘अस्तित्व’ प्रदान करणारे, तसेच यज्ञाधार नसलेल्या विरोधकाला उभे राहण्याचा अधिकार/प्रतिष्ठा नाकारणारे.
Sukta 62
हा लघु अथर्ववैदिक सूक्त शुद्धीकरण‑आणि‑उपचाराचा संक्षिप्त मंत्र असून, वैश्वानर (अग्नी), वात (वारा/प्राण) आणि द्यावा‑पृथिवी (द्युलोक‑पृथ्वी) या विश्वशुद्धिकारक शक्तींना आवाहन करून देहातील व विधीतील मलिनता दूर करतो. अशुद्धीचे निरसन यासोबतच सूनृता (कृपायुक्त सत्यवाणी), वर्चस् (तेजस्वी जीवनशक्ती), समृद्धी आणि दीर्घायुष्य अशी शुभप्राप्ती मागितली आहे; ती “दीर्घकाळ सूर्य उगवताना पाहणे” अशा शब्दांत व्यक्त होते.
Sukta 63
हे संक्षिप्त अथर्ववैदिक स्तोत्र निरृतीच्या प्राणघातक बंधनाला—मानेचा दोर किंवा लोखंडी बेडी असे कल्पिलेल्या—सैल करून, रुग्णाला आयुः (जीवनकाल), वर्चस् (तेजस्वी कांति), आणि बल (शक्ती) यांकडे पुन्हा परत आणणारे संकट-तंत्र आहे. यात उकल व उद्धाराची भाषा यम व पितृ यांना उद्देशून केलेल्या नियमनिष्ठ आवाहनाशी जोडली आहे; तसेच नूतन समृद्धी व संरक्षणासाठी अग्नी प्रज्वलित करून गृहाग्नीच्या चौकटीत हा विधी दृढपणे ‘सील’ केला आहे.
Sukta 64
हे संक्षिप्त सान्मनस्य सूक्त सामाजिक ऐक्यासाठी केंद्रित केलेले मंत्ररूप आहे: ते समूहाला एकच हेतू, हृदय आणि मन यांत बांधते, जेणेकरून गटबाजी न होता निर्णय व कृती उद्भवतील. ‘पूर्वीच्या’ देवांनी परस्पर संमतीने आपला वाटा वाटून घेतला या आदर्शावर मानवी एकता घडवून, दैवी सामंजस्यालाच समुदाय-एकजुटीचा नमुना ठरवते.
Sukta 65
AV 6.65 हे एक संक्षिप्त युद्ध-अपोत्प्रायिक (अपायनिवारक) अभिचारमंत्र आहे. तो शत्रूचा रोष मंतरबळाने दाबतो, त्याची प्रहारशक्ती निष्प्रभ करतो (त्याला “हात नसल्यासारखा” करतो) आणि माघार घ्यायला भाग पाडतो. त्याची सिद्धी एका पुराणपूर्व उदाहरणावर आधारते—इंद्राने आदिकाळी असुरांना निरस्त्र केले—आणि मग मुक्त झालेली शक्ती विजयाकडे व यजमानाच्या धनसमृद्धीकडे वळवते.
Sukta 66
AV 6.66 हे रणांगणातील संरक्षणासाठीचे संक्षिप्त इंद्र-मंत्र आहे. तो शत्रूबलांना “निशस्त्र” करून इंद्राच्या निर्णायक प्रहारासाठी त्यांना त्याच्या स्वाधीन करतो. तीन झपाट्याच्या ऋचांमध्ये हा स्तोत्र हल्लेखोरांना स्तब्ध करतो, त्यांच्या अवयवांचे बळ क्षीण करतो आणि त्यांच्या डावपेचांची सल्लामसलत फोडून टाकतो—म्हणून सामना होण्यापूर्वीच धोका कोसळतो. शत्रू आधीच भग्न झाला आहे अशी घोषणा करणे हीच याची शक्ती; येऊ घातलेला हल्ला पळापळीच्या गोंधळात रूपांतरित होतो.
Sukta 67
हे संक्षिप्त आथर्वणिक सूक्त रक्षणात्मक तसेच आक्रमक स्वरूपाचा मंत्र आहे; तो सर्व मार्ग व प्रवेशद्वारे सुरक्षित करतो, शत्रुसैन्यांना गोंधळात टाकतो आणि त्यांच्या नेतृत्वाचा भंग करतो. प्रत्येक बाजूच्या वाटांवर पहारा देण्यासाठी इंद्र व पूषण यांना आवाहन केले आहे; भय व दिशाभूल शत्रूकडे वळवली जाते, ज्यामुळे समृद्धी—गोधनाच्या रूपाने—गायकाच्या बाजूला सुरक्षितपणे परत येते.
Sukta 68
हे संक्षिप्त वपन (दाढी/केस काढणे) सूक्त देह-शुश्रूषेतील एका सौंदर्यकर्माला रक्षणात्मक संस्कार म्हणून पवित्र ठरवते; इजा व अशुद्धी टळावी म्हणून दैवी कौशल्याचे आवाहन करते. सवितृदेवाने सोमाचा (आणि वरुणाचा) राजोपम आदर्शाप्रमाणे केलेल्या वपनाशी मानवी वपनाची सांगड घालून, संभाव्य धोकादायक कृतीला वर्चस् (तेज), दीर्घायुष्य, निर्मळ दृष्टी आणि गायी, घोडे व संतती यांतील समृद्धी देणाऱ्या विधीत रूपांतरित करते.
Sukta 69
AV 6.69 हे वर्चस् (तेजस्वी प्रभाव), यशस् (लोकप्रसिद्धी) आणि भर्गस्-युक्त वाच् (प्रकाशमान, पटवून देणारी वाणी) प्राप्त करण्यासाठीचे संक्षिप्त पौष्टिक सूक्त आहे. वाणी, सुवर्ण, पशुधन, उत्सवी पेय, माधुर्य अशा प्रतिष्ठित सामाजिक क्षेत्रांतून ते तेज ओढून घेते व ते याचकात एकवटते; आणि शेवटी अश्विनौंच्या अभिषेकाने अशी सिद्धी होते की त्याचे शब्द लोक अनुसरतात.
Sukta 70
हे लघु पौष्टिक सूक्त एक व्यवहार्य पशुवैद्यकीय मंत्र आहे. ‘अघ्न्या’ (वध न करावी अशी, पवित्र गाय) असलेल्या मातागायीने वासराला स्वीकारावे, त्याच्या मागे जावे आणि त्याला दूध पाजावे—हा याचा हेतू आहे. ‘यथा… तथा…’ (“जसे… तसे…”) अशा पुनरुक्त उपमांद्वारे—अप्रतिरोध्य आसक्ती/हाव, माग काढणे/शोध घेणे, आणि यांत्रिकरीत्या घट्ट बांधल्यासारखी जखडण—हा मंत्र गायीचे मनस् (लक्ष/माया) वासरावर ‘बांधतो’, योग्य मातृत्ववर्तन पुनर्स्थापित करतो आणि गृहसमृद्धी टिकवतो.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.