Sukta 116
Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies in ancillary indices)
Devata: Yama Vaivasvata (as ‘King’ regulating death/decay; invoked for protection of food-life)
Chandas: Mixed/prose-like with anuṣṭubh cadence (opening nominal + extended pādas; meter not strictly regular)
हे लघु पौष्टिक सूक्त अन्न “मधुर-गोड” राहावे, विपुल मिळावे आणि विधिपूर्वक (यज्ञकर्मास योग्य) ठरावे यासाठी अन्न-प्राणाला मृत्यू/क्षयावर नियमन करणाऱ्या राजा वैवस्वत (यम) यांच्या सुव्यवस्थित अधिकाराखाली ठेवून संरक्षण मागते. हे सूक्त शांत प्रायश्चित्तासारखेही कार्य करते: आई, वडील, भाऊ, पुत्र किंवा मनाचा संकल्प—यांपैकी कुठूनही आलेला वारसागत/नातेसंबंधजन्य दोष अन्नावर कुज, हानी किंवा पीकबाधा म्हणून प्रकट होऊ नये म्हणून तो दोष नामनिर्देश करून शमवून निष्प्रभ केला जातो. अन्नाला ‘यज्ञीय’ (यागाने संरक्षित) म्हणून पुनर्स्थापित करणे आणि समृद्धीला अडथळा आणणाऱ्या पितृ/परलोकीय शक्तींना शांत करणे—यात या सूक्ताची शक्ती आहे.
Mantras
Mantra 1
मधुमदन्नम्। यद् या॒मं च॒क्रुर्नि॒खन॑न्तो॒ अग्रे॒ कार्षी॑वणा अन्न॒विदो॒ न वि॒द्यया॑ । वै॒व॒स्व॒ते राज॑नि॒ तज्जु॑हो॒म्यथ॑ य॒ज्ञियं॒ मधु॑मदस्तु॒ नोऽन्न॑म्
आपले अन्न मधूसारखे मधुर होवो. जे याम/क्रम प्राचीन काळी नांगरधारी शेतकऱ्यांनी केला—पुढे (जमिनीत) ते पुरत—ते अन्न जाणणारे होते; विद्या (पुस्तकी ज्ञान) मुळे नव्हे. ते मी वैवस्वत राजाला होम करतो; म्हणून आपले अन्न यज्ञिय होवो, मधूसारखे मधुर होवो.
Mantra 2
वै॒व॒स्व॒तः कृ॑णवद् भाग॒धेयं॒ मधु॑भागो॒ मधु॑ना॒ सं सृ॑जाति । मा॒तुर्यदेन॑ इषि॒तं न॒ आग॒न् यद् वा॑ पि॒ताप॑राद्धो जिही॒डे
वैवस्वत आपले भागधेय (हिस्सा) ठरवो; मधुभागी होऊन, मधूनेच तो सर्व काही सुसंगत करील. आईकडून प्रेरित होऊन आपल्यावर आलेला जो काही दोष असेल, किंवा वडिलांनी अपराध करून आपले अहित केले असेल, ते (तो) दूर करो.
Mantra 3
यदी॒दं मा॒तुर्यदि॑ पि॒तुर्नः॒ परि॒ भ्रातुः॑ पु॒त्राच्चेत॑स॒ एन॒ आग॑न्। याव॑न्तो अ॒स्मान् पि॒तरः॒ सच॑न्ते॒ तेषां॒ सर्वे॑षां शि॒वो अ॑स्तु म॒न्युः
जर हा (दोष/अपराध) आमच्या मातेकडून, किंवा पित्याकडून, किंवा भावाकडून, किंवा पुत्राकडून, किंवा मनाच्या संकल्पातून आमच्यावर आला असेल— जितके पितर आमच्याशी संलग्न आहेत, त्या सर्वांचा क्रोध आमच्यासाठी शिव, कल्याणकारी असो.
Frequently Asked Questions
Because Yama is treated here as the king who regulates death and decay. By offering to him, the hymn asks that “death-like” forces—spoilage, loss, blight, and obstruction—do not enter the household’s food.
It means the food should be sweet, pleasing, and life-giving, not only in taste but in fortune—free from loss and fit to be shared and offered (yajñiya).
The text assumes scarcity and recurring loss can arise from inherited or relational enas (taint/guilt) and ancestral displeasure. By naming these sources and asking for pacification, the hymn removes unseen blocks to prosperity.
Ask anything about Sukta 116 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
