Sukta 15
Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this hymn)
Devata: Oṣadhi (personified Herb), with Ṛta as legitimating principle
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (refrain-driven Atharvanic style)
AV 5.15 हे उपचारक व संरक्षणात्मक मंत्ररूप स्तोत्र आहे. यात औषधी (ओषधी) या औषधी वनस्पतीला जाणीवसंपन्न सहकारी म्हणून सजीव मानून, रोग, शत्रुत्वकारी शक्ती आणि दुर्दैव/अपशकुन यांना दूर हाकलण्याची आज्ञा दिली आहे. ध्रुवपदावर आधारलेली संख्यात्मक वृद्धी (2/20, 4/40, 8/80 इ.) आणि “मधु” (मधासारखी गोडी) यासाठीची पुनःपुन्हा विनंती—यांच्या साहाय्याने रुग्णाला सुखकर, जीवनधारक अवस्थेत पुनर्स्थापित करणे हा या सूक्ताचा हेतू आहे. येथे ऋत (Ṛta) हे वैधतेचे अधिष्ठान ठरते: औषधी “ऋतापासून जन्मलेली” असे घोषित केली जाते, म्हणून ती निश्चितपणे प्रभावी व विश्वासार्ह मानली जाते.
Mantras
Mantra 1
रोगोपशमनम्। एका॑ च मे॒ दश॑ च मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
रोगोपशमनासाठी. हे ओषधी, एक आणि दहा—हे माझे होवोत, अपवक्तार (रोग-निवारक) म्हणून. ऋतजात, ऋतावरी (ऋताने रक्षित)—माझ्यासाठी मधु कर, मधुरता कर.
Mantra 2
द्वे च॑ मे विंश॒तिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
हे ओषधी, दोन आणि वीस—हे माझे होवोत, अपवक्तार (रोग-निवारक) म्हणून. ऋतजात, ऋतावरी—माझ्यासाठी मधु कर, मधुरता कर.
Mantra 3
ति॒स्रश्च॑ मे त्रिं॒शच्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
हे ओषधी! माझ्यासाठी तीन आणि माझ्यासाठी तीस—अपवक्तार (दोष-निवारक, अडथळे दूर करणारे) हो. ऋतजात, हे ऋताची रक्षिका! माझ्यासाठी मधु (मध) निर्माण कर; मला मधुर, मधुसारखे कर.
Mantra 4
चत॑स्रश्च मे चत्वारिं॒शच्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
हे ओषधी! माझ्यासाठी चार आणि माझ्यासाठी चाळीस—अपवक्तार (दोष-निवारक, अडथळे दूर करणारे) हो. ऋतजात, हे ऋताची रक्षिका! माझ्यासाठी मधु (मध) निर्माण कर; मला मधुर, मधुसारखे कर.
Mantra 5
प॒ञ्च च॑ मे पञ्चा॒शच्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
हे ओषधी! माझ्यासाठी पाच आणि माझ्यासाठी पन्नास—अपवक्तार (दोष-निवारक, अडथळे दूर करणारे) हो. ऋतजात, हे ऋताची रक्षिका! माझ्यासाठी मधु (मध) निर्माण कर; मला मधुर, मधुसारखे कर.
Mantra 6
षट् च॑ मे ष॒ष्टिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
हे ओषधी! माझ्यासाठी सहा आणि माझ्यासाठी साठ—अपवक्तार (दोष/अपाय दूर करणारे) हो. ऋतजात, हे ऋतावरी (ऋताची रक्षिका)! माझ्यासाठी मधु निर्माण कर; मला मधुसारखे मधुर कर.
Mantra 7
स॒प्त च॑ मे सप्त॒तिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
हे ओषधी! माझ्यासाठी सात आणि माझ्यासाठी सत्तर—अपवक्तार (दोष/अपाय दूर करणारे) हो. ऋतजात, हे ऋतावरी (ऋताची रक्षिका)! माझ्यासाठी मधु निर्माण कर; मला मधुसारखे मधुर कर.
Mantra 8
अ॒ष्ट च॑ मेऽशी॒तिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
हे ओषधी! माझ्यासाठी आठही, माझ्यासाठी ऐंशीही—(तू) अपवक्तार (दूर करणारी/निवारक) हो. ऋतजात, हे ऋतावरि (ऋताला आच्छादणारी/रक्षण करणारी)! माझ्यासाठी मधुरता कर; सर्व काही मधुमय कर।
Mantra 9
नव॑ च मे नव॒तिश्च॑ मे ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
माझ्यासाठी नऊ आणि माझ्यासाठी नव्वद—हे ओषधी—(तू) अपवक्तार (दोष-निवारक/दूर करणारी) हो. ऋतजात, हे ऋतावरि (ऋताचे आवरण करणारी): माझ्यासाठी मधु (माधुर्य) कर; (सर्व) मधुमय कर.
Mantra 10
दश॑ च मे श॒तं च मे॑ ऽपव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
माझ्यासाठी दहा आणि माझ्यासाठी शंभर—हे ओषधी—(तू) अपवक्तार (दोष-निवारक/दूर करणारी) हो. ऋतजात, हे ऋतावरि: माझ्यासाठी मधु (माधुर्य) कर; (सर्व) मधुमय कर.
Mantra 11
श॒तं च॑ मे स॒हस्रं॑ चापव॒क्तार॑ ओषधे । ऋत॑जात॒ ऋता॑वरि॒ मधु॑ मे मधु॒ला क॑रः
माझ्यासाठी शंभर आणि माझ्यासाठी हजार—हे ओषधी—(तू) अपवक्तार (दोष-निवारक/दूर करणारी) हो. ऋतजात, हे ऋतावरि: माझ्यासाठी मधु (माधुर्य) कर; (सर्व) मधुमय कर.
Frequently Asked Questions
The hymn addresses Oṣadhi, the medicinal herb, as a personified power. Its authority is grounded in Ṛta, meaning the cure is framed as truth-aligned and therefore dependable.
The numbers function as ritual intensifiers: they multiply the herb’s ‘repelling’ capacities (apavaktāraḥ). The repeated pattern builds a sense of layered, overwhelming protection against illness and harm.
Both. Madhu can be literal honey used as an auspicious carrier, and it also signifies the desired result: a ‘sweetened’ condition—pleasantness, nourishment, and restored vitality replacing the bitterness of disease.
Ask anything about Sukta 15 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
