
Rishi: Attributed in AV 20 largely to Ṛgvedic seers for Indra hymns (RV provenance); specific r̥ṣi for this verse follows the RV hymn-source attribution.
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (RV-style; AV 20 is predominantly RV meters)
AV 20.36 हे त्रिष्टुभ् छंदातील इंद्र-स्तुतीसूक्त आहे. ऋग्वेदीय स्रोतापासून अथर्ववेदाच्या २०व्या कांडात जतन झालेले हे सूक्त अथर्वण प्रयोगात युद्धरक्षण व विघ्नभेदन करणाऱ्या अपोत्पादक मंत्ररूपाने वापरले जाते. यात इंद्राला—अर्पणांचा एकमेव योग्य स्वीकारकर्ता आणि दृढ दुर्ग/किल्लेही अजेयपणे फोडणारा—असे गौरविले आहे; तसेच शत्रू ज्यांना वळवू शकत नाहीत अशा खास सहाय्यांसह तो त्वरेने यावा, अशी विनंती केली आहे. सूक्ताची शक्ती इंद्राचीच म्हणून मांडली आहे: विचाराइतकी वेगवान रणनिती, जन्मजात बळ आणि धाडसी पराक्रम—जे खोलवर रुजलेला विरोध फोडून यजमानासाठी विजय व सुरक्षितता सुनिश्चित करतात.
Mantra 1
य एक॒ इद्धव्य॑श्चर्षणी॒नामिन्द्रं॒ तं गी॒र्भिर॒भ्यर्च आ॒भिः । यः पत्य॑ते वृष॒भो वृष्ण्या॑वान्त्स॒त्यः सत्वा॑ पुरुमा॒यः सह॑स्वान्
मानवांच्या जमातींत हवि अर्पणास योग्य असा एकमेव—तो इंद्र; या आमच्या स्तोत्रांनी त्याची स्तुती करून त्याला आवाहन कर. जो राज्य करतो तो वृषभ; पुरुषार्थ-बलाने युक्त; सत्य, बलवान, अनेक अद्भुत शक्तींचा धनी, प्रचंड पराक्रमी.
Mantra 2
तमु॑ नः॒ पूर्वे॑ पि॒तरो॒ नव॑ग्वाः स॒प्त विप्रा॑सो अ॒भि वा॒जय॑न्तः । न॒क्ष॒द्दा॒भं ततु॑रिं पर्वते॒ष्ठामद्रो॑घवाचं म॒तिभिः॒ शवि॑ष्ठम्
त्यालाच आमच्या प्राचीन पितरांनी—नवग्वा आणि सात विप्र ऋषींनी—विजय-लाभासाठी झटत आमच्या हितासाठी मिळविले; जो फसवता येत नाही, जो जिंकणारा, पर्वतावर आसनस्थ, ज्याची वाणी अद्रोही—असा तो सर्वाधिक शक्तिमान, त्यांनी आपल्या मती व स्तोत्रांनी (प्राप्त केला/जिंकला).
Mantra 3
तमी॑महे॒ इन्द्र॑मस्य रा॒यः पु॑रु॒वीर॑स्य नृ॒वतः॑ पुरु॒क्षोः । यो अस्कृ॑धोयुर॒जरः॒ स्वऽर्वा॒न् तमा भ॑र हरिवो माद॒यध्यै॑
वीरांनी समृद्ध, नरांनी समृद्ध, अनेक गृहांचा स्वामी अशा त्या इंद्राची—त्याच्या धनासाठी—आम्ही याचना करतो; जो दानात कंजूष नाही, जो अजर आहे, स्वर्वान (स्वर्गदीप्त) आहे. हे हरिवो (हरि-अश्वधारी), त्याला येथे आण; तो हर्षित होऊन उन्मेष पावो आणि आम्हांस बळ देवो.
Mantra 4
तन्नो॒ वि वो॑चो॒ यदि॑ ते पु॒रा चि॑ज्जरि॒तार॑ आन॒शुः सु॒म्नमि॑न्द्र । कस्ते॑ भा॒गः किं वयो॑ दुध्र खिद्वः पुरु॑हूत पुरूवसोऽसुर॒घ्नः
हे इंद्रा, जर प्राचीन काळीही स्तुतिकारांनी तुझे ‘सुम्न’ (अनुग्रह) मिळविले असेल, तर तोच वर आम्हांस स्पष्ट सांग. तुझा भाग कोणता? तू कोणते प्राणबळ/वीर्य देतोस? हे दृढ, क्लेश-निवारक, पुरुहूत (बहु-आहूत), पुरूवसु (प्रचुर धनवान), असुरघ्न—आम्हांस कळव.
Mantra 5
तं पृ॒च्छन्ती॒ वज्र॑हस्तं रथे॒ष्ठामिन्द्रं॒ वेपी॒ वक्व॑री॒ यस्य॒ नू गीः । तु॒वि॒ग्रा॒भं तु॑विकू॒र्मिं र॑भो॒दां गा॒तुमि॑षे॒ नक्ष॑ते॒ तुम्र॒मच्छ॑
वज्रहस्त, रथस्थ इंद्राला—ज्याची ही गी/वाणी आत्ताच गात आहे—कंपित, वाक्पटु स्तुती जणू विचारत विचारत जाते. महाग्राही, महातरंगित/महावेगी, आधारदाता—त्या उग्र देवापर्यंत पोहोचून ती पोषणासाठी व पुढील प्रेरणेसाठी मार्ग प्राप्त करते.
Mantra 6
अ॒या ह॒ त्यं मा॒यया॑ वावृधा॒नं म॑नो॒जुवा॑ स्वतवः॒ पर्व॑तेन । अच्यु॑ता चिद् वीलि॒ता स्वो॑जो रु॒जो वि दृ॒ह्ला धृ॑ष॒ता वि॑रप्शिन्
या (उपाय/मंत्र) द्वारे तो—मायेने वाढणारा, मनोवेगाने धावणारा, स्वबळवान, जणू पर्वतासारखा—अचल असूनही जे घट्ट जखडलेले आहे तेही; आपल्या सहज ओजाने, भेदक, धैर्याने कठीण दुर्ग/बंधनांना फोडून वेगळे करतो—दूरवर कार्य करणारा.
Mantra 7
तं वो॑ धि॒या नव्य॑स्या॒ शवि॑ष्ठं प्र॒त्नं प्र॑त्न॒वत् प॑रितंस॒यध्यै॑ । स नो॑ वक्षदनिमा॒नः सु॒वह्मेन्द्रो॒ विश्वा॒न्यति॑ दु॒र्गहा॑णि
त्याला—नव्या प्रेरित धियेने—अतिशय शक्तिमान, प्राचीन, आणि पूर्वजांप्रमाणे स्तुत्य—चहूबाजूंनी स्तुती करा. अविनाशी, सु-वाहक इंद्र आम्हाला सर्व दुर्गम संकटांपलीकडे नेवो.
Mantra 8
आ जना॑य॒ द्रुह्व॑णे॒ पार्थि॑वानि दि॒व्यानि॑ दीपयो॒ऽन्तरि॑क्षा । तपा॑ वृषन् वि॒श्वतः॑ शो॒चिषा॒ तान् ब्र॑ह्म॒द्विषे॑ शोचय॒ क्षाम॒पश्च॑
हे वृषन्! जनांसाठी तू अंतरिक्षात पार्थिव व दिव्य शक्तींना प्रज्वलित करतोस. पण आपल्या ज्वाळेने सर्व बाजूंनी तापून—ब्रह्म-द्वेषींना दग्ध कर; त्यांना पृथ्वी व जलांसह झळसून टाक.
Mantra 9
भुवो॒ जन॑स्य दि॒व्यस्य॒ राजा॒ पार्थि॑वस्य॒ जग॑तस्त्वेषसंदृक्। धि॒ष्व वज्रं॒ दक्षि॑ण इन्द्र॒ हस्ते॒ विश्वा॑ अजुर्य दयसे॒ वि मा॒याः
हे इंद्रा! तू दिव्य जनांचा, पार्थिवाचा, आणि सर्व चल जगताचा राजा आहेस—दर्शनास प्रचंड. आपल्या उजव्या हातात वज्र धारण कर. हे अजर! तू आपल्या अद्भुत मायांना नानाविध रीतीने वाटतोस/प्रकट करतोस.
Mantra 10
आ सं॒यत॑मिन्द्र णः स्व॒स्तिं श॑त्रु॒तूर्या॑य बृह॒तीममृ॑ध्राम्। यया॒ दासा॒न्यार्या॑णि वृ॒त्रा करो॑ वज्रिन्त्सु॒तुका॒ नाहु॑षाणि
हे इंद्रा! आमच्याकडे कल्याण—महान, अजेय—शत्रूंवर विजय मिळविण्यासाठी घेऊन ये. हे वज्रधाऱ्या! ज्याच्या बळावर तू दासांना व अडथळा घालणाऱ्या वृत्र-गणांना आर्यांच्या अधीन केलेस, आणि नाहुषाच्या पुत्रांना उत्तम सहाय्य दिलेस.
Mantra 11
स नो॑ नि॒युद्भिः॑ पुरुहूत वेधो वि॒श्ववा॑राभि॒रा ग॑हि प्रयज्यो । न या अदे॑वो॒ वर॑ते॒ न दे॒व आभि॑र्याहि॒ तूय॒मा म॑द्र्य॒द्रिक्
हे पुरुहूत, हे वेधस्, तुझ्या नियुत्-युक्त रथदळांसह, सर्व प्रकारच्या वरदानांसह इथे ये—हे यज्ञार्हा। ज्या सहाय्यांना ना अदेव शत्रू निवडू शकतो, ना कोणताही देव (प्रतिस्पर्धी होऊन) हस्तगत करू शकतो—त्यांच्यासह ये; त्वरेने इथे ये, हे आनंददृष्टी.
It is used to invoke Indra for protection and victory—especially to break through stubborn obstacles or hostile opposition and to secure strong divine support for the patron.
It establishes exclusivity and authority: the sacrificer’s praise and offering are directed to the most effective divine ally, ensuring focused power rather than dispersed devotion.
No materials are required by the hymn itself; it works as a recitation. If one follows a yajña-style setting, a simple oblation (like ghee) may accompany the praise, but it is optional here.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.