Sukta 16

Mantra 1

उ॒द॒प्रुतो॒ न वयो॒ रक्ष॑माणा॒ वाव॑दतो अ॒भ्रिय॑स्येव॒ घोषाः॑ । गि॒रि॒भ्रजो॒ नोर्मयो॒ मद॑न्तो॒ बृह॒स्पति॑म॒भ्य॑१र्का अ॑नावन्

उंच उडालेल्या पक्ष्यांसारखे, आमचे रक्षण करीत, आमचे नाद घुमतात—जणू मेघांचा गर्जन. पर्वतावरील विजेसारख्या, आनंदाने उचंबळलेल्या आमच्या स्तोत्र-लहरी, प्रकाशमय गीतांसह बृहस्पतीकडे धाव घेतात.

Mantra 2

सं गोभि॑रङ्गिर॒सो नक्ष॑माणो॒ भग॑ इ॒वेद॑र्य॒मणं॑ निनाय । जने॑ मि॒त्रो न दम्प॑ती अनक्ति॒ बृह॑स्पते वा॒जया॒शूंरि॑वा॒जौ

गायींसह, अंगिरसजन लक्ष्य साधून—भगासारखे—अर्यमनाला येथे घेऊन आले. जनसमुदायात मित्र, गृहस्थ-युगलाप्रमाणे, अभिषेक-तेलाने अभ्यंग करतो. हे बृहस्पते! स्पर्धेत बक्षीस जिंकणाऱ्या वेगवान घोड्यांसारखे, विजयासाठी आम्हाला वेग दे.

Mantra 3

सा॒ध्व॒र्या अ॑ति॒थिनी॑रिषि॒रा स्पा॒र्हाः सु॒वर्णा॑ अनव॒द्यरू॑पाः । बृह॒स्पतिः॒ पर्व॑तेभ्यो वि॒तूर्या॒ निर्गा ऊ॑पे॒ यव॑मिव स्थि॒विभ्यः॑

यज्ञात सम्यक् आहुती मिळालेल्या, अतिथीसारख्या, वेगवान व अत्यंत वांछनीय—सुवर्णवर्ण, निर्दोष रूपाच्या (अशा शक्ती/वाणी) आहेत. बृहस्पतीने पर्वत फोडून, चाळणीतून जसा यव बाहेर येतो तसा, गायींना बाहेर काढून जवळ आणले.

Mantra 4

आ॒प्रु॒षा॒यन् मधु॑न ऋ॒तस्य॒ योनि॑मवक्षि॒पन्न॒र्क उ॒ल्कामि॑व॒ द्योः । बृह॒स्पति॑रु॒द्धर॒न्नश्म॑नो॒ गा भूम्या॑ उ॒द्नेव॒ वि त्वचं॑ बिभेद

मधुरतेने सिंचन करत त्याने ऋत (ऋतस्य) ची योनि तिच्या स्थानी स्थापन केली; स्तुती-गान जणू द्युलोकातून आलेली अग्निशलाका, खाली फेकली गेली. बृहस्पतीने दगडातून गायी उध्दरित करत, पाण्यासारखे पृथ्वीची त्वचा फोडून टाकली.

Mantra 5

अप॒ ज्योति॑षा॒ तमो॑ अ॒न्तरि॑क्षादु॒द्नः शीपा॑लमिव॒ वात॑ आजत्। बृह॒स्पति॑रनु॒मृश्या॑ व॒लस्या॒भ्रमि॑व॒ वात॒ आ च॑क्र॒ आ गाः

त्याने ज्योतीने अंतरिक्षातील तम दूर केले—जसे वारा पाण्यातून जल-चर्म (शीपाल) बाहेर उडवून नेतो. वलाचा शोध घेऊन, वारा जसा मेघ हाकलतो तसा, बृहस्पतीने गायींना इथे आणले.

Mantra 6

य॒दा व॒लस्य॒ पीय॑तो॒ जसुं॒ भेद् बृह॒स्पति॑रग्नि॒तपो॑भिर॒र्कैः । द॒द्भिर्न जि॒ह्वा परि॑विष्ट॒माद॑दा॒विर्नि॒धींर॑कृणोदु॒स्रिया॑णाम्

जेव्हा बृहस्पतीने अग्नि-तप आणि ऋचांच्या स्तोत्रांनी, पित असलेल्या फुगलेल्या वलाचा जबडा फोडला, तेव्हा—दातांनी वेढलेली जीभ जशी गुंडाळलेली वस्तू ओढून घेते—तसा त्याने ते बाहेर काढले आणि उष्रिया (लालसर) गायींचे निधान-धन उघड केले.

Mantra 7

बृह॒स्पति॒रम॑त॒ हि त्यदा॑सां॒ नाम॑ स्व॒रीणां॒ सद॑ने॒ गुहा॒ यत्। आ॒ण्डेव॑ भि॒त्वा श॑कु॒नस्य॒ गर्भ॒मुदु॒स्रियाः॒ पर्व॑तस्य॒ त्मना॑जत्

कारण बृहस्पतीने त्या स्वरी (दीप्तिमान) जनांचे नाव शोधून काढले—जे त्यांच्या सदनात गुहेत लपलेले होते. अंड्यांसारखे पक्ष्याचा गर्भ फोडून, त्याने आपल्या बळाने पर्वतातून उष्रिया (लालसर) गायींना बाहेर हाकलले.

Mantra 8

अश्नापि॑नद्धं॒ मधु॒ पर्य॑पश्य॒न्मत्स्यं॒ न दी॒न उ॒दनि॑ क्षि॒यन्त॑म्। निष्टज्ज॑भार चम॒सं न वृ॒क्षाद् बृह॒स्पति॑र्विर॒वेणा॑ वि॒कृत्य॑

त्याने मधु पाहिले—दगडासारखे घट्ट बांधलेले—जसे पाण्यात राहणारी दीन मासळी कोणीतरी पाहावी. त्याच्या स्थिर ठिकाणाहून त्याने ते उचलून नेले, जसे वृक्षावरून कोणी चमस (पात्र) उतरवावा; बृहस्पतीने घुमणाऱ्या हाकेसह ते फोडून वेगळे केले.

Mantra 9

सोषाम॑विन्द॒त् स स्वः॑१ सो अ॒ग्निं सो अ॒र्केण॒ वि ब॑बाधे॒ तमां॑सि । बृह॒स्पति॒र्गोव॑पुषो व॒लस्य॒ निर्म॒ज्जानं॒ न पर्व॑णो जभार

त्याने उषा प्राप्त केल्या; त्याने स्वः—सूर्य प्राप्त केला; त्याने अग्नी प्राप्त केला; आपल्या स्तोत्राने (अर्केण) त्याने अंधकारांचे विभाजन करून ते दूर केले. वलाचे गो-रूप धन—जणू काही बुडून पडलेले—बृहस्पतीने पर्व (सांधा) येथे अवयव वेगळा करावा तसे उचलून नेले.

Mantra 10

हि॒मेव॑ प॒र्णा मु॑षि॒ता वना॑नि॒ बृह॒स्पति॑नाकृपयद् व॒लो गाः । अ॒ना॒नु॒कृ॒त्यम॑पु॒नश्च॑कार॒ यात् सूर्या॒मासा॑ मि॒थ उ॒च्चरा॑तः

जणू हिमाने वनांची पाने हिसकावून घेतली असावीत, तसे वलाने गायींवर अन्याय केला; पण बृहस्पतीमुळे त्यांना दिलासा मिळाला. त्याने पुन्हा एक अनुपम कर्म केले—जेव्हा सूर्य आणि चंद्र परस्परांपाठोपाठ, पालटून पालटून, वर उगवतात.

Mantra 11

अ॒भि श्या॒वं न कृश॑नेभि॒रश्वं॒ नक्ष॑त्रेभिः पि॒तरो॒ द्याम॑पिंशन्। रात्र्यां॒ तमो॒ अद॑धु॒र्ज्योति॒रह॒न् बृह॒स्पति॑र्भि॒नदद्रिं॑ वि॒दद् गाः

जसे झळाळत्या अलंकारांनी काळ्या घोड्याला सजवतात, तसे नक्षत्रांनी पितरांनी आकाश रंगवले. रात्री त्यांनी तम ठेवले आणि दिवसा ज्योती; बृहस्पतीने अद्रि (शिला/खडक) भेदून गायी शोधून काढल्या.

Mantra 12

इ॒दम॑कर्म॒ नमो॑ अभ्रि॒याय॒ यः पू॒र्वीरन्वा॒नोन॑वीति । बृह॒स्पतिः॒ स हि गोभिः॒ सो अश्वैः॒ स वी॒रेभिः॒ स नृभि॑र्नो॒ वयो॑ धात्

हे कर्म मी केले—अभ्रिय (मेघमय) याला नमस्कार; जो प्राचीन मार्गांना पुढे प्रवर्तित करतो. आणि बृहस्पती—जो गायींसह, घोड्यांसह, वीरांसह, नरांसह आहे—तो आम्हांस आयुष्य-बल व पोषणदायी जीवनशक्ती प्रदान करो.