Sukta 16
Rishi: Atharvanic tradition (seer not securely individualized for this single verse in common indices)
Devata: Lead as apotropaic power (material devatā) under the authority of Varuṇa, Agni, and Indra; functional devatā: yātucātana (expulsion of yātu).
Chandas: Anuṣṭubh (4 pādas of ~8 syllables; Atharvanic anuṣṭubh with minor irregularities possible)
AV 1.16 हे एक संक्षिप्त अपोत्प्रायिक (अपशकुन-निवारक) सूक्त आहे. यात शिसे (sīsa) याला मंत्रशक्तीने भारित माध्यम करून यातु—शत्रूची जादूटोणा-साधना व दैवी/राक्षसी बाधा—हाकलून देण्यासाठी शस्त्रासारखे वापरले आहे. या उपायाची सत्ता वरुण, अग्नी आणि इंद्र यांच्या अधीन असल्याचे सूक्त मांडते; आणि सिद्ध केलेले ‘इदम्’—तयार केलेला ताईत/औषध—विष्कंध, भक्षक (अत्रिण्) आणि पिशाच-वंश यांवर मात करते असे प्रतिपादन करते. शेवटी संरक्षणात्मक धमकी देत, गायी, घोडे किंवा मनुष्य यांना इजा करणाऱ्या कोणत्याही सत्तेला शिस्याने विधिपूर्वक ‘भेदून/टोचून’ टाकावे, म्हणजे तो वीरांचा घातक ठरणार नाही, असे सूक्त समाप्त होते.
Mantras
Mantra 1
शत्रुबाधनम्। येऽमावा॒स्यां॒३ रात्रि॑मु॒दस्थु॑र्व्रा॒जम॒त्त्रिणः॑ । अ॒ग्निस्तु॒रीयो॑ यातु॒हा सो अ॒स्मभ्य॒मधि॑ ब्रवत्
शत्रु-बाधन (शत्रु-दमन). अमावास्येच्या रात्री जे उठून उभे राहिले—भक्षक—व्राज/गोठ्यावर चाल करून: अग्नी, ‘चतुर्थ’, यातुहा (यातु-नाशक), त्याने आमच्यावर आपला आदेश/वचन उच्चारला आहे.
Mantra 2
सीसा॒याध्या॑ह॒ वरु॑णः॒ सीसा॑या॒ग्निरुपा॑वति । सीसं॑ म॒ इन्द्रः॒ प्राय॑च्छ॒त् तद॒ङ्ग या॑तु॒चात॑नम्
सीसा (सीसक) याच्या द्वारे वरुणाने हे सांगितले; सीसामुळे अग्नी मदतीसाठी जवळ येतो. इंद्राने मला सीसा दिला; तेच खरे ‘यातु-चातन’—यातु/जादूटोणा हाकलणारे आहे.
Mantra 3
इ॒दं विष्क॑न्धं सहत इ॒दं बा॑धते अ॒त्त्रिणः॑ । अ॒नेन॒ विश्वा॑ ससहे॒ या जा॒तानि॑ पिशा॒च्याः
हे विष्कन्धाला पराभूत करते; हे भक्षकांना (अत्त्रिण) दूर हाकलते. याच्या बळावर मी त्या सर्वांना वश केले आहे—पिशाच्य (पिशाच-जात) म्हणून जन्मलेल्या ज्या-ज्या संतती आहेत त्या सर्वांना.
Mantra 4
यदि॑ नो॒ गां हंसि॒ यद्यश्वं॒ यदि॒ पूरु॑षम्। तं त्वा॒ सीसे॑न विध्यामो॒ यथा॒ नोऽसो॒ अवी॑रहा
जर तू आमची गाय मारशील, जर आमचा घोडा, जर आमचा पुरुष—तर आम्ही तुला शिसेने भेदू, जेणेकरून तू, अरे तू, आमच्या वीरांचा संहारक राहू नकोस.
Frequently Asked Questions
It is used to repel yātu—hostile sorcery and spirit-attack—and to protect cattle, horses, and people from afflictions like Viṣkandha and Piśāca-type ‘devourers.’
Lead is treated as a sealing, protective material that can be mantra-empowered into an amulet and, ritually, into a ‘piercing’ counter-force that blocks and drives away harmful agencies.
The verses foreground lead rather than naming a specific plant; the practical tradition typically uses a mantra-charged object (‘idam’) as the medium, with lead as the primary substance.
Ask anything about Sukta 16 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.