Adhyaya 189: Section on the Origin and Procedure of Piṇḍa-Rites (Funerary Offerings) and Donor–Recipient Purification

Verse 1

अथ पिण्डकल्पोत्पत्तिप्रकरणम्॥ धरन्युवाच॥ श्रुतं श्राद्धं यथावृत्तं शौचाशौचांश्च सर्वशः॥ चतुर्णामपि वर्णानां प्रेतभोज्यं यथाविधि॥

ഇപ്പോൾ പിണ്ഡകല്പോത്പത്തി പ്രകരണം. ധരണി പറഞ്ഞു—യഥാവൃത്തമായ ശ്രാദ്ധവും ശൗചാശൗച വിഷയങ്ങളും ഞാൻ എല്ലാതരത്തിലും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; കൂടാതെ നാലു വർണങ്ങൾക്കും വിധിപ്രകാരം പ്രേതഭോജ്യമായ അന്നവും (കേട്ടിട്ടുണ്ട്)॥

Verse 2

उत्पन्नं संशयं मेऽद्य भगवन् वक्तुमर्हसि॥ चातुर्वर्ण्येषु सर्वेषु दद्याद्दानं द्विजोत्तमे॥

ഇന്ന് എനിക്ക് സംശയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ വിശദീകരിക്കണം. നാലു വർണങ്ങളിലുമെല്ലാം, ദ്വിജോത്തമാ, ദാനം ആര്ക്ക് നൽകണം?॥

Verse 3

प्रतिगृह्णन्ति ये तत्र प्रेतभागं विशेषतः ॥ अनिष्टं गर्हितं तत्र प्रेतेन सह भोजनम्

അവിടെ പ്രത്യേകമായി പ്രേതഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നവർ, പ്രേതത്തോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിച്ചതുപോലെ അത് അനിഷ്ടവും നിന്ദ്യവും എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു॥

Verse 4

भुक्त्वा तेषां द्विजो देव मुच्यते केन कर्मणा ॥ कथं ते तारयिष्यन्ति दातारं पुरुषोत्तम

അത് ഭുജിച്ച ശേഷം, ഹേ ദേവാ, ബ്രാഹ്മണൻ ഏത് കർമ്മംകൊണ്ട് ദോഷത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും? കൂടാതെ, ഹേ പുരുഷോത്തമാ, അവർ ദാതാവിനെ എങ്ങനെ തരിക്കും?

Verse 5

प्रणयात् स्त्रीस्वभावेन पृच्छामि त्वां जनार्दन ॥ एवमुक्तोऽपि भूम्या असौ शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनः

സ്നേഹവശത്താലും സ്ത്രീസ്വഭാവപ്രകാരം, ഹേ ജനാർദനാ, ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നു. ഭൂമി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, ശംഖവും ദുന്ദുഭിയും പോലെയുള്ള നാദത്തോടെ അവൻ (ഉത്തരിക്കാൻ) ഒരുങ്ങി.

Verse 6

वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि

വരാഹരൂപനായ ഭഗവാൻ വസുന്ധരയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു. ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ഭൂമീ, മനോഹര നിതംബയേ, നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്.

Verse 7

कथयिष्यामि ते देवि तारयन्ति यथा द्विजाः ॥ भुक्त्वा तु प्रेतभोज्यानि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः

ഹേ ദേവീ, ദ്വിജർ എങ്ങനെ തരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. എന്നാൽ ജ്ഞാനത്തിൽ ദുർബലനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ പ്രേതങ്ങൾക്ക് നിശ്ചിതമായ ഭോജ്യം ഭുജിച്ചാൽ,

Verse 8

विशोधनार्थं देहस्य उपवासं तु कारयेत् ॥ अहोरात्रोषितो भूत्वा विप्रो ज्ञानेन संयुतः

ദേഹശുദ്ധിക്കായി അവൻ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം. ഒരു അഹോരാത്രം (പകലും രാത്രിയും) നിരാഹാരമായി കഴിഞ്ഞ്, ജ്ഞാനസമ്പന്നനായ ആ വിപ്രൻ (അടുത്ത കർമ്മം ചെയ്യണം).

Verse 9

पूर्वसन्ध्यां विनिर्वर्त्य कृत्वा चैवाग्नितर्पणम् ॥ तिलोहोमं प्रकुर्वीत शान्तिमङ्गलपाठकः

പ്രാതഃസന്ധ്യാ വിധിപൂർവ്വം നിർവർത്തിച്ച് അഗ്നിയിൽ തർപ്പണാഹുതികൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം, ശാന്തി–മംഗള മന്ത്രങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്തുകൊണ്ട് തിലഹോമം നടത്തണം।

Verse 10

औदुम्बरे च पात्रे च कृत्वा शान्त्युदकानि च ॥ प्रोक्षयेच्च गृहं सर्वं यत्रातिष्ठत्स्वयं द्विजः

ഉദുംബര (അത്തി) മരപ്പാത്രത്തിൽ ശാന്ത്യുദകം തയ്യാറാക്കി, ആ ദ്വിജൻ സ്വയം താമസിച്ചിരുന്ന ഗൃഹമൊട്ടാകെ പ്രോക്ഷണം (തളിക്കൽ) ചെയ്യണം।

Verse 11

देवाश्चाग्निमुखाः सर्वे तर्पयित्वा विभागशः ॥ भूतानां च बलिं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनम्

അഗ്നിമുഖരായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും യഥോചിത ഭാഗങ്ങളായി തർപ്പിച്ച്, ഭൂതങ്ങൾക്ക് ബലി അർപ്പിക്കുകയും ബ്രാഹ്മണർക്കു ഭോജനദാനം ചെയ്യുകയും വേണം।

Verse 12

एका गास्तु प्रदातव्या पापक्शयकरी तदा ॥ एवं तु कुरुते यश्च स याति परमां गतिम्

അപ്പോൾ പാപക്ഷയം വരുത്തുന്ന ഒരു പശുവിനെ ദാനമായി നൽകണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 13

प्रेतान्ने चोदरस्थे तु कालधर्ममुपागतः ॥ आकल्पं नरके घोरं वसमानः सुदुःखितः ॥

പ്രേതാന്നം (പരേതർക്കായി അർപ്പിച്ച ആഹാരം) ഉദരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ, ആ വ്യക്തി കാലധർമ്മപ്രകാരം മരണധർമ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; പിന്നെ ഒരു കല്പകാലം വരെ ഭീകര നരകത്തിൽ വസിച്ച് അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി ഇരിക്കുന്നു।

Verse 14

प्राप्नोति राक्षसत्वं वै ततो मुच्येत किल्बिषात् ॥ प्रायश्चित्तं तु कर्त्तव्यं दातृभोक्तृसुखावहम् ॥

അവൻ നിശ്ചയമായും രാക്ഷസത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; തുടർന്ന് പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാം. എന്നാൽ ദാതാവിനും ഭോക്താവിനും ക്ഷേമം നൽകുന്ന പ്രായശ്ചിത്തകർമ്മം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.

Verse 15

गोहस्त्यश्वधनादीनि सागरान्तानि माधवि ॥ प्रतिगृह्णन्ति ये विप्रा मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥

ഹേ മാധവീ! ഗോ, ഹസ്തി, അശ്വം, ധനം മുതലായവ—സമുദ്രാന്ത ഭൂമിദാനം വരെ—സ്വീകരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർ മന്ത്രങ്ങളോടും ശാസ്ത്രവിധിപൂർവകവുമാണ് പ്രതിഗ്രഹിക്കുന്നത്.

Verse 16

प्रायश्चित्तं चरेद्यस्तु स तारयति निश्चितम् । द्विजो ज्ञानॆन सम्पन्नो वेदाभ्यासरतः सदा ॥

പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ നിശ്ചയമായും (മറ്റുള്ളവരെ) തരിക്കുന്നു. ജ്ഞാനസമ്പന്നനായി സദാ വേദാഭ്യാസത്തിൽ നിരതനായ ദ്വിജനാണ് അത്തരം കർത്താവെന്ന് സൂചിതം.

Verse 17

स तारयति चात्मानं दातारं नैव संशयः ॥ ब्राह्मणो नावमन्तव्यस्त्रिभिर्वर्णैर्धराधरे ॥

അവൻ സ്വയംതന്നെയും ദാതാവിനെയും തരിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹേ ധരാധരാ! മൂന്നു വർണക്കാരും ബ്രാഹ്മണനെ അവമാനിക്കരുത്.

Verse 18

दैवे च जन्मनक्षत्रे श्राद्धकाले च पर्वसु ॥ प्रेतकार्येषु सर्वेषु परीक्ष्य निपुणं द्विजम् ॥

ദൈവകർമ്മങ്ങളിൽ, ജന്മനക്ഷത്രാനുഷ്ഠാനത്തിൽ, ശ്രാദ്ധകാലത്തും പർവ്വദിനങ്ങളിലും—അതുപോലെ പ്രേതസംബന്ധമായ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും—ആദ്യം പരിശോധിച്ച് നിപുണനായ ദ്വിജനെ തിരഞ്ഞെടുക്കണം.

Verse 19

क्षमायुक्तं च शास्त्रज्ञमहिंसायां रतं तथा ॥ एभिर्गुणैस्तु संयुक्तं ब्राह्मणं प्राप्य सत्वरः ॥

ക്ഷമയുള്ളവനും ശാസ്ത്രജ്ഞനും അഹിംസയിൽ രതനുമായ—ഈ ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനായ ബ്രാഹ്മണനെ വേഗത്തിൽ പ്രാപിച്ച് (യഥോചിതകർമ്മം ചെയ്യണം)।

Verse 20

दद्याद्दानानि विप्राय स वै तारयितुं क्षमः ॥ कुण्डगोलेषु यद्दत्तं निष्फलं तत्तु जायते ॥

വിപ്രനു ദാനങ്ങൾ നൽകണം; അവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മോചിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളത്. എന്നാൽ കുണ്ഡയോ ഗോളയോക്ക് നൽകിയതു ഫലഹീനമാകുന്നു.

Verse 21

कुण्डगोलं प्रतिग्राही दातारं चाप्यधो नयेत् ॥ पित्र्ये कर्मणि चैकेन तु कुण्डं वा गोलकं तथा ॥

കുണ്ഡയോ ഗോളയോ ആയ പ്രതിഗ്രാഹി ദാതാവിനെയും അധോഗതിയിലേക്കു നയിക്കുന്നു. പിതൃകർമ്മത്തിൽ അത്തരത്തിലുള്ള ഒരാൾ കുണ്ഡനോ ഗോളകനോ (ഉണ്ടായാലും/നിയോഗിച്ചാലും) അതുപോലെ (കർമ്മഫലം നശിക്കുന്നു).

Verse 22

दृष्ट्वा तं पितरो यान्ति निराशा निरयं द्रुतम् ॥ दैवे कर्मणि चैवं तु तेषां दत्तं सुनिष्फलम् ॥

അവനെ കണ്ടാൽ പിതൃകൾ നിരാശരായി വേഗത്തിൽ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ദൈവകർമ്മത്തിലും അതുപോലെ, അവരുടെ നാമത്തിൽ നൽകിയതു പൂർണ്ണമായി ഫലഹീനമാകുന്നു.

Verse 23

तस्माद्दानं न दातव्यमपात्राय यशस्विनि ॥ अत्रार्थे यत्पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ യശസ്വിനി, അപാത്രനു ദാനം നൽകരുത്. ഈ വിഷയത്തിൽ, ഹേ വസുന്ധരേ, പുരാതനകാലത്ത് സംഭവിച്ചതിനെ കേൾക്കുക.

Verse 24

अवन्तीविषये कश्चिद्राजा ह्यत्यन्तधार्मिकः ॥ नाम्ना मेधातिथिश्चैव मनुवंशविवर्धनः ॥

അവന്തീ ദേശത്തിൽ ഒരുരാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹം അത്യന്തം ധർമ്മപരായണൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് മേധാതിഥി; മനുവംശത്തെ വർധിപ്പിച്ചവൻ।

Verse 25

राज्ञः पुरोहितश्चासीच्छन्द्रशर्मा द्विजोत्तमः ॥ आत्रेयगोत्रे चोत्पन्नो वेदवादरतः सदा ॥

രാജാവിന്റെ പുരോഹിതൻ ചന്ദ്രശർമാ എന്ന ദ്വിജോത്തമൻ ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം ആത്രേയ ഗോത്രത്തിൽ ജനിച്ചവനും സദാ വേദവാദത്തിൽ രതനുമായിരുന്നുവു।

Verse 26

स राजा ब्राह्मणेभ्यश्च गा ददाति दिने दिने ॥ शतं दत्त्वा विधानॆन पृष्ठाद्भुङ्क्ते नराधिपः ॥

ആ രാജാവ് ദിനംപ്രതി ബ്രാഹ്മണർക്കു പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തു. വിധിപൂർവം നൂറു പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്ത ശേഷം മാത്രമേ നരാധിപൻ ഭോജനം കഴിക്കുമായിരുന്നുള്ളു।

Verse 27

गते बहुतिथे काले राज्ञो मेधातिथेः पितुः ॥ श्राद्धस्य दिवसः प्राप्तो वैशाखे वरवर्णिनि ॥ विप्रानाह्वापयामास पितुर्वै श्राद्धकारणात् ॥

ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ഹേ മനോഹരവർണ്ണിനി, വൈശാഖ മാസത്തിൽ രാജാവ് മേധാതിഥിയുടെ പിതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധദിനം എത്തി. പിതൃശ്രാദ്ധത്തിനായി അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണരെ ക്ഷണിപ്പിച്ചു।

Verse 28

श्राद्धं कृत्वा तु विधिवत्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ श्राद्धसंकल्पितं चान्नं विप्रेभ्यः प्रददौ बहु ॥

വിധിപൂർവം ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു, ശ്രദ്ധയോടെ പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ച ശേഷം, ശ്രാദ്ധസങ്കൽപ്പിതമായ അന്നം അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണർക്കു ധാരാളമായി നൽകി।

Verse 29

तन्मध्ये ब्राह्मणः कश्चिद्गोलकोऽवस्थितस्तदा ॥ श्राद्धे संकल्पितं चान्नं तस्मै दत्तं विधानतः ॥

അവരിൽ അന്ന് ‘ഗോലക’ (അയോഗ്യൻ) എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ശ്രാദ്ധത്തിനായി സംകല്പിച്ച അന്നം വിധിപ്രകാരം അവനേയ്ക്ക് തന്നു.

Verse 30

तेनैव श्राद्धदोषेण राज्ञस्तु पितरस्तदा ॥ स्वर्गाद्भ्रष्टावलम्बन्ते वने कण्टकसंयुते ॥

അതേ ശ്രാദ്ധദോഷം കൊണ്ടു അന്ന് രാജാവിന്റെ പിതൃകൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചു, മുള്ളുകൾ നിറഞ്ഞ വനത്തിൽ തൂങ്ങി കിടന്നു.

Verse 31

क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं क्रन्दन्ते च पुनः पुनः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन राजा मेधातिथिः स्वयम् ॥

അവർ നിത്യം വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായി വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു. ഒരിക്കൽ ദൈവയോഗത്താൽ രാജാവ് മേധാതിഥി സ്വയം (അവിടെ എത്തി).

Verse 32

मृगयार्थं गतस्तत्र द्वित्रैः परिजनैर्वृतः ॥ तत्रावलम्बतो दृष्ट्वा तानपृच्छद्द्विजप्रियः ॥

അവൻ വേട്ടയ്ക്കായി അവിടെ പോയിരുന്നു, രണ്ടുമൂന്നു അനുചരന്മാർ കൂടെ. അവിടെ അവർ തൂങ്ങി കിടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ദ്വിജപ്രിയനായ രാജാവ് അവരോട് ചോദിച്ചു.

Verse 33

के भवन्तोऽत्र सम्प्राप्ता दशामेतां सुदुःखिताः ॥ केन कर्मविपाकेन भवन्तः कथयन्तु मे ॥

“നിങ്ങൾ ആരാണ്, ഇവിടെ എത്തി ഈ അത്യന്തം ദുഃഖകരമായ അവസ്ഥയിൽപ്പെട്ടത്? ഏത് കർമ്മവിപാകം കൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചത്? എനിക്ക് പറയുക.”

Verse 34

पितर ऊचुः ॥ अस्मद्वंशकरो नित्यं नाम्ना मेधातिथिः प्रभुः ॥ वयं तस्यैव पितरो नरकं गन्तुमुद्यताः ॥

പിതാക്കന്മാർ പറഞ്ഞു—‘മേധാതിഥി’ എന്ന പ്രഭു നിത്യവും നമ്മുടെ വംശത്തെ തുടരുന്നവൻ; അവൻ നമ്മുടെ വംശജനാണ്. ഞങ്ങൾ അവന്റെ പിതാക്കന്മാരാണ്; നരകത്തിലേക്ക് പോകാൻ ഉദ്യതരാണ്.

Verse 35

तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा दुःखसमन्वितः ॥ उवाच तान्पितॄन्सर्वान्सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി. തുടർന്ന് അവൻ ആ പിതാക്കന്മാരെയെല്ലാം ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 36

मेधातिथिरुवाच ॥ मेधातिथिरहं नाम्ना भवन्तः पितरो मम ॥ केन वै कर्मदोषेण निरयं गन्तुमुद्यताः ॥

മേധാതിഥി പറഞ്ഞു—ഞാൻ ‘മേധാതിഥി’ എന്ന പേരുള്ളവൻ; നിങ്ങൾ എന്റെ പിതാക്കന്മാർ. ഏത് കർമ്മദോഷം മൂലം നിങ്ങൾ നിരയം (ശിക്ഷാസ്ഥലം) പോകാൻ ഉദ്യതരാണ്?

Verse 37

तत्र दुःखं महद्भुक्त्वा पुनर्गच्छामहे दिवम् ॥ पुत्र त्वं चैव दाता च सर्वलोकहिते रतः ॥

അവിടെ മഹാദുഃഖം അനുഭവിച്ച ശേഷം ഞങ്ങൾ വീണ്ടും ദേവലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങും. മകനേ, നീ ദാനശീലനും സർവ്വലോകഹിതത്തിൽ നിരതനുമാണ്.

Verse 38

असंख्यातास्त्वया दत्ता गावः सुबहुदक्षिणाः ॥ तेन पुण्येन गच्छामः स्वर्गं ह्यतिसुखप्रदम् ॥

നീ അനവധി പശുക്കളെ ധാരാളം ദക്ഷിണയോടുകൂടി ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ആ പുണ്യഫലത്താൽ ഞങ്ങൾ അത്യന്തം സുഖം നൽകുന്ന സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 39

तत्र चान्नं न विद्येत येन तृप्तिर्भविष्यति ॥ पुनः श्राद्धं त्वया कार्यं पितॄणां तृप्तिदायकम् ॥

അവിടെ തൃപ്തി ഉണ്ടാക്കുന്ന ആഹാരം ലഭ്യമല്ല. അതിനാൽ പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി നൽകുന്ന ശ്രാദ്ധം നീ വീണ്ടും നടത്തണം.

Verse 40

तेषां तु वचनं श्रुत्वा मेधातिथिरगाद्गृहम् ॥ आहूय चन्द्रशर्माणं गुरुं वचनमब्रवीत् ॥

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മേധാതിഥി വീട്ടിലേക്കു പോയി. പിന്നെ ഗുരു ചന്ദ്രശർമയെ വിളിച്ചു വരുത്തി ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 41

इत्युक्तमात्रे वचने चन्द्रशर्मा पुरोहितः ॥ आहूतवान्द्विजान्सर्वान्वेदपाठकृतश्रमान् ॥

ഇങ്ങനെ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞതുമാത്രത്തിൽ പുരോഹിതൻ ചന്ദ്രശർമ വേദപാരായണത്തിൽ പരിശ്രമിച്ച എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും വിളിച്ചു വരുത്തി.

Verse 42

साधून्क्षान्तान्कुलीनांश्च सुशीलान्मानवर्जितान् ॥ राज्ञा तु कारयामास श्राद्धं विधिविदां वरः ॥

വിധിവിദഗ്ധരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അദ്ദേഹം, ക്ഷമാശീലരും കുലീനരും സുഷീലരും അഹങ്കാരരഹിതരുമായ സജ്ജനരെ ഉൾപ്പെടുത്തി രാജാവിനാൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തിച്ചു.

Verse 43

कृते श्राद्धे ततः पश्चात्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ ब्राह्मणान्भोजयामास दक्षिणाभिः प्रपूज्य च ॥

ശ്രാദ്ധം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ശ്രദ്ധയോടെ പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകുകയും ദക്ഷിണ നൽകി യഥാവിധി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 44

मेधातिथिरुवाच ॥ चन्द्रशर्मन् पुनः श्राद्धं करिष्ये पितुरद्य वै ॥ आहूयन्तां द्विजाः सर्वे कुण्डगोलकवर्जिताः ॥

മേധാതിഥി പറഞ്ഞു— “ചന്ദ്രശർമൻ, ഇന്ന് ഞാൻ പിതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധം വീണ്ടും നടത്തും. കുണ്ഡ, ഗോളക എന്നു പറയപ്പെടുന്നവരെ ഒഴിവാക്കി എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും ക്ഷണിക്കട്ടെ.”

Verse 45

पश्चाद्विसर्जयामास स्वयं तु बुभुजे नृपः ॥ भुक्त्वा पुनर्वनं गत्वा दृष्टवांश्च स्वकान्पितॄन् ॥

പിന്നീട് അദ്ദേഹം അതിഥികളെ വിടവാങ്ങിച്ചു; രാജാവ് സ്വയം ഭോജനം ചെയ്തു. ഭോജനം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും വനത്തിലേക്ക് പോയി തന്റെ പിതൃങ്ങളെ ദർശിച്ചു.

Verse 46

ऊचुर्विनयसंपन्नाः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ॥ स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः स्वर्गलोकं प्रति प्रभो ॥

വിനയസമ്പന്നരായി അവർ സ്നേഹത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ. പ്രഭോ, ഞങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്കു പുറപ്പെടുന്നു.”

Verse 47

तयोर् दत्तं तु यच्छ्राद्धं निष्फलं तत्स्मृतं बुधैः ॥ दैवे कर्मणि दिव्ये च ब्राह्मणो नैव लभ्यते ॥

ആ രണ്ടു വിഭാഗങ്ങൾക്കു നൽകിയ ശ്രാദ്ധം പണ്ഡിതർ നിഷ്ഫലമെന്നു സ്മരിക്കുന്നു; ദൈവകർമ്മങ്ങളിലും പവിത്ര കൃത്യങ്ങളിലും അതുവഴി യോഗ്യനായ ബ്രാഹ്മണൻ (ഗ്രാഹകൻ) ലഭ്യമാകുന്നില്ല.

Verse 48

सङ्कल्पयित्वा चान्नं तु गोभ्यो देयं यथाविधि ॥ गवामभावे नद्यां वा क्षिपेदन्नं प्रयत्नतः ॥

അന്നം സംकल्पിച്ച് വിധിപ്രകാരം ഗോവുകൾക്ക് നൽകണം; ഗോവുകൾ ഇല്ലെങ്കിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ആ അന്നം നദിയിൽ ഒഴുക്കിവിടണം.

Verse 49

अपात्राय न दातव्यं नास्तिकाय गुरुद्रुहे ॥ गोलकाय न दातव्यं कुण्डाय च विशेषतः ॥

അപാത്രനു ദാനം നൽകരുത്; നാസ്തികനോടും ഗുരുദ്രോഹിയോടും നൽകരുത്. ഗോളകനു ദാനം നൽകരുത്; പ്രത്യേകിച്ച് കുണ്ഡനു ഒരിക്കലും നൽകരുത്.

Verse 50

इत्युक्त्वा पितरः सर्वे गताः स्वर्गाय भामिनि ॥ मेधातिथिरपि प्रायात्स्वपुरं ब्राह्मणैर्वृतः ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഹേ സുന്ദരീ, എല്ലാ പിതൃഗണങ്ങളും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. മേധാതിഥിയും ബ്രാഹ്മണന്മാർ ചുറ്റിനിന്നുകൊണ്ട് തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 51

यदुक्तं पितृभिः सर्वं तच्छकार मुदायुतः ॥ तस्मात्ते कथितं देवि एकोऽपि ब्राह्मणोत्तमः ॥

പിതൃഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം അവൻ ആനന്ദത്തോടെ നടപ്പാക്കി. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവീ, നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ പോലും നിർണായകനാകുന്നു.

Verse 52

संतारयति दुर्गेभ्यो विषमेभ्यो न संशयः ॥ एकोऽपि तारितुं शक्तो यथा नावा महज्जलम् ॥

അവൻ അപകടങ്ങളിലും ദുഷ്കരമായ വഴികളിലും നിന്ന് കടത്തിവിടുന്നു—സംശയമില്ല. മഹാജലം ഒരു നാവു കടത്തുന്നതുപോലെ, ഒരാളേയും കടത്താൻ ഒറ്റയ്ക്കും കഴിയും.

Verse 53

तस्माद्दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणाय वसुन्धरे ॥ देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ വസുന്ധരേ, ബ്രാഹ്മണനു ദാനം നൽകേണ്ടതാണ്; ദേവന്മാർ, അസുരർ, മനുഷ്യർ, ഗന്ധർവർ, ഉരഗർ (നാഗർ), രാക്ഷസർ എന്നിവരിലും ഈ ആചാരം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 54

इदानीं च त्वया कार्यमस्मद्धितमनुत्तमम् ॥ गोलकाय न दातव्यं दैवं पित्र्यमथापि वा

ഇപ്പോൾ നീ ഞങ്ങളുടെ പരമഹിതത്തിനായുള്ള കര്‍ത്തവ്യം ചെയ്യണം. ദേവർക്കോ പിതൃകൾക്കോ ഉദ്ദേശിച്ച അർപ്പണം ‘ഗോലക’ന് നൽകരുത്.

Verse 55

प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा स्नानं कृत्वा विधानतः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मधुपर्केण संयुतम्

കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്ന നദിയിലേക്കു പോയി വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് മധുപർക്കം ചേർത്ത പഞ്ചഗവ്യം പാനം ചെയ്തു.

Verse 56

वेदविद्याव्रतस्नातं बहुधर्मनिरन्तरम् ॥ शीलयुक्तं सुसन्तुष्टं धर्मज्ञं सत्यवादिनम्

വേദം, വിദ്യ, വ്രതങ്ങൾ എന്നിവയിൽ സ്നാതൻ (ദീക്ഷിതൻ/യോഗ്യൻ); പല ധർമ്മാനുഷ്ഠാനങ്ങളിലും നിരന്തരസ്ഥിരൻ; ശീലസമ്പന്നൻ, സന്തുഷ്ടൻ, ധർമ്മജ്ഞൻ, സത്യവാദി.

Verse 57

आगतान्ब्राह्मणान्दृष्ट्वा मेधातिथिरकल्मषः ॥ विप्रान्नत्वा गुरुं चैव श्राद्धारम्भमथाकरोत्

വന്നെത്തിയ ബ്രാഹ്മണരെ കണ്ടപ്പോൾ, കളങ്കരഹിതനായ മേധാതിഥി വിപ്രന്മാരെയും തന്റെ ഗുരുവിനെയും നമസ്കരിച്ചു; തുടർന്ന് ശ്രാദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

Verse 58

पितर ऊचुः ॥ श्राद्धं संकल्पितं चान्नं दत्तं तद्गोलकाय वै ॥ तेनैव कर्मदोषेण नरकं गन्तुमुद्यताः

പിതൃകൾ പറഞ്ഞു—“ശ്രാദ്ധം സംकल्पിക്കുകയും അന്നം ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു; എന്നാൽ അത് വാസ്തവത്തിൽ ‘ഗോലക’ന് തന്നെയായി. ആ കര്‍മ്മദോഷം കൊണ്ടുതന്നെ ഞങ്ങൾ നരകത്തിലേക്കു പോകാൻ തയ്യാറായിരിക്കുന്നു.”

Verse 59

हृष्टान्पुष्टान्बलैर्युक्तान्राजा तु मुमुदे भृशम् ॥ दृष्ट्वा तु पितरश्चैव राजानं पितृवत्सलम्

അവരെ ഹർഷിതരായും പുഷ്ടരായും ബലസമ്പന്നരായും കണ്ട രാജാവ് അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു. പിതൃവത്സലനായ രാജാവിനെ കണ്ട പിതൃഗണങ്ങളും പ്രസന്നരായി.

Verse 60

सर्वे श्राद्धं करिष्यन्ति निमिप्रभृतयो धरे ॥ मासे मासे च वै पश्चात्पितृपक्षे तपोधनाः

ഹേ ധരേ! നിമി മുതലായ എല്ലാവരും ശ്രാദ്ധം നിർവഹിക്കും. തുടർന്ന് തപോധനർ മാസംതോറും, പിതൃപക്ഷത്തിലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യും.