Adhyaya 188: Section on the Origin and Procedure of Piṇḍa-Rites and Śrāddha: Rules of Mourning Impurity (Aśauca)

Verse 1

अथ पिण्डकल्पश्राद्धोत्पतिप्रकरणम् ॥ धरण्युवाच ॥ देवदेवोऽसि देवानां लोकनाथोऽपरिग्रहः ॥ आशौचकर्म विधिवच्छ्रोतुमिच्छामि माधव ॥

ഇപ്പോൾ പിണ്ഡകൽപവും ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും വിധിയും വിവരിക്കുന്ന പ്രകരണം ആരംഭിക്കുന്നു. ധരണി പറഞ്ഞു—‘ഹേ മാധവാ! നീ ദേവദേവൻ, ലോകനാഥൻ, അപരിഗ്രഹി. ആശൗചകർമ്മത്തിന്റെ വിധി നിയമപ്രകാരം കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’

Verse 2

श्रीवराह उवाच ॥ आशौचं शृणु कल्याणि यथा शुध्यन्ति मानवाः ॥ गतायुषस्तृतीयेन स्नानं कुर्यान्नदीजले ॥

ശ്രീ വരാഹൻ പറഞ്ഞു—‘ഹേ കല്യാണി! ആശൗചത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുക; മനുഷ്യർ എങ്ങനെ ശുദ്ധിയാകുന്നു. ജീവൻ വിട്ട മൂന്നാം ദിവസം നദിജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.’

Verse 3

पिण्डं सञ्चूरणं दद्यात्रिंश्च दद्याज्जलाञ्जलीन् ॥ चतुर्थे पञ्चमे षष्ठे पिण्डमेकं जलाञ्जलिम् ॥

പിണ്ഡവും സഞ്ചൂരണവും നൽകണം; കൂടാതെ ജലത്തിന്റെ മൂന്ന് അഞ്ജലികളും അർപ്പിക്കണം. നാലാം, അഞ്ചാം, ആറാം ദിവസങ്ങളിൽ ഒരു പിണ്ഡവും ഒരു ജലാഞ്ജലിയും നൽകണം.

Verse 4

अन्यस्थानेषु दातव्यं स्नानात्त्वहनि सप्तमे ॥ एवं प्रतिदिनं कार्यं यावच्च दशमं दिनम् ॥

ഏഴാം ദിവസം സ്നാനത്തിനുശേഷം മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് ദാനം നൽകണം. ഇങ്ങനെ പ്രതിദിനം പത്താം ദിവസം വരെ ഈ കര്‍മ്മം ചെയ്യണം.

Verse 5

क्षारादिना वस्त्रशौचं दिने च दशमे तथा ॥ तिलामलकस्नेहेन गोत्रजः स्नानमाचरेत् ॥

ക്ഷാരം മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് വസ്ത്രശുദ്ധി നടത്തണം; അതുപോലെ പത്താം ദിവസവും. ഗോത്രബന്ധുവായ വ്യക്തി എള്ളും ആമലകവും ചേർന്ന എണ്ണകൊണ്ട് സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 6

पिण्डदानं विवर्त्याथ क्षौरकर्म तु कारयेत् ॥ स्नानं कृत्वा विधानॆन ज्ञातिभिः स्वगृहं व्रजेत् ॥

പിണ്ഡദാനം സമാപ്തമാക്കി ശേഷം ക്ഷൗരകർമ്മം (മുണ്ഡനം) നടത്തിക്കൊള്ളണം. വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോകണം.

Verse 7

एकादशे च दिवसे एकोद्दिष्टं यथाविधि ॥ स्नात्वा चैव शुचिर्भूत्वा प्रेतं विप्रेषु योजयेत् ॥

പതിനൊന്നാം ദിവസം വിധിപ്രകാരം ഏകോദ്ദിഷ്ട കര്‍മ്മം നടത്തണം. സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി പ്രേതാർപ്പണം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഏൽപ്പിക്കണം.

Verse 8

एकोद्दिष्टं मनुष्याणां चातुर्वर्ण्यस्य माधवि॥ यथैकं द्रव्यसंयुक्तं स्वं विप्रं भोजयेत् तदा

ഹേ മാധവി, ചാതുർവർണ്യത്തിലുള്ള മനുഷ്യർക്കായി ഏകോദ്ദിഷ്ട കര്‍മ്മം വിധിപ്രകാരം ചെയ്യേണ്ടതാണ്; അപ്പോൾ ഒരൊറ്റയായി സമ്യക് തയ്യാറാക്കിയ ദ്രവ്യസമുച്ചയത്തോടെ സ്വന്തം ക്ഷണിത ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജനിപ്പിക്കണം.

Verse 9

स्नात्वा चैव शुचिर्भूत्वा प्रेतं प्रेतेषु योजयेत्॥ एकोद्दिष्टं तु द्रव्याणां चातुर्वर्ण्यस्य माधवि

സ്നാനം ചെയ്ത് ശുചിയായിട്ട്, മരിച്ചവനെ പ്രേതന്മാരിൽ പ്രേതനായി നിയോഗിക്കണം. ഹേ മാധവി, ചാതുർവർണ്യർക്കായി ദ്രവ്യങ്ങളുടെ ഏകോദ്ദിഷ്ട (ശ്രാദ്ധ) വിധിയുണ്ട്.

Verse 10

शुश्रूषया विपन्नानां शूद्राणां च वरानने॥ त्रयोदशे दिने प्राप्ते सुपक्वैर्भोजयेद्द्विजान्

ഹേ വരാനനേ, ദുരിതത്തിലായവർക്കു—ശൂദ്രരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി—സേവാഭാവത്തോടെ, പതിമൂന്നാം ദിവസം വന്നാൽ, നന്നായി പാകം ചെയ്ത ആഹാരത്തോടെ ദ്വിജന്മാരെ ഭോജിപ്പിക്കണം.

Verse 11

मृतस्य नाम चोद्दिश्य यस्यार्थे च प्रयोजितः॥ स्वर्गतस्येति संकल्प्य कृत्वा ब्राह्मणमन्दिरम्

മരിച്ചവന്റെ നാമം ഉദ്ദേശിച്ച്, ആരുടെ നിമിത്തം ഈ കർമ്മം നടത്തപ്പെടുന്നുവോ അവനുവേണ്ടി, ‘സ്വർഗ്ഗഗതനുവേണ്ടി’ എന്നു സംकल्पിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്റെ മന്ദിരം/വാസസ്ഥലം (കർമ്മവേദി) ഒരുക്കണം.

Verse 12

गत्वा निमन्त्रितं विप्रं नम्रो भूत्वा समाहितः॥ मन्त्रेणानेन भो देवि मनस्येव पठन्ति तम्

ആഹ്വാനിച്ച വിപ്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, വിനയത്തോടെ സമാഹിതനായി, ഹേ ദേവീ, ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് അതു പാരായണം ചെയ്യണം—ഇത് മനസ്സിലേയും (ധ്യാനത്തോടെ) പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

Verse 13

गतोऽसि दिव्यलोके त्वं कृतान्तविहितेन च॥ मनसा वायुभूतस्त्वं विप्रमेनं समाश्रय

‘കൃതാന്തൻ (മരണം) വിധിച്ചതുപോലെ നീ ദിവ്യലോകത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു; മനസ്സാൽ വായുരൂപനായ് (സൂക്ഷ്മനായി) ഈ വിപ്രനെ ആശ്രയിക്ക.’

Verse 14

पादसंवाहनं कार्यं प्रेतस्य हितकाम्यया॥ प्रेतभोगशरीरे तु ब्राह्मणस्य च सुन्दरि

ഹേ സുന്ദരീ! പ്രേതത്തിന്റെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് പാദസംവാഹനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്; കാരണം ഈ കർമ്മത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ ശരീരം പ്രേതത്തിനുള്ള ഭോഗശരീരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 15

यावत्तु तिष्ठते तत्र प्रेतभोगमुदीक्षते॥ तावन्न संस्पृशेद्भूमे मम गात्रं प्रतिष्ठितम्

അവൻ അവിടെ നിലകൊണ്ട് പ്രേതത്തിന്റെ ഭോഗഗ്രഹണം നിരീക്ഷിക്കുന്നത്രയും കാലം ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കരുത്; കാരണം എന്റെ ശരീരം അവിടെ സ്ഥിരമായി പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്।

Verse 16

प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे॥ श्मश्रुकर्म प्रकर्तव्यं विप्रस्य तु यथाविधि

പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യൻ ഉദിച്ച ശേഷം, ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടി യഥാവിധി ശ്മശ്രു-കർമ്മം (ക്ഷൗരം/മുണ്ഡനം സംബന്ധമായ അനുഷ്ഠാനം) നടത്തണം।

Verse 17

अस्तंगते तथादित्ये गत्वा ब्राह्मणमन्दिरम्॥ दत्त्वा तु पाद्यं विधिवन् नमस्कृत्य द्विजोत्तमम्

സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭവനത്തിൽ ചെന്നു, വിധിപൂർവ്വം പാദ്യം (പാദപ്രക്ഷാളനജലം) സമർപ്പിച്ച് ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനെ നമസ്കരിക്കണം।

Verse 18

स्नापनाभ्यञ्जनं कार्यं प्रेतसन्तोषदायकम्॥ गृहीत्वा भूमिभागं च स्थण्डिलं तत्र कारयेत्॥

പ്രേതത്തിന്റെ സന്തോഷത്തിനായി സ്നാപനവും അഭ്യഞ്ജനവും നടത്തണം. തുടർന്ന് ഭൂമിയുടെ ഒരു ഭാഗം എടുത്ത് അവിടെ സ്ഥണ്ഡിലം (കർമ്മവേദി-സ്ഥലം) ഒരുക്കണം।

Verse 19

चतुःषष्ठिकृतं भागं यथावत्सुकृतं भवेत्॥ ततो दक्षिणपूर्वेषु दिग्विभागेषु सुन्दरी॥

അറുപത്തിനാലു ഭാഗങ്ങളായി യഥാവിധി വിഭജിച്ച് ക്രമീകരണം ശരിയായി നിർവഹിക്കണം. തുടർന്ന്, ഹേ സുന്ദരി, തെക്ക്-കിഴക്ക് മുതലായ ദിശാ-ഉപവിഭാഗങ്ങളിൽ ക്രമമായി പ്രവേശിക്കണം.

Verse 20

छायायां कुञ्जरस्यापि नदीकूलद्रुमे तथा॥ चाण्डालादिप्रहीणे तु प्रेतकार्यं समाचरेत्॥

ആനയുടെ നിഴലിലായാലും, നദീതീരത്തിലെ വൃക്ഷത്തിൻ കീഴായാലും—ആ സ്ഥലം ചാണ്ഡാലാദികളില്ലാത്ത ശുദ്ധമായതായാൽ—അവിടെ പ്രേതകാര്യ (പിതൃകർമ്മ)ം ആചരിക്കണം.

Verse 21

यं देशं च न पश्यन्ति कुक्कुटश्वानशूकराः॥ श्वा चापोहति रावेण गर्जितेन च शूकरः॥

കോഴി, നായ, പന്നി എന്നിവ കാണുകയോ സമീപിക്കുകയോ ചെയ്യാത്ത സ്ഥലവും, അവിടെ നായയെ വിളിച്ചുകൂവലാൽയും പന്നിയെ ഉച്ചഗർജ്ജനാൽയും ഓടിക്കളയാനാകുന്ന സ്ഥലവും—(യോഗ്യമായതായി) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 22

कुक्कुटः पक्षवातेन चाण्डालश्च यथा धरे॥ तत्र कुर्वन्ति ये श्राद्धं पितॄणां बन्धनप्रदम्॥

കോഴി ചിറകടി കൊണ്ട് ഇടപെടുന്നിടത്തും, ചാണ്ഡാലൻ ഭൂമിയിൽ സന്നിഹിതനായിരിക്കുന്നിടത്തും—അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ പിതൃകൾക്ക് ബന്ധനം വരുത്തുന്നവരാകുന്നു.

Verse 23

वर्जनीया बुधैरेते प्रेतकार्येषु सुन्दरी॥ देवतासुरगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः॥

ഹേ സുന്ദരി, പ്രേതകാര്യങ്ങളിൽ ജ്ഞാനികൾ ഇവയെ ഒഴിവാക്കണം—ദേവതകൾ, അസുരർ, ഗന്ധർവർ, പിശാചുകൾ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസർ.

Verse 24

नागा भूतानि यज्ञाश्च ये च स्थावरजङ्गमाः॥ स्नानं कृत्वा यथा देवि तव पृष्ठे प्रतिष्ठिताः॥

ഹേ ദേവി! നാഗങ്ങൾ, ഭൂതങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, കൂടാതെ സ്ഥാവര-ജംഗമമായ എല്ലാം സ്നാനം ചെയ്ത് നിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ, അഥവാ ഭൂമിയിൽ, യഥാവിധി പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നു।

Verse 25

धारयिष्यामि सुश्रोणि विष्णुमायाततं जगत्॥ चण्डालमादितः कृत्वा नराणां तु शुभाशुभम्॥

ഹേ സുഷ്രോണി! വിഷ്ണുവിന്റെ മായയാൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തെ ഞാൻ ധരിക്കും; ചാണ്ഡാലനിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് മനുഷ്യരുടെ ശുഭാശുഭാവസ്ഥകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു।

Verse 26

स्नानं कुर्वन्तु ते भूमे स्थण्डिले तदनन्तरे॥ अकृत्वा पृथिवीभागं निवापं ये तु कुर्वते॥

ഹേ ഭൂമേ! അവർ സ്നാനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ഒരുക്കിയ സ്ഥണ്ഡിലത്തിൽ (കർമ്മം) ചെയ്യട്ടെ; എന്നാൽ ഭൂമിഭാഗം ഒരുക്കാതെ നിവാപം അർപ്പിക്കുന്നവർ—

Verse 27

त्वदधीनं जगद्भद्रे तवोच्छिष्टं हतं भवेत्॥ न देवाः पितरस्तस्य गृह्णन्तीह कदाचन॥

ഹേ ഭദ്രേ! ലോകം നിന്റെ അധീനമാണ്; നിന്റെ ഉച്ഛിഷ്ടമെന്നു കരുതി അശുദ്ധമായത് നശിച്ചതുപോലെ ആകുന്നു. അതിനെ ഇവിടെ ദേവന്മാരും പിതൃക്കളും ഒരിക്കലും സ്വീകരിക്കുകയില്ല।

Verse 28

कृत्वा तु पिण्डसङ्कल्पं नामगोत्रेण माधवि ॥ पश्चादश्नन्ति गोत्राणि कुलजाश्चैकभोजनाः ॥

ഹേ മാധവീ! പേര്-ഗോത്രം ചൊല്ലി ആദ്യം പിണ്ഡദാനത്തിന്റെ സങ്കൽപം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് അതേ ഗോത്രക്കാരും കുലജരും ഒരുമിച്ച് ഏകഭോജനമായി ഭക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 29

न दद्यादन्यगोत्रेभ्यो ये न भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ चतुर्णामपि वर्णानां प्रेतकार्येषु सुन्दरी ॥

അവിടെ ഭോജനം ചെയ്യാത്ത മറ്റ് ഗോത്രക്കാരെ (നിയത) പങ്ക് നല്കരുത്; ഹേ സുന്ദരീ, പ്രേതകാര്യങ്ങളിൽ ഈ നിയമം നാലു വർണങ്ങൾക്കും ബാധകമാണ്.

Verse 30

एवं दत्तेन प्रीयन्ते प्रेतलोकगता नराः ॥ अदत्वा प्रेतभागं तु भुङ्क्ते यस्तत्र मानवः ॥

ഇങ്ങനെ അർപ്പണം നൽകിയാൽ പ്രേതലോകത്തിലെത്തിയവർ തൃപ്തരാകുന്നു. എന്നാൽ പ്രേതഭാഗം നല്കാതെ അവിടെ ഭോജനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ വിധിവിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 31

गत्वा महानदीं सोऽपि सचैलं स्नानमाचरेत् ॥ तीर्थानि मनसा गत्वा त्रिभिरभ्युक्षयेद्भुवम् ॥

മഹാനദിയിലേക്കു പോയി അവനും വസ്ത്രസഹിതം സ്നാനം ആചരിക്കണം. മനസ്സാൽ തീർത്ഥങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ഭൂമിയിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജലം തളിക്കണം.

Verse 32

एवं शुद्धिं ततः कृत्वा ब्राह्मणान् शीघ्रमानयेत् ॥ आगतांश्च द्विजान् दृष्ट्वा कर्त्तव्या स्वागतकिया ॥

ഇങ്ങനെ ശുദ്ധി ചെയ്ത ശേഷം ബ്രാഹ്മണരെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരണം. എത്തിയ ദ്വിജന്മാരെ കണ്ടാൽ സ്വാഗതകർമ്മം നിർവഹിക്കണം.

Verse 33

अर्घ्यं पाद्यं ततो दद्याद्धृष्टपुष्टेन माधवि ॥ आसनं चोपकल्पेत मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥

പിന്നീട് സന്തോഷവും സന്നദ്ധതയും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, ഹേ മാധവീ, അർഘ്യവും പാദ്യവും നല്കണം; മന്ത്രസഹിതം വിധിപൂർവം ആസനം ഒരുക്കുകയും വേണം.

Verse 34

मन्त्रः— इदं ते आसनं दत्तं विश्रामं क्रियतां द्विज ॥ कुरुष्व मे प्रसादं च सुप्रसीद द्विजोत्तम ॥

മന്ത്രം— ഇതാ നിനക്കു ആസനം നല്കിയിരിക്കുന്നു; ഹേ ദ്വിജ, വിശ്രമിക്കൂ. എനിക്കു പ്രസാദം ചെയ്യുക; ഹേ ദ്വിജോത്തമ, സുപ്രസന്നനാകുക॥

Verse 35

उपवेश्यासने विप्रं छत्रं सङ्कल्पयेत्पुनः ॥ निवारणार्थमाकाशे भूता गगनचारिणः ॥

ആസനത്തിൽ വിപ്രനെ ഇരുത്തിയ ശേഷം, വീണ്ടും ഛത്രത്തെക്കുറിച്ച് സംകല്പം ചെയ്യണം—ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭൂതങ്ങളെ തടയുന്നതിനായി॥

Verse 36

देवगन्धर्व यक्षाश्च सिद्धसङ्घा महासुराः ॥ धारणार्थं तथाकाशे छत्रं तेजस्विनां कृतम् ॥

ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, സിദ്ധസംഘങ്ങൾ, മഹാസുരന്മാർ—ഇങ്ങനെ തേജസ്വികളായവരുടെ ആവരണം/സംരക്ഷണം നിമിത്തം ആകാശത്തിൽ ഛത്രം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു॥

Verse 37

छत्रमावरणार्थं तु दद्याञ्चैव द्विजातये ॥ आकाशे तत्र पश्यन्ति देवाः सिद्धपुरोगमाः ॥

ആവരണം/സംരക്ഷണം നിമിത്തം ദ്വിജാതിക്ക് ഛത്രം തീർച്ചയായും നല്കണം; അവിടെ ആകാശത്തിൽ സിദ്ധന്മാർ മുൻപായി ദേവന്മാർ നിരീക്ഷിക്കുന്നു॥

Verse 38

गन्धर्वा ह्यसुराः सिद्धा राक्षसाः पिशिताशिनः ॥ दृश्यामानेषु सर्वेषु प्रेतः संव्रीडितो भवेत् ॥

ഗന്ധർവന്മാർ, അസുരന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, മാംസഭോജികൾ—ഇവരെല്ലാം ദൃശ്യമാകുമ്പോൾ പ്രേതൻ ലജ്ജയാൽ ചുരുങ്ങിപ്പോകുന്നു॥

Verse 39

व्रीडमानं ततो दृष्ट्वा हसन्त्यसुरराक्षसाः ॥ एवं निवारणं छत्रमादित्येन कृतं पुरा ॥

അവനെ ഇങ്ങനെ ലജ്ജിതനായതായി കണ്ട അസുരരും രാക്ഷസരും ചിരിച്ചു. ഇങ്ങനെ പുരാതനകാലത്ത് ആദിത്യൻ (സൂര്യൻ) അപായനിവാരണത്തിനായി രക്ഷാകരമായ ‘ചത്രം’ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 40

प्रेतलोकगतानां च सर्वदेवर्षिणां पुरा ॥ अग्निवर्षं शिलावर्षं तप्तं तत्र जलोदकम् ॥

പുരാതനകാലത്ത് പ്രേതലോകത്തിലേക്കു പോയ എല്ലാ ദേവർഷിമാർക്കായി അവിടെ അഗ്നിവർഷവും ശിലാവർഷവും ഉണ്ടായി; അവിടത്തെ ജലവും തപ്തമായിരുന്നു.

Verse 41

भस्मवर्षं ततो घोरमहोरात्रेण माधवि ॥ पादौ च ते न दह्येतां यमस्य विषयं गते ॥ तमोऽन्धकारविषमं दुर्गमं घोरदर्शनम् ॥

അതിനുശേഷം, ഹേ മാധവീ, ഒരു അഹോരാത്രത്തിനുള്ളിൽ ഭയങ്കരമായ ഭസ്മവർഷം ഉണ്ടാകും. യമന്റെ വിഷയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ നിന്റെ പാദങ്ങൾ കത്താതിരിക്കട്ടെ. ആ ലോകം തമസ്സും അന്ധകാരവും കൊണ്ട് അസമം, ദുർഗമം, ഭയാനകദർശനമുള്ളതുമാണ്.

Verse 42

एकाकी दुःसहं लोके पथा येन स गच्छति ॥ कालो मृत्युश्च दूतश्च यष्टिमुद्यम्य पृष्ठतः ॥

അവൻ ഒറ്റയ്ക്കായി, ലോകത്തിൽ സഹിക്കാനാകാത്ത ദുഃഖം സഹിച്ച് ആ പാതയിലൂടെ പോകുന്നു; അവന്റെ പിന്നിൽ കാലനും മരണവും ദൂതനും ദണ്ഡം ഉയർത്തി പിന്തുടരുന്നു.

Verse 43

अहोरात्रेण घोरेण प्रेतं नयति माधवि ॥ दद्यात्तदर्थं विप्राय पदत्रे च सुखावहे ॥

ഹേ മാധവീ, ഭയങ്കരമായ ഒരു അഹോരാത്രത്തിനുള്ളിൽ അവൻ പ്രേതത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു. അതിനാൽ സുഖം നൽകുന്ന പാദുകകളുടെ ജോടി ബ്രാഹ്മണനു ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 44

पश्चाद्धूपं च दीपं च दद्याद्वै मन्त्रपूर्वकम् ॥ याति येन विजानीयात्पृथक्प्रेतेन योजयेत् ॥

അതിനുശേഷം മന്ത്രപൂർവം ധൂപവും ദീപവും അർപ്പിക്കണം. പ്രേതൻ പോകുന്ന മാർഗം അറിഞ്ഞ്, ഓരോ പ്രേതത്തിനും വേർതിരിച്ച് ഈ അർപ്പണങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കണം.

Verse 45

नामगोत्रमुदाहृत्य प्रेताय तदनन्तरम् ॥ शीघ्रमावाहयेद्भूमे दर्भपात्रे च भूतले ॥

നാമവും ഗോത്രവും ഉച്ചരിച്ച ശേഷം, ഉടൻ തന്നെ പ്രേതനെ വേഗത്തിൽ ആവാഹനം ചെയ്യണം. ഭൂമിയിൽ വെച്ച ദർഭപാത്രത്തിൽ, ഭുതലത്തിൽ തന്നേ അവനെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 46

मन्त्रः— इह लोकं परित्यज्य गतोऽसि परमां गतिम् ॥ गृह्ण गन्धं मुदा युक्तो भक्त्या प्रेतोपपादितम् ॥

മന്ത്രം— ‘ഈ ലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ പരമഗതിയിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു. ആനന്ദത്തോടെ, ഭക്തിയോടെ പ്രേതാർത്ഥമായി സമർപ്പിച്ച ഈ സുഗന്ധം സ്വീകരിക്ക.’

Verse 47

गन्धमन्त्रः— सर्वगन्धं सर्वपुष्पं धूपं दीपं तथैव च ॥ प्रतिगृह्णीष्व विप्रेन्द्र प्रेतमोक्षप्रदो भव ॥

ഗന്ധമന്ത്രം— ‘സകല സുഗന്ധവും സകല പുഷ്പവും ധൂപവും ദീപവും ഇതെല്ലാം സ്വീകരിക്ക. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, പ്രേതമോക്ഷം നൽകുന്നവനാകുക.’

Verse 48

एवं वस्त्राणि विप्राय सर्वाण्याभरणानि च ॥ पुनः पुनश्च पक्वान्नं प्रयच्छेत् तु वसुन्धरे ॥

ഇങ്ങനെ വിപ്രന് വസ്ത്രങ്ങളും എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും ദാനം ചെയ്യണം. ഹേ വസുന്ധരേ, വീണ്ടും വീണ്ടും പാകം ചെയ്ത അന്നവും അർപ്പിക്കണം.

Verse 49

एवमादीनि द्रव्याणि प्रेतभोग्यानि सर्वशः ॥ पादशौचादि त्रिः कृत्वा चातुर्वर्ण्यस्य माधवि ॥

ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രേതഭോഗ്യ ദ്രവ്യങ്ങളെ എല്ലാതരത്തിലും വിധിപൂർവ്വം ക്രമപ്പെടുത്തി, ഹേ മാധവി, പാദശൗചാദി ശുദ്ധി മൂന്നു പ്രാവശ്യം നടത്തി, ചാതുർവർണ്യത്തിനുള്ള വിധി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 50

एवंविधः प्रयोक्‍तव्यः शूद्राणां मन्त्रवर्जितम् ॥ अमन्त्रस्य च शूद्रस्य विप्रो गृह्णाति मन्त्रतः ॥

ഇങ്ങനെ ശൂദ്രന്മാർക്കായി മന്ത്രവിരഹിതമായി ഈ പ്രയോഗം നടത്തണം; മന്ത്രം ഉപയോഗിക്കാത്ത ശൂദ്രന്റെ അർപ്പണം ബ്രാഹ്മണൻ മന്ത്രങ്ങളോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു।

Verse 51

एतत्सर्वं विनिर्वर्त्य पक्वान्नं भोजयेद् द्विजम् ॥ भोक्ष्यमाणेन विप्रेण ज्ञानशुद्धेन सुन्दरि ॥

ഇതെല്ലാം നിർവർത്തിച്ച ശേഷം, ഹേ സുന്ദരി, പാകം ചെയ്ത അന്നംകൊണ്ട് ദ്വിജനെ ഭോജനിപ്പിക്കണം; ഭോജനം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ജ്ഞാനശുദ്ധനായിരിക്കണം।

Verse 52

प्रेताय प्रथमं दद्याद् न स्पृशेत परात्परम् ॥ सर्वं व्यञ्जनसंयुक्तं प्रेतभागं प्रकल्पयेत् ॥

ആദ്യം പ്രേതനു ഭാഗം നൽകണം; അതിനുശേഷം (ആഹാരം) സ്പർശിക്കരുത്; എല്ലാ വ്യഞ്ജനങ്ങളോടും കൂടിയ പ്രേതഭാഗം ക്രമപ്പെടുത്തണം।

Verse 53

पितृस्थाने प्रदातव्यं विधानान्मन्त्रसंयुतम् ॥ एवं प्रेतेषु विप्रेषु एव कालो न विद्यते ॥

പിതൃസ്ഥാനത്ത് വിധിപ്രകാരം മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി അർപ്പിക്കണം; ഇങ്ങനെ പ്രേതസംബന്ധമായ ബ്രാഹ്മണസഹിത കർമങ്ങളിൽ പ്രത്യേക കാലനിയമം പറയപ്പെട്ടിട്ടില്ല।

Verse 54

हस्तशौचं पुनः कृत्वा ह्युपस्पृश्य यथाविधि ॥ समन्त्रं प्रतिगृह्णाति पक्वान्नं भक्ष्यभोजनम् ॥

വീണ്ടും കൈശൗചം നടത്തി, വിധിപ്രകാരം ജലസ്പർശം (ആചമനം) ചെയ്ത്, മന്ത്രങ്ങളോടെ പക്വാന്നം—ഭക്ഷ്യവും ഭോജ്യവും—സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 55

भुज्यमानस्य विप्रस्य प्रेतभागं च नित्यशः ॥ ज्ञातिवर्गेषु गोत्रेषु सम्बन्धिस्वजनेषु च ॥

ഭക്ഷണം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടി പ്രേതഭാഗം നിത്യമായി നിലനിർത്തേണ്ടതാണ്; അത് ബന്ധുസമൂഹങ്ങളിലും ഗോത്രങ്ങളിലും ബന്ധപ്പെട്ട സ്വജനങ്ങളിലും ബാധകമാണ്.

Verse 56

भागस्तत्र प्रदातव्यस्तस्यार्थे यस्य विद्यते ॥ विप्राय दीयमाने तु वारणीयं न केनचित् ॥

അവിടെ അവകാശമുള്ളവന്റെ നന്മയ്ക്കായി ഭാഗം നൽകണം; ബ്രാഹ്മണനു നൽകുമ്പോൾ ആരും തടയരുത്.

Verse 57

निवारयति यो दत्तं गुरुघात्याफलं लभेत् ॥ न देवा प्रतिगृह्णन्ति नाग्नयः पितरस्तथा ॥

നൽകപ്പെടുന്ന ദാനം തടയുന്നവൻ ഗുരുഹത്യയ്‌ക്കു തുല്യമായ ഫലം പ്രാപിക്കും; ദേവന്മാർ അത് സ്വീകരിക്കുകയില്ല, അഗ്നികളും അല്ല, പിതൃക്കളും അതുപോലെ അല്ല.

Verse 58

एवं विलुप्यते धर्मः प्रेतस्तत्र न तुष्यति ॥ एवं विचिन्त्यमानस्य यथा धर्मो न लुप्यते ॥

ഇങ്ങനെ ധർമ്മം ക്ഷയിക്കുന്നു; അവിടെ പ്രേതൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല. അതിനാൽ ധർമ്മം ലോപിക്കാതിരിക്കുവാൻ ഇങ്ങനെ ആലോചിക്കണം.

Verse 59

ज्ञातिसम्बन्धिमध्ये तु यो दद्यात्प्रेतभोजनम् ॥ हृष्टेन मनसा विप्रे प्रेतभागं विशेषतः ॥

ബന്ധുക്കളുടെയും ബന്ധങ്ങളുടെയും ഇടയിൽ ആരെങ്കിലും, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ പ്രേതനുവേണ്ടി ഭോജനം ദാനം ചെയ്താൽ, അവൻ പ്രത്യേകമായി പ്രേതഭാഗം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 60

कूटवत्प्रतितिष्ठेत दृष्ट्वा तृप्तिं न गच्छति ॥ एवं तु प्रेतभावेन शीघ्रं मुञ्चति किल्बिषात् ॥

സ്തംഭംപോലെ സ്ഥിരമായി നില്ക്കണം; (കർമ്മം) കണ്ടാലും തൃപ്തി ഉടൻ ലഭിക്കില്ല. എന്നാൽ ഇങ്ങനെ പ്രേതഭാവത്തോടെ അവൻ വേഗത്തിൽ ദോഷം/പാപം മുതൽ മോചിതനാകുന്നു.

Verse 61

तृप्तिं ज्ञात्वा तु विप्रस्य पक्वान्नेन तु माधवि ॥ दातव्यमुदके तस्य पाणावभ्युक्षणं ततः ॥

ഹേ മാധവീ, പാകം ചെയ്ത അന്നംകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണന്റെ തൃപ്തി അറിഞ്ഞ ശേഷം അവനു ജലം നൽകണം; തുടർന്ന് അവന്റെ കൈയിൽ ജലം തളിക്കണം.

Verse 62

दातव्यं तत्र चोच्छिष्टं येन हेतुमगर्हितम् ॥ उपस्पृश्य विधानेंन मम तीर्थगतेन च ॥

അവിടെ ഉച്ഛിഷ്ടം (ശേഷം) കാരണം നിന്ദ്യമായിത്തീരാത്ത രീതിയിൽ നൽകണം. വിധിപ്രകാരം ആചമനം/ഉപസ്പർശം ചെയ്ത്, എന്റെ തീർത്ഥ‑വിധാനത്തോടും കൂടി…

Verse 63

शुचिर्भूत्वा तु विधिवत्कृत्वा शान्त्युदकानि तु ॥ प्रणम्य शिरसा देवि निवापस्थानमागतः ॥ मन्त्रैः स्तुतिस्तु कर्त्तव्या तव भक्त्या । अवतिष्ठता ॥

ശുചിയായിട്ട് വിധിപ്രകാരം ശാന്ത്യുദകങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, ഹേ ദേവീ, ശിരസ്സു നമിച്ച് പ്രണമിച്ച് നിവാപസ്ഥാനത്തെത്തണം. അവിടെ നിലകൊണ്ട്, നിനക്കുള്ള ഭക്തിയോടെ മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്തുതി ചെയ്യണം.

Verse 64

नमो नमो मेदिनी लोकमातरुर्व्यै महाशैलशिलाधरायै ॥ नमो नमो धारिणि लोकधात्रि जगत्प्रतिष्ठे वसुधे नमोऽस्तु ते ॥

ഹേ മേദിനീ, ലോകമാതാവേ! നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം. മഹാപർവ്വതങ്ങളും ശിലകളും ധരിക്കുന്ന വസുധേ, നമസ്കാരം. ഹേ ധാരിണീ, ലോകധാത്രീ, ജഗത്‌പ്രതിഷ്ഠേ—നിനക്കു നമോऽസ്തു.

Verse 65

एवं निवापदानेन तव भक्तेन सुन्दरि ॥ दद्यात्तिलोदकं तस्य नामगोत्रमुदाहरेत् ॥

ഹേ സുന്ദരീ! ഇങ്ങനെ നിവാപദാനം ചെയ്ത ശേഷം, നിന്റെ ഭക്തൻ ആ (പരേതൻ) വേണ്ടി തിലജലം അർപ്പിക്കുകയും അവന്റെ നാമവും ഗോത്രവും ഉച്ചരിക്കുകയും വേണം.

Verse 66

जानुभ्यामवनीं गत्वा नमस्कृत्य द्विजोत्तमान् ॥ पाणिं संगृह्य हस्तेन मन्त्रेणोत्थापयेद्द्विजान् ॥

മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിലേക്കിറങ്ങി, ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ നമസ്കരിച്ച്, തന്റെ കൈകൊണ്ട് അവരുടെ കൈ പിടിച്ച്, മന്ത്രത്തോടുകൂടെ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ എഴുന്നേൽപ്പിക്കണം.

Verse 67

दद्याच्छय्यानं देवि तथैवाञ्जनकङ्कणम् ॥ अञ्जनं कङ्कणं गृह्य शय्यामाक्रम्य स द्विजः ॥

ഹേ ദേവീ! ശയ്യ ദാനം ചെയ്യണം; അതുപോലെ അഞ്ജനവും കങ്കണവും കൂടി നൽകണം. അഞ്ജനവും കങ്കണവും കൈക്കൊണ്ട് ആ ദ്വിജൻ ശയ്യയിൽ കാൽവെക്കണം.

Verse 68

मुहूर्तं तत्र विश्रम्य निवापस्थानमागतः॥ गवां लाङ्गूलमुद्धृत्य दद्याद्ब्राह्मणहस्तके

അവിടെ അല്പനേരം വിശ്രമിച്ച് ശേഷം നിവാപസ്ഥാനത്തേക്ക് എത്തുന്നു. പശുവിന്റെ വാൽ ഉയർത്തി ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയിൽ ഏൽപ്പിക്കണം.

Verse 69

पात्रेणोदुम्बरस्थेन कृत्वा कृष्णतिलोदकम्॥ उदाहरेत्तु मन्त्रान्वै सौरभेयान् द्विजातयः

ഉദുംബരമരപ്പാത്രത്തിൽ കറുത്ത എള്ള് കലർത്തിയ ജലം തയ്യാറാക്കി, ദ്വിജന്മാർ തുടർന്ന് സൗരഭേയ (ഗോ-ബന്ധിത) പരമ്പരയിലെ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 70

मन्त्रपूतं तदा तोयं सर्वपापप्रणाशनम्॥ उद्धृत्य तच्च लाङ्गूलं तोयेनाभ्युक्ष्य वै ततः

അപ്പോൾ മന്ത്രപൂതമായ, സർവ്വപാപനാശകമായ ആ ജലം എടുത്ത്, ആ വാൽ ഉയർത്തി, തുടർന്ന് ആ ജലത്തോടെ തളിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം।

Verse 71

गत्वा तु ब्राह्मणेभ्योऽपि स्वगृहं यत्र तिष्ठति॥ पक्वान्नं भोजयेत्सर्वं न तिष्ठेत् प्रतिवासिकम्

പിന്നീട് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിച്ചു, താൻ പാർക്കുന്ന സ്വഗൃഹത്തിലേക്ക് ചെന്നു, പാകം ചെയ്ത ആഹാരം മുഴുവനും ഭോജനമായി നൽകണം; ‘പ്രതിവാസിക’ നിലയിൽ തുടരരുത്।

Verse 72

पिपीलिकादिभूतानि प्रेतभागं च सर्वशः॥ कृत्वा तु तर्पणं देवि यस्यार्थे तस्य कल्पयेत्

ഹേ ദേവീ! ഉറുമ്പ് മുതലായ ജീവികൾക്കും പ്രേതഭാഗവും എല്ലാതരത്തിലും നൽകി, ഇങ്ങനെ തർപ്പണം ചെയ്ത്, ആരുടെ നിമിത്തം ചെയ്തതോ അവന്റെ ഹിതത്തിനായി അതിനെ നിയോഗിക്കണം।

Verse 73

भुक्तेषु तेषु सर्वेषु दीनानाथान् प्रतर्प्य च॥ प्रेतराजपुरं गत्वा प्रयच्छति स माधवि

അവർ എല്ലാവരും ഭോജനം കഴിച്ച ശേഷം, ദീനരും അനാഥരുമായവരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, അവൻ—ഹേ മാധവീ—പ്രേതരാജന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് ചെന്നു അതിനനുസൃത ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 74

सर्वान्नमक्षयं तस्य दत्तं भवति सुन्दरि॥ कर्तव्य एवं संस्कारः प्रेतभावविशोधनः

ഹേ സുന്ദരീ, അവനു ദാനമായി നൽകിയ സകല അന്നവും പുണ്യഫലമായി അക്ഷയമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ പ്രേതഭാവം ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന സംസ്കാരം നിർവ്വഹിക്കണം.

Verse 75

नेमिपभृतिभिः शौचं चातुर्वर्ण्यस्य सर्वतः॥ भविष्यति न सन्देहो दृष्टपूर्वं स्वयम्भुवा

നേമി മുതലായവരാൽ ചാതുർവർണ്യത്തിനുള്ള ശൗചം എല്ലായിടത്തും സ്ഥാപിതമാകും—സംശയമില്ല; ഇത് മുൻപ് സ്വയംഭൂ ദർശിച്ചിരുന്നു.

Verse 76

कृत्वा तु धर्मसंकल्पं प्रेतकार्यं विशेषतः॥ न भेतव्यं त्वया पुत्र प्रेतकार्ये कृते सति

ധർമ്മസങ്കൽപ്പം എടുത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രേതകാര്യങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ച ശേഷം, ഹേ പുത്രാ, പ്രേതകാര്യങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ നീ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.

Verse 77

विस्तरेण मया प्रोक्तं प्रत्यक्षं नारदस्य च॥ त्वया वत्स सुतस्यार्थे क्रतुरेकः प्रतिष्ठितः

ഞാൻ ഇത് വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; നാരദനുമിത് പ്രത്യക്ഷമായി അറിയുന്നതാണ്. വത്സാ, നിന്റെ പുത്രന്റെ ഹിതാർത്ഥം നീ ഒരു ക്രതു (യജ്ഞകർമ്മം) സ്ഥാപിച്ചു/നിർവ്വഹിച്ചു.

Verse 78

तस्मात्प्रभृति लोकेषु पितृयज्ञो भविष्यति ॥ एवं यास्यति वत्स त्वं न शोकं कर्त्तुमर्हसि ॥

അന്നുമുതൽ ലോകങ്ങളിൽ പിതൃയജ്ഞം നടക്കും. വത്സാ, ഇങ്ങനെ തന്നെയത് മുന്നോട്ടുപോകും; നീ ശോകിക്കേണ്ടതില്ല.

Verse 79

शिवलोकं ब्रह्मलोकं विष्णुलोकं न सशंयः ॥ एवमुक्त्वा तदात्रेयः पितृकर्म यथाविधि ॥

അവൻ ശിവലോകം, ബ്രഹ്മലോകം അല്ലെങ്കിൽ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ആത്രേയൻ വിധിപ്രകാരം പിതൃകർമ്മം നിർവഹിച്ചു.

Verse 80

प्रेतस्यावाहनं कृत्वा शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ पक्वान्नं भोजयेत्तत्र प्रेतभागं यथाविधि ॥

പ്രേതത്തെ ആവാഹനം ചെയ്ത്, ശുചിയായി സമാഹിതനായി, അവിടെ പാകം ചെയ്ത അന്നം അർപ്പിക്കണം—വിധിപ്രകാരം പ്രേതഭാഗം നിശ്ചയിച്ച്.

Verse 81

मन्त्रयुक्तोपचारेण चातुर्वर्ण्यस्य सर्वतः ॥ वृषलानाममन्त्राणां प्रयोक्‍तव्यं यथाविधि ॥

മന്ത്രയുക്തമായ ഉപചാരങ്ങളോടെ ഈ കർമ്മം ചാതുർവർണ്യർക്കെല്ലാം ബാധകമാണ്; എന്നാൽ വൃഷലരുടെ കാര്യത്തിൽ മന്ത്രമില്ലാതെ, വിധിപ്രകാരം, നടത്തണം.

Verse 82

प्रेतकार्ये निवृत्ते तु पूर्णे संवत्सरे तथा ॥ प्रयान्ति जन्तवः केचिद्गत्वा गच्छन्ति चापरे ॥

പ്രേതകാര്യങ്ങൾ അവസാനിച്ച് പൂർണ്ണമായ ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ, ചില ജീവികൾ പുറപ്പെടുന്നു; മറ്റുചിലർ മുന്നോട്ട് പോയി പിന്നെയും മുന്നേറുന്നു.

Verse 83

पितामहः स्नुषा भार्या ज्ञातिसम्बन्धिबान्धवाः ॥ यद्येते बहवः सन्ति स्वप्नोपममिदं जगत् ॥

പിതാമഹൻ, മരുമകൾ, ഭാര്യ, കൂടാതെ ജ്ഞാതി-ബന്ധു-ബാന്ധവർ—ഇവർ എത്രയേറെ ഉണ്ടായാലും ഈ ലോകം സ്വപ്നസദൃശമാണ്.

Verse 84

स्वयं मुहूर्त्तं रोदित्वा ततो याति पराङ्मुखः ॥ स्नेहपाशेन बद्धो वै क्षणार्द्धान्मुच्यते ततः ॥

അവൻ ഒരു മുഹൂർത്തം കരഞ്ഞിട്ട് പിന്നെ മുഖം തിരിച്ച് പുറപ്പെട്ടു പോകുന്നു. സ്നേഹപാശത്തിൽ ബന്ധിതനായാലും അർദ്ധക്ഷണത്തിൽ അതിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 85

कस्य माता पिता कस्य कस्य भार्या सुतास्तथा ॥ युगे युगे तु वर्त्तन्ते मोहपाशेन बध्यते ॥

ആരുടേത് അമ്മ, ആരുടേത് അച്ഛൻ? ആരുടേത് ഭാര്യ, അതുപോലെ ആരുടേത് പുത്രന്മാർ? യുഗം യുഗമായി ഇവ പുനരാവർത്തിക്കുന്നു; ജീവൻ മോഹപാശത്തിൽ ബന്ധിതനാകുന്നു.

Verse 86

स्नेहभावेन कर्त्तव्यः संस्कारो हि मृतस्य च ॥ मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ॥

മൃതന്റെ സംസ്കാരവും സ്നേഹഭാവത്തോടെ തന്നെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. കാരണം (സംസാരത്തിൽ) ആയിരക്കണക്കിന് മാതാപിതാക്കളും നൂറുകണക്കിന് പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

Verse 87

संसारेष्वनुभूतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ स्वयम्भुवा विधिः प्रोक्तः प्रेतसंस्कारलक्षणः ॥

സംസാരചക്രത്തിൽ അനുഭവപ്പെട്ടവ ആരുടേതാണ്, നാം ആരുടേതാണ്? സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രേതസംസ്കാരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ വിധി പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 88

प्रेतकार्ये निवृत्ते तु पितृत्वमुपजायते ॥ मासि मासि ह्यमायां वै कर्त्तव्यं पितृतर्पणम् ॥

പ്രേതകർമ്മം പൂർത്തിയായാൽ മരിച്ചവന് പിതൃസ്ഥാനമുണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ ഓരോ മാസവും അമാവാസ്യാദിനത്തിൽ പിതൃതർപ്പണം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 89

एवमुक्त्वा स आत्रेयः पितृयज्ञविनिश्चयम् ॥ मुहूर्ते ध्यानमास्थाय तत्रैवान्तरधीयत ॥

ഇങ്ങനെ പിതൃയജ്ഞത്തിന്റെ നിശ്ചിതവിധി പ്രസ്താവിച്ച ശേഷം ഋഷി ആത്രേയൻ ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി അവിടെയേ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 90

नारद उवाच ॥ श्रुत्वा तु मृतसंस्कारमात्रेयोक्‍तं यथाविधि ॥ चातुवर्ण्यस्य सर्वस्य त्वया धर्मः प्रतिष्ठितः ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ആത്രേയൻ വിധിപ്രകാരം ഉപദേശിച്ച മൃതസംസ്കാരം ശ്രവിച്ചപ്പോൾ, സമസ്ത ചാതുർവർണ്യത്തിനും ധർമ്മം നിങ്ങളാൽ സ്ഥാപിതമായി।

Verse 91

पितृयज्ञमुपश्राद्धे मासि मासि दिने तथा ॥ वर्त्तयन्ति यथान्यायमृषयश्च तपोधनाः ॥

തപോധനരായ ഋഷിമാർ ഉപശ്രാദ്ധത്തിലും പ്രതിമാസം നിശ്ചിത ദിവസത്തിലും യഥാന്യായം പിതൃയജ്ഞം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു।

Verse 92

निर्दिष्टं ब्राह्मणानां वै शूद्राणां मन्त्रवर्जितम् ॥ नेमिना च कृतं श्राद्धं ततः प्रभृति वै द्विजाः ॥

ബ്രാഹ്മണർക്കു (മന്ത്രങ്ങളോടെ) ഇത് നിർദ്ദേശിതമാണ്; ശൂദ്രർക്കു മന്ത്രവിരഹിതമെന്നു വിവരണം. നേമി ശ്രാദ്ധം നടത്തി; അതിനുശേഷം ദ്വിജർ ഈ ആചാരം അനുസരിച്ചു।

Verse 93

कुर्वन्ति सततं श्राद्धं नैमिश्राद्धं तदुच्यते ॥ स्वस्त्यस्तु ते महाभाग यास्यामि मुनिसत्तम ॥

അവർ നിരന്തരം ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നു; അതിനെ ‘നൈമി-ശ്രാദ്ധം’ എന്നു പറയുന്നു. മഹാഭാഗനേ, നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ; മുനിസത്തമനേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പുറപ്പെടുന്നു।

Verse 94

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो द्विजतत्तमः ॥ तेजसा द्योतयन्सर्वं गतः शक्रपुरं प्रति ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, മുനിശ്രേഷ്ഠനും ദ്വിജോത്തമനും ആയ നാരദൻ തന്റെ തേജസ്സാൽ എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ശക്രപുരത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 95

एवं च पिण्डसंकल्पं श्राद्धोत्पत्तिश्च माधवि ॥ आत्रेयेणैव मुनिना स्थापितं ब्राह्मणेषु च ॥

ഹേ മാധവി, ഇങ്ങനെ പിണ്ഡസങ്കൽപവും ശ്രാദ്ധോത്പത്തിയും—ഇരണ്ടും—ആത്രേയ മുനിയാൽ തന്നെ ബ്രാഹ്മണരിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 96

अपाकद्रव्यं संगृह्य ब्रह्मणो वचनं यथा ॥ त्रिषु वर्णेषु कर्त्तव्यं पाकभोजनमित्युत ॥

പാചകം ചെയ്യാത്ത ദ്രവ്യങ്ങൾ ശേഖരിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനപ്രകാരം, മൂന്നു വർണങ്ങളിലും പാകഭോജനദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 97

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥ जुहुयाद्ब्राह्मणमुखे तृप्तिर्भवति शाश्वती ॥

പിതാവ്, പിതാമഹൻ, പ്രപിതാമഹൻ—ഇവർക്കായി ബ്രാഹ്മണന്റെ മുഖത്തിൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കണം; അതിനാൽ പിതൃകൾക്ക് ശാശ്വത തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 98

निपातदेशं संगृह्य शुचिदेशे समाहितः॥ नदीकूले निखाते वा प्रेतभूमिं विनिर्देशेत्॥

നിപാതസ്ഥലം തിരഞ്ഞെടുത്തു, ശുചിസ്ഥലത്ത് മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, നദീതീരത്തിലോ കുഴിച്ചെടുത്ത സ്ഥലത്തിലോ ‘പ്രേതഭൂമി’യെ നിർദ്ദേശിക്കണം.

Verse 99

पतन्ति नरके घोरे तेनोच्छिष्टेन सुन्दरी॥ स्थण्डिले प्रेतभागं तु दद्यात्पूर्वाह्णिकं तु तम्॥

ഹേ സുന്ദരി, ആ (ദോഷയുക്ത) ഉച്ഛിഷ്ടം മൂലം അവർ ഭയങ്കര നരകത്തിൽ പതിക്കുന്നു; അതിനാൽ ശുദ്ധമായ നിലത്ത് പൂർവാഹ്നിക കർമമായി പ്രേതഭാഗം നൽകണം।

Verse 100

प्रेतस्य च हितार्थाय धारयेत वसुन्धरे॥ पूर्वं संहृष्टतुष्टेन प्रेतभागं च दापयेत्॥

ഹേ വസുന്ധരാ, പ്രേതത്തിന്റെ ഹിതാർത്ഥം ഈ വിധി ശ്രദ്ധയോടെ പാലിക്കണം; ആദ്യം സന്തോഷവും തൃപ്തിയും ഉള്ള മനസ്സോടെ പ്രേതഭാഗം നൽകിക്കൊള്ളണം।

Verse 101

तप्तवालुमयी भूमिः कण्टकैरुपसंस्तृता॥ तेन दुर्गाणि तरति दत्तयोपानहात्र वै॥

ഭൂമി കത്തുന്ന മണലാൽ നിറഞ്ഞതും മുള്ളുകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമാണ്; ആ ദാനത്താൽ അവൻ ദുർഗമ വഴികൾ കടക്കുന്നു—ദാനം ചെയ്ത പാദുകകൾ ലഭിച്ചതുപോലെ।

Verse 102

देवत्वं ब्राह्मणत्वं च प्रेतपिण्डे प्रदीयते॥ मानुषत्वं निवापेषु ज्ञातव्यं सततं बुधैः॥

പ്രേതപിണ്ഡം നൽകുന്നതാൽ ദേവത്വവും ബ്രാഹ്മണത്വവും ലഭിക്കുന്നു; നിവാപ അർപ്പണങ്ങളാൽ മാനുഷത്വം—ഇത് പണ്ഡിതർ സദാ അറിയണം।

Verse 103

दृष्ट्वा तु प्रोषितं तेन उच्छिष्टं न विसर्जयेत्॥ ब्राह्मणे नाप्यनुज्ञातः शीघ्रं संरम्भयेत् ततः॥

ഗ്രാഹക ബ്രാഹ്മണൻ പോയതായി കണ്ടാലും അതുകൊണ്ട് ഉച്ഛിഷ്ടം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; ബ്രാഹ്മണന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അവിടെ നിന്ന് വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോകരുത്।

Verse 104

पश्चात्प्रेतं विसर्ज्यैवं दद्याद्दानं द्विजातये॥ निवापमन्नमशुचिं दद्याद्वायसतर्पणम्॥

അതിനുശേഷം പ്രേതത്തെ ഇങ്ങനെ വിസർജ്ജിച്ച് ദ്വിജനു ദാനം നൽകണം. അശുചിയെന്നു കരുതുന്ന നിവാപ അന്നവും കാക്കകൾക്ക് തർപ്പണമായി നൽകണം॥

Verse 105

दातव्यं तु तृतीये च मासे सप्तनवेषु च॥ एकादशे तथा मासे दद्यात्सांवत्सरीं क्रियाम्॥

മൂന്നാം മാസത്തിൽ നൽകണം; ഏഴാം, ഒൻപതാം മാസങ്ങളിലും. അതുപോലെ പതിനൊന്നാം മാസത്തിൽ വാർഷിക ക്രിയ നിർവഹിക്കണം॥