Adhyaya 6

Verse 1

ईश्वर उवाच । अधुना संप्रवक्ष्यामि मंगलात्पश्चिमे व्रजेत् । तत्र सिद्धेश्वरं पश्येत्सर्वसिद्धिप्रदायकम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ (മാർഗം) വിവരിക്കുന്നു. മംഗളത്തിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറോട്ട് പോകണം; അവിടെ സർവ്വസിദ്ധി നൽകുന്ന സിദ്ധേശ്വരനെ ദർശിക്കണം.

Verse 2

तत्रैव चक्रतीर्थं तु तीर्थकोटिफलप्रदम् । लोकेश्वरं स्वयंभूतं पूर्वमिंद्रेश्वरेति च

അവിടെയേ ചക്രതീർത്ഥം ഉണ്ട്; കോടി തീർത്ഥഫലം നൽകുന്നതാണ് അത്. അവിടെയേ സ്വയംഭൂ ലോകേശ്വരൻ വിരാജിക്കുന്നു; മുൻപ് ‘ഇന്ദ്രേശ്വരൻ’ എന്നും പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു.

Verse 3

दृष्ट्वा तं विधिवद्देवि ततो यक्षवनं व्रजेत् । मंगलात्पश्चिमे भागे यत्र देवी स्वयं स्थिता

ഹേ ദേവീ, അവനെ വിധിപൂർവ്വം ദർശിച്ച ശേഷം യക്ഷവനത്തിലേക്ക് പോകണം. മംഗളത്തിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് ദേവി സ്വയം അധിഷ്ഠിതയായിരിക്കുന്ന സ്ഥലം അവിടെയുണ്ട്.

Verse 4

यक्षेश्वरी महाभागा वांछितार्थप्रदायिनी । तां संपूज्य विधानेन ततो वस्त्रापथं पुनः

യക്ഷേശ്വരി മഹാഭാഗ്യവതി, വാഞ്ഛിതഫലം നൽകുന്നവൾ. അവളെ വിധിപ്രകാരം സമ്പൂജിച്ച് ശേഷം വീണ്ടും വസ്ത്രാപഥത്തിലേക്ക് മടങ്ങണം.

Verse 5

गिरिं रैवतकं गत्वा कुर्याद्यात्राविधानतः । मृगीकुंडादितीर्थानि संति तत्रैव कोटिशः

റൈവതക പർവതത്തിലേക്ക് ചെന്നു വിധിപ്രകാരം യാത്ര നടത്തണം. അവിടെ മൃഗീകുണ്ഡം മുതലായ കോടി കോടി തീർത്ഥങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 6

यद्भुक्तिशिखरे देवि सीमालिंगं हि तत्स्मृतम् । दशकोटिस्तु तीर्थानि तत्र संति वरान ने

ഹേ ദേവീ, ഭുക്തിശിഖര ശിഖരത്തിൽ ‘സീമാലിംഗം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ വരാനനേ, അവിടെ ദശകോടി തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്.

Verse 7

यत्र वै यादवाः सिद्धाः कलौ ये बुद्धिरूपिणः । शतसहस्रार्बुदं च लिंगं तत्रैव तिष्ठति

കലിയുഗത്തിൽ ബുദ്ധിരൂപികളായി സിദ്ധരായ യാദവർ വസിക്കുന്നിടത്തുതന്നെ ‘ശതസഹസ്രാർബുദ’ എന്ന പവിത്ര ലിംഗവും നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 8

गजेंद्रस्य पदं तत्र तत्रैव रसकूपिकाः । सप्त कुण्डानि तत्रैव रैवते पर्वतोत्तमे

അവിടെയേ ഗജേന്ദ്രന്റെ പാദമുദ്രയും, അവിടെയേ രസകൂപികകളും; റൈവതം എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ അവിടെയേ ഏഴ് പുണ്യകുണ്ഡങ്ങളും ഉണ്ട്।

Verse 9

अंबिका च स्थिता देवी प्रद्युम्नः सांब एव च । लिंगाकारे पर्वते तु तत्र तीर्थानि कोटिशः

അവിടെ ദേവി അംബികയും, പ്രദ്യുമ്നനും സാംബനും വസിക്കുന്നു; ലിംഗാകാരമായ ആ പർവതത്തിൽ കോടിക്കണക്കിന് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്।

Verse 10

मृगीकुंडं च तत्रैव कालमेघस्तथैव च । क्षेत्रपालस्वरूपेण महोदधि स्वयं स्थितः । दामोदरश्च तत्रैव भवो ब्रह्माडनायकः

അവിടെയേ മൃഗീകുണ്ഡവും കാലമേഘവും ഉണ്ട്; മഹാസമുദ്രം തന്നേ ക്ഷേത്രപാലസ്വരൂപമായി അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു। അവിടെയേ ദാമോദരനും ബ്രഹ്മാണ്ഡനായകനായ ഭവനും വസിക്കുന്നു।

Verse 11

पार्वत्युवाच । श्रुतानि तव तीर्थानि देवेश वदतस्तव । गंगा सरस्वती पुण्या यमुना च महानदी

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ! നിങ്ങൾ വിവരണം ചെയ്യുമ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ തീർത്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേട്ടു—ഗംഗ, സരസ്വതി, പുണ്യ യമുന, മഹാനദികൾ।

Verse 12

गोदावरी गोमती च नदी तापी च नर्मदा । सरयूः स्वर्णरेखा च तमसा पापनाशिनी

ഗോദാവരി, ഗോമതി; താപി, നർമദ; സരയൂ, സ്വർണരേഖ; പാപനാശിനിയായ തമസാ നദി.

Verse 13

नद्यः समुद्रसंयोगाः सर्वाः पुण्याः श्रुता मया । मोक्षारण्यानि दिव्यानि ।दिव्यक्षेत्राणि यानि च

ഞാൻ കേട്ടിട്ടുള്ളത്: എല്ലാ നദികളും—പ്രത്യേകിച്ച് സമുദ്രസംഗമസ്ഥാനങ്ങളിൽ—പുണ്യമയമാണ്. കൂടാതെ മോക്ഷം നൽകുന്ന ദിവ്യ അരണ്യങ്ങളും ദിവ്യക്ഷേത്രങ്ങളായി പ്രസിദ്ധമായ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 14

नगर्यो मुक्तिदायिन्यस्ताः श्रुतास्त्वत्प्रसादतः । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सूर्येंदुवरुणस्य च

അങ്ങയുടെ പ്രസാദത്താൽ മോക്ഷം നൽകുന്ന നഗരങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവൻ മുതലായവരുടെയും, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, വരുണൻ എന്നിവരുടെയും പുണ്യധാമങ്ങളെക്കുറിച്ചും കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

Verse 15

देवताना मृषीणां च संति स्थानान्यनेकशः । परं देव त्वया पुण्यं प्रभासं कथितं मम

ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും അനേകം സ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട്; എങ്കിലും, ഹേ ദേവാ, അങ്ങ് എനിക്ക് പുണ്യപ്രഭാസത്തെ പരമോന്നതമെന്നായി ഉപദേശിച്ചു.

Verse 16

तस्माद्यच्चाधिकं प्रोक्तं क्षेत्रं वस्त्रापथं त्वया । शृण्वंत्या च मया पूर्वं न पृष्टं कारणं तदा

അതുകൊണ്ട് അങ്ങ് വസ്ത്രാപഥത്തെ അതിലും ശ്രേഷ്ഠമായ ക్షേത്രമെന്നു പ്രസ്താവിച്ചപ്പോൾ, ഞാൻ മുമ്പേ കേട്ടിട്ടും അന്നേരം കാരണം ചോദിച്ചില്ല.

Verse 17

इदानीं च श्रुतं सर्वं स्वस्थाहं कारणं वद । प्रभावं प्रथमं ब्रूहि क्षेत्रस्य च भवस्य च

ഇപ്പോൾ ഞാൻ എല്ലാം ശ്രവിച്ചു, മനസ്സ് ശാന്തമായി; അതിന്റെ കാരണം പറയുക. ആദ്യം ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും ഭവൻ (ശിവൻ)ന്റെയും മഹിമയും പ്രഭാവവും വിശദീകരിക്കൂ.

Verse 18

कस्मिन्देशे च तत्तीर्थं शिवः केनात्र संस्थितः । स्वयंभूर्भगवान्रुद्रः कथं तत्र स्थितः स्वयम् । प्रभो मे महदाश्चर्यं वर्तते तद्वदाधुना

ആ തീർത്ഥം ഏത് ദേശത്തിലാണ്? ഇവിടെ ശിവനെ ആരാണ് സ്ഥാപിച്ചത്? സ്വയംഭൂ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ അവിടെ താനേ എങ്ങനെ വസിച്ചു? പ്രഭോ, ഇത് എനിക്ക് മഹാ അത്ഭുതം—ഇപ്പോൾ പറയുക.

Verse 19

ईश्वर उवाच । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य प्रभावं प्रथमं शृणु । पश्चाद्भवस्य माहात्म्यं शृणु त्वं च वरानने

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ആദ്യം വസ്ത്രാപഥ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവം കേൾക്കുക; പിന്നെ, ഹേ വരാനനേ, അവിടെ ഭവൻ (ശിവൻ)ന്റെ മഹാത്മ്യവും കേൾക്കുക.

Verse 20

कान्यकुब्जे महाक्षेत्रे राजा भोजेति विश्रुतः । पुरा पुण्ययुगे धर्म्यः प्रजा धर्मेण शासति

കാന്യകുബ്ജ എന്ന മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ ഭോജൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. പുരാതന പുണ്യയുഗത്തിൽ ആ ധാർമ്മികൻ പ്രജയെ ധർമ്മപ്രകാരം ഭരിച്ചു.

Verse 21

विशालाक्षो दीर्घबाहुर्विद्वान्वाग्ग्मी प्रियंवदः । सर्वलक्षणसंपूर्णो बह्वाश्चर्यविलोककः

അവൻ വിശാലനേത്രനും ദീർഘബാഹുവും ആയിരുന്നു—വിദ്വാൻ, വാഗ്മി, മധുരഭാഷി. എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പന്നൻ; അനേകം അത്ഭുതങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിൽ നിപുണൻ.

Verse 22

वनात्कदाचिदभ्येत्य वनपालोब्रवीदिदम् । आश्चर्यं भ्रमता देव वने दृष्टं मयाधुना

ഒരു ദിവസം വനത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവന്ന് വനപാലകൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ രാജാവേ, വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ ഒരു അത്ഭുതം കണ്ടു।”

Verse 23

गिरौ विषमभूभागे वहुवृक्षसमाकुले । मृगयूथगता नारी मया दृष्टा मृगानना

പർവതത്തിലെ കുഴിഞ്ഞുയർന്ന ഭൂഭാഗത്ത്, അനവധി വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞിടത്ത്, മാൻകൂട്ടത്തിനിടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയെ ഞാൻ കണ്ടു—അവളുടെ മുഖം മാൻപോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 24

मृगवत्प्लवते बाला सदा तत्रैव दृश्यते । इति श्रुत्वा वचो राजा तुष्टस्तस्मै धनं ददौ

“ആ ബാലിക മാൻപോലെ ചാടുന്നു; എപ്പോഴും അവിടെയേ കാണപ്പെടുന്നു.” ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് സന്തോഷിച്ച് അവന് ധനപുരസ്കാരം നൽകി।

Verse 25

चतुरं तुरगं दिव्यं वाससी स्वर्णभूषणम् । इदानीमेव यास्यामि सेनाध्यक्ष त्वया सह

“മികവുറ്റ, വേഗമേറിയ ദിവ്യ അശ്വം, വസ്ത്രങ്ങളും സ്വർണാഭരണങ്ങളും കൊണ്ടുവരിക. ഹേ സേനാധ്യക്ഷാ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ നിനക്കൊപ്പം പുറപ്പെടും.”

Verse 26

अश्वानां दशसाहस्रं वागुराणां त्वनेकधा । पत्तयो यांतु सर्वत्र वेष्टयंतु गिरिंवरम्

“പതിനായിരം അശ്വാരോഹികൾ പലവിധ വലകളുമായി എല്ലായിടത്തും പോകട്ടെ; പാദസൈന്യം ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തെ ചുറ്റി വളയട്ടെ.”

Verse 27

न हंतव्यो मृगः कश्चिद्रक्षणीया हि सा मृगी । स्त्रीवेषधारिणी नारी मृगी भवति भूतले

ഒരു മൃഗത്തെയും ഒരിക്കലും കൊല്ലരുത്; ആ മൃഗി തീർച്ചയായും സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്. സ്ത്രീവേഷം ധരിച്ച നാരി ഭൂതലത്തിൽ മൃഗിയായി മാറുന്നു.

Verse 28

क्व यास्यति वराकी सा मद्बलैः परिपीडिता । शस्त्रास्त्रवर्जितं सैन्यं वनपालपदानुगम्

എന്റെ സൈന്യങ്ങളുടെ പീഡനത്തിൽ അമർന്നു നിൽക്കുന്ന ആ പാവം എവിടെ പോകും? ഈ സംഘം ആയുധങ്ങളില്ലാതെ, വനപാലന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം അനുസരിച്ച് നീങ്ങുന്നു.

Verse 29

अहोरात्रेण संप्राप्तं बहुव्याधजनाग्रतः । अश्वाधिरूढो बलवान्भोजराजो ययौ स्वयम्

ഒരു അഹോരാത്രത്തിനുള്ളിൽ, മുൻപിൽ അനേകം വേട്ടക്കാരെ നിർത്തി, ശക്തനായ ഭോജരാജൻ തന്നേ കുതിരമേറി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 30

निःशब्दपदसञ्चारः संज्ञासंकेतभाषकः । गिरिं संवेष्टयामास वागुराभिः स्वयं नृपः

നിശ്ശബ്ദ പാദചാരത്തോടെ നീങ്ങി, സംജ്ഞാ-സങ്കേതങ്ങളാൽ മാത്രം സംസാരിച്ച്, രാജാവ് തന്നേ വലകളാൽ പർവ്വതത്തെ ചുറ്റി വളഞ്ഞു.

Verse 31

वनपालेन सहितो मृगयूथं ददर्श सः । सा मृगी मृगमध्यस्था नारीदेहा मुखे मृगी । मृगवच्चेष्टते बाला धावते च मृगैः सह

വനപാലനോടൊപ്പം അവൻ മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടം കണ്ടു. അവയുടെ നടുവിൽ ആ മൃഗി—ദേഹം നാരിയുടേത്, മുഖം മൃഗിയുടേത്; ആ ബാലിക മൃഗത്തെപ്പോലെ ചലിച്ചു, മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം ഓടുകയും ചെയ്തു.

Verse 32

अश्वगंधान्समाघ्राय सन्त्रस्ता मृगयूथपाः । क्षुब्धा भ्रान्ताः क्षणे तस्मिन्सर्वे यांति दिशो दश

കുതിരകളുടെ ഗന്ധം അറിഞ്ഞതുമാത്രം മൃഗകൂട്ടങ്ങളുടെ നേതാക്കൾ ഭീതിയിലായി. കലങ്ങി വഴിതെറ്റി, ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവർ എല്ലാവരും പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കു ഓടി മറഞ്ഞു.

Verse 33

मृगवक्त्रा तु या नारी मृगैः कतिपयैः सह । प्लवमाना निपतिता वागुरायां विचेतना

എന്നാൽ മൃഗമുഖിയായ ആ സ്ത്രീ കുറെ മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം ചാടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ വലയിൽ വീണു; അവൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.

Verse 34

बलाध्यक्षेण विधृता मृगैः सह शनैर्नृपः । ददर्श महदाश्चर्यं भोजराजो जनैर्वृतः

സേനാധിപൻ പിടിച്ചു നിർത്തി, മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം പിടിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ, ജനങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന ഭോജരാജൻ പതുക്കെ ഒരു മഹാദ്ഭുതം കണ്ടു.

Verse 35

ततः कोलाहलो जातः परमानंदिनिस्वनः । मृगैः सह समानिन्ये कान्यकुब्जं मृगीं नृपः

അപ്പോൾ പരമാനന്ദം നിറഞ്ഞ വിളികളോടെ മഹാ കോലാഹലം ഉയർന്നു. മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം രാജാവ് ആ ‘മൃഗിയെ’ കാന്യകുബ്ജത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 36

दिव्यवस्त्रसमाच्छन्ना दिव्याभरणभूषिता । नरयानस्थिता नारी प्रविवेश मृगैर्वृता

ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിച്ച് ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ ആ സ്ത്രീ, മനുഷ്യയാനത്തിൽ ഇരുന്ന്, മൃഗങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന നിലയിൽ അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 37

वादित्रैर्ब्रह्मघोषैश्च नीयते नृपमंदिरम् । जनैर्जानपदैर्मार्गे दृश्यते नृपमन्दिरे

വാദ്യനാദങ്ങളും ബ്രഹ്മഘോഷങ്ങളും മുഴങ്ങെ അവളെ രാജമന്ദിരത്തിലേക്കു നയിച്ചു. വഴിയിൽ നഗരജനങ്ങൾ അവളെ കണ്ടു; രാജഭവനത്തിനകത്തും അവൾ ദൃശ്യയായി.

Verse 38

नीयमाना नागरैश्च महदाश्चर्यभाषकैः । पुण्ये मुहूर्त्ते संप्राप्ते सा मृगी नृपमन्दिरम्

മഹാ അത്ഭുതത്തോടെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന നഗരവാസികൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. പുണ്യമായ ശുഭമുഹൂർത്തം വന്നപ്പോൾ ആ മൃഗീകന്നി രാജമന്ദിരത്തിലെത്തി.

Verse 39

प्रतीहारेण राजेन्द्र वचसा वारितो जनः । गतः सेनापतिः सैन्यं गृहीत्वा स्वनिकेतनम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! പ്രതീഹാരിയുടെ കല്പനയാൽ ജനക്കൂട്ടം തടയപ്പെട്ടു. സേനാപതി സൈന്യത്തെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് തന്റെ വസതിയിലേക്കു പോയി.

Verse 40

राजापि स्वगृहं प्राप्य स्नात्वा संपूज्य देवताः । तां मृगीं स्नापयामास दिव्यगन्धानुलेपनाम्

രാജാവും തന്റെ വസതിയിൽ എത്തി സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവതകളെ യഥാവിധി പൂജിച്ചു. പിന്നെ ആ മൃഗീകന്നിയെ കുളിപ്പിച്ച് ദിവ്യസുഗന്ധങ്ങൾ പുരട്ടിച്ചു.

Verse 41

कुङ्कुमेन विलिप्तांगीं दिव्यवस्त्रावगुंठिताम् । यथोचितं यथास्थानं दिव्याभरणभूषिताम्

അവളുടെ അവയവങ്ങളിൽ കുങ്കുമം പുരട്ടി, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളാൽ അവളെ മൂടി. യഥോചിതം യഥാസ്ഥാനം ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അവളെ അലങ്കരിച്ചു.

Verse 42

एकांते निर्जने राजा बभाषे चारुलोचनाम् । का त्वं कस्य सुता केन कारणेन मृगैः सह

ഏകാന്തമായ നിർജനസ്ഥാനത്ത് രാജാവ് ആ സുന്ദരനേത്രിയോട് പറഞ്ഞു— “നീ ആരാണ്? ആരുടെ പുത്രിയാണ്? എന്തു കാരണത്താൽ മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നു?”

Verse 43

स्त्रीणां शरीरं ते कस्मान्मृगीणां वदनं कुतः । इति सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

“നിനക്കു സ്ത്രീയുടെ ശരീരം, എന്നാൽ മൃഗിയുടെ മുഖം എങ്ങനെ? ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞു തരിക; എനിക്കു മഹത്തായ കൗതുകമുണ്ട്.”

Verse 44

एवं सा प्रोच्यमानापि न बभाषे कथंचन । मूकवन्न विजानाति न च भुंक्ते सुलोचना

ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചിട്ടും അവൾ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. മൂകയെന്നപോലെ അവബോധമില്ലാത്തവളായി നിന്നു; ആ സുന്ദരനേത്രി ഭക്ഷണവും കഴിച്ചില്ല.

Verse 45

न भुंक्ते पृथिवीपालो न राज्यं बहु मन्यते । न दारैर्विद्यते कार्यं नाश्वैर्न च गजै रथैः

ഭൂമിപാലകൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ചില്ല; രാജ്യം പോലും വലിയതായി കരുതിയില്ല. ഭാര്യമാരിലും കാര്യമൊന്നും കണ്ടില്ല; കുതിര, ആന, രഥങ്ങളിലുമല്ല.

Verse 46

तदेव राज्यं ते दारास्ते गजास्तद्धनं बहु । प्रमदामदसंरक्तं यत्र संक्रीडते मनः

അവനു അതുതന്നെ ‘രാജ്യം’, അതുതന്നെ ‘ഭാര്യ’, അതുതന്നെ ‘ആനകൾ’യും ‘അപാര ധനം’യും—സ്ത്രീമോഹമദത്തിൽ രഞ്ജിതമായ മനസ് എവിടെ ക്രീഡിക്കുന്നുവോ അവിടെയാണ്.

Verse 47

आहूयाह प्रतीहारं तया संमोहितो नृपः । पुरोधसं गुरुं विप्रानाचार्याञ्छीघ्रमानय

അവളാൽ മോഹിതനായ രാജാവ് പ്രതീഹാരനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു— “രാജപുരോഹിതനെയും ഗുരുവിനെയും ബ്രാഹ്മണ ആചാര്യന്മാരെയും വേഗം കൊണ്ടുവരിക.”

Verse 48

दैवज्ञानथ मन्त्रज्ञान्भिषजस्तांत्रिकांस्तथा । इति सन्नोदितो राज्ञा प्रतीहारो ययौ स्वयम्

രാജാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ പ്രതീഹാരൻ സ്വയം പുറപ്പെട്ടു— ദൈവജ്ഞന്മാരെയും മന്ത്രവിദഗ്ധരെയും വൈദ്യന്മാരെയും താന്ത്രികരെയും വിളിക്കുവാൻ.

Verse 49

आजगाम स वेगेन समानीय द्विजोत्तमान् । राज्ञे विज्ञापयामास देव विप्राः समागताः

അവൻ വേഗത്തിൽ മടങ്ങിവന്നു, ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്ന് രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു— “ദേവാ, വിപ്രന്മാർ എത്തിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 50

प्रवेशय गुरुं द्वाःस्थं संप्राप्तान्मद्धिते रतान् । इति सन्नोदितो राज्ञा तथा चक्रे स बुद्धिमान्

രാജാവ് കല്പിച്ചു— “ദ്വാരസ്ഥാ, എന്റെ ഹിതത്തിൽ നിരതരായി വന്ന ഗുരുജനങ്ങളെ അകത്തു പ്രവേശിപ്പിക്ക.” രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആ ബുദ്ധിമാൻ അതുപോലെ ചെയ്തു.

Verse 51

अभ्युत्थाय नृपः पूर्वं नमस्कृत्य प्रपूज्य च । आसनेषूपविष्टांस्तान्बभाषे कार्यतत्परः

രാജാവ് ആദ്യം എഴുന്നേറ്റ് നമസ്കരിച്ചു വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു; അവർ ആസനങ്ങളിൽ ഇരുന്ന ശേഷം, കാര്യത്തിൽ തൽപരനായി അവരോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 52

इदमाश्चर्यमेवैकं कथं शक्यं निवेदितुम् । जानीत हि स्वयं सर्वे लोकतः शास्त्रतोऽपि वा

ഇത് വാസ്തവത്തിൽ ഒരേയൊരു മഹാദ്ഭുതം—ഇത് യഥാവിധി എങ്ങനെ വിവരിക്കാം? നിങ്ങളെല്ലാവരും ഇതു സ്വയം അറിയുന്നു, ലോകപ്രചാരത്തിലൂടെയോ ശാസ്ത്രത്തിലൂടെയോ കൂടി।

Verse 53

कथमेषा समुत्पन्ना कस्येदं कर्मणः फलम् । अस्यां केन प्रकारेण वचनं मानुषं भवेत्

അവൾ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു, ഇത് ആരുടെ കർമ്മഫലമാണ്? പിന്നെ അവളിൽ ഏതു രീതിയിൽ മനുഷ്യവാക്ക് പ്രത്യക്ഷപ്പെടും?

Verse 54

स्वयं मनुष्यवदना कथमेषा भविष्यति । सावधानैर्द्विजैर्भूयः सर्वं संचिन्त्य चोच्यताम्

അവൾ സ്വയം എങ്ങനെ മനുഷ്യമുഖമുള്ളവളാകും? ശ്രദ്ധയുള്ള ദ്വിജന്മാർ എല്ലാം വീണ്ടും യഥാവിധി ആലോചിച്ച് പിന്നെ പ്രസ്താവിക്കട്ടെ।

Verse 55

विप्रा ऊचुः । देव सारस्वतो नाम कुरुक्षेत्रे द्विजोत्तमः । ऊर्द्ध्वरेताः सरस्वत्यां तपस्तेपे जितेन्द्रियः

വിപ്രന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ദേവ സാരസ്വതൻ എന്നൊരു ദ്വിജോത്തമൻ ഉണ്ട്; അവൻ ഊർദ്ധ്വരേതസ്സായി, ജിതേന്ദ്രിയനായി സരസ്വതീതീരത്ത് തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 56

कथयिष्यति सर्वं ते तेनादिष्टा मृगी स्वयम् । इति श्रुत्वा वचो राजा ययौ सारस्वतं द्विजम्

അവൻ തന്നെയാണ് നിനക്കു എല്ലാം വിവരിക്കുക; അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ തന്നെയാണ് ആ മൃഗി സ്വയം നിയുക്തയായത്. ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് സാരസ്വത ദ്വിജന്റെ അടുക്കൽ പോയി।

Verse 57

सरस्वतीजले स्नातं प्रभासे ध्यानतत्परम् । दृष्ट्वा प्रदक्षिणीकृत्य साष्टांगं तं प्रणम्य च । उपविष्टो नृपो भूमौ प्रांजलिः सञ्जितेन्द्रियः

പ്രഭാസത്തിൽ സരസ്വതീജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട രാജാവ് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, സാഷ്ടാംഗ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം അർപ്പിച്ചു; പിന്നെ ഭൂമിയിൽ ഇരുന്ന് കൈകൂപ്പി ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ സംയമിപ്പിച്ചു।

Verse 58

मनुष्यपदसंचारं श्रुत्वा ज्ञात्वा च कारणम् । सारस्वतो बभाषेऽथ तं नृपं भक्तितत्परम्

മനുഷ്യരുടെ പാദചാരത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് അതിന്റെ കാരണം അറിഞ്ഞ ശേഷം, ഭക്തിയിൽ തത്പരനായ ആ രാജാവിനോട് സാരസ്വതൻ അപ്പോൾ സംസാരിച്ചു।

Verse 59

सारस्वत उवाच । भोजराज शुभं तेस्तु ज्ञातं तत्कारणं मया । मृगानना त्वया नारी समानीता वनात्किल

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭോജരാജാ, നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇതിന്റെ കാരണം ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സത്യമായും നീ വനത്തിൽ നിന്ന് മൃഗനയനയായ ഒരു സ്ത്രീയെ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 60

महदाश्चर्यमेवैतत्तव चेतसि वर्त्तते । आदिष्टा तु मया बाला सर्वं ते कथयिष्यति

ഈ കാര്യം നിന്റെ മനസ്സിൽ മഹത്തായ അത്ഭുതമായി നിലകൊള്ളുന്നു. എന്നാൽ ആ ബാലികയെ ഞാൻ ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്— അവൾ നിനക്കു എല്ലാം പറഞ്ഞുതരും।

Verse 61

जानाम्यहं महाराज चरित्रं जन्म यादृशम् । आश्चर्यं संभवेल्लोके कथ्यमानं तया स्वयम्

ഹേ മഹാരാജാ, അവളുടെ ചരിതവും അവളുടെ ജനനം എങ്ങനെയായിരുന്നുവെന്നും ഞാൻ അറിയുന്നു. അവൾ തന്നെ അത് പറയുമ്പോൾ ലോകത്തിന് അത് തീർച്ചയായും അത്ഭുതമായിരിക്കും।

Verse 62

इत्यादिश्य गतो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा । अहोरात्रद्वयेनैव संप्राप्तो नृप मन्दिरम्

ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ച്, സൂര്യപ്രഭയാൽ ദീപ്തമായ രഥത്തിൽ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; വെറും രണ്ടു പകലും രാത്രിയുംകൊണ്ട് രാജമന്ദിരത്തിലെത്തി.

Verse 63

प्रविश्य च मृगीं दृष्ट्वा यत्रास्ते मृगलोचना । तया सारस्वतो ज्ञातो धर्मज्ञः सर्वविद्द्विजः

അകത്തു പ്രവേശിച്ച് മൃഗലോചനയായ അവൾ പാർത്തിരുന്നിടത്ത് അവളെ കണ്ടപ്പോൾ; അവൾ സാരസ്വതനെ ധർമ്മജ്ഞനും സർവ്വവിദുമായ ബ്രാഹ്മണനെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 64

मृग्युवाच । एष सर्वं हि जानाति कारणं यच्च यादृशम् । वर्त्तमानं भविष्यं च भूतं यद्भुवनत्रये

മൃഗീ പറഞ്ഞു—“ഇവൻ സത്യമായി എല്ലാം അറിയുന്നു—കാരണമെന്തെന്നും അതിന്റെ സ്വഭാവമെന്തെന്നും; ത്രിലോകങ്ങളിൽ നിലവിലുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതും കഴിഞ്ഞതുമായ എല്ലാം.”

Verse 65

एतेन मरणं ज्ञातं मदीयं पूर्वजन्मनि । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे तपस्तप्तं भवालये

“ഇവനിലൂടെ എന്റെ മുൻജന്മത്തിലെ മരണം അറിയപ്പെട്ടു—വസ്ത്രാപഥ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ, ഭവൻ (ശിവൻ) വസിക്കുന്ന ആലയത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്തപ്പോൾ।”

Verse 66

विधूय कलुषं सर्वं ज्ञानमुत्पाद्य यत्नतः । जरामरणनिर्मुक्तः प्रत्यक्षं दृष्टवान्भवम्

“സകല മലിനതയും നീക്കി, പരിശ്രമത്തോടെ ജ്ഞാനം ഉത്പാദിപ്പിച്ചാൽ, (മനുഷ്യൻ) ജരാ-മരണങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി ഭവൻ (ശിവൻ)നെ പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിക്കും।”

Verse 67

अस्य तुष्टो भवो देवो ज्ञातं तीर्थस्य कारणम् । आदिष्टया मया वाच्यं भवेज्जन्मनि कारणम्

അവനിൽ പ്രസന്നനായ ഭവദേവൻ ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ കാരണമെല്ലാം വെളിപ്പെടുത്തി. എനിക്ക് ആജ്ഞ ലഭിച്ചതുപോലെ, ഈ ജന്മത്തിന്റെ കാരണവും ഞാൻ പറയേണ്ടതാണ്.

Verse 68

इति चिन्तापरा यावत्तावद्विप्रः समागतः । तस्मै प्रणामपरमा मूर्च्छिता निपपात सा

അവൾ ആശങ്കാഭരിതമായ ചിന്തയിൽ ലീനയായിരിക്കെ, അതിനിടയിൽ ഒരു വിപ്രൻ എത്തി. അവനോട് പരമഭക്തിയോടെ നമസ്കരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ അവൾ മൂർച്ചിച്ച് നിലത്തേക്ക് വീണു.

Verse 69

अथ सारस्वतो ज्ञानाज्ज्ञातवान्कारणं च तत् । आनयन्तु द्विजा वेगात्कलशं तोयसंभृतम्

അപ്പോൾ സാരസ്വതജ്ഞാനത്തിന്റെ ബലത്തിൽ ആ വിപ്രൻ കാരണമറിഞ്ഞു. അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, വേഗത്തിൽ ജലനിറഞ്ഞ കലശം കൊണ്ടുവരുവിൻ.”

Verse 70

सवौंषधीः पल्लवांश्च दूर्वाः पुष्पाणि चाक्षतान् । धूपं च चंदनं चैव गोमयं मधुसर्पिषी

“എല്ലാ ഔഷധികളും, പുതുപല്ലവങ്ങളും, ദൂർവാപുല്ലും, പുഷ്പങ്ങളും അക്ഷതവും; കൂടാതെ ധൂപം, ചന്ദനം, ഗോമയം, തേൻ, നെയ്യും കൊണ്ടുവരിക.”

Verse 71

इत्यादिष्टैर्द्विजैर्वेगात्समानीतं नृपाज्ञया । उपलिप्य च भूभागं स्वस्तिकं संनिवेश्य च

ഇങ്ങനെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച ദ്വിജന്മാർ രാജാജ്ഞപ്രകാരം വേഗത്തിൽ എല്ലാം കൊണ്ടുവന്നു. തുടർന്ന് അവർ ഭൂഭാഗം ലേപിച്ച് അതിന്മേൽ സ്വസ്തികചിഹ്നം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 72

तत्राग्निकार्यं कृत्वाऽथ वेदान्कुंभे निधाय सः । इन्द्रं तस्मिंश्च विन्यस्य दिक्पालांश्च यथाक्रमम् । हुत्वाग्निं स चरुं कृत्वा ग्रहपूजामकारयत्

അവിടെ അദ്ദേഹം വിധിപൂർവ്വം അഗ്നികാര്യവും നടത്തി; പിന്നെ വേദങ്ങളെ കുംഭത്തിൽ നിക്ഷേപിച്ച് അതിൽ ഇന്ദ്രനെയും ക്രമമായി ദിക്‌പാലകരെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച് ചരു തയ്യാറാക്കി ഗ്രഹപൂജയും നടത്തിച്ചു.

Verse 73

तोयं सुवर्णपात्रस्थं कृत्वा कुंभान्स्वयं गुरुः । अभिषेकं ततश्चक्रे मुहूर्ते सार्वकामिके

ഗുരു സ്വർണ്ണപാത്രത്തിൽ ജലം വെച്ച്, സ്വയം കുംഭങ്ങളെ ക്രമപ്പെടുത്തി; പിന്നെ സർവകാമസിദ്ധികരമായ ശുഭ മുഹൂർത്തത്തിൽ അഭിഷേകം നടത്തി.

Verse 74

अभिषिक्ता तु सा तेन पूता स्नानार्थवारिणा । जाता सचेतना बाला सर्वं पश्यति चक्षुषा

സ്നാനാർത്ഥം ശുദ്ധീകരിച്ച ആ ജലത്തോടെ അദ്ദേഹം അവളെ അഭിഷേകം ചെയ്തപ്പോൾ, ആ ബാലികയ്ക്ക് ബോധം തിരിച്ചുവന്നു; കണ്ണുകളാൽ എല്ലാം വ്യക്തമായി കാണാൻ തുടങ്ങി.

Verse 75

शृणोति सर्वं जानाति चरित्रं पूर्वजन्मनः । बदरीफलमात्रं तु पुरोडाशं ददौ गुरुः

അവൾ എല്ലാം കേൾക്കുകയും എല്ലാം അറിയുകയും, മുൻജന്മചരിത്രവും ഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഗുരു അവൾക്ക് ബദരിഫലത്തിന്റെ അളവോളം മാത്രം പുരോഡാശം നൽകി.

Verse 76

तयोपभुक्तं यत्नेन ततश्चक्रे स मार्ज्जनम् । मानुषे वचने कर्णे ददौ ज्ञानं गुरुस्ततः

അവൾ അതു ശ്രദ്ധയോടെ ഉപഭോഗിച്ചതിന് ശേഷം അദ്ദേഹം മാർജ്ജന (ശുദ്ധി) കർമ്മം നടത്തി. തുടർന്ന് ഗുരു മനുഷ്യവചനങ്ങൾ അവളുടെ ചെവിയിൽ ഉച്ചരിച്ച് ജ്ഞാനം നൽകി.

Verse 77

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा ततः सा च मृगानना । भोजराजाय सर्व च चरित्रं पूर्वजन्मनः

ഗുരുവിന് ദക്ഷിണ അർപ്പിച്ച ശേഷം, ആ മൃഗനയനി (സൗമ്യമുഖി) ഭോജരാജനോട് തന്റെ മുൻജന്മചരിതം മുഴുവനും വിവരിച്ചു।

Verse 78

वक्तुं प्रचक्रमे बाल्याद्यद्वृत्तं पूर्वजन्मनि । नमस्कृत्य गुरुं पूर्वं ब्राह्मणान्क्षत्रियांस्तथा

അവൻ ബാല്യകാലം മുതൽ മുൻജന്മത്തിലെ സംഭവങ്ങൾ പറയാൻ തുടങ്ങി. ആദ്യം ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ചു; അതുപോലെ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയരെയും വന്ദിച്ചു।

Verse 79

मृग्युवाच । न विषादस्त्वया कार्यो राजञ्च्छ्रुत्वा मयोदितम् । इतस्त्वं सप्तमे स्थाने कलिंगाधिपतेः सुतः

മൃഗ്യു പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഞാൻ പറഞ്ഞതു കേട്ട് നീ വിഷാദിക്കരുത്. ഇനി ഏഴാം ജന്മത്തിൽ നീ കലിംഗാധിപതിയുടെ പുത്രനായി ജനിക്കും।

Verse 80

मृते पितरि बालस्त्वं स्वभिषिक्तः स्वमंत्रिभिः । अहं हि वंगराजस्य संजाता दुहिता किल

പിതാവ് മരിച്ചപ്പോൾ നീ ഇനിയും ബാലനായിരുന്നു; എങ്കിലും നിന്റെ മന്ത്രിമാർ നിന്നെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഞാൻ വംഗരാജന്റെ പുത്രിയായി തന്നേ ജനിച്ചു।

Verse 81

परिणीता त्वया देव पित्रा दत्ता स्वयं नृप । त्वयाऽहं पट्टमहिषी कृता योषिद्वरा यतः

ഹേ ദേവാ, ഹേ നൃപാ! എന്റെ പിതാവ് സ്വയം എന്നെ നിനക്കു നൽകി, നീ എന്നെ വിവാഹം ചെയ്തു. നീ എന്നെ പട്ടമഹിഷിയായി, സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായി, സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 82

युवा जातः क्रमेणैव हिंस्रः क्रूरो बभूव ह । न वेदशास्त्रकुशलो दयाधर्मविवर्जितः

അവൻ ക്രമേണ യൗവനത്തിലെത്തി ഹിംസകനും ക്രൂരനുമായി. വേദശാസ്ത്രങ്ങളിൽ അപ്രാവീണ്യനായി, ദയയും ധർമ്മവും ഇല്ലാത്തവനായിരുന്നു.

Verse 83

लुब्धो मानी महाक्रोधी सत्याचार बहिष्कृतः । न देवं न गुरुं विप्रान्नो जानाति दुराशयः

അവൻ ലുബ്ധനും അഹങ്കാരിയും മഹാക്രോധിയുമായിരുന്നു; സത്യാചാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു. ദുഷ്ടാശയത്തോടെ ദേവനെയും ഗുരുവിനെയും ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാരെയും അംഗീകരിച്ചില്ല.

Verse 84

विरक्ता हि प्रजास्तस्य ब्राह्मणोच्छेदकारकः । समासन्नैर्नृपैस्तस्य देशः सर्वो विलुंपितः । सैन्यं सर्वं समादाय युद्धायोपजगाम सः

അവൻ ബ്രാഹ്മണനാശകാരിയായതിനാൽ അവന്റെ പ്രജകൾ അവനിൽ നിന്ന് വിരക്തരായി. സമീപരാജാക്കന്മാർ അവന്റെ ദേശമൊട്ടും കൊള്ളയടിച്ചു. പിന്നെ അവൻ മുഴുവൻ സൈന്യവും കൂട്ടി യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 85

सहैवाहं गता देव युद्धं जातं नृपैः सह । हारितं सैनिकैस्तस्य गता नष्टा दिशो दश

ഹേ ദേവാ! ഞാനും അവനോടൊപ്പം പോയി. ആ രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ഉണ്ടായി. അവന്റെ സൈന്യം തോറ്റു; ഞാൻ പത്തു ദിക്കുകളിലും വഴിതെറ്റി ഓടി മറഞ്ഞു.

Verse 86

त्यक्त्वा धर्मं निजं राजा पलायनपरोऽभवत् । गच्छमानस्तु नृपतिः शत्रुभिः परिपीडितः

സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് രാജാവ് പലയോട്ടത്തിലേയ്ക്ക് മാത്രം മനസ്സുവച്ചു. പോകുന്ന വഴിയിൽ തന്നെ ആ നൃപതി ശത്രുക്കളാൽ നിരന്തരം പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 87

तवास्मिवादी दुष्टात्मा हतो लोकविरोधकः । देहं तस्य गृहीत्वाग्नौ प्रविष्टाहं नृपोत्तम

‘ഞാൻ നിന്റേതാണ്’ എന്നു നിരന്തരം പറഞ്ഞിരുന്ന ആ ദുഷ്ടാത്മാവ് ജനവിരോധിയായി ഹതനായി. അവന്റെ ദേഹം എടുത്തുകൊണ്ട് ഞാൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു, ഹേ നൃപോത്തമാ।

Verse 88

मृतस्यैवं गतिर्नास्ति नरके स विपच्यते । मृतं कांतं समादाय भार्याग्नौ प्रविशेद्यदि

ഇത്തരക്കാരന് മരണാനന്തരം ശുഭഗതി ഇല്ല; അവൻ നരകത്തിൽ ദഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഭാര്യ മരിച്ച പ്രിയനെ എടുത്തുകൊണ്ട് ഭാര്യാഗ്നി (ചിതാഗ്നി)യിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ, വ്യത്യസ്ത ഗതി പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 89

सा तारयति पापिष्ठं यावदाभूतसंप्लवम् । इह पापक्षयं कृत्वा पश्चात्स्वर्गे महीयते

അവൾ (പതിവ്രത) അത്യന്തം പാപിയെയുമെങ്കിലും പ്രളയം വരെയും രക്ഷിക്കുന്നു. ഇവിടെ പാപക്ഷയം വരുത്തി, പിന്നെ സ്വർഗത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു।

Verse 90

अतस्त्वं ब्राह्मणो जातो देशे मालवके नृप । तस्यैव तत्र भार्याहं संभूता ब्राह्मणी नृप

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നൃപാ, നീ മാലവദേശത്ത് ബ്രാഹ്മണനായി ജനിച്ചു. അവിടെയേ, ഹേ രാജാ, ഞാൻ അവന്റെ ഭാര്യയായി—ബ്രാഹ്മണീ രൂപത്തിൽ—ജനിച്ചു।

Verse 91

धनधान्यसमृद्धोऽभूत्तथा जीवधनाधिकः । मृतः पिता मृता माता स च भ्रातृविवर्जितः

അവൻ ധനധാന്യസമൃദ്ധനായി; ‘ജീവധനം’ (സേവകർ, ആശ്രിതർ)യും ധാരാളം ഉണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ പിതാവ് മരിച്ചു, മാതാവും മരിച്ചു, അവൻ സഹോദരരഹിതനായിരുന്നു।

Verse 92

धनधान्यसमृद्धोऽपि लुब्धो भ्रमति भूतले । अतीव कोपनो विप्रो वेदपाठविवर्जितः

ധനധാന്യസമൃദ്ധനായിട്ടും അവൻ ലോഭവശാൽ ഭൂമിയിൽ അലഞ്ഞു നടന്നു. ആ ബ്രാഹ്മണൻ അത്യന്തം ക്രോധിയും വേദപഠനരഹിതനും ആയിരുന്നു.

Verse 93

स्नानसंध्यादिहीनश्च मायावी याचते जनम् । भक्तिं करोमि परमां स च क्रुध्यति मां प्रति

സ്നാനം, സന്ധ്യാവന്ദനം മുതലായവ ഇല്ലാതെ വഞ്ചകനായി അവൻ ജനങ്ങളോട് ഭിക്ഷ ചോദിച്ചു. ഞാൻ പരമഭക്തി അർപ്പിച്ചിട്ടും അവൻ എന്നോടു ക്രോധിച്ചു.

Verse 94

संतानं तस्य वै नास्ति धनरक्षापरो हि सः । न ददाति न चाश्नाति न जुहोति स रक्षति

അവന് സന്താനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; കാരണം അവൻ ധനസംരക്ഷണത്തിൽ മാത്രം ആസക്തനായിരുന്നു. അവൻ ദാനം ചെയ്തില്ല, ഭോഗിച്ചില്ല, ഹോമം ചെയ്തില്ല—സഞ്ചയിച്ച് കാത്തു മാത്രം.

Verse 95

न तर्पणं तिलैर्विप्रो विदधात्यतिलो भतः । कार्त्तिकेऽपि च संप्राप्ते विष्णुपूजाविवर्जितः

അതിലോഭം മൂലം ആ ബ്രാഹ്മണൻ എള്ളുകൊണ്ട് തർപ്പണം ചെയ്തില്ല. കാർത്തികമാസം വന്നിട്ടും അവൻ വിഷ്ണുപൂജയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു.

Verse 96

दीपं ददाति नो विप्रो मासमेकं निरन्तरम् । न भुंक्ते शाकपत्रं स एकाहारो निरंतरम्

ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഒരു മാസം പോലും തുടർച്ചയായി ദീപദാനം ചെയ്തില്ല. അവൻ ഇലക്കറികളും കഴിച്ചില്ല; എപ്പോഴും ഏകാഹാരവ്രതം മാത്രം പാലിച്ചു.

Verse 97

मासे नभस्ये संप्राप्ते प्राप्ते कृष्णे नृपोत्तम । न करोति गृहे श्राद्धं स्नानतर्पणवर्जितः

ഹേ നൃപോത്തമാ! നഭസ്യ മാസം എത്തിയപ്പോൾ, കൃഷ്ണപക്ഷം വന്നിട്ടും, സ്നാനവും തർപ്പണവും ഇല്ലാതെ അവൻ വീട്ടിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ല.

Verse 98

न जानाति दिनं पित्र्यं पक्षमेकं निरन्तरम् । अन्यत्र भुंक्ते विप्रोऽसौ क्षयाहेऽपि समागते

ആ ബ്രാഹ്മണൻ പിതൃദിനം പോലും അറിയുന്നില്ല; പിതൃകൾക്കായി നിശ്ചിതമായ നിരന്തര പക്ഷവും പാലിക്കുന്നില്ല; ക്ഷയാഹ വന്നാലും അവൻ മറ്റിടത്ത് തന്നേ ഭോജനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 99

मकरस्थेऽपि संक्रांतौ कृशरान्नं ददाति न । तिलान्सुवर्णं तारं वा वस्त्रं वा फलमेव च । शाकपत्रं स पुष्पं वा न ददाति तथेंधनम्

മകരസംക്രാന്തിയിലും അവൻ കൃശരാന്നം ദാനം ചെയ്യുന്നില്ല. എള്ള്, സ്വർണം, വെള്ളി, വസ്ത്രം, ഫലം—ഒന്നും നൽകുന്നില്ല; ശാകപത്രം, പുഷ്പം, ഇന്ധനം പോലും നൽകുന്നില്ല.

Verse 100

गवां गवाह्निकं नैव कथं मुक्तिर्भविष्यति । न याति विष्णुशरणं संप्राप्ते दक्षिणायने

അവൻ പശുക്കൾക്കുള്ള നിത്യകർമ്മം (ഗവാഹ്നികം) തന്നെ ചെയ്യാത്തപക്ഷം, മോക്ഷം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ദക്ഷിണായനം വന്നാലും അവൻ വിഷ്ണുശരണം പ്രാപിക്കുന്നില്ല.

Verse 101

धेनुं ददाति नो विप्रो ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः

ആ ബ്രാഹ്മണൻ ചന്ദ്രസൂര്യഗ്രഹണ സമയത്തുപോലും ധേനുദാനം നൽകുന്നില്ല.

Verse 102

एकापि दत्ता सुपयस्विनी सा सवस्त्रघंटाभरणोपपन्ना । वत्सेन युक्ता हि ददाति दात्रे मुक्तिं कुलस्यास्य करोति वृद्धिम्

പാലസമൃദ്ധിയുള്ള ഒരു പശുവെങ്കിലും വസ്ത്രം, മണി, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവയോടും കിടാവിനോടും കൂടി ദാനം ചെയ്താൽ, ആ ദാനം ദാതാവിന് മോക്ഷം നൽകുകയും അവന്റെ കുലത്തിന് വർദ്ധിയും സമൃദ്ധിയും വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 103

यावंति रोमाणि भवंति तस्यास्तावंति वर्षाणि महीयते सः । ब्रह्मालये सिद्ध गणैर्वृतोऽसौ संतिष्ठते सूर्यसमानतेजाः

ആ പശുവിലെ എത്ര രോമങ്ങളുണ്ടോ, അത്ര വർഷങ്ങൾ ദാതാവ് ആദരിക്കപ്പെടുന്നു। സിദ്ധഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന്, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ സൂര്യസമാന തേജസ്സോടെ അവൻ വസിക്കുന്നു।

Verse 104

देवालयं नो विदधाति वापीं कूपं तडागं न करोति कुण्डम् । पुण्यं विवाहं सुजनोपकारं नासौ सतां वा द्विजमंदिरं च

അവൻ ദേവാലയം പണിയുന്നില്ല; വാപിയോ കിണറോ നിർമ്മിക്കുന്നില്ല; കുളമോ കുണ്ടമോ ഒരുക്കുന്നില്ല। പുണ്യവിവാഹം നടത്തുന്നതുമില്ല, സജ്ജനോപകാരവും ഇല്ല; സത്സംഗികളുടെ വാസസ്ഥലമോ ബ്രാഹ്മണഗൃഹമോ സ്ഥാപിക്കുന്നതുമില്ല।

Verse 105

धनं सदा भूमिगतं करोति धर्मं न जानाति कुलस्य चासौ । अहं हि तस्यानुगता भवामि कथं हि कांतं परिवं चयामि

അവൻ എപ്പോഴും ധനം ഭൂമിയിൽ കുഴിച്ചുമൂടുന്നു; കുലധർമ്മം അറിയുന്നുമില്ല। എങ്കിലും ഞാൻ അവനോടു അനുരക്തയായി തുടരുന്നു; പ്രിയഭർത്താവിനെ വിട്ട് ഞാൻ എങ്ങനെ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകും?

Verse 106

एवं हि वर्त्तमानः स कालधर्ममुपेयिवान् । धनलोभान्मया देव मरणं परिवर्जितम्

ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന അവൻ കാലധർമ്മം—മരണനിയമത്തിന് കീഴിലായി. ഹേ ദേവാ! ധനലോഭം മൂലം ഞാൻ അവന്റെ മരണത്തെ ഒഴിവാക്കി (തടഞ്ഞു) വെച്ചിരുന്നു।

Verse 107

पश्यन्त्या गोत्रिभिः सर्वं गृहीतं धनसंचयम् । कालेन महता देव मृताऽहं द्विजमंदिरे

ഹേ ദേവാ! ഞാൻ നോക്കിനിൽക്കെത്തന്നെ ബന്ധുക്കൾ എൻ്റെ സമ്പത്തെല്ലാം കവർന്നെടുത്തു. വളരെക്കാലത്തിനുശേഷം ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ്റെ ഭവനത്തിൽ വെച്ച് ഞാൻ മരിച്ചു.

Verse 108

श्वेतसर्पः समभवद्देशे तस्मिन्नरोत्तम । तत्रैवाहं ब्राह्मणस्य संजाता तनया नृप

ഹേ നരോത്തമാ! ആ ദേശത്ത് ഒരു വെളുത്ത പാമ്പ് ഉണ്ടായി. ഹേ രാജാവേ! അവിടെത്തന്നെ ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ്റെ മകളായി ജനിച്ചു.

Verse 109

वर्षेष्टमे तु संप्राप्ते परिणीता द्विजन्मना । तस्मिन्नेव गृहे सर्पो मदीये वसते नृप

എട്ടാം വയസ്സിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണനുമായി എൻ്റെ വിവാഹം നടന്നു. ഹേ രാജാവേ! എൻ്റെ ആ വീട്ടിൽത്തന്നെ ആ പാമ്പും വസിച്ചിരുന്നു.

Verse 110

भार्या ममेति संदष्टो रात्रौ भर्त्ता महा हिना । मृतोऽपि ब्राह्मणैः सर्पो लगुडैर्विनिपातितः

"ഇവൾ എൻ്റെ ഭാര്യയാണ്" എന്ന് കരുതി ആ വലിയ പാമ്പ് രാത്രിയിൽ എൻ്റെ ഭർത്താവിനെ കടിച്ചു. ഭർത്താവ് മരിച്ചു, ബ്രാഹ്മണർ വടികൊണ്ട് അടിച്ച് ആ പാമ്പിനെയും കൊന്നു.

Verse 111

वैधव्यं मम दत्त्वा तु द्विजसर्पौ मृतावुभौ । पित्रा मात्रा महाशोकं कृत्वा मे मुण्डितं शिरः

എനിക്ക് വൈധവ്യം നൽകി ആ ബ്രാഹ്മണനും പാമ്പും ഇരുവരും മരിച്ചു. അപ്പോൾ മാതാപിതാക്കൾ അതീവദുഃഖത്തോടെ എൻ്റെ തല മുണ്ഡനം ചെയ്തു.

Verse 112

वसाना श्वेतवस्त्रं च विष्णुभक्तिपरायणा । मासोपवासनिरता यानि तीर्थान्यनेकशः

ഞാൻ ശ്വേതവസ്ത്രം ധരിച്ചു, വിഷ്ണുഭക്തിയിൽ പൂർണ്ണപരായണയായി, മാസോപവാസങ്ങളിൽ നിരതയായി, വീണ്ടും വീണ്ടും അനേകം തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു യാത്ര ചെയ്തു।

Verse 113

सर्पस्तु मकरो जातो गोदावर्यां शिवालये । देवं भीमेश्वरं द्रष्टुं गताऽहं स्वजनैः सह

ആ സർപ്പം ഗോദാവരിയിൽ ശിവാലയത്തിനടുത്ത് മകരമായി ജനിച്ചു. ഞാൻ എന്റെ സ്വജനങ്ങളോടൊപ്പം ഭീമേശ്വരദേവനെ ദർശിക്കാനായി പോയി।

Verse 114

यावत्स्नातुं प्रविष्टाऽहं वृता सर्वजनैर्नृप । मकरेण तदा दृष्टा भार्येयं मम वल्लभा । गृहीता मकरेणाहं नेतुमंतर्जले नृप

ഹേ രാജാവേ, പലരും ചുറ്റിനിന്നിരിക്കെ ഞാൻ കുളിക്കാനായി വെള്ളത്തിലിറങ്ങിയപ്പോൾ, ആ മകരം എന്നെ കണ്ടു ‘ഇവൾ എന്റെ പ്രിയ ഭാര്യ’ എന്നു കരുതി എന്നെ പിടിച്ച് ജലത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് വലിച്ചിഴക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 115

हाहाकारः समभवज्जनः क्षुब्धः समंततः । कुंताघातेन केनासौ मकरस्तु निपातितः

അപ്പോൾ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു; ചുറ്റുമുള്ള ജനങ്ങൾ കലങ്ങിപ്പോയി. ഉടനെ ആരോ ഒരാൾ കുന്തപ്രഹരത്തോടെ ആ മകരത്തെ വീഴ്ത്തി।

Verse 116

झषवक्त्रः स्थिता चाहं मृता कृष्टा जनैर्बहिः । अग्निं दत्त्वा जले क्षिप्त्वा भस्म लोका गृहान्गताः

എന്റെ മുഖം മീന്റെ മുഖംപോലെ വികൃതമായി; ഞാൻ അവിടെ മരിച്ച നിലയിൽ കിടന്നു. ആളുകൾ എന്നെ പുറത്തേക്ക് വലിച്ചെടുത്തു; അഗ്നിസംസ്കാരം നടത്തി ഭസ്മം വെള്ളത്തിൽ ഒഴുക്കി അവർ തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 117

स्त्रीवधाल्लुब्ध्वको जातो झषस्तीर्थप्रभावतः । मानुषीं योनिमापन्नस्तस्मिन्नेव महावने

സ്ത്രീവധപാപം മൂലം അവൻ ലുബ്ധകൻ (വേട്ടക്കാരൻ) ആയി; എങ്കിലും ഝഷതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയാൽ അതേ മഹാവനത്തിൽ തന്നെ വീണ്ടും മനുഷ്യജന്മം പ്രാപിച്ചു.

Verse 118

अग्नेर्जलाच्च सर्पाच्च गजात्सिंहादवृषादपि । झषाद्विस्फोटकान्मृत्युर्येषां ते नरके गताः

അഗ്നി, ജലം, സർപ്പം, ഗജം, സിംഹം, വൃഷഭം, മത്സ്യം അല്ലെങ്കിൽ വിസ്ഫോടകരോഗം മൂലം മരിക്കുന്നവർ നരകഗാമികളാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 119

आत्महा भ्रूणहा स्त्रीहा ब्रह्मघ्नः कूटसाक्ष्यदः । कन्याविक्रयकर्ता च मिथ्या ब्रतधरस्तु यः

ആത്മഹത്യക്കാരൻ, ഭ്രൂണഹന്താവ്, സ്ത്രീഹന്താവ്, ബ്രാഹ്മണഹന്താവ്, കൂറ്റസാക്ഷി പറയുന്നവൻ, കന്യാവിക്രേതാവ്, വഞ്ചനയോടെ വ്രതചിഹ്നം ധരിക്കുന്നവൻ—ഇവർ എല്ലാവരും മഹാപാതകികളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു.

Verse 120

विक्रीणाति क्रतुं यस्तु मद्यपः स्याद्द्विजस्तु यः । राजद्रोही स्वर्णचौरो ब्रह्मवृत्तिविलोपकः

യാഗം വിൽക്കുന്നവൻ, മദ്യപാനം ചെയ്യുന്ന ദ്വിജൻ, രാജദ്രോഹി, സ്വർണ്ണചോർ, ബ്രാഹ്മണർക്കു നിശ്ചിതമായ ഉപജീവനം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ—ഇവർ മഹാപരാധികളെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 121

गोघ्नस्तु निक्षेपहरो ग्रामसीमाहरस्तु यः । सर्वे ते नरकं यांति या च स्त्री पतिवंचका

ഗോഹന്താവ്, നിക്ഷേപഹരൻ (ഏല്പിച്ച സമ്പത്ത് കവർന്നവൻ), ഗ്രാമസീമാഭൂമി കവർന്നവൻ—ഇവർ എല്ലാവരും നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അതുപോലെ ഭർത്താവിനെ വഞ്ചിക്കുന്ന സ്ത്രീയും.

Verse 122

झषमृत्युप्रभावेन जाता क्रौंची वने नृप । गोदावरीवने व्याधो भ्रमते मृगमार्गकः

ഹേ നൃപാ! മത്സ്യമരണത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഞാൻ വനത്തിൽ ക്രൗഞ്ചി (സ്ത്രീ ക്രൗഞ്ചപക്ഷി)യായി ജനിച്ചു. ഗോദാവരീവനത്തിൽ ഒരു വ്യാധൻ മൃഗപാതകൾ പിന്തുടർന്ന് അലഞ്ഞു നടന്നു.

Verse 123

वने क्रौंचः सकामो मां मुदा कामयितुमुद्यतः । दृष्टाहं भ्रमता तेन व्याधेनाकृष्य कार्मुकम्

വനത്തിൽ കാമാതുരനായ ക്രൗഞ്ചൻ സന്തോഷത്തോടെ എന്നോടു സംഗമിക്കുവാൻ ഉത്സുകനായി. അപ്പോൾ അലഞ്ഞുനടന്ന ആ വ്യാധൻ എന്നെ കണ്ടു വില്ല് വലിച്ചു.

Verse 124

हतः क्रौंचो मृतो राज न्नष्टा स्थानादहं ततः । गोदावरीवने तस्मिन्नेवंरूपं ददर्श तम्

ഹേ രാജൻ! ആ ക്രൗഞ്ചൻ വധിക്കപ്പെട്ടു മരണമടഞ്ഞു; തുടർന്ന് ഞാൻ ആ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷയായി. അതേ ഗോദാവരീവനത്തിൽ വ്യാധൻ അവനെ അത്തരം രൂപത്തിൽ കണ്ടു.

Verse 125

ऋषिर्व्याधं शशापाथ दृष्ट्वा कर्म विगर्हितम् । कामधर्ममकुर्वाणं प्रिया संभाषतत्परम् । क्रौंचं त्वमवधीर्यस्मात्तस्मात्सिंहो भविष्यसि

അപ്പോൾ ഒരു ഋഷി വ്യാധന്റെ നിന്ദ്യകർമ്മം കണ്ടു അവനെ ശപിച്ചു—കാമധർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട് പ്രിയയോടുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ ലീനനായ ക്രൗഞ്ചനെ നീ വധിച്ചതിനാൽ, നീ സിംഹനാകും.

Verse 126

ऋषिस्तेन विनीतेन स्थित्वा सन्तोषितो नृप । ऋषिर्वदति तस्याग्रे न मे मिथ्या वचो भवेत्

ഹേ നൃപാ! അവൻ വിനീതനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നപ്പോൾ ഋഷി പ്രസന്നനായി. ഋഷി അവന്റെ സന്നിധിയിൽ പറഞ്ഞു—“എന്റെ വചനം മിഥ്യയാകുകയില്ല.”

Verse 127

सिंहस्थस्य प्रसादं ते करिष्ये मुक्तिहेतवे । सुराष्ट्रदेशे भविता सिंहो रैवतके गिरौ

നീ സിംഹസ്ഥിതിയിൽ സ്ഥാപിതനായാൽ, മോക്ഷഹേതുവായി ഞാൻ നിനക്കു പ്രസാദം നല്കും. സുരാഷ്ട്രദേശത്തിലെ റൈവതകഗിരിയിൽ നീ സിംഹനാകും.

Verse 128

वस्त्रापथे महा क्षेत्रे मुक्तिस्ते विहिता ध्रुवा । इत्युक्त्वा स ऋषिर्देव गतो भीमेश्वरं प्रति । दुर्वचःश्रवणाद्व्याधः क्रमात्पंचत्वमाययौ

വസ്ത്രാപഥ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്റെ മോക്ഷം ധ്രുവമായി വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു ദേവർഷി ഭീമേശ്വരനിലേക്കു പോയി; ദുർവചനശ്രവണഫലമായി വ്യാധൻ ക്രമേണ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 129

क्रौंची क्रौंचवियोगेन गता सा च वनांतरे । मृता दैववशाज्जाता मृगी रैवतके गिरौ

ക്രൗഞ്ചവിയോഗം മൂലം ആ ക്രൗഞ്ചി വനാന്തരത്തിൽ അലഞ്ഞു നടന്നു. ദൈവവശാൽ മരിച്ച്, റൈവതകഗിരിയിൽ മൃഗിയായ് പുനർജനിച്ചു.

Verse 130

मृगयूथगता नित्यं मोदते मदविह्वला । व्याधः सिंहः समभवद्गिरेस्तस्य महावने

ആ മൃഗി നിത്യം മൃഗയൂഥത്തോടൊപ്പം ജീവിച്ച്, യൗവനമദത്തിൽ വിഹ്വളയായി ആനന്ദിച്ചു. ആ ഗിരിയുടെ മഹാവനത്തിൽ വ്യാധൻ സിംഹനായി മാറി.

Verse 131

कामार्ता भ्रमता दृष्टा मृगी सिंहेन यत्नतः । तत्र संभ्रमते नित्यं सिंहश्चापि मृगी वने

അലഞ്ഞുനടന്ന കാമാർത്ത മൃഗിയെ സിംഹം ശ്രദ്ധാപൂർവം കണ്ടു. തുടർന്ന് ആ വനത്തിൽ സിംഹവും മൃഗിയിലേക്കു മനസ്സുറപ്പിച്ച് നിത്യം അലഞ്ഞു നടന്നു.

Verse 132

सिंहोऽपि दैवयोगेन ममेयमिति मन्यते । परं हिंस्रस्वभावेन तामादातुं प्रचक्रमे

ദൈവയോഗത്താൽ സിംഹനും ‘ഇവൾ എന്റേതാണ്’ എന്നു കരുതി; എന്നാൽ ഹിംസ്രസ്വഭാവം മൂലം അവളെ പിടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി.

Verse 133

चलत्वं मृगजातीनां विहितं वेधसा स्वयम् । पुनर्गता मृगी यूथं क्रीडते चारुलोचना

മൃഗജാതികൾക്കുള്ള ചഞ്ചലത വിധാതാവ് സ്വയം നിശ്ചയിച്ചതാണ്; അതുകൊണ്ട് ചാരുലോചനയായ മൃഗി വീണ്ടും കൂട്ടത്തിലേക്ക് മടങ്ങി കളിച്ചു.

Verse 134

भवस्य पश्चिमे भागे तत्र रैवतके गिरौ । अनुयातः शनैः सोऽथ मृगेन्द्रो मृगयूथपः । उत्पपात ततः सिंहो संघस्य मूर्द्धनि

ഭവപ്രദേശത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത്, അവിടെ റൈവതക പർവതത്തിൽ, മൃഗേന്ദ്രൻ—മൃഗയൂഥപതി—അവളെ പതുക്കെ പിന്തുടർന്നു; പിന്നെ സിംഹം കൂട്ടത്തിന്റെ മസ്തകത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പാഞ്ഞു.

Verse 135

सिंहस्य न मृगैः कार्यं हरिणीं प्रति पश्यतः । यत्र सा हरिणी याति ययौ सिंहस्तथैव ताम्

സിംഹത്തിന് മറ്റു മൃഗങ്ങളുമായി കാര്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്നു; അവൻ ആ മൃഗിയെയേ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അവൾ എവിടെയെല്ലാം പോയോ, സിംഹവും അതുപോലെ അവളുടെ പിന്നാലെ പോയി.

Verse 136

यदा वेगं मृगी चक्रे सिंहः कुद्धस्तदा वने । सिंहोऽपि वेगवाञ्जातो मृगीवेगाधिकोऽभवत्

വനത്തിൽ മൃഗി വേഗം കൂട്ടിയപ്പോൾ സിംഹം ക്രുദ്ധനായി. സിംഹവും വേഗവാനായി, മൃഗിയുടെ വേഗത്തെക്കാൾ അധികമായി പാഞ്ഞു.

Verse 137

यदा सिंहेन संक्रांता ददौ झम्पां मृगी तु सा । भवस्याग्रे नदीतोये पतिता जलमूर्द्धनि

സിംഹം അവളിലേക്കു ചാടിയപ്പോൾ ആ മൃഗി പെട്ടെന്നൊരു ചാട്ടം നടത്തി. ഭവൻ (ശിവൻ) സന്നിധിയിൽ നദിജലത്തിൽ വീണു, പ്രവാഹത്തിന്റെ മേൽപ്പുറത്ത് മുങ്ങി.

Verse 138

लंबते तु शरीरं मे वेणौ प्रोतं शिरो मम । सिंहः सहैव पतितो मृतः पयसि मध्यतः

എന്റെ ശരീരം തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു; എന്റെ തല വെണുവിൽ (മുളയിൽ) കുത്തിപ്പറ്റി കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. സിംഹവും എന്നോടൊപ്പം വീണു ജലത്തിന്റെ നടുവിൽ മരിച്ചുപോയി.

Verse 139

स्वर्णरेषाजले देव विशीर्णं मम तद्वपुः । न तु वक्त्रं निपतितं त्वक्सारशिरसि स्थितम्

ഹേ രാജാവേ, സ്വർണരേഷാ ജലത്തിൽ എന്റെ ശരീരം ചിതറിപ്പോയി; എന്നാൽ എന്റെ മുഖം ജലത്തിൽ വീണില്ല—അത് ആ കഠിനമായ മുളത്തലയിൽ തന്നെ കുടുങ്ങി നിന്നു.

Verse 140

एतच्चरित्रं यत्सर्वं दृष्टं सारस्वतेन वै । तत्तीर्थस्य प्रभावेन सिंहस्त्वं समजायथाः

ഈ മുഴുവൻ സംഭവവും സാരസ്വതൻ നേരിൽ കണ്ടതാണ്. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടാണ് നീ സിംഹരൂപത്തിൽ ജനിച്ചത്.

Verse 141

इदं हि सप्तमं जन्म सर्वपापक्षयोदयम् । कान्यकुब्जे महादेशे राजा भोजेतिविश्रुतः

ഇത് തീർച്ചയായും ഏഴാമത്തെ ജന്മം; ഇത് സർവ്വപാപക്ഷയത്തിന്റെ ഉദയം വരുത്തുന്നതാണ്. മഹാദേശമായ കാന്യകുബ്ജത്തിൽ ‘ഭോജ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവുണ്ട്.

Verse 142

अहं हि हरिणीगर्भे जाता मानुषरूपिणी । जातं वक्त्रं मृगीणां मे यस्मान्न पतितं जले

ഞാൻ സത്യമായി ഒരു മാൻപെൺയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചു; എങ്കിലും എന്റെ ദേഹരൂപം മനുഷ്യമായിരുന്നു. എനിക്ക് മാൻമുഖം ലഭിച്ചു, കാരണം അത് ജലത്തിൽ വീണില്ല.