Adhyaya 25

Verse 1

इंद्रद्युम्न उवाच । कथयस्व मुनिश्रेष्ठ किंचित्कौतूहलं मम । पुण्यं पवित्रं पापघ्नं तीर्थं तु वद विस्तरात्

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ മനസ്സിൽ അല്പം കൗതുകമുണ്ട്; പുണ്യപ്രദവും പവിത്രവും പാപഹരവും ആയ ആ തീർത്ഥത്തെ വിശദമായി പറയുക.

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । मथुरा द्वारकाऽयोध्या कलिकाले पुरीत्रयम् । धर्मार्थकामदं भूप मोक्षदं हरिवल्लभम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കലിയുഗത്തിൽ മഥുര, ദ്വാരക, അയോധ്യ—ഇവയാണ് മൂന്നു മഹാപുരികൾ. ഹേ രാജാവേ! ഇവ ധർമ്മാർഥകാമം നല്കുകയും, ഹരിപ്രിയങ്ങളായതിനാൽ മോക്ഷവും പ്രദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 3

मधुरायां तु कालिंदी गोमती कृष्णसन्निधौ । अयोध्यायां तु सरयूर्मुक्तिदा सेविता सदा

മഥുരയിൽ കാലിന്ദി (യമുന) ഉണ്ട്; ദ്വാരകയിൽ കൃഷ്ണസന്നിധിയിൽ ഗോമതി ഉണ്ട്. അയോധ്യയിൽ സരയൂ നദി സദാ സേവിക്കപ്പെടുന്നു; അവൾ മോക്ഷദായിനിയാണ്.

Verse 4

द्रारवत्यामयोध्यायां कृष्णं रामं शुभप्रदम् । मथुरायां हरिं विष्णुं स्मृत्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

ദ്വാരവതി (ദ്വാരക)യിലും അയോധ്യയിലും ശുഭപ്രദനായ കൃഷ്ണനെയും രാമനെയും സ്മരിച്ച്, മഥുരയിൽ ഹരി-വിഷ്ണുവിനെ സ്മരിക്കുന്നവൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 5

धन्या सा मथुरा लोके यत्र जातो हरिः स्वयम् । द्वारका सफला लोके क्रीडितं यत्र विष्णुना

ഈ ലോകത്തിൽ മഥുര ധന്യമാണ്—അവിടെ സ്വയം ഹരി ജനിച്ചു. ഈ ലോകത്തിൽ ദ്വാരക സഫലമാണ്—അവിടെ വിഷ്ണു ദിവ്യക്രീഡ (ലീല) നടത്തി.

Verse 6

धन्यानामपि सा पूज्या अयोध्या सर्वकामदा । या स्वयं रामदेवेन पालिता धर्मबुद्धिना

ധന്യരിലുപോലും അയോധ്യ പൂജ്യമാണ്—അവൾ സർവകാമദായിനി. ധർമ്മബുദ്ധിയുള്ള ശ്രീരാമദേവൻ സ്വയം അവളെ പാലിച്ചു കാത്തു.

Verse 7

यद्ददाति फलं काशी सेविता कल्पसंख्यया । कला ददाति मथुरा वासरेणापि तत्फलम्

കാശിയെ കല്പസംഖ്യകാലം സേവിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, മഥുര കലാമാത്രത്തിൽ തന്നെ നൽകുന്നു; ഒരു ദിവസത്തിനുള്ളിലും അതേ പുണ്യഫലം പ്രസാദിക്കുന്നു।

Verse 8

मन्वंतरसहस्रे तु प्रयागे यत्फलं भवेत् । निमिषार्द्धेन वसतां द्वारकायां तु तत्फलम्

പ്രയാഗത്തിൽ സഹസ്ര മന്വന്തരങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ദ്വാരകയിൽ വസിക്കുന്നവർക്ക് അർദ്ധനിമിഷത്തിൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 9

प्रभासे च कुरुक्षेत्रे यत्फलं वत्सरैः शतैः । वसतां निमिषार्द्धेन ह्ययोध्यायां च तद्भवेत्

പ്രഭാസത്തിലും കുരുക്ഷേത്രത്തിലും നൂറു വർഷംകൊണ്ട് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം, അയോധ്യയിൽ അർദ്ധനിമിഷം വസിച്ചാൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 10

अयोध्याधिपतिं रामं मथुरायां तु केशवम् । द्वारकावासिनं कृष्णं कीर्तनं चापि दुर्ल्लभम्

അയോധ്യാധിപനായ രാമൻ, മഥുരയിലെ കേശവൻ, ദ്വാരകാവാസിയായ കൃഷ്ണൻ—ഇവരുടെ കീർത്തനം പോലും ദുർലഭമാണ്।

Verse 11

मथुराकीर्तनेनापि श्रवणाद्द्वारकापुरः । अयोध्यादर्शनेनापि त्रिशुद्धं च पदं व्रजेत्

മഥുരയെ കീർത്തിച്ചതാലും, ദ്വാരകാപുരത്തിന്റെ മഹിമ ശ്രവിച്ചതാലും, അയോധ്യ ദർശിച്ചതാലും—ത്രിശുദ്ധ പദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 12

कृष्णं स्वयंभुवं देवं द्वारका त्रिदिवोपमा । श्रुता चाप्यथवा दृष्टा कुरुते जन्मसंक्षयम्

ത്രിദിവസമമായ ദ്വാരകയിൽ സ്വയംഭൂ ദേവനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ വിരാജിക്കുന്നു. ആ ധാമം കേട്ടാലും കണ്ടാലും പുനർജന്മപരമ്പര ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 13

श्रुताभिलिखिता दृष्टा ह्ययोध्या मथुरापुरी । पापं हरति कल्पोत्थं द्वारका च तृतीयका

അയോധ്യയും മഥുരാപുരിയും—കേട്ടാലും എഴുതിയാലും കണ്ടാലും—കൽപോത്ഭവമായ പാപം ഹരിക്കുന്നു; അവയ്ക്കു തുല്യമായ മൂന്നാമത്തെ പുണ്യപുരി ദ്വാരകയാണ്.

Verse 14

कृष्णं विष्णुं हरिं देवं विश्रांतं च कलौ स्मृतम् । द्वादश्यां जागरे रात्रावश्वमेधायुतं फलम्

കലിയുഗത്തിൽ ഇവിടെ ‘വിശ്രാന്തൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന കൃഷ്ണൻ—വിഷ്ണു, ഹരി, പ്രഭു—അവനെ സ്മരിച്ചു ദ്വാദശിയുടെ രാത്രിജാഗരണം ചെയ്താൽ പത്തായിരം അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.

Verse 15

बालक्रीडनकं स्थानं ये स्मरंति दिनेदिने । स्वर्णशैलपदं नृणां जायते राजसत्तम

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! ഭഗവാൻ ബാലലീലകൾ നടത്തിയ സ്ഥാനത്തെ ദിനംപ്രതി സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് ‘സ്വർണശൈല’ പദം/ധാമം പ്രാപ്തമാകുന്നു.

Verse 16

धन्यास्ते मानवा लोके कलिकाले नरोत्तम । प्लवनं सिंधुतोयेन गोमत्यां यैर्नरैः कृतम्

ഹേ നരോത്തമാ! കലിയുഗത്തിൽ ഈ ലോകത്തിൽ സിന്ധുജലം (സമുദ്രജലം) ചേർന്ന ഗോമതിയിൽ പ്ലവനം/സ്നാനക്രീഡ ചെയ്തവർ ധന്യരാണ്.

Verse 17

पश्चिमाशां नरः स्नात्वा कृत्वा वै करसंपुटम् । द्वारकां ये स्मरिष्यंति तेषां कोटिगुणं फलम्

പശ്ചിമദിശയെ അഭിമുഖീകരിച്ച് സ്നാനം ചെയ്ത് കരസമ്പുടം (അഞ്ജലി) ചെയ്തു ദ്വാരകയെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് കോടിഗുണം പുണ്യഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 18

मनसा चिन्तयेद्यो वै कलौ द्वारवतीं पुरीम् । कपिलाऽयुतपुण्यं च लभते हेलया नरः

കലിയുഗത്തിൽ മനസ്സാൽ ദ്വാരവതീ പുരി (ദ്വാരക)യെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ, പ്രയാസമില്ലാതെ—ഹേലയായി—പതിനായിരം കപിലാ പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തതിനു തുല്യമായ പുണ്യം നേടുന്നു।

Verse 19

गंगासागरजं पुण्यं गंगाद्वारभवं तथा । कलौ द्वारवतीं गत्वा प्राप्नोति मनुजाधिप

മനുജാധിപാ! കലിയുഗത്തിൽ ദ്വാരവതീ (ദ്വാരക)യിൽ ചെന്നാൽ ഗംഗാസാഗരത്തിന്റെയും ഗംഗാദ്വാര (ഹരിദ്വാർ)ത്തിന്റെയും പുണ്യം ഒരുപോലെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 20

सप्तकल्पस्मरो भूप मार्कण्डेयः स्मराम्यहम् । समाना वाऽधिका वापि द्वारवत्या न कापि पूः

ഭൂപാ! ഏഴ് കല്പങ്ങളെ സ്മരിക്കുന്ന മാർകണ്ഡേയൻ ഞാൻ; ദ്വാരവതിയോട് സമമായോ അതിലധികമായോ ഒരു പുരിയും എവിടെയും ഇല്ലെന്ന് ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 21

दुर्वाससा समो धन्यो नास्ति नाप्यधिको नृप । भाषाबंधं येन कृत्वा द्वारकायां धृतो हरिः

നൃപാ! ദുര്വാസസനെപ്പോലെ ധന്യൻ ആരുമില്ല, അതിലധികവും ഇല്ല; കാരണം അദ്ദേഹം വാക്യബന്ധം (പ്രതിജ്ഞ) സ്ഥാപിച്ച് ഹരിയെ ദ്വാരകയിൽ പിടിച്ചുനിറുത്തി।

Verse 22

मा काशीं मा कुरुक्षेत्रं प्रभासं मा च पुष्करम् । द्वारकां गच्छ राजर्षे पश्य कृष्णमुखं शुभम्

കാശിയല്ല, കുരുക്ഷേത്രമല്ല, പ്രഭാസമല്ല, പുഷ്കരവും അല്ല—ഹേ രാജർഷേ! ദ്വാരകയിൽ ചെന്നു ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ശുഭമുഖം ദർശിക്കൂ।

Verse 23

अश्वमेधसहस्रं तु राजसूयशतं कलौ । पदेपदे च लभते द्वारकां याति यो नरः

കലിയുഗത്തിൽ ദ്വാരകയിലേക്കു പോകുന്ന മനുഷ്യൻ ഓരോ പടിയിലും സഹസ്ര അശ്വമേധവും ശത രാജസൂയവും ചെയ്ത പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 24

सफलं जीवितं तेषां कलौ नृपवरोत्तम ये । षां न स्खलितं चित्तं द्वारकां प्रति गच्छताम्

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! കലിയുഗത്തിൽ ദ്വാരകയിലേക്കു പോകുമ്പോൾ ആരുടെ ചിത്തം തളരാതെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവരുടെ ജീവിതം തന്നെയാണ് സഫലം।

Verse 25

माता च पुत्रिणी तेन पिता चैव पितामहाः । पिंडदानं कृतं येन गोमत्यां कृष्णसन्निधौ

ഗോമതി തീരത്ത് ശ്രീകൃഷ്ണസന്നിധിയിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്യുന്നവനാൽ മാതാവ് പുത്രവതിയായി ധന്യയാകുന്നു; പിതാവും പിതാമഹാദി പൂർവ്വികരും തൃപ്തരാകുന്നു।

Verse 26

गोपीचन्दनमुद्रां तु कृत्वा भ्रमति भूतले । सोऽपि देशो भवेत्पूतः कि पुनर्यत्र संस्थितम्

ഗോപീചന്ദനമുദ്ര ധരിച്ചു ഭൂതലത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും അവൻ എത്തുന്ന ദേശം പോലും പവിത്രമാകും; പിന്നെ ഭക്തിയോടെ സ്ഥിരമായി ധരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ പാവിത്ര്യം എത്രയധികം!

Verse 27

द्वारकायां समुद्भूतां तुलसीं कृष्णसेविताम् । नित्यं बिभर्ति शिरसा स भवेत्त्रिदशाधिपः

ദ്വാരകയിൽ ഉദ്ഭവിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണൻ സേവിച്ച തുളസിയെ യാർ നിത്യമായി ശിരസ്സിൽ ധരിക്കുമോ, അവൻ ദേവന്മാരിൽ അധിപനാകുന്നു.

Verse 28

दैत्यारेर्भगवत्तिथिश्च विजया नीरं च गगोद्भवं नित्यंकाशिपुरी तथैव तुलसी धात्रीफलं वल्लभम्

ദൈത്യാരിയായ ഭഗവാന്റെ പുണ്യ തിഥി, വിജയാ പർവ്വം, സ്വർഗ്ഗജന്യ ഗംഗാജലം പ്രിയം; നിത്യ പാവനമായ കാശിപുരി, അതുപോലെ തുളസിയും ധാത്രിഫലവും (നെല്ലിക്ക) പ്രഭുവിന് അതിപ്രിയം.

Verse 29

शास्त्रं भागवतं तथा च दयितं रामायणं द्वारका पुण्यं मालतिसम्भवं सुदयितं गीतं कृतं जागरम्

ഭാഗവത ശാസ്ത്രം പ്രിയം, രാമായണവും പ്രിയം; ദ്വാരക പുണ്യധാമം. ഭക്തിഗാനവും ജാഗരണവും അതിപ്രിയം; മാലതീജന്യ സുഗന്ധാർപ്പണവും പരമപ്രിയം.

Verse 30

गृहे यस्य सदा तिष्ठेद्गोपीचन्दनमृत्तिका । द्वारका तिष्ठते तत्र कृष्णेन सहिता कलौ

ആരുടെ വീട്ടിൽ ഗോപീചന്ദന മൃതിക എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുമോ, കലിയുഗത്തിൽ അവിടെയേ ശ്രീകൃഷ്ണനോടുകൂടെ ദ്വാരക വസിക്കുന്നു.

Verse 31

कृतघ्नो वाऽथ गोघ्नोऽपि हैतुकः कृत्स्नपापकृत् । गोपीचन्दनसंपर्कात्पूतो भवति तत्क्षणात्

കൃതഘ്നനായാലും ഗോഘ്നനായാലും, സർവ്വപാപങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവനായാലും—ഗോപീചന്ദനസ്പർശം കൊണ്ടു അവൻ അതേ ക്ഷണത്തിൽ ശുദ്ധനാകുന്നു.

Verse 32

गोपीचन्दनखंडं तु यो ददातीह वैष्णवे । कुलमेकोत्तरं तेन शतं तारितमेव वा

ഇവിടെ ഒരു വൈഷ്ണവനു ഗോപീചന്ദനത്തിന്റെ ഒരു ഖണ്ഡം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ആ പുണ്യഫലത്താൽ തന്റെ കുലത്തിലെ നൂറ്റൊന്ന് പേർ നിശ്ചയമായി തരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 33

द्वारकासम्भवा भूप तुलसी यस्य मंदिरे । तस्य वैवस्वतो नित्यं बिभेति सह किंकरैः

ഹേ രാജാവേ, ആരുടെ ഭവനത്തിൽ ദ്വാരകാസംഭവമായ തുളസി വിരാജിക്കുന്നുവോ, അവനെ വൈവസ്വത യമൻ തന്റെ കിങ്കരന്മാരോടുകൂടി നിത്യവും ഭയപ്പെടുന്നു।

Verse 34

द्वारकासंभवा मृत्स्ना तुलसीकृष्णकीर्तनम् । क्रतुकोटिशतं पुण्यं कथितं व्याससूनुना

ദ്വാരകാസംഭവമായ പവിത്ര മണ്ണ്, തുളസി, കൃഷ്ണകീർത്തനം—ഇവയുടെ പുണ്യം വ്യാസപുത്രൻ കോടിശത യാഗങ്ങളുടെ ഫലമെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു।

Verse 35

आलोड्य सर्वशास्त्राणि पुराणानि पुनःपुनः । मया दृष्टा महीपाल न द्वारकासमा पुरी

ഹേ മഹീപാലാ, ഞാൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും പുരാണങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും മന്ഥനം ചെയ്ത് കണ്ടിരിക്കുന്നു; ദ്വാരകയ്ക്കു തുല്യമായൊരു പുരി ഇല്ല.

Verse 36

द्वारकागमनं येन कृतं कृष्णस्य कीर्तनम् । स्नातं तीर्थसहस्रैस्तु तेनेष्टं क्रतुकोटिभिः

ദ്വാരകയിൽ ഗമിച്ച് കൃഷ്ണകീർത്തനം ചെയ്തവൻ, സഹസ്ര തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്തതുപോലെയും കോടിയാഗങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചതുപോലെയും ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 37

इद्रियाणां तु दमनं किं करिष्यति देहिनाम् । सांख्यमध्ययनं चापि द्वारकां गच्छते न चेत्

ദ്വാരകയിലേക്ക് പോകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം കൊണ്ടോ സാംഖ്യശാസ്ത്ര പഠനം കൊണ്ടോ മനുഷ്യന് എന്ത് പ്രയോജനമാണുള്ളത്?

Verse 38

पशवस्ते न सन्देहो गर्दभेन समा जनाः । दृष्टं कृष्णमुखं यैर्न गत्वा द्वारवतीं पुरीम्

ദ്വാരകാപുരിയിൽ പോയി ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ മുഖം ദർശിക്കാത്തവർ, സംശയമില്ല, കഴുതകൾക്ക് തുല്യരായ മൃഗങ്ങളാണ്.

Verse 39

कृतकृत्यास्तु ते धन्या द्वादश्यां जागरे हरेः । कृत्वा जागरणं भक्त्या नृत्यमाना मुहुर्मुहुः

ദ്വാദശി ദിവസം ശ്രീഹരിക്ക് വേണ്ടി ജാഗരണം ചെയ്യുകയും ഭക്തിയോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവർ ധന്യരും കൃതാർത്ഥരുമാണ്.

Verse 40

कृष्णालयं तु यो गत्वा गोमत्यां पिंडपातनम् । करोति शक्त्या दानं च मुक्तास्तस्य पितामहाः

കൃഷ്ണാലയത്തിൽ (ദ്വാരകയിൽ) പോയി ഗോമതി നദിയിൽ പിണ്ഡം സമർപ്പിക്കുകയും കഴിവിനൊത്ത് ദാനം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവന്റെ പിതൃക്കൾ മുക്തി നേടുന്നു.

Verse 41

प्रेतत्वं च पिशा चत्वं न भवेत्तस्य देहिनः । जन्मजन्मनि राजेंद्र यो गतो द्वारकां पुरीम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ദ്വാരകാപുരിയിൽ പോയിട്ടുള്ള മനുഷ്യന് ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും പ്രേതത്വമോ പിശാചത്വമോ ഉണ്ടാകുന്നില്ല.

Verse 42

अनशनेन यत्पुण्यं प्रयागे त्यजतस्तनुम् । द्वादश्यां निमिषार्द्धेन तत्फलं कृष्णसन्निधौ

പ്രയാഗത്തിൽ ദ്വാദശിയിൽ ഉപവസിച്ച് ദേഹത്യാഗം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം, ശ്രീകൃഷ്ണസന്നിധിയിൽ അർദ്ധനിമിഷത്തിൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 43

सूर्यग्रहे गवां कोटिं दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात् । तत्फलं कलिकाले तु द्वारवत्यां दिनेदिने

സൂര്യഗ്രഹണത്തിൽ ഒരു കോടി പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, കലിയുഗത്തിൽ ദ്വാരവതിയിൽ (ദ്വാരകയിൽ) ദിനംപ്രതി തന്നെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 44

कोटिभारं सुवर्णस्य ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं कृष्णदर्शने

ചന്ദ്രഗ്രഹണമോ സൂര്യഗ്രഹണമോ സമയത്ത് കോടി-ഭാരം സ്വർണം ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം, ദ്വാരകയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 45

दोलासंस्थं च ये कृष्णं पश्यंति मधुमाधवे । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च मातामहपितामहाः

ദോളയിൽ ആസീനനായ മധുസൂദനൻ-മാധവൻ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ദർശിക്കുന്നവരുടെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും, മാതാമഹനും പിതാമഹനും ആ പുണ്യത്താൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 46

श्वशुराद्याः सभृत्याश्च पशवश्च नरोत्तम । क्रीडंति विष्णुना सार्द्धं यावदाभूतसंप्लवम्

ഹേ നരോത്തമാ! ശ്വശുരൻ മുതലായ ബന്ധുക്കളും ഭൃത്യന്മാരും മൃഗങ്ങളും വരെ വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ച്, ഭൂതസമ്പ്ലവം (പ്രളയം) വരെയും അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 47

या काचिद्द्वादशी भूप जायते कृष्णसन्निधौ । पश्यामि नांतरं किञ्चित्कलिकाले विशेषतः

ഹേ രാജാവേ! ശ്രീകൃഷ്ണസന്നിധിയിൽ ഉദിക്കുന്ന ഏതു ദ്വാദശിയും അതിനൊപ്പമുള്ള മറ്റൊരു വ്രതം ഞാൻ കാണുന്നില്ല—വിശേഷിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ।

Verse 48

कृष्णस्य सन्निधौ नित्यं वासरा द्वादशीसमाः । युगादिभिः समाः सर्वे नित्यं कृष्णस्य सन्निधौ

കൃഷ്ണന്റെ നിത്യസന്നിധിയിൽ ഓരോ ദിവസവും ദ്വാദശിയോടു തുല്യം; യുഗാരംഭം മുതലായ എല്ലാ പുണ്യകാലങ്ങളും അവിടെയേ, കൃഷ്ണസമീപത്ത്, നിത്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 49

कलौ द्वारवती सेव्या ज्ञात्वा पुण्यं विशेषतः । षटपुर्यश्चैव सुलभा दुर्ल्लभा द्वारका कलौ

കലിയുഗത്തിൽ ഇതിന്റെ വിശേഷ പുണ്യം അറിഞ്ഞ് ദ്വാരവതി (ദ്വാരക)യെ സേവിച്ച് ഭജിക്കണം. ഷട്പുരികൾ സുലഭമെങ്കിലും കലിയുഗത്തിൽ ദ്വാരക ദുർലഭം.

Verse 50

स्मरणात्कीर्तनाद्यस्माद्भुक्तिमुक्ती सदा नृणाम् । दुर्वाससा तु ऋषिणा रक्षिता तिष्ठते पुरी

ഇതിനെ സ്മരിക്കുകയും കീർത്തിക്കുകയും ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു എപ്പോഴും ഭുക്തിയും മുക്തിയും രണ്ടും ലഭിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ദുർവാസ മഹർഷിയുടെ രക്ഷയിൽ ഈ പുരി നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 51

कलौ न शक्यते गंतुं विना कृष्णप्रसादतः । कृष्णस्य दर्शनं कर्तुं यान्ति रुद्रादयः सुराः

കലിയുഗത്തിൽ കൃഷ്ണപ്രസാദമില്ലാതെ അവിടെ പോകാൻ കഴിയില്ല. കൃഷ്ണദർശനത്തിനായി രുദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാരും അവിടെ വരുന്നു।

Verse 52

त्रिकालं जगतीनाथ रुक्मिणीदर्शनाय च । सफला भारती तस्य कृष्णकृष्णेति या वदेत्

ഹേ ജഗന്നാഥാ! ത്രികാലങ്ങളിലും റുക്മിണീ-ദർശനാർത്ഥവും ‘കൃഷ്ണ, കൃഷ്ണ’ എന്നു ജപിക്കുന്നവന്റെ വാക്ക് നിശ്ചയമായി ഫലവത്താകുന്നു.

Verse 53

द्वारका यायिनं दृष्ट्वा गायंति दिविसंस्थिताः । नरकात्पितरो मुक्ताः प्रचलंति हसंति च

ദ്വാരകയിലേക്കു പോകുന്ന തീർത്ഥാടകനെയുകണ്ട് സ്വർഗ്ഗസ്ഥർ ആനന്ദത്തോടെ പാടുന്നു; നരകത്തിൽ നിന്നു മോചിതരായ പിതൃകൾ നൃത്തം ചെയ്ത് ചിരിക്കുന്നു.

Verse 54

गोप्यं यत्पातकं पुंसां गोमती तद्व्यपोहति । स्मरणात्कीर्त्तनाद्वापि किं पुनः प्लवने कृते

മനുഷ്യരുടെ മറഞ്ഞ പാപം ഏതായാലും ഗോമതി അതിനെ അകറ്റുന്നു. സ്മരണയാലോ കീർത്തനയാലോ ഫലം ഉണ്ടെങ്കിൽ, സ്നാനിച്ച് മുങ്ങുമ്പോൾ എത്ര അധികമാകും!

Verse 55

रुक्मिणीसहितं देवं शंखोद्धारे च शंखिनम् । पिंडारके चतुर्बाहुं दृष्ट्वाऽन्यैः किं करिष्यति

റുക്മിണീസഹിതനായ ദേവനെ, ശംഖോദ്ധാരത്തിൽ ശംഖധാരിയെ, പിണ്ഡാരകത്തിൽ ചതുര്ബാഹുവിനെ ദർശിച്ചാൽ പിന്നെ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളോ അനുഷ്ഠാനങ്ങളോ എന്തിന്?

Verse 56

रुक्मिणी देवकीपुत्रश्चक्रतीर्थं च गोमती । गोपीनां चंदनं लोके तुलसी दुर्लभा कलौ

റുക്മിണി, ദേവകീപുത്രൻ (കൃഷ്ണൻ), ചക്രതീർത്ഥം, ഗോമതി—ഇവ പ്രസിദ്ധം. കലിയുഗത്തിൽ ലോകത്ത് ഗോപികളുടെ ചന്ദനവും തുളസിയും ദുർലഭമാണ്.

Verse 57

दुर्लभास्ते सुता ज्ञेया धरणीपापनाशकाः । गयां गत्वा तु ये पिंडं द्वारकां कृष्णदर्शनम् । करिष्यंति कलौ प्राप्ते वंजुलीसमुपोषणम्

അത്തരം പുത്രന്മാർ അത്യന്തം ദുർലഭർ—അവരെ ഭൂമിയിലെ പാപനാശകരെന്ന് അറിയുക—പ്രാപ്തമായ കലിയുഗത്തിൽ ഗയയിൽ ചെന്നു പിണ്ഡദാനം ചെയ്ത്, പിന്നെ ദ്വാരകയിൽ ചെന്നു ശ്രീകൃഷ്ണദർശനം നേടി, വഞ്ജുലീ വ്രതോപവാസം അനുഷ്ഠിക്കും।

Verse 58

समं पुण्यफलं तेषां वंजुली द्वारका समा । येन न्यूना नाधिकाऽपि कथितं विष्णुना स्वयम्

അവരുടെ പുണ്യഫലം സമമാണ്; വഞ്ജുലീ ദ്വാരകയ്‌ക്ക് തുല്യം. കുറവുമല്ല, കൂടുതലുമല്ല—ഇങ്ങനെ സ്വയം വിഷ്ണു പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 59

वंजुली चाधिकां राजञ्छृणु वक्ष्यामि कारणम् । द्वादश्यामुपवासेन द्वादश्यां पारणेन तु । प्राप्यते हेलया चैव तद्विष्णोः परमं पदम्

വഞ്ജുലീ അതിലും ശ്രേഷ്ഠം, രാജാവേ—കാരണം കേൾക്കൂ, ഞാൻ പറയുന്നു. ദ്വാദശിയിൽ ഉപവാസവും ദ്വാദശിയിലേ തന്നെ പാരണവും ചെയ്താൽ, അല്പശ്രമം കൊണ്ടു ചെയ്താലും, വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 60

गृहेषु वसतां तीर्थं गृहेषु वसतां तपः । गृहेषु वसतां मोक्षो वंजुलीसमुपोषणात्

ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്ക് വഞ്ജുലീ അനുഷ്ഠാനമേ തീർത്ഥം; അതേ തപസ്സ്; അതേ മോക്ഷം—വഞ്ജുലീബന്ധിത ഉപവാസാചരണത്തിലൂടെ।

Verse 61

वंजुली द्वारका गंगा गया गोविंदकीर्त्तनम् । गोमती गोकुलं गीता दुर्ल्लभं गोपिचन्दनम्

വഞ്ജുലീ, ദ്വാരക, ഗംഗ, ഗയ, ഗോവിന്ദനാമകീർത്തനം, ഗോമതി, ഗോകുലം, ഗീത, കൂടാതെ ദുർലഭമായ ഗോപീചന്ദനം—ഇവയെല്ലാം പരമ പുണ്യപ്രദമെന്ന് പ്രസിദ്ധം।

Verse 62

एतच्छृणोति यो भक्त्या कृत्वा मनसि केशवम् । अश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

ഭക്തിയോടെ ഇതു ശ്രവിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ കേശവനെ ധരിക്കുന്നവൻ, സഹസ്ര അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 63

श्रोष्यंति जागरे ये वै माहात्म्यं केशवस्य च । सर्वपापविनिर्मुक्ताः पदं यास्यंति वैष्णवम्

ജാഗരണത്തിൽ കേശവന്റെ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുന്നവർ, സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരായി വൈഷ്ണവപദം (ധാമം) പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 64

पठिष्यंति नरा नित्यं ये वै श्रोप्यंति भक्तितः । तुलापुरुषदानस्य फलं ते प्राप्नुवंति हि

നിത്യമായി പാരായണം ചെയ്യുന്നവരും ഭക്തിയോടെ ശ്രവിക്കുന്നവരും—തുലാപുരുഷദാനത്തിന്റെ ഫലം നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 65

कृष्णजागरणे दानं यच्चाल्पमपि दीयते । सर्वं कोटिगुणं ज्ञेयमित्याहुः कवयो नृप

ഹേ നൃപാ! കൃഷ്ണജാഗരണത്തിൽ നൽകുന്ന ദാനം അല്പമായാലും, അത് കോടിഗുണ പുണ്യഫലമാകുമെന്ന് കവികൾ-ഋഷികൾ പറയുന്നു।

Verse 66

मानकूटं तुलाकूटं कन्याहयगवां क्रयात् । तत्सर्वं विलयं याति द्वादश्यां जागरे कृते

അളവിൽ വഞ്ചന, തൂക്കത്തിൽ വഞ്ചന, കൂടാതെ കന്യ, കുതിര, പശു എന്നിവയുടെ ക്രയവിക്രയത്തിൽ നിന്നുള്ള ദോഷം—ദ്വാദശിയിലെ ജാഗരണം ചെയ്താൽ അതെല്ലാം ലയിച്ചുപോകുന്നു।