Adhyaya 19

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा देवदेवेशश्चिंतयित्वा पुनःपुनः उवाच वचनं तत्र दुर्वाससमकल्मषम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഇത് കേട്ട് ദേവദേവേശൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു; അവിടെ ദുർവാസസിനോട് കള്മഷരഹിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम्

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഞാൻ ഭക്തന്റെ അധീനനാണ്; ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ഞാൻ ‘വിലകൊടുത്ത് നേടിയവൻ’ ആകൂ, മറ്റെന്തിനാലുമല്ല. ഞാൻ ബലിയുടെ ആജ്ഞ നിർവഹിക്കുന്നു; എന്റെ വ്രതം മൂലം ഞാൻ ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ വശത്തിലാണ്.

Verse 3

तस्मात्प्रार्थय विप्रेन्द्र दैत्यं वैरोचनिं बलिम् । अस्यादेशात्करिष्यामि यदभीष्टं तवाधुना

അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, വിരോചനപുത്രനായ ദൈത്യൻ ബലിയോട് പ്രാർത്ഥിക്കൂ. അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ നിന്റെ അഭീഷ്ടം സാധിപ്പിക്കും.

Verse 4

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रो बलिं प्रोवाच सत्वरम् । यज्वनां त्वं वरिष्ठश्च दातॄणां त्वं मतोऽधिकः

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബ്രാഹ്മണൻ ഉടൻ ബലിയോട് പറഞ്ഞു—“യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരിൽ നീ ശ്രേഷ്ഠൻ; ദാനം ചെയ്യുന്നവരിൽ നീ അത്യുത്തമനെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.”

Verse 5

पारावारः कृपायाश्च दयां कुरु ममोपरि । प्रेषयस्व महाभाग देवं दैत्यविनिग्रहे

നീ കരുണയുടെ തീരമില്ലാത്ത സമുദ്രം; എനിക്കു മേൽ ദയ കാണിക്കണമേ. ഹേ മഹാഭാഗ, ദൈത്യവിനിഗ്രഹാർത്ഥം ദേവനെ അയയ്ക്കുക.

Verse 6

संपूर्णनियमः स्नातस्त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम् । तच्छुत्वा वचनं दैत्यो नातिहृष्टमनास्तदा । दुर्वाससमुवाचेदं नैतदेवं भविष्यति

“നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ എല്ലാ നിയമങ്ങളും പൂർണ്ണമാക്കി വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യും.” ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദൈത്യൻ (ബലി) അതിയായി സന്തോഷിച്ചില്ല. പിന്നെ ദുർവാസസിനോട്—“ഇത് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 7

अन्यत्प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्त्तते । तद्दास्यामि न सन्देहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളതിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്ന് അപേക്ഷിക്കൂ. അതി ദുർലഭമായാലും ഞാൻ അത് നൽകും—സംശയമില്ല.”

Verse 8

आत्मानमपि दास्यामि नाहं त्यक्ष्ये हरिं द्विज । बहुभिः सुकृतैः प्राप्तं कथं त्यक्ष्यामि केशवम्

“ഹേ ദ്വിജാ, ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ പോലും സമർപ്പിക്കും; പക്ഷേ ഹരിയെ ഉപേക്ഷിക്കില്ല. അനേകം പുണ്യങ്ങളാൽ ലഭിച്ച കേശവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ ത്യജിക്കും?”

Verse 9

दुर्वासा उवाच । नातिलुब्धं हि मां विद्धि किमन्यत्प्रार्थयाम्यहम् । रक्ष मे जीवितं दैत्य प्रेषयस्व जनार्द्दनम्

ദുർവാസൻ പറഞ്ഞു—“എന്നെ അതിലോഭിയെന്ന് കരുതരുത്; ഞാൻ മറ്റെന്ത് അപേക്ഷിക്കും? ഹേ ദൈത്യാ, എന്റെ ജീവൻ രക്ഷിക്കൂ; ജനാർദ്ദനനെ അയയ്ക്കുക.”

Verse 10

बलिरुवाच । जानासि त्वं यथा विप्र हिरण्याक्षं निपातितम् । भूत्वा यज्ञवराहस्तु दधारोर्वीं बलाद्दिवि

ബലി പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! ഹിരണ്യാക്ഷൻ എങ്ങനെ നിപാതിതനായെന്നു നീ അറിയുന്നു; യജ്ഞവരാഹരൂപം ധരിച്ചു അവൻ ബലത്തോടെ ഭൂമിയെ ഉയർത്തി ദിവിയിൽ ധരിച്ചു.

Verse 11

यथा च दैत्यप्रवरमवध्यं दैत्यदानवैः । हतवान्हिरण्यकशिपुं नृसिंहः सर्वगः प्रभुः

അതുപോലെ, ദൈത്യ-ദാനവരിലും അവധ്യനെന്ന് കരുതപ്പെട്ട ദൈത്യപ്രവരൻ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ സർവവ്യാപിയായ പ്രഭു നൃസിംഹൻ വധിച്ചു.

Verse 12

तथैव वृत्रं नमुचिं रक्षो लंकेश संज्ञकम् । जघान मायया विष्णुः सुरार्थं सुरसत्तमः

അതുപോലെ ദേവന്മാരുടെ ഹിതാർത്ഥം, സുരസത്തമനായ വിഷ്ണു തന്റെ ദിവ്യമായ മായാ-യുക്ത ഉപായത്തോടെ വൃത്രൻ, നമുചി, ‘ലങ്കേശൻ’ എന്ന രാക്ഷസൻ എന്നിവരെ ജയിച്ച് വധിച്ചു.

Verse 13

प्रथमं वामनो भूत्वा ह्ययाचत पदत्रयम् । पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा भुवनानि जहार मे

ആദ്യം വാമനനായി മൂന്നു പാദം ഭൂമി യാചിച്ചു; പിന്നെ ത്രിവിക്രമനായി മാറി എന്റെ ഭുവനങ്ങളെ ഹരിച്ചു.

Verse 14

मया पुण्यवशाद्विष्णुर्यदि प्राप्तः कथञ्चन । नाहं त्यक्ष्ये जगन्नाथं मायावामनकं प्रभुम्

എന്റെ പുണ്യബലത്താൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ പ്രാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, മായാവാമനരൂപിയായ ജഗന്നാഥ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല.

Verse 15

दुर्वासा उवाच । नाहं भोक्ष्ये विना स्नानं गोमत्युदधिसंगमे । यदि न प्रेष्यसि हरिं ततस्त्यक्ष्ये कलेवरम्

ദുർവാസാവ് പറഞ്ഞു—ഗോമതി നദിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്നിടത്ത് സ്നാനം ചെയ്യാതെ ഞാൻ ഭോജനം കഴിക്കുകയില്ല. നീ ഹരിയെ അയക്കാതിരുന്നാൽ ഞാൻ ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കും.

Verse 16

बलिरुवाच । यद्भाव्यं तद्भवतु ते यज्जानासि तथा कुरु । ब्रह्मरुद्रेन्द्रनमितं नाहं त्यक्ष्ये पदद्वयम्

ബലി പറഞ്ഞു—നിനക്കായി വിധിയിൽ നിശ്ചയിച്ചതെല്ലാം സംഭവിക്കട്ടെ; നീ അറിയുന്നതുപോലെ ചെയ്യുക. എന്നാൽ ബ്രഹ്മാ, രുദ്രൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവർ നമിക്കുന്ന ആ പാദദ്വയം ഞാൻ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല.

Verse 17

तदा विवदमानौ तौ दृष्ट्वा स जगदीश्वरः । ब्रह्मण्यदेवः कृपया ब्राह्मणं तमुवाच ह

അവർ രണ്ടുപേരും തർക്കിക്കുന്നതു കണ്ട ജഗദീശ്വരൻ, ബ്രാഹ്മണരക്ഷകനായ ദേവൻ, കരുണയോടെ ആ ബ്രാഹ്മണനോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 18

स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ स्नापयिष्ये न संशयः । हत्वा दैत्यगणान्सर्वान्गोमत्युदधिसंगमे

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ആശ്വസിക്കൂ; സംശയമില്ല, ഞാൻ നിന്നെ സ്നാനം ചെയ്യിക്കും—ഗോമതി-സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ എല്ലാ ദൈത്യഗണങ്ങളെയും വധിച്ച ശേഷം.

Verse 19

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा भगवतो वाक्यं ब्राह्मणं प्रति दैत्यराट् । दृढं जग्राह चरणौ पतित्वा पादयोस्तदा

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദൈത്യരാജാവ് അപ്പോൾ അവിടുത്തെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, ആ പാദദ്വയം ദൃഢമായി പിടിച്ചു.

Verse 20

ततः समृद्धिमगमत्पादौ दत्त्वा बलेः प्रभुः । शंखचक्रगदापाणिर्विष्णुर्दुर्वाससाऽन्वितः

അപ്പോൾ പ്രഭു ബലിയ്ക്ക് തന്റെ പാദങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് ആ കര്‍മ്മത്തിൽ സമൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു. ശംഖ‑ചക്ര‑ഗദാധാരിയായ വിഷ്ണു ദുർവാസ മുനിയോടൊപ്പം പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു.

Verse 21

प्रस्थितौ तौ तदा दृष्ट्वा दुर्वाससजनार्द्दनौ । अनन्तः पुरुषो ऽगच्छन्मुशली च हलायुधः

ദുർവാസനും ജനാർദനനും പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അനന്തപുരുഷനും പുറപ്പെട്ടു; അതുപോലെ ഹലായുധനും ഗദാധാരിയായ മുശലിയും (ബലരാമൻ) കൂടി പോയി.

Verse 22

मुशली चाग्रतोऽगच्छत्ततो विष्णुस्त्रिविक्रमः । तयोरन्वगमद्विप्रा दुर्वासा भूतलाद्बहिः

മുശലി മുന്നിൽ പോയി; പിന്നെ ത്രിവിക്രമനായ വിഷ്ണു നടന്നു. അവരുടെ പിന്നാലെ ബ്രാഹ്മണൻ ദുർവാസൻ ഭൂതലത്തിന്റെ പരിധി കടന്നുപോകുന്നവനെന്നപോലെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 23

भित्त्वा रसातलं सर्वे समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । आविर्बभूवुस्तत्रैव गोमत्युदधिसंगमे

രസാതലം ഭേദിച്ച് അവർ എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ മേലേക്ക് ഉയർന്നു; അവിടെയേ ഗോമതി‑സമുദ്ര സംഗമത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 24

सन्नद्धौ दृढधन्वानौ संकर्षणजनार्दनौ । ऊचतुस्तौ तदा विप्रं कुरु स्नानं यदृच्छया

അപ്പോൾ സന്നദ്ധരായി ദൃഢധനുസ്സുള്ള സംകർഷണനും ജനാർദനനും ആ ബ്രാഹ്മണനോട്—“ഇഷ്ടമുള്ളവിധം സ്നാനം ചെയ്യുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 25

तयोस्तु वचनं श्रुत्वा स्नानं चक्रे त्वरान्वितः । स्नात्वा चावश्यकं कर्म कर्तुमारभत द्विजः

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ വേഗത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ആ ദ്വിജൻ നിത്യാവശ്യ കർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കാൻ തുടങ്ങി.