Adhyaya 31

Verse 1

शोनक उवाच । हत्वा तं तारकं संख्ये कुमारेण महात्मना । किं कृतं सुमहद्विप्र तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! മഹാത്മാവായ കുമാരൻ യുദ്ധത്തിൽ ആ താരകനെ വധിച്ച ശേഷം എന്തെല്ലാം മഹത്തായ സംഭവങ്ങൾ നടന്നു? അതെല്ലാം നിങ്ങൾ പറയേണ്ടതാണ്।

Verse 2

कुमारो ह्यपरः शंभुर्येन सर्वमिदं ततम् । तपसा तोषितः शंभुर्ददाति परमं पदम्

കുമാരൻ ശംഭുവിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ്; അവനാൽ ഈ സർവ്വജഗത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. തപസ്സാൽ പ്രസന്നനായ ശംഭു ഭക്തന് പരമപദം ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 3

कुमारो दर्शनात्सद्यः सफलो हि नृणां सदा । ये पापिनो ह्यधर्म्मिष्ठाः श्वपचा अपि लोमश । दर्शनाद्धूतपापास्ते भवंत्येव न संशयः

കുമാരന്റെ ദർശനം മാത്രത്താൽ മനുഷ്യർക്ക് ഉടൻ ഫലസിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. പാപികളും അധർമ്മനിഷ്ഠരുമായവർ—ശ്വപചരായാലും, ഹേ ലോമശ—ആ ദർശനത്തിൽ പാപം നീങ്ങും; സംശയമില്ല.

Verse 4

शौनकस्य वचः श्रुत्वा उवाच चरितं तदा । व्यास शिष्यो महाप्रज्ञः कुमारस्य महात्मनः

ശൗനകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വ്യാസന്റെ മഹാപ്രജ്ഞ ശിഷ്യൻ മഹാത്മ കുമാരന്റെ പാവനചരിതം വിവരിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.

Verse 5

लोमश उवाच । ह्ताव तं तारकं संख्ये देवानामजयं ततः । अवध्यं च द्विजश्रेष्ठाः कुमारो जयमाप्तवान्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർക്കു അജേയനും അവധ്യനും ആയിരുന്ന താരകനെ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ച്, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കുമാരൻ വിജയം നേടി.

Verse 6

महिमा हि कुमारस्य सर्वशास्त्रेषु कथ्यते । वेदैश्च स्वागमैश्चापि पुराणैश्च तथैव च

കുമാരന്റെ മഹിമ സർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു—വേദങ്ങളിലും, (ശൈവ) ആഗമങ്ങളിലും, പുരാണങ്ങളിലും അതുപോലെ തന്നെ.

Verse 7

तथोपनिषदैश्चैव मीमांसाद्वितयेन तु । एवंभूतः कुमारोयमशक्यो वर्णितुं द्विजाः

ഉപനിഷത്തുകളിലും ഇരുവിധ മീമാംസകളിലും ഇതുപോലെ തന്നെയാണു പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഈ കുമാരനെ പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കുക അസാധ്യം.

Verse 8

यो हि दर्शनमात्रेण पुनाति सकलं जगत् । त्रातारं भुवनस्यास्य निशम्य पितृराट्स्वयम्

കേവലം ദർശനമാത്രംകൊണ്ട് സർവ്വജഗത്തെയും പവിത്രമാക്കുന്നവനെ—ഈ ഭുവനത്തിന്റെ രക്ഷകൻ എന്നു കേട്ടപ്പോൾ പിതൃരാട് (യമൻ) സ്വയം പ്രേരിതനായി.

Verse 9

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य विष्णुं चैव सवासवम् । स ययौ त्वरितेनैव शंकरं लोकशंकरम् । तृष्टाव प्रयतो भूत्वा दक्षिणाशापतिः स्वयम्

ബ്രഹ്മാവിനെ മുൻപിൽ നിർത്തി, വിഷ്ണുവിനെയും വാസവനെയും (ഇന്ദ്രൻ) കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, അവൻ ലോകക്ഷേമകാരിയായ ശങ്കരന്റെ അടുക്കൽ വേഗത്തിൽ ചെന്നു. തുടർന്ന് ഭക്തിപൂർവ്വം ദക്ഷിണാശാപതി (യമൻ) സ്വയം അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 10

नमो भर्गाय देवाय देवानां पतये नमः । मृत्युंजयाय रुद्राय ईशानाय कपर्द्दिने

ഭർഗസ്വരൂപനായ ദേവനു നമസ്കാരം; ദേവന്മാരുടെ അധിപതിക്കു നമസ്കാരം. മൃത്യുഞ്ജയനായ രുദ്രനു, ഈശാനനു, കപർദിനു (ജടാധാരിക്ക്) നമസ്കാരം.

Verse 11

नीलकंठाय शर्वाय व्योमावयवरूपिणे । कालाय कालनाथाय कालरूपाय वै नमः

നീലകണ്ഠനായ ശർവനു നമസ്കാരം; വ്യോമവിസ്താരമേ അവയവരൂപമായിരിക്കുന്നവനു നമസ്കാരം. കാലത്തിന്നും, കാലനാഥനിന്നും, കാലസ്വരൂപനിന്നും നമസ്കാരം.

Verse 12

यमेन स्तूयमानो हि उवाच प्रभुरीश्वरः । किमर्थमागतोऽसि त्वं तत्सर्वं कथयस्व नः

യമൻ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ പ്രഭുവായ ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “എന്തിനാണ് നീ വന്നത്? അതെല്ലാം ഞങ്ങളോട് പറയുക।”

Verse 13

यम उवाच । श्रूयतां देवदेवेश वाक्य वाक्यविशारद । तपसा परमेणैव तुष्टिं प्राप्तोसि शंकर

യമൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവദേവേശാ, വാക്യവിശാരദാ! പരമ തപസ്സാൽ, ഹേ ശങ്കരാ, നീ പരമ തൃപ്തി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു।”

Verse 14

कर्मणा परमेणैव ब्रह्मा लोकपितामहः । तुष्टिमेति न संदेहो वराणां हि सदा प्रभुः

പരമ കർമം (ധർമ്മാനുഷ്ഠാനം) കൊണ്ടു ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു—സന്ദേഹമില്ല; കാരണം പ്രഭു സദാ വരദാതാവാണ്।

Verse 15

तथा विष्णुर्हि भगवान्वेदवेद्यः सनातनः । यज्ञैरनेकैः संतुष्ट उपवासव्रतैस्तथा

അതുപോലെ, വേദങ്ങളാൽ ജ്ഞേയനായ സനാതന ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അനേകം യജ്ഞങ്ങളാലും, ഉപവാസവും വ്രതാചാരങ്ങളും കൊണ്ടും പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 16

ददाति केवलं भावं येन कैवल्यमाप्नुयुः । नराः सर्वे मम मतं नान्यता हि वचो मम

അവൻ ആ ഏകാഗ്രഭാവം മാത്രമേ ദാനം ചെയ്യൂ; അതിനാൽ മനുഷ്യർ കൈവല്യം പ്രാപിക്കുന്നു. എല്ലാവരും എന്റെ അഭിപ്രായം സ്വീകരിക്കട്ടെ—എന്റെ വചനത്തിന് മറ്റൊരു അർത്ഥമില്ല।

Verse 17

ददाति तुष्टो वै भोगं तथा स्वर्गादिसंपदः । सूर्यो नमस्ययाऽरोग्यं ददातीह न चान्यथा

അവൻ പ്രസന്നനായാൽ ഭോഗങ്ങളും സ്വർഗ്ഗാദി സമ്പത്തുകളും ദാനം ചെയ്യുന്നു. സൂര്യനെ നമസ്കരിച്ചു ആരാധിച്ചാൽ ഇഹലോകത്തിൽ തന്നെ ആരോഗ്യവും ലഭിക്കുന്നു—മറ്റെങ്ങനെല്ല.

Verse 18

गणेशो हि महादेव अर्घ्यपाद्यादिचंदनैः । मंत्रावृत्त्या तथा शंभो निर्विघ्नं च करिष्यति

ഹേ മഹാദേവാ! ഗണേശനു അർഘ്യം, പാദ്യം, ചന്ദനം മുതലായവ അർപ്പിച്ച് മന്ത്രജപം ചെയ്താൽ, ഹേ ശംഭോ, അവൻ പ്രവർത്തിയെ നിർവിഘ്നമാക്കും.

Verse 19

तथान्ये लोकपाः सर्वे यथाशक्त्या फलप्रदाः । यज्ञाध्ययनदानाद्यैः परितुष्टाश्च शंकर

അതുപോലെ മറ്റു എല്ലാ ലോകപാലകരും തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഫലം നൽകുന്നു; ഹേ ശങ്കരാ, യജ്ഞം, വേദാധ്യയനം, ദാനം മുതലായവകൊണ്ട് അവർ പ്രസന്നരാകുന്നു.

Verse 20

महदाश्चर्य संभूतं सर्वेषां प्राणिनामिह । कृतं च तव पुत्रेण स्वर्गद्वारमपावृताम्

ഇവിടെ എല്ലാ പ്രാണികൾക്കും മഹത്തായ അത്ഭുതം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; ഹേ ദേവേശാ! നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ സ്വർഗ്ഗദ്വാരം തുറന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 21

दर्शनाच्च कुमारस्य सर्वे स्वर्गैकसो नराः । पापिनोऽपि महादेव जाता नास्त्यत्र संशयः

കുമാരനെ ദർശിച്ചാൽ മാത്രം എല്ലാവരും ഒരേ സമയം സ്വർഗ്ഗഗാമികളാകുന്നു; ഹേ മഹാദേവാ, പാപികളും അങ്ങനെ തന്നെയാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 22

मया किं क्रियतां देव कार्याकार्यव्यवस्थितौ । ये सत्यशीलाः शांताश्च वदान्या निरवग्रहाः

ഹേ ദേവാ! കര്‍ത്തവ്യവും അകര്‍ത്തവ്യവും നിശ്ചയിക്കുമ്പോള്‍ ഞാന്‍ എന്തു ചെയ്യണം? കാരണം ഇവിടെ സത്യശീലരും ശാന്തരും ദാനശീലരും നിരവഗ്രഹരും (വിവാദരഹിതരും) ഉണ്ട്।

Verse 23

जितेंद्रिया अलुब्धाश्च कामरागविवर्जिताः । याज्ञिका धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

അവര്‍ ജിതേന്ദ്രിയരും ലാഭരഹിതരും കാമ-രാഗവിവര്‍ജിതരുമാണ്; യാജ്ഞികര്‍, ധര്‍മനിഷ്ഠര്‍, വേദ-വേദാംഗങ്ങളില്‍ പാരംഗതര്‍।

Verse 24

यां गतिं यांति वै शंभो सर्वे सुकृतिनोपि हि । तां गतिं दर्शनात्सर्वे श्वपचा अधमा अपि

ഹേ ശംഭോ! സുകൃതികള്‍ എല്ലാവരും പ്രാപിക്കുന്ന ഗതി, അതേ ഗതി ദര്‍ശനമാത്രത്താല്‍ എല്ലാവര്‍ക്കും ലഭിക്കുന്നു—ശ്വപചരും അധമരും പോലും।

Verse 25

कुमारस्य च देवेश महदाश्चर्यकर्मणः । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगसहितायां शिवस्य च

ഹേ ദേവേശാ! കുമാരന്റെ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ അത്യന്തം അത്ഭുതകരം—വിശേഷിച്ച് കാര്‍ത്തിക മാസത്തില്‍ കൃത്തികാ-യോഗം എന്ന പവിത്ര സംയോഗം ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും, ശിവസംബന്ധ കാര്യങ്ങളിലും।

Verse 26

शिवस्य तनयं दृष्ट्वा ते यांति स्वकुलैः सह । कोटिभिर्बहुभिश्चैव मत्स्थानं परिमुच्य वै

ശിവന്റെ തനയനെ ദര്‍ശിച്ചാല്‍ അവർ തങ്ങളുടെ കുല-കുടുംബങ്ങളോടുകൂടെ—അനേകം കോടികളായി—എന്റെ സ്ഥലം (യമലോകം) പൂര്‍ണമായി വിട്ടുപോകുന്നു।

Verse 27

कुमारदर्शनात्सर्वे श्वपचा अपि यांति वै । सद्गतिं त्वरितेनैव किं क्रियेत मयाधुना

കുമാരന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ എല്ലാവരും—ശ്വപചരും പോലും—വേഗത്തിൽ സദ്ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?

Verse 28

यमस्य वचनं श्रुत्वा शंकरो वाक्यमब्रवीत्

യമന്റെ വചനം കേട്ട ശേഷം ശങ്കരൻ മറുപടിയായി അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 29

शंकर उवाच । येषां त्वंतगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् । विशुद्धभावो भो धर्म्म तेषां मनसि वर्त्तते

ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ധർമ്മ (യമ), പുണ്യകർമ്മികളായ ജനങ്ങളുടെ പാപം അവസാനിച്ചാൽ, അവരുടെ മനസ്സിൽ വിശുദ്ധഭാവം വസിക്കുന്നു.

Verse 30

सत्तीर्थगमनायैव दर्शनार्थं सतामिह । वांछा च महती तेषां जायते पूर्वकारिता

അവരിൽ സജ്ജനദർശനത്തിനും സത്തീർത്ഥഗമനത്തിനും, മുൻകൃത കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന മഹത്തായ ആഗ്രഹം ജനിക്കുന്നു.

Verse 31

बहूनां जन्मनामंते मयि भावोऽनुवर्त्तते । प्राणिनां सर्वभावेन जन्माभ्यासेनभो यम

ഹേ യമാ, അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ അവസാനം ജീവികളിൽ ജന്മജന്മാന്തര അഭ്യാസബലത്താലും അന്തർഭാവങ്ങളുടെ ശക്തിയാലും എന്നോടുള്ള ഭക്തിഭാവം തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 32

तस्मात्सुकृतिनः सर्वे येषां भावोऽनुवर्त्ते । जन्मजन्मानुवृत्तानां विस्मयं नैव कारयेत्

അതുകൊണ്ട് സുകൃതികളും പുണ്യവാന്മാരുമായ, ഭക്തിഭാവം നിരന്തരം തുടരുന്നവരെ കണ്ടു വിസ്മയിക്കേണ്ടതില്ല; കാരണം ആ തുടർച്ച ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ വരുന്നതാണ്.

Verse 33

स्त्रीबालशूद्राः श्वपचाधमाश्च प्राग्जन्मसंस्कारवशाद्धि धर्म्म । योनिं पापिषु वर्त्तमानास्तथापि शुद्धा मनुजा भवंति

ഹേ ധർമ്മാ! സ്ത്രീകൾ, ബാലകർ, ശൂദ്രർ, ശ്വപചന്മാരിൽ അത്യന്തം അധമരെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നവരും പൂർവജന്മസംസ്കാരങ്ങളുടെ ബലത്താൽ ധർമ്മത്തിൽ പ്രവൃത്തിക്കുന്നു; പാപമയമായ യോനികളിലോ സാഹചര്യങ്ങളിലോ ഇരുന്നാലും അവർ ശുദ്ധ മനുഷ്യരാകുന്നു.

Verse 34

तथा सितेन मनसा च भवंति सर्वे सर्वेषु चैव विषयेषु भवंति तज्ज्ञाः । दैवेन पूर्वचरितेन भवंति सर्वे सुराश्चेंद्रादयो लोकपालाः प्राक्तनेन

അങ്ങനെ എല്ലാവർക്കും മനസ്സ് പ്രകാശമുള്ള (ശുദ്ധ)തയാർക്കും; എല്ലാ വിഷയങ്ങളിലും അവർ വിവേകജ്ഞരാകും. പൂർവാചരിത കർമം രൂപപ്പെടുത്തിയ ദൈവവിധിപ്രകാരം ഇതെല്ലാം സംഭവിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരും ലോകപാലകരും പൂർവകർമബലത്തിൽ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ നേടിയതുപോലെ.

Verse 35

जाता ह्यमी भूतगणाश्च सर्वे ह्यमी ऋषयो ह्यमी देवताश्च

നിശ്ചയമായും ഈ എല്ലാ ഭൂതഗണങ്ങളും ജനിച്ചവയാണ്; അതുപോലെ ഈ ഋഷിമാരും ജനിച്ചവരാണ്, ഈ ദേവതകളും ജനിച്ചവരാണ്.

Verse 36

विस्मयो नैव कर्त्तव्यस्त्वया वापि कुमारके । कुमारदर्शने चैव धर्मराज निबोध मे

ഹേ ധർമ്മരാജാ! ഈ കുമാരനെ കാരണമായോ അവനെ കണ്ടോ നീ വിസ്മയിക്കേണ്ടതില്ല. ഞാൻ പറയുന്നതു ഗ്രഹിക്കൂ.

Verse 37

वचनं कर्मसंयुक्तं सर्वेषां फलदायकम् । सर्वतीर्थानि यज्ञाश्च दानानि विविधानि च । कार्याणि मनःशुद्ध्यर्थं नात्र कार्या विचारणा

സത്കർമ്മത്തോടു ചേർന്ന വചനം എല്ലാവർക്കും ഫലദായകമാകുന്നു. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും യജ്ഞങ്ങളും നാനാവിധ ദാനങ്ങളും മനശ്ശുദ്ധിക്കായി തന്നെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്—ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.

Verse 38

मनसा भावितो ह्यात्मा आत्मनात्मानमेव च । आत्मा अहं च सर्वेषआं प्राणिनां हि व्यवस्थितः

മനസ്സാൽ ആത്മാവ് ഭാവിതമാകുന്നു; ആത്മാവ് തന്നാൽ തന്നേ തന്നെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഞാൻ—ആത്മസ്വരൂപൻ—സകല പ്രാണികളിലും സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 39

अहं सदा भावयुक्त आत्मसंस्थो निरंतरः । जंगमाजंगमानां च सत्यं प्रति वदामि ते

ഞാൻ സദാ ശുദ്ധഭാവയുക്തൻ, നിരന്തരം ആത്മയിൽ സ്ഥാപിതൻ. ജംഗമവും അജംഗമവും സംബന്ധിച്ച് ഞാൻ നിനക്കു സത്യം തന്നെ പറയുന്നു.

Verse 40

द्वंद्वातीतो निर्विकल्पो हि साक्षात्स्वस्थो नित्यो नित्ययुक्तो निरीहः । कूटस्थो वै कल्पभेदप्रवादैर्बहिष्कृतो बोधबोध्यो ह्यनन्तः

അവൻ ദ്വന്ദ്വാതീതൻ, നിർവികൽപ്പൻ, സാക്ഷാത് സ്വസ്ഥൻ—നിത്യൻ, നിത്യയുക്തൻ, നിരീഹൻ. കല്പഭേദവാദങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്ന അവൻ കൂറ്റസ്ഥൻ, അനന്തൻ—ശുദ്ധ ചൈതന്യസ്വരൂപൻ, ജാഗരണത്തിലൂടെയേ ജ്ഞേയൻ.

Verse 41

विस्मृत्य चैनं स्वात्मानं केवलं बोधलक्षणम् । संसारिणो हि दृश्यंते समस्ता जीवराशयः

ശുദ്ധ ബോധലക്ഷണമാത്രമായ ഈ സ്വാത്മാവിനെ മറന്ന്, സകല ജീവസമൂഹങ്ങളും സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നവരായി കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 42

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयोऽमी गुणकारिणः । सृष्टिपालनसंहारकारका नान्यथा भवेत्

ഞാൻ, ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും—ഞങ്ങൾ മൂവരും ഗുണങ്ങളാൽ പ്രവർത്തിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവർ. സൃഷ്ടി, പാലനം, സംഹാരം എന്നിവയുടെ കർത്താക്കൾ ഞങ്ങളേ; ഇതു മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല.

Verse 43

अहंकारवृतेनैव कर्मणा कारितावयम् । यूयं च सर्वे विबुधा मनुष्याश्च खगादयः

അഹങ്കാരത്താൽ മൂടപ്പെട്ട കർമ്മം കൊണ്ടുതന്നെ ഞങ്ങളെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു. നിങ്ങളും എല്ലാവരും—ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, പക്ഷികൾ മുതലായവർ—അങ്ങനെ തന്നെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

Verse 44

पश्वादयः पृथग्भूतास्तथान्ये बहवो ह्यमी । पृथक्पृथक्समीचीना गुणवतश्च संसृतौ

മൃഗാദികൾ വ്യത്യസ്ത വ്യത്യസ്ത വിഭാഗങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു; അതുപോലെ മറ്റും പലതുണ്ട്. സംസാരത്തിൽ ഗുണങ്ങളനുസരിച്ച് ഓരോരുത്തനും താന്താന്റെ പ്രത്യേക നിലയ്ക്കു യോജ്യനാകുന്നു.

Verse 45

पतिता मृगतृष्णायां मायया च वशीकृताः । वयं सर्वे च विबुधाः प्राज्ञाः पंडितमानिनः

മൃഗതൃഷ്ണയിൽ വീണു, മായയുടെ അധീനരായി, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും—ദേവന്മാരും—പ്രാജ്ഞരായിട്ടും നമ്മളെ പണ്ഡിതരെന്നു കരുതി അഭിമാനിക്കുന്നു.

Verse 46

परस्परं दूषयंतो मिथ्यावादरताः खलाः

അധമന്മാർ പരസ്പരം ദൂഷിച്ച്, അസത്യവചനത്തിൽ ആസക്തരായി ഇരിക്കുന്നു.

Verse 47

त्रैगुणा भवसंपन्ना अतत्तवज्ञाश्च रागिणः । कामक्रोधभयद्वेषमदमात्सर्यसंयुताः

അവർ ത്രിഗുണബന്ധിതർ, സംസാരഭവസമ്പന്നർ, അതത്ത്വജ്ഞർ, രാഗികൾ; കാമം, ക്രോധം, ഭയം, ദ്വേഷം, മദം, മാത്സര്യം എന്നിവയാൽ യുക്തർ.

Verse 48

परस्परं दूषयंतो ह्यतत्त्वज्ञा बहिर्मुखाः । तस्मादेवं विदित्वाथ असत्यं गुणभेदतः

അതത്ത്വജ്ഞരും ബഹിർമുഖരുമായവർ പരസ്പരം ഒരാളെയൊരാൾ ദൂഷിച്ചു നിന്ദിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞുകൊൾക: ഗുണഭേദം മൂലം ‘സത്യം’ എന്നു തോന്നുന്നതു പരമസത്യമല്ല.

Verse 49

गुणातीते च वस्त्वर्थे परमार्थैकदर्शनम्

ഗുണാതീതമായ ആ വസ്തുതത്ത്വത്തിൽ പരമാർത്ഥത്തിന്റെ ഏകദർശനമേ ഉള്ളു.

Verse 50

यस्मिन्भेदो ह्यभेदं च यस्मिन्रागो विरागताम् । क्रोधो ह्यक्रोधतां याति तद्वाम परमं श्रृणु

എവിടെ ഭേദവും അഭേദമായി അറിയപ്പെടുന്നുവോ; എവിടെ രാഗം വിരാഗമാകുന്നുവോ; എവിടെ ക്രോധം അക്രോധതയിലേക്കു മാറുന്നുവോ—ഹേ പ്രിയേ, ആ പരമതത്ത്വം ശ്രവിക്ക.

Verse 51

न तद्भासयते शब्दः कृतकत्वाद्यथा घटः । शब्दो हि जायते धर्म्मः प्रवृत्तिपरमो यतः

ശബ്ദം ആ പരമത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നില്ല; അത് കൃതകം—ഘടംപോലെ. കാരണം ശബ്ദം ധർമ്മത്തിനുള്ളിൽ, പ്രവൃത്തിപരമായ തത്ത്വമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 52

प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा द्वंद्वानि सर्वशः । विलयं यांति यत्रैव तत्स्थानं शाश्वतं मतम्

എവിടെ പ്രവൃത്തിയും നിവൃത്തിയും കൂടാതെ എല്ലാ ദ്വന്ദ്വങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചുപോകുന്നുവോ, ആ സ്ഥാനമാണ് ശാശ്വതമായ പരമധാമം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നത്.

Verse 53

निरंतरं निर्गुणं ज्ञप्तिमात्रं निरंजनं निर्विकाशं निरीहम् । सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं स्वसिद्धं स्वयंप्रभं सुप्रभं बोधगम्यम्

അത് നിരന്തരവും നിർഗുണവും ജ്ഞപ്തിമാത്രമായ ശുദ്ധചൈതന്യവും; നിർമലവും നിർവികാരവും ക്രിയാരഹിതവും ആകുന്നു. അത് സത്താമാത്രം, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഗമ്യം, സ്വസിദ്ധം, സ്വയംപ്രഭ, സുപ്രഭ, ബോധത്തിലൂടെ പ്രാപ്യം.

Verse 54

एतज्ज्ञानं ज्ञानविदो वदंति सर्वात्मभावेन निरीक्षयंति । सर्वातीतं ज्ञानगम्यं विदित्वा येन स्वस्थाः समबुद्ध्या चरंति

ഇതുതന്നെ ജ്ഞാനം എന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; അവർ തത്ത്വത്തെ സർവാത്മഭാവത്തോടെ ദർശിക്കുന്നു. സർവാതീതവും ജ്ഞാനഗമ്യവും ആയ അതിനെ അറിഞ്ഞ്, അവർ അന്തർസ്ഥിരരായി സമബുദ്ധിയോടെ ജീവിതത്തിൽ ചരിക്കുന്നു.

Verse 55

अतीत्य संसारमनादिमूलं मायामयं मायया दुर्विचार्यम् । मायां त्यक्त्वा निर्ममा वीतरागा गच्छंति ते प्रेतराणिनर्विकल्पम्

അനാദിമൂലമുള്ള, മായാമയവും മായയാൽ തന്നേ ദുർവിചാര്യവുമായ സംസാരം അതിക്രമിച്ച്—മായയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, മമതാരഹിതരും വീതരാഗരുമായവർ—പ്രേതമാർഗ്ഗത്തെ അതീതമായി നിർവികൽപാവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 56

संसृतिः कल्पनामूलं कल्पना ह्यमृतोपमा । यैः कल्पना परित्यक्ता ते यांति परमां गतिम्

സംസൃതി കല്പനാമൂലം; കല്പന സത്യത്തിൽ അമൃതോപമം (മധുരവും മോഹകവും). എന്നാൽ ആരാൽ ഈ കല്പന ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടുവോ, അവർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 57

शुक्त्यां रजतबुद्धिश्च रज्जुबुद्धिर्यर्थोरणे । मरीचौ जलबुद्धिश्च मिथ्या मिथ्यैव नान्यथा

ശുക്തിയിൽ വെള്ളിയെന്ന ഭ്രമം, കയറിൽ പാമ്പെന്ന ഭ്രമം, മരീചികയിൽ ജലഭ്രമം—ഇവയൊക്കെയും മിഥ്യ; മിഥ്യ മാത്രമേ, മറ്റൊന്നുമല്ല।

Verse 58

सिद्धिः स्वच्छंदवर्त्तित्वं पारतंत्र्यं हि वै मृषा । बद्धो हि परतंत्राख्यो मुक्तः स्वातंत्र्यभावनः

യഥാർത്ഥ സിദ്ധി എന്നത് സ്വന്തം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ സ്വച്ഛന്ദമായി നിലകൊള്ളലാണ്; പരാധീനത തീർച്ചയായും മായ. ബന്ധിതൻ ‘പരതന്ത്രൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; മുക്തൻ സ്വാതന്ത്ര്യഭാവത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുന്നു।

Verse 59

एको ह्यात्मा विदित्वाथ निर्ममो निरवग्रहः । कुतस्तेषां बंधनं च यथाखे पुष्पमेव च

ആത്മാവ് ഒരുവനേയെന്ന് അറിഞ്ഞാൽ ‘എന്റെ’ എന്ന മമത നീങ്ങി, പിടിച്ചുപറ്റലില്ലാത്തവനാകുന്നു. അത്തരം ജനങ്ങൾക്ക് ബന്ധനം എവിടെ—ആകാശപുഷ്പംപോലെ.

Verse 60

शशविषाणमेवैतज्त्रानं संसार एव च । किं कार्यं बहुनोक्तेन वचसा निष्फलेन हि

ഈ ‘ജ്ഞാനം’ മുയലിന്റെ കൊമ്പുപോലെ; അതുപോലെ തന്നെ (പരമാർത്ഥത്തിൽ) സംസാരവും. ഫലമില്ലാത്ത വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അധികം പറയുന്നതെന്തിന്?

Verse 61

ममतां च निराकृत्य प्राप्तुकामाः परं पदम् । ज्ञानिनस्ते हि विद्वांसो वीतरागा जितेंद्रियाः

മമതയെ നീക്കി പരമപദം പ്രാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ് ജ്ഞാനികൾ; അവർ പണ്ഡിതർ, വിരക്തർ, ഇന്ദ്രിയജയികൾ.

Verse 62

यैस्त्यक्तो ममताभावो लोभकोपौ निराकृतौ । ते यांति परमं स्थानं कामक्रोधविवर्जिताः

മമതാഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് ലോഭവും ക്രോധവും നീക്കിയവർ, കാമക്രോധവിവർജിതരായി പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 63

यावत्कामश्च लोभश्च रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । नाप्नुवंति च तां सिद्धिं शब्दमात्रैकबोधकाः

കാമവും ലോഭവും, രാഗവും ദ്വേഷവും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, വാക്കുമാത്രബോധമുള്ളവർ ആ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 64

यम उवाच । शब्दाच्छब्दः प्रवर्त्तेत निःशब्दं ज्ञानमेव च । अनित्यत्वं हि शब्दस्य कथं प्रोक्तं त्वया प्रभो

യമൻ പറഞ്ഞു— വാക്കിൽ നിന്ന് വാക്ക് തന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; എന്നാൽ ജ്ഞാനം നിശ്ശബ്ദമാണ്. ശബ്ദം അനിത്യമെങ്കിൽ, പ്രഭോ, നിങ്ങൾ ഇത് വചനമായി എങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചു?

Verse 65

अक्षरं ब्रह्मपरमं शब्दो वै ह्यरात्मकः । तस्माच्छब्दस्त्वया प्रोक्तो निरीक्षक इति श्रुतम्

അക്ഷരമാണ് പരമബ്രഹ്മം; ശബ്ദം അതിന്റെ തന്നെയായ സാരസ്വരൂപം. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ ശബ്ദത്തെ ‘നിരീക്ഷകൻ’—തത്ത്വം വെളിപ്പെടുത്തി പരിശോധിക്കുന്നത്—എന്ന് പ്രസ്താവിച്ചതായി ശ്രുതിയിൽ കേൾക്കുന്നു।

Verse 66

प्रतिपाद्यं हि यत्किंचिच्छब्देनैव विना कथम् । तत्सर्वं कथ्यतां शंभो कार्याकार्यव्यवस्थितौ

വ്യക്തമാക്കേണ്ട ഏതൊന്നും വാക്കില്ലാതെ എങ്ങനെ പറയാം? അതിനാൽ, ശംഭോ, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും എന്ന യഥാർത്ഥ വിവേചനത്തോടെ എല്ലാം ഉപദേശിക്കണമേ।

Verse 67

शंकर उवाच । श्रृणुष्वावहितो भूत्वा परमार्धयुतं वचः । यस्य श्रवणमात्रेण ज्ञातव्यं नावशिष्यते

ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പൂർണ്ണ ശ്രദ്ധയോടെ പരമാർത്ഥസമ്പന്നമായ ഈ വചനം ശ്രവിക്ക; ഇതിന്റെ ശ്രവണമാത്രത്തിൽ അറിയേണ്ടതൊന്നും അജ്ഞാതമായി ശേഷിക്കുകയില്ല.

Verse 68

ज्ञानप्रवादिनः सर्व ऋषयो वीतकल्मषाः । ज्ञानाभ्यासेन वर्त्तंते ज्ञानं ज्ञानविदो विदुः

ജ്ഞാനം പ്രസ്താവിക്കുന്ന, മലിനതയറ്റ എല്ലാ ഋഷിമാരും ജ്ഞാനാഭ്യാസത്തിലേ ജീവിക്കുന്നു; ജ്ഞാനവിദന്മാരേ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തെ അറിയുന്നു.

Verse 69

ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं ज्ञात्वा च परिगीयते । कथं केन च ज्ञातव्यं किं तद्वक्तुं विवक्षितम्

ജ്ഞാനം, ജ്ഞേയം, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഗമ്യമാകുന്നതു—ഇവയെ അറിഞ്ഞശേഷമേ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ എങ്ങനെ, ഏതു ഉപായത്താൽ അത് അറിയണം—അതിനെക്കുറിച്ച് എന്താണ് ഉപദേശിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?

Verse 70

एतत्सर्वं समासेन कथयामि निबोध मे । एको ह्यनेकधा चैव दृश्यते भेदभावनः

ഇതെല്ലാം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു—എന്റെ വചനം ഗ്രഹിക്ക; ഭേദഭാവനയാൽ ആ ഏകത്വം തന്നെ അനേകരൂപമായി ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 71

यथा भ्रमरिकादृष्टा भ्रम्यते च मही यम । तथात्मा भेदबुद्ध्या च प्रतिभाति ह्यनेकधा

കണ്ണ് ഭ്രമിച്ചാൽ (തലചുറ്റലാൽ) ഭൂമി ചുറ്റുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നതുപോലെ, ഭേദബുദ്ധിയാൽ ആത്മാവ് അനേകരൂപമായി പ്രതിഭാസിക്കുന്നു.

Verse 72

तस्माद्विमृश्य तेनैव ज्ञातव्यः श्रवणेन च । मंतव्यः सुप्रयोगेण मननेन विशेषतः

അതുകൊണ്ട് സമ്യക് വിചാരിച്ച് അതേ തത്ത്വം ശ്രവണത്തിലൂടെ അറിയണം. യുക്തമായ ഉപായപ്രയോഗത്തോടെ, പ്രത്യേകിച്ച് ഗാഢമായ മനനത്തിലൂടെ, അതിനെ ദൃഢമായി ധ്യാനിക്കണം।

Verse 73

निर्द्धार्य चात्मनात्मानं सुखं बंधात्प्रमुच्यते । मायाजालमिदं सर्वं जगदेतच्चाराचरम्

ആത്മാവാൽ ആത്മാവിനെ നിർണ്ണയിച്ച് മനുഷ്യൻ സുഖത്തോടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. ഈ സമസ്ത ചരാചര ജഗത്ത് മായയുടെ ജാലമാണ്।

Verse 74

मायामयोऽयं संसारो ममतालक्षणो महान् । ममतां च बहिः कृत्वा सुखं बंधात्प्रमुच्यते

ഈ മഹാസംസാരം മായാമയവും ‘എന്റെ’ എന്ന മമകാരലക്ഷണവുമുള്ളതാണ്. ആ മമതയെ പുറത്താക്കി ത്യജിച്ചാൽ സുഖത്തോടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും।

Verse 75

कोऽहं कस्त्वं कुतश्चान्ये महामायावलंबिनः । अजागलस्तनस्येव प्रपंचोऽयं निरर्थकः

‘ഞാൻ ആര്? നീ ആര്? പിന്നെ ഇവർ മറ്റുള്ളവർ എവിടെ നിന്ന്—മഹാമായയെ ആശ്രയിച്ചവർ?’ ഈ പ്രപഞ്ചം ആടിന്റെ പാൽ ഇല്ലാത്ത മുലക്കണ്ണുപോലെ നിർർത്ഥകമാണ്।

Verse 76

निष्फलोऽयं निराभासो निःसारो धूमडंबरः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन आत्मानं स्मर वै यम

ഇത് നിഷ്ഫലം, സത്യപ്രഭയില്ലാത്തത്, നിഃസാരം—പുകമാത്രമായ ഡംബരം. അതുകൊണ്ട്, ഹേ യമാ! സർവ്വശ്രമത്തോടെ ആത്മാവിനെ സ്മരിക്കൂ।

Verse 77

लोमश उवाच । एवं प्रचोदितस्तेन शंभुना प्रेतराट्स्वयम् । बुद्धो भूत्वा यमः साक्षादात्मभूतोऽभवत्तदा

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ശംഭുവാൽ ഇങ്ങനെ പ്രചോദിതനായ പ്രേതരാജൻ യമൻ സ്വയം ജാഗ്രതനായി; അപ്പോൾ അവൻ സാക്ഷാൽ ആത്മസ്വരൂപനായി സ്ഥാപിതനായി।

Verse 78

कर्म्मणां हि च सर्वेषां शास्ता कर्मानुसारतः । बभूव डंबरो नॄणां भूतानां च समाहितः

കർമ്മാനുസരിച്ച് എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളുടെയും ശാസ്താവായി അവൻ നിലകൊണ്ടു; മനുഷ്യർക്കും സകല ജീവികൾക്കും സമാധാനചിത്തനായ സ്ഥിരനിയന്ത്രകനായി മാറി।

Verse 79

ऋषय ऊचुः । हत्वा तु तारकं युद्धे कुमारेण महात्मना । अत ऊर्ध्वं कथ्यतां भोः किं कृतं महदद्भुतम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—മഹാത്മാവായ കുമാരൻ യുദ്ധത്തിൽ താരകനെ വധിച്ച ശേഷം, ഹേ മഹാശയ, അതിനുശേഷം എന്ത് മഹത്തായ അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു? പറയുക।

Verse 80

सूत उवाच । हते तु तारके दैत्ये हिमवन्प्रमुखाद्रयः । कार्त्तिकेयं समागत्य गीर्भी रम्याभिरैडयन्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദൈത്യനായ താരകൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഹിമവാൻ മുതലായ പർവ്വതങ്ങൾ കാർത്തികേയനെ സമീപിച്ച് മനോഹരമായ വാക്കുകളാൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 81

गिरय ऊचुः । नमः कल्याणरूपाय नमस्ते विश्वमंगल । विश्वबंधो नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वभावन

പർവ്വതങ്ങൾ പറഞ്ഞു—കല്യാണസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം; ഹേ വിശ്വമംഗളാ, നമസ്കാരം. ഹേ വിശ്വബന്ധോ, നമസ്കാരം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ; ഹേ വിശ്വഭാവന, നമസ്കാരം।

Verse 82

वरीष्ठाः श्वपचा येन कृता वै दर्शनात्त्वया । त्वां नमामो जगद्बंधुं त्वां वयं शरणागताः

നിന്റെ കೇವല ദർശനമാത്രത്താൽ ശ്വപചരെന്നു കരുതപ്പെട്ടവരും ശ്രേഷ്ഠരായി. ഹേ ജഗദ്ബന്ധു, ഞങ്ങൾ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണാഗതർ।

Verse 83

नमस्ते पार्वतीपुत्र शंकरात्मज ते नमः । नमस्ते कृत्तिकासूनो अग्निभूत नमोस्तु ते

ഹേ പാർവതീപുത്രാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം; ഹേ ശങ്കരാത്മജാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഹേ കൃത്തികാസൂനോ, ഹേ അഗ്നിഭൂതാ, നിനക്ക് നമോ നമഃ।

Verse 84

नमोस्तु ते देववरैः सुपूज्य नमोऽस्तु ते ज्ञानविदां वरिष्ठ । नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद शरण्य सर्वार्तिविनाशदक्ष

ഹേ ദേവവരാ, ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരാലും സൂപൂജ്യനായ നിനക്ക് നമസ്കാരം; ജ്ഞാനവിദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഹേ ദേവവരാ, പ്രസന്നനാകണമേ; ഹേ ശരണ്യാ, സർവ ആർതി നാശത്തിൽ ദക്ഷനായ നിനക്ക് നമസ്കാരം।

Verse 85

एवं स्तुतो गिरिभिः कार्त्तिकेयो ह्युमासुतः । तान्गिरीन्सुप्रसन्नात्मा वरं दातुं समुत्सुकः

ഇങ്ങനെ ഗിരികൾ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ഉമാസുതനായ കാർത്തികേയൻ ഹൃദയത്തിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, വരം നൽകാൻ ഉത്സുകനായി ആ ഗിരികളിലേക്കു തിരിഞ്ഞു।

Verse 86

कार्त्तिकेय उवाच । भोभो गिरिवरा यूयं श्रृणुध्वं मद्वचोऽधुना । कर्मिभिर्ज्ञानिभिश्चैव सेव्यमाना भविष्यथ

കാർത്തികേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ഗിരിവരങ്ങളേ, ഇപ്പോൾ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുവിൻ. നിങ്ങൾ കർമികളാലും ജ്ഞാനികളാലും ഒരുപോലെ സേവിക്കപ്പെടുന്ന പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളാകും।

Verse 87

भवत्स्वेव हि वर्त्तते दृषदो यत्नसेविताः । पुनंतु विश्चं वचनान्मम ता नात्र संशयः

നിശ്ചയമായും നിങ്ങളിലേ തന്നെയാണ് യത്നപൂർവ്വം സേവിക്കപ്പെടുന്ന ആ പുണ്യശിലകൾ നിലകൊള്ളുന്നത്. എന്റെ വചനത്താൽ അവ സർവ്വലോകത്തെയും ശുദ്ധീകരിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 88

पर्वतीयानि तीर्थानि भविष्यंति न चान्यथा । शिवालयानि दिव्यानि दिव्यान्यायतनानि च

പർവ്വതപ്രദേശങ്ങളിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ നിർബന്ധമായും ഉദ്ഭവിക്കും—മറ്റെങ്ങനെക്കും അല്ല. കൂടാതെ ദിവ്യ ശിവാലയങ്ങളും മറ്റു ദിവ്യ ആയതനങ്ങളും (ക്ഷേത്രധാമങ്ങളും) ഉണ്ടാകും.

Verse 89

अयनानि विचित्राणि शोभनानि महांति च । भविष्यंति न संदेहः पर्वता वचनान्मम

വിചിത്രവും ശോഭനവും മഹത്തുമായ പുണ്യായതനങ്ങൾ (ധാമങ്ങൾ) ഉദ്ഭവിക്കും. ഹേ പർവ്വതങ്ങളേ, സംശയമില്ല—എന്റെ വചനത്താൽ തന്നെയാകും ഇത്.

Verse 90

योऽयं मातामहो मेऽद्य हिमवान्पर्वतोत्तमः । तपस्विनां महाभागः फलदो हि भविष्यति

ഇന്ന് എന്റെ മാതാമഹനായ ഈ ഹിമവാൻ—പർവ്വതോത്തമൻ—തപസ്വികൾക്ക് മഹാഭാഗ്യമായി ആത്മീയ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നവനായി തീരും.

Verse 91

मेरुश्च गिरिराजोऽयमाश्रयो हि भविष्यति । लोकालोको गिरिवर उदयाद्रिर्महायशः

ഈ മേരു—ഗിരിരാജൻ—നിശ്ചയമായും മഹത്തായ ആശ്രയമാകും. അതുപോലെ, ഹേ ഗിരിവരാ, ലോകാലോകവും മഹായശസ്സുള്ള ഉദയാദ്രിയും (അങ്ങനെ തന്നെയാകും).

Verse 92

लिंगरूपो हि भगवान्भविष्यति न चान्यथा । श्रीशैलो हि महेंद्रश्च तथा सह्याचलोगिरिः

ഭഗവാൻ നിശ്ചയമായും ലിംഗരൂപത്തിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷനാകും; മറ്റഥാ അല്ല—ശ്രീശൈലത്തിൽ, മഹേന്ദ്രത്തിൽ, സഹ്യാചലഗിരിയിലും।

Verse 93

माल्यवान्मलयो विन्ध्यस्तथासौ गंधमादनः । श्वेतकूटस्त्रिकूटो हि तथा दर्दुरपर्वतः

അതുപോലെ മാല്യവാൻ, മലയ, വിന്ധ്യ, ആ ഗന്ധമാദന; അതുപോലെ ശ്വേതകൂട, ത്രികൂട, ദർദുര പർവതവും।

Verse 94

एते चान्ये च बहवः पर्वता लिंगरूपिणः । मम वाक्याद्भविष्यंति पापक्षयकरा ह्यमी

ഇവയും മറ്റും അനേകം പർവതങ്ങളും എന്റെ വചനത്താൽ ലിംഗരൂപികളാകും; തീർച്ചയായും ഇവ പാപക്ഷയകരങ്ങളായിരിക്കും।

Verse 95

एवं वरं ददौ तेभ्यः पर्वतेभ्यश्च शांकरिः । ततो नंदीह्युवाचाथ सर्वागमपुरस्कृतम्

ഇങ്ങനെ ശാങ്കരൻ അവർക്കും പർവതങ്ങൾക്കും ആ വരം നൽകി. തുടർന്ന് നന്ദി, സർവ ആഗമപ്രാമാണ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഉപദേശം പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 96

नंद्युवाच । त्वया कृता हि गिरयो लिंगरूपिण एव ते । शिवालयाः कथं नाथ पूज्याः स्युःसर्वदैवतैः

നന്ദി പറഞ്ഞു—ഹേ നാഥാ! നിങ്ങളുടെ കൃത്യത്താൽ ഈ പർവതങ്ങൾ നിശ്ചയമായും ലിംഗരൂപങ്ങളായിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ ശിവാലയങ്ങൾ സർവ ദേവതകളാൽ എങ്ങനെ പൂജിക്കപ്പെടണം?

Verse 97

कुमार उवाच । लिंगं शिवालयं ज्ञेयं देवदेवस्य शूलिनः । सर्वैर्नृभिर्दैवतैश्च ब्रह्मादिभिरतांद्रितैः

കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ലിംഗം ശൂലധാരിയായ ദേവദേവൻ ശിവന്റെ തന്നെ ആലയമാണെന്ന് അറിയുക. മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും—ബ്രഹ്മാദികളും—അലസതയില്ലാതെ ഇതിനെ പൂജിക്കണം.

Verse 98

नीलं मुक्ता प्रवालं च वैडूर्यं चंद्रमेव च । गोमेदं पद्मरागं च मारतं कांचनं तथा

നീലമണി, മുത്ത്, പ്രവാളം, വൈഡൂര്യം (പൂച്ചക്കണ്ണ്), ചന്ദ്രകാന്തം; കൂടാതെ ഗോമേദകം, പദ്മരാഗം (റൂബി), മരകതം (പച്ച)യും സ്വർണ്ണവും—

Verse 99

राजतं ताम्रमारं च तथा नागमयं परम् । रत्नधातुमयान्येव लिंगानि कथितानि ते

—വെള്ളി, ചെമ്പ്, ഇരുമ്പ്, കൂടാതെ ഉത്തമമായ നാഗധാതു (സീസം)യും. ഇങ്ങനെ രത്നവും ധാതുവും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ലിംഗങ്ങൾ നിനക്കു വിവരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 100

पवित्राण्येव पूज्यानि सर्वकामप्रदानि च । एतेषामपि सर्वेषां काश्मीरं हि विशिष्यते

ഇവ നിസ്സംശയം പവിത്രവും പൂജ്യവും സർവകാമപ്രദവുമാണ്. എങ്കിലും ഇവയിലൊക്കെയും കാശ്മീരശില പ്രത്യേകമായി ശ്രേഷ്ഠമാണ്.

Verse 101

ऐहिकामुष्मिकं सर्वं पूजाकर्तुः प्रयच्छति

ഇത് പൂജകനു എല്ലാം നൽകുന്നു—ഇഹലോകത്തിലെ സുഖസമൃദ്ധിയും പരലോകത്തിലെ മംഗളവും കൂടി.

Verse 102

नंद्युवाच । लिंगानामपि पूज्यं स्याद्बाणलिंगं त्वया कथम् । कथितं चोत्तमत्वेन तत्सर्वं वदसुव्रत

നന്ദി പറഞ്ഞു—ലിംഗങ്ങളിലുപോലും ബാണലിംഗം നീ എങ്ങനെ പൂജ്യവും ശ്രേഷ്ഠവും എന്നു പ്രസ്താവിച്ചു? ഹേ ഉത്തമവ്രതധാരിയേ, അതെല്ലാം പറയുക।

Verse 103

कुमार उवाच । रेवायां तोयमध्ये च दृश्यंते दृषदो हि याः । शिवप्रसादात्तास्तु स्युर्लिंगरूपा न चान्यथा

കുമാരൻ പറഞ്ഞു—രേവാ നദിയുടെ ജലമദ്ധ്യേ കാണുന്ന കല്ലുകൾ ശിവപ്രസാദത്താൽ ലിംഗരൂപമാകുന്നു; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല।

Verse 104

श्लक्ष्णमूलाश्च कर्तव्याः पिंडिकोपरि संस्थिताः । पूजनीयाः प्रयत्नेन शिवदीक्षायुतेन हि

അവയുടെ അടിഭാഗം മൃദുവാക്കി പിണ്ഡികയുടെ (യോനിപീഠത്തിന്റെ) മേൽ സ്ഥാപിക്കണം. ശിവദീക്ഷയുള്ളവൻ അവയെ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിക്കണം।

Verse 105

पिंडीयुक्तं च शास्त्रेण विधिना च यजेच्छिवम् । वरदो हि जगन्नाथः पूजकस्य न चान्यथा

ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം പിണ്ഡിയോടുകൂടി ശിവനെ ആരാധിക്കണം. ജഗന്നാഥൻ പൂജകനു വരം നൽകുന്നവൻ; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല।

Verse 106

पंचाक्षरी यस्य मुखे स्थिता सदा चेतोनिवृत्तिः शिवचिंतने च । भूतेषुः साम्यं परिवादमूकता षंढत्वमेव परयोषितासु

ആരുടെ വായിൽ പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രം സദാ നിലകൊള്ളുകയും, മനസ്സ് ശിവചിന്തനത്തിൽ പിൻവാങ്ങി ലീനമാകുകയും ചെയ്യുന്നുവോ—അവനിൽ സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും സമത്വം, അപവാദത്തോടു മൗനം, പരസ്ത്രീകളോടു പരമവിരക്തി ഉദിക്കുന്നു।