Adhyaya 42

Verse 1

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं कथयामि मुने तव । यस्य स्मरणमात्रेण महापातकसंक्षयः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! ഞാൻ നിനക്കു നർമദാ-ദേശത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം പറയുന്നു; അതിന്റെ സ്മരണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മഹാപാതകങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 2

अस्य वाराहकल्पस्य प्रवेशे मुनिपुंगवैः । आपृच्छि का सरिच्छ्रेष्ठा वद तां त्वं मृकंडज

ഈ വരാഹകൽപ്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ മുനിപുംഗവർ ചോദിച്ചു—“നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠം ഏത്? ഹേ മൃകണ്ഡുനന്ദനാ, നീ അതു പറയുക.”

Verse 3

मार्कंडेय उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे संति नद्यः परःशतम् । सर्वा अप्यघहारिण्यः सर्वा अपि वृषप्रदाः

മാർകണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സർവ്വ മുനിമാരേ, ശ്രവിക്കുവിൻ; നദികൾ നൂറിലധികമുണ്ട്. അവയെല്ലാം പാപഹാരിണികൾ; അവയെല്ലാം ധർമ്മഫലം നൽകുന്നവയാണ്.

Verse 4

सर्वाभ्योपि नदीभ्यश्च श्रेष्ठाः सर्वाः समुद्रगाः । ततोपि हि महाश्रेष्ठाः सरित्सु सरिदुत्तमाः

എല്ലാ നദികളിലും സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകിച്ചേരുന്നവയാണ് ശ്രേഷ്ഠം; അവയെക്കാളും മഹാശ്രേഷ്ഠം—സരിതുകളിൽ ‘സരിദുത്തമ’ എന്നു പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നവയാണ്.

Verse 5

गंगा च यमुनाचाथ नर्मदा च सरस्वती । चतुष्टयमिदं पुण्यं धुनीषु मुनिपुंगवाः

ഗംഗ, യമുന, നർമദ, സരസ്വതി—ഹേ മുനിപുംഗവന്മാരേ, നദികളിൽ ഈ പുണ്യചതുഷ്ടയം അത്യന്തം പരിശുദ്ധമാണ്.

Verse 6

ऋग्वेदमूर्तिर्गंगा स्याद्यमुना च यजुर्ध्रुवम् । नर्मदा साममूर्तिस्तु स्यादथर्वा सरस्वती

ഗംഗയെ ഋഗ്വേദമൂർത്തിയെന്നു പറയുന്നു; യമുന നിശ്ചയമായും യജുർവേദസ്വരൂപിണി. നർമദ സാമവേദമൂർത്തി; സരസ്വതി അഥർവവേദസ്വരൂപിണി.

Verse 7

गंगा सर्वसरिद्योनिः समुद्रस्यापि पूरणी । गंगाया न लभेत्साम्यं काचिदत्र सरिद्वरा

ഗംഗ സർവ്വ നദികളുടെ യോനി (ഉത്ഭവം) ആകുന്നു; സമുദ്രത്തെയും പൂരിപ്പിക്കുന്നവളാണ്. ഇവിടെ യാതൊരു ശ്രേഷ്ഠ നദിക്കും ഗംഗയോടു സമത്വം ലഭ്യമല്ല.

Verse 8

किंतु पूर्वं तपस्तप्त्वा रेवया बह्वनेहसम् । वरदानोन्मुखो धाता प्रार्थितश्चेति सत्तम

എന്നാൽ ആദ്യം, ഹേ സത്തമാ, രേവ (നർമദാ) ദീർഘകാലം കഠിന തപസ്സു ചെയ്തു; പിന്നെ വരം നൽകാൻ സന്നദ്ധനായ ധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) സമീപിച്ച് പ്രാർത്ഥിച്ചു।

Verse 9

गंगा साम्यं विधे देहि प्रसन्नोसि यदि प्रभो । ब्रह्मणाथ ततः प्रोक्ता नर्मदा स्मितपूर्वकम्

“ഹേ വിധേ! എനിക്ക് ഗംഗയോടു സമത്വം തരണമേ; നീ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, പ്രഭോ.” എന്ന് നർമദാ പറഞ്ഞു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് മൃദുഹാസത്തോടെ അവൾക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 10

यदि त्र्यक्षसमत्वं तु लभ्यतेऽन्येन केनचित् । तदा गंगासमत्वं च लभ्यते सरितान्यया

ത്ര്യക്ഷൻ (ശിവൻ) സമത്വം മറ്റാരെങ്കിലും നേടാമെങ്കിൽ, അപ്പോൾ മറ്റൊരു നദിക്കും ഗംഗാസമത്വം ലഭിക്കുമായിരുന്നു।

Verse 11

पुरुषोत्तम तुल्यः स्यात्पुरुषोन्यो यदि क्वचित । स्रोतस्विनी तदा साम्यं लभते गंगया परा

എവിടെയെങ്കിലും മറ്റൊരു പുരുഷൻ പുരുഷോത്തമനോടു തുല്യനാകാമെങ്കിൽ, അപ്പോൾ മാത്രമേ മറ്റൊരു നദിക്ക് ഗംഗയോടു സമത്വം ലഭിക്കൂ।

Verse 12

यदि गौरी समा नारी क्वचिदन्या भवेदिह । अन्या धुनीह स्वर्धुन्यास्तदा साम्यमुपैष्यति

ഈ ലോകത്തിൽ എവിടെയെങ്കിലും ഗൗരിയോടു തുല്യയായ മറ്റൊരു സ്ത്രീ ഉണ്ടാകാമെങ്കിൽ, അപ്പോൾ മാത്രമേ ഇവിടെ മറ്റൊരു ധുനി സ്വർധുനി (ദിവ്യ ഗംഗ)യുടെ സമത്വം പ്രാപിക്കൂ।

Verse 13

यदि काशीपुरी तुल्या भवेदस्या क्वचित्पुरी । तदा स्वर्गतरंगिण्याः साम्यमन्या नदी लभेत्

എവിടെയെങ്കിലും ഈ കാശീപുരിയോടു തുല്യമായൊരു നഗരം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ മാത്രമേ, സ്വർഗ്ഗതരംഗിണിയായ ഗംഗയോടു സമത്വം മറ്റൊരു നദിക്കും ലഭിക്കുമായിരുന്നുള്ളു।

Verse 14

निशम्येति विधेर्वाक्यं नर्मदा सरिदुत्तमा । धातुर्वरं परित्यज्य प्राप्ता वाराणसीं पुरीम्

വിധി (ബ്രഹ്മാവ്) പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ നർമദ ധാതാവിന്റെ വരം ഉപേക്ഷിച്ച് വാരാണസി നഗരിയിലേക്കെത്തി।

Verse 15

सर्वेभ्योपि हि पुण्येभ्यः काश्यां लिंगप्रतिष्ठितेः । अपरा न समुद्दिष्टा कैश्चिच्छ्रेयस्करी क्रिया

എല്ലാ പുണ്യകർമ്മങ്ങളിലും കാശിയിൽ ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ചെയ്യുന്നതിനെക്കാൾ ശ്രേയസ്കരമായ മറ്റൊരു കൃത്യം ജ്ഞാനികൾ പറഞ്ഞിട്ടില്ല।

Verse 16

अथ सा नर्मदा पुण्या विधिपूर्वां प्रतिष्ठितिम् । व्यधात्पिलिपिलातीर्थे त्रिविषिष्टपसमीपतः

അപ്പോൾ ആ പുണ്യനദിയായ നർമദ, ത്രയസ്ത്രിംശ ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥാനത്തിനടുത്തുള്ള പിലിപിലാ തീർത്ഥത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം പ്രതിഷ്ഠാവിധി നിർവഹിച്ചു।

Verse 17

ततः शंभुः प्रसन्नोभूऽत्तस्यै नद्यै शुभात्मने । वरं वृणीष्व सुभगे यत्तुभ्यं रोचतेऽनघे

അപ്പോൾ ശുഭസ്വഭാവമുള്ള ആ നദിയോട് ശംഭു പ്രസന്നനായി പറഞ്ഞു—“ഹേ സുഭഗേ, ഹേ അനഘേ! നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക।”

Verse 18

सरिद्वरा निशम्येति रेवा प्राह महेश्वरम् । किं वरेणेह देवेश भृशं तुच्छेन धूर्जटे

ഇതു കേട്ട് നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ രേവ മഹേശ്വരനോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവേശ, ഹേ ധൂർജടേ! ഇവിടെ ഇത്തരമൊരു അത്യന്തം തുച്ഛവരം എന്തിനു?”

Verse 19

निर्द्वंद्वा त्वत्पदद्वंद्वे भक्तिरस्तु महेश्वर । श्रुत्वेति नितरां तुष्टो रेवागिरमनुत्तमाम्

“ഹേ മഹേശ്വരാ! നിന്റെ പാദയുഗ്മത്തിൽ എനിക്ക് ദ്വന്ദ്വരഹിതമായ അചഞ്ചല ഭക്തി ഉണ്ടാകട്ടെ.” രേവയുടെ ഈ അനുത്തമ വാക്കുകൾ കേട്ട് പ്രഭു അത്യന്തം പ്രസന്നനായി.

Verse 20

प्रोवाच च सरिच्छेष्ठे त्वयोक्तं यत्तथास्तु तत् । गृहाण पुण्यनिलये वितरामि वरांतरम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം നദിശ്രേഷ്ഠയോടു പറഞ്ഞു— “നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാകട്ടെ. ഹേ പുണ്യനിലയേ, ഇത് സ്വീകരിക്ക; ഞാൻ നിനക്ക് മറ്റൊരു വരവും നൽകുന്നു.”

Verse 21

यावंत्यो दृषदः संति तव रोधसि नर्मदे । तावंत्यो लिंगरूपिण्यो भविष्यंति वरान्मम

“ഹേ നർമദേ! നിന്റെ തീരങ്ങളിൽ എത്ര കല്ലുകളുണ്ടോ, എന്റെ വരപ്രഭാവത്തിൽ അവ എല്ലാം ലിംഗരൂപങ്ങളാകും.”

Verse 22

अन्यं च ते वरं दद्या तमप्याकर्णयोत्तमम् । दुष्प्रापं यज्ञतपसां राशिभिः परमार्थतः

“ഇനിയും ഞാൻ നിനക്ക് ഒരു വരം നൽകുന്നു; ഹേ ഉത്തമേ, അതും കേൾക്കുക—യജ്ഞതപസ്സുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളാലും സത്യാർത്ഥത്തിൽ ദുർലഭമായത്.”

Verse 23

सद्यः पापहरा गंगा सप्ताहेन कलिंदजा । त्र्यहात्सरस्वती रेवे त्वं तु दर्शनमात्रतः

ഗംഗ ഉടൻ പാപം ഹരിക്കുന്നു; കാലിന്ദജാ (യമുന) ഏഴ് ദിവസത്തിൽ; സരസ്വതി മൂന്ന് ദിവസത്തിൽ. എന്നാൽ ഹേ രേവേ, നീ ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ പാപനാശം വരുത്തുന്നു.

Verse 24

अपरं च वरं दद्यां नर्मदे दर्शनाघहे । भवत्या स्थापितं लिंगं नर्मदेश्वरसंजकम्

കൂടാതെ മറ്റൊരു വരവും ഞാൻ നൽകുന്നു, ഹേ നർമദേ, നിന്റെ ദർശനം പാപഘ്നം: നീ സ്ഥാപിച്ച ഈ ലിംഗം ‘നർമദേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടും.

Verse 25

यत्तल्लिंगं महापुण्यं मुक्तिं दास्यति शाश्वतीम । अस्य लिंगस्य ये भक्तास्तान्दृष्ट्वा सूर्यनंदनः

ആ ലിംഗം മഹാപുണ്യമയം; ശാശ്വത മോക്ഷം നൽകും. ഈ ലിംഗത്തിന്റെ ഭക്തരെ കണ്ടാൽ സൂര്യനന്ദനൻ (യമൻ)…

Verse 26

प्रणमिष्यंति यत्नेन महाश्रेयोभिवृद्धये । संति लिंगान्यनेकानि काश्यां देवि पदेपदे

…മഹാശ്രേയസ്സിന്റെ വർധനയ്ക്കായി അവൻ പരിശ്രമത്തോടെ അവർക്കു പ്രണാമം ചെയ്യും. ഹേ ദേവീ, കാശിയിൽ പാദേ പാദേ അനേകം ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്.

Verse 27

परं हि नर्मदेशस्य महिमा कोपि चाद्भुतः । इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

നിശ്ചയമായും നർമദേശത്തിന്റെ മഹിമ പരമ അത്ഭുതമാണ്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവദേവേശ്വരൻ ആ ലിംഗത്തിൽ ലയിച്ചു.

Verse 28

नर्मदापि प्रहृष्टासीत्पावित्र्यं प्राप्य चाद्भुतम् । स्वदेशं च परिप्राप्ता दृष्टमात्राघहारिणी

നർമ്മദയും അത്ഭുതമായ പാവിത്ര്യം പ്രാപിച്ച് ആനന്ദിതയായി. സ്വദേശത്തേക്ക് മടങ്ങി, ദർശനമാത്രംകൊണ്ട് പാപം ഹരിക്കുന്നവളായി.

Verse 29

वाक्यं मृकंडजमुनेस्तेपि श्रुत्वा मुनीश्वराः । प्रहृष्टचेतसो जाताश्चक्रुः स्वं स्वं ततो हितम्

മൃകണ്ഡുവിന്റെ പുത്രനായ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ മുനീശ്വരന്മാരും ഹർഷചിത്തരായി; തുടർന്ന് ഓരോരുത്തരും തത്തത്തായ ഹിതകാര്യങ്ങൾ ചെയ്തു.

Verse 30

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तियुतो नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य प्राप्स्यति ज्ञानमुत्तमम्

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ഭക്തിയോടെ നർമ്മദേശത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പാപരൂപ കഞ്ചുകം ഉപേക്ഷിച്ച് ഉത്തമജ്ഞാനം പ്രാപിക്കും.

Verse 92

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे नर्मदेश्वराख्यानं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യ സംഹിതയുടെ നാലാം ഭാഗമായ കാശീഖണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ ‘നർമ്മദേശ്വരാഖ്യാനം’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.