Adhyaya 18

Verse 1

स्कंद उवाच । अन्यच्च शृणु विप्रेंद्र वृत्तातं तत्र संभवम् । महाश्चर्यप्रजननं महापातकहारि च

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! അവിടെ സംഭവിച്ച മറ്റൊരു വൃത്താന്തം കേൾക്കുക; അത് മഹാശ്ചര്യം ജനിപ്പിക്കുന്നതും മഹാപാതകങ്ങൾ ഹരിക്കുന്നതുമാണ്।

Verse 2

इत्थं कथां प्रकुर्वाणे रत्नशेस्य महेश्वरे । कोलाहलो महानासीत्त्रातत्रातेति सर्वतः

രത്നേശ മഹേശ്വരനെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കഥ നടക്കുമ്പോൾ, എല്ലാടവും ‘ത്രാത! ത്രാത!’ എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് മഹാ കോലാഹലം ഉയർന്നു।

Verse 3

महिषासुरपुत्रोसौ समायाति गजासुरः । प्रमथन्प्रमथान्सर्वान्निजवीर्य मदोद्धतः

മഹിഷാസുരന്റെ പുത്രനായ ആ ഗജാസുരൻ മുന്നോട്ടു വരുന്നു. സ്വന്തം വീര്യമദത്തിൽ ഉന്മത്തനായി അവൻ സർവ്വ പ്രമഥന്മാരെയും ചവിട്ടി ചിതറിക്കുന്നു.

Verse 4

यत्रयत्र धरायां स चरणं प्रमिणोति हि । अचलोल्लोलयांचक्रे तत्रतत्रास्य भारतः

ഹേ ഭാരതാ! ഭൂമിയിൽ അവൻ എവിടെയെവിടെ പാദം വെയ്ക്കുന്നുവോ, അവിടെയവിടെ പർവ്വതങ്ങളെയും വരെ കുലുക്കി ആടിക്കുന്നു.

Verse 5

ऊरुवेगेन तरवः पतंति शिखरैः सह । यस्य दोर्दंडघातेन चूर्णाः स्युश्च शिलोच्चयाः

അവന്റെ ഊരുവേഗത്തിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ ശിഖരങ്ങളോടുകൂടി വീഴുന്നു; അവന്റെ ഭുജദണ്ഡപ്രഹാരത്തിൽ ശിലാപർവ്വതസമൂഹങ്ങളും പൊടിയാകുന്നു.

Verse 6

यस्य मौलिजसंघर्षाद्घ नाव्योम त्यजंत्यपि । नीलिमानं न चाद्यापि जह्युस्तक्लेशसंगजम्

അവന്റെ മൗലിഘർഷണത്താൽ മേഘങ്ങൾ ആകാശം വിട്ടുപോകുന്നില്ല; അവനാൽ ജനിച്ച ക്ലേശത്തിൽ നിന്നുള്ള നീലിമയും അവ ഇന്നും ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 7

यस्य निःश्वाससंभारैरुत्तरंगा महाब्धयः । नद्योप्यमंदकल्लोला भवंति तिमिभिः सह

അവന്റെ നിശ്വാസത്തിന്റെ കാറ്റടികളാൽ മഹാസമുദ്രങ്ങൾ ഉയർന്ന തിരകളോടെ പൊങ്ങുന്നു; തിമികളോടുകൂടി നദികളും അത്യുഗ്രമായി കുലുങ്ങി ഒഴുകുന്നു.

Verse 8

योजनानां सहस्राणि नवयस्य समुच्छ्रयः । तावानेव हि विस्तारस्तनोर्मायाविनोस्य हि

ആ മായാവിയുടെ ഉയരം ഒൻപതിനായിരം യോജന; അവന്റെ ദേഹവ്യാപ്തിയും അത്രതന്നെ.

Verse 9

यन्नेत्रयोः पिंगलिमा तथा तरलिमा पुनः । विद्युता नोज्झ्यतेऽद्यापि सोयमायाति सत्वरः

അവന്റെ കണ്ണുകളുടെ പിംഗള ദീപ്തിയും ചഞ്ചല മിനുക്കും ഇന്നും മിന്നലിനെ മറികടക്കാത്തത്; അവൻ തന്നെയാണ് വേഗത്തിൽ വരുന്നത്.

Verse 10

यांयां दिशं समभ्येति सोयं दुःसह दानवः । सासा समी भवेदस्य साध्वसादिव दिग्ध्रुवम्

ആ ദുസ്സഹ ദാനവൻ ഏത് ദിക്കിലേക്കു സമീപിക്കുമോ, ആ ദിക്കുതന്നെ ഭയത്തിൽ ഉറഞ്ഞ് അവനോട് അടുത്തതായി തോന്നുന്നു.

Verse 11

ब्रह्मलब्धवरश्चायं तृणीकृतजगत्त्रयः । अवध्योहं भवामीति स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് വരം നേടിയ അവൻ ത്രിലോകത്തെയും പുല്ലുപോലെ കണക്കാക്കി ‘ഞാൻ അവധ്യൻ’ എന്നു കരുതുന്നു; സ്ത്രീപുരുഷരിലൊക്കെയും കാമം ജയിച്ചവൻ.

Verse 12

ततस्त्रिशूलहेतिस्तमायांतं दैत्यपुंगवम् । विज्ञायावध्यमन्येन शूलेनाभिजघान तम्

അപ്പോൾ ത്രിശൂലായുധധാരി, ആ ദൈത്യശ്രേഷ്ഠൻ മറ്റെങ്ങനെങ്കിലും അവധ്യനെന്ന് അറിഞ്ഞ്, മുന്നേ വരുന്ന അവനെ മറ്റൊരു ശൂലത്തോടെ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 13

प्रोतस्तेन त्रिशूलेन स च दैत्यो गजासुरः । छत्रीकृतमिवात्मानं मन्यमानो जगौ हरम्

ആ ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തിക്കൊള്ളപ്പെട്ട ദൈത്യൻ ഗജാസുരൻ, താൻ ശിവന്റെ മീതെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച രാജച്ഛത്രംപോലെ ആയെന്നു കരുതി, ഹരൻ (ശിവൻ)നെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു।

Verse 14

गजासुर उवाच । त्रिशूलपाणे देवेश जाने त्वां स्मरहारिणम् । तव हस्ते मम वधः श्रेयानेव पुरांतक

ഗജാസുരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ത്രിശൂലപാണി ദേവേശാ! ഞാൻ നിന്നെ സ്മരൻ (കാമൻ)നെ സംഹരിച്ചവനായി അറിയുന്നു. ഹേ പുരാന്തകാ! നിന്റെ കൈകൊണ്ട് എന്റെ വധം സംഭവിക്കുന്നത് എനിക്കു പരമ ശ്രേയസ്സാണ്।

Verse 15

किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि अवधेहि ममेरितम् । सत्यं ब्रवीमि नासत्यं मृत्युंजय विचारय

എനിക്ക് ഒരു അപേക്ഷ അറിയിക്കാനുണ്ട്; ദയവായി ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കുക. ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു, അസത്യം അല്ല; ഹേ മൃത്യുഞ്ജയാ, ഇതു പരിഗണിക്കണം।

Verse 16

त्वमेको जगतां वंद्यो विश्वस्योपरि संस्थितः । अहं त्वदुपरिष्टाच्च स्थितोस्मी ति जितं मया

നീ ഒരുത്തനേ സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും വന്ദ്യൻ; സമസ്ത വിശ്വത്തിനുമീതെ സ്ഥാപിതൻ. എങ്കിലും ഞാൻ നിന്റെ മീതെ നിന്നു—‘ഞാൻ ജയിച്ചു’ എന്നു കരുതി।

Verse 17

धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि त्वत्त्रिशूलाग्रसंस्थितः । कालेन सर्वैर्मर्तव्यं श्रेयसे मृत्युरीदृशः

ഞാൻ ധന്യൻ, ഞാൻ അനുഗ്രഹീതൻ—നിന്റെ ത്രിശൂലത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ. കാലക്രമത്തിൽ എല്ലാവർക്കും മരിക്കേണ്ടതുണ്ട്; എന്നാൽ ഇത്തരമൊരു മരണം പരമ ശ്രേയസ്സിനായുള്ളതാണ്।

Verse 18

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदेवः कृपानिधिः । प्रोवाच प्रहसञ्छंभुर्घटोद्भव गजासुरम्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവദേവനും കരുണാനിധിയുമായ ശംഭു പുഞ്ചിരിച്ച് ഘടോദ്ഭവ ഗജാസുരനോടു പറഞ്ഞു।

Verse 19

ईश्वर उवाच । गजासुर प्रसन्नोस्मि महापौरुषशेवधे । स्वानुकूल वरं ब्रूहि ददामि सुमतेऽसुर

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ഗജാസുരാ, മഹാപൗരുഷത്തിന്റെ നിധേ! ഞാൻ പ്രസന്നൻ. നിനക്കനുകൂലമായ വരം പറയുക; ഹേ സുമതിയുള്ള അസുരാ, ഞാൻ നൽകാം।

Verse 20

इत्याकर्ण्य स दैत्येंद्रः प्रत्युवाच महेश्वरम् । गजासुर उवाच । यदि प्रसन्नो दिग्वासस्तदा नित्यं वसान मे

ഇതു കേട്ട് ദൈത്യേന്ദ്രൻ മഹേശ്വരനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു. ഗജാസുരൻ പറഞ്ഞു— നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഹേ ദിഗ്വാസാ, എന്നെ നിത്യവും ധരിക്കണമേ।

Verse 21

इमां कृत्तिं विरूपाक्ष त्वत्त्रिशूलाग्निपाविताम् । स्वप्रमाणां सुखस्पर्शां रणांगणपणीकृताम्

ഹേ വിരൂപാക്ഷാ! നിന്റെ ത്രിശൂലാഗ്നിയാൽ പാവനമായ ഈ കൃത്തി— യോജ്യമായ അളവുള്ളത്, സുഖസ്പർശമുള്ളത്, രണാങ്കണത്തിൽ പണമായി വെച്ച് നേടിയതു।

Verse 22

इष्टगंधिः सदैवास्तु सदैवास्त्वतिकोमला । सदैव निर्मला चास्तु सदैवास्त्वतिमंडनम्

ഇത് എപ്പോഴും ഇഷ്ടസുഗന്ധമുള്ളതാകട്ടെ; എപ്പോഴും അത്യന്തം കോമളമായിരിക്കട്ടെ. എപ്പോഴും നിർമലമായിരിക്കട്ടെ; എപ്പോഴും പരമ അലങ്കാരമായിരിക്കട്ടെ।

Verse 23

महातपोऽनलज्वालाः प्राप्यापि सुचिरं विभो । न दग्धा कृत्तिरेषा मे पुण्यगंधनिधिस्ततः

ഹേ വിഭോ! മഹാതപസ്സിന്റെ അഗ്നിജ്വാലകൾ ദീർഘകാലം എന്നെ സ്പർശിച്ചിട്ടും എന്റെ ഈ ചർമ്മം ദഹിച്ചില്ല; അതുകൊണ്ട് ഇത് പുണ്യസൗരഭ്യത്തിന്റെയും പുണ്യത്തിന്റെയും നിധിയാണ്.

Verse 24

यदि पुण्यवती नैषा ममकृत्तिर्दिगंबर । तदा त्वदंगसंगोस्याः कथं जातो रणांगणे

ഹേ ദിഗംബരാ! എന്റെ ഈ ചർമ്മം സത്യത്തിൽ പുണ്യവതിയല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഇതിന് നിന്റെ ദേഹസ്പർശം എങ്ങനെ സംഭവിക്കുമായിരുന്നു?

Verse 25

अन्यं च मे वरं देहि यदि तुष्टोसि शंकर । नामास्तु कृत्तिवासास्ते प्रारभ्याद्यतनं दिनम्

ഹേ ശങ്കരാ! നീ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ എനിക്കൊരു മറ്റൊരു വരം ദയചെയ്യുക—ഇന്നുതൊട്ടു നിന്റെ നാമം ‘കൃത്തിവാസാ’ എന്നു നിലനില്ക്കട്ടെ.

Verse 26

इति तस्य वचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा च शंकरः । पुनःप्रोवाच तं दैत्यं भक्तिनिर्मलमानसम्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശങ്കരൻ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ ഭക്തിയാൽ നിർമലമായ മനസ്സുള്ള ആ ദൈത്യനോട് വീണ്ടും അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 27

ईश्वर उवाच । शृणु पुण्यनिधे दैत्य वरमन्यं सुदुर्लभम् । अविमुक्ते महाक्षेत्रे रण त्यक्त कलेवर

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പുണ്യനിധിയായ ദൈത്യാ! കേൾക്കുക, മറ്റൊരു അത്യന്തം ദുർലഭമായ വരം (ഇതാണ്): അവിമുക്ത മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചവന്…

Verse 28

इदं पुण्यशरीरं ते क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिसाधने । मम लिंगं भवत्वत्र सर्वेषांमुक्तिदायकम्

ഈ മോക്ഷസാധക ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്റെ ഈ പുണ്യശരീരം എന്റെ ലിംഗമായി ഭവിക്കും; ഇവിടെ സ്ഥിതമായ എന്റെ ലിംഗം എല്ലാവർക്കും മുക്തി നൽകട്ടെ।

Verse 29

कृत्तिवासेश्वरं नाम महापातकनाशनम् । सर्वेषामेव लिंगानां शिरोभूतमिदं वरम्

ഇതിന്റേ പേര് ‘കൃത്തിവാസേശ്വരം’; മഹാപാതകനാശകം. എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലുമിത് ശിരോഭൂതമായി—അഗ്രസ്ഥാനത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 30

यावंति संति लिंगानि वाराणस्यां महांत्यपि । उत्तमं तावतामेतदुत्तमांगवदुत्तमम्

വാരണാസിയിൽ എത്ര ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ടായാലും—മഹത്തായവയും ഉൾപ്പെടെ—അവയിൽ ഇതുതന്നെ ഉത്തമം; ഉത്തമാംഗം (ശിരസ്)പോലെ പരമോന്നതം।

Verse 31

मानवानां हितायात्र स्थास्येहं सपरिग्रहः । दृष्टेनानेन लिंगेन पूजितेन स्तुतेन च । कृतकृत्यो भवेन्मर्त्यः संसारं न विशेत्पुनः

മനുഷ്യരുടെ ഹിതത്തിനായി ഞാൻ എന്റെ പരികര-പരിവാരങ്ങളോടുകൂടെ ഇവിടെ വസിക്കും. ഈ ലിംഗത്തിന്റെ ദർശനമാത്രത്താലും, പൂജയും സ്തുതിയും ചെയ്താലും, മർത്ത്യൻ കൃതകൃത്യനായി വീണ്ടും സംസാരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല।

Verse 32

रुद्राः पाशुपताः सिद्धा ऋषयस्तत्त्वचिंतकाः । शांता दांता जितक्रोधा निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः

രുദ്രന്മാർ, പാശുപതന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, തത്ത്വചിന്തക ഋഷിമാർ—ശാന്തർ, ദാന്തർ, ക്രോധജിതർ, ദ്വന്ദ്വാതീതർ, നിഷ്പരിഗ്രഹികൾ—(ഇവിടെ വസിക്കുന്നു)।

Verse 33

अविमुक्ते स्थिता ये तु मम भक्ता मुमुक्षवः । मानापमानयोस्तुल्याः समलोष्टाश्मकांचनाः

മോക്ഷം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് അവിമുക്തക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന എൻ്റെ ഭക്തർ, മാനാപമാനങ്ങളിൽ തുല്യചിത്തരും മണ്ണാങ്കട്ട, കല്ല്, സ്വർണ്ണം എന്നിവയെ തുല്യമായി കാണുന്നവരുമാണ്.

Verse 34

कृत्तिवासेश्वरे लिंगे स्थास्येहं तदनुग्रहे । दशकोटिसहस्राणि तीर्थानि प्रतिवासरम्

അതിൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ കൃത്തിവാസേശ്വര ലിംഗത്തിൽ വസിക്കും; ഇവിടെ ഓരോ ദിവസവും പത്തു കോടി തീർത്ഥങ്ങൾ സാന്നിധ്യം അരുളുന്നു.

Verse 35

त्रिकालमागमिष्यंति कृत्तिवासे न संशयः । कलिद्वापरसंभूता नराः कल्मषबुद्धयः

കലി, ദ്വാപര യുഗങ്ങളിൽ ജനിച്ച പാപബുദ്ധികളായ മനുഷ്യരും മൂന്നു നേരവും കൃത്തിവാസനെ തേടി വരും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 36

सदाचारविनिर्मुक्ताः सत्यशौचपराङ्मुखाः । मायया दंभलोभाभ्यां मोहाहंकृतिसंयुताः

അവർ സദാചാരമില്ലാത്തവരും സത്യത്തിൽ നിന്നും ശുചിത്വത്തിൽ നിന്നും അകന്നവരും, മായയാൽ ദംഭം, അത്യാഗ്രഹം, മോഹം, അഹങ്കാരം എന്നിവ നിറഞ്ഞവരുമായിരിക്കും.

Verse 37

शूद्रान्नसेविनो विप्रा जिह्वाला अतिलालसाः । संध्यास्नानजपेज्यासु दूरीकृत मनोधियः

ആ ബ്രാഹ്മണർ ശൂദ്രൻ്റെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവരും, രുചിക്ക് അടിമപ്പെട്ടവരും, അത്യാഗ്രഹികളുമായിരിക്കും; സന്ധ്യാവന്ദനം, സ്നാനം, ജപം, പൂജ എന്നിവയിൽ നിന്ന് അവരുടെ മനസ്സ് അകന്നിരിക്കും.

Verse 38

कृत्तिवासेश्वरं प्राप्य सर्वपापविवर्जिताः । सुखेन मोक्षमेष्यंति यथा सुकृतिनस्तथा

കൃത്തിവാസേശ്വരനെ പ്രാപിച്ചാൽ അവർ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരായി, സുകൃതികളുപോലെ സുഖേന മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 39

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं सेव्यं काश्यां ततो नरैः । जन्मांतरसहस्रेषु मोक्षोन्यत्र सुदुर्लभः

അതുകൊണ്ട് കാശിയിൽ മനുഷ്യർ കൃത്തിവാസേശ്വരലിംഗത്തെ സേവിച്ച് ആരാധിക്കണം; കാരണം മറ്റിടങ്ങളിൽ ആയിരം ജന്മങ്ങളിലും മോക്ഷം അത്യന്തം ദുർലഭം।

Verse 40

कृत्तिवासेश्वरे लिंगे लभ्यस्त्वेकेन जन्मना । पृर्वजन्मकृतं पापं तपोदानादिभिः शनैः । नश्येत्सद्यो विनश्येत कृत्तिवासे श्वरेक्षणात्

കൃത്തിവാസേശ്വരലിംഗത്തിൽ (മോക്ഷം) ഒരേ ജന്മത്തിൽ തന്നെ ലഭ്യമാണ്. മുൻജന്മകൃത പാപം തപസ്സ്, ദാനം മുതലായവകൊണ്ട് ക്രമേണ നശിക്കും; എന്നാൽ കൃത്തിവാസേശ്വരനെ ദർശിക്കുന്നതുമാത്രത്തിൽ അത് ഉടൻ നശിക്കുന്നു।

Verse 41

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं येर्चयिष्यंति मानवाः । प्रविष्टास्ते शरीरे मे तेषां नास्ति पुनर्भवः

കൃത്തിവാസേശ്വരലിംഗത്തെ അർച്ചിക്കുന്ന മനുഷ്യർ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അവർക്കു പുനർഭവമില്ല।

Verse 42

अविमुक्तेऽत्र वस्तव्यं जप्तव्यं शतरुद्रियम् । कृत्तिवासेश्वरो देवो द्रष्टव्यश्च पुनःपुनः

ഇവിടെ അവിമുക്തക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കണം, ശതരുദ്രീയം ജപിക്കണം, ദേവനായ കൃത്തിവാസേശ്വരനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദർശിക്കണം।

Verse 43

सप्तकोटिमहारुद्रैः सुजप्तैर्यत्फलं भवेत् । तत्फलं लभ्यते काश्यां पूजनात्कृत्तिवाससः

ഏഴ് കോടി മഹാരുദ്രമന്ത്രങ്ങളുടെ സുസ്ഥിരജപത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം ഏതോ, അതേ ഫലം കാശിയിൽ കൃത്തിവാസൻ (ശിവൻ)നെ പൂജിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു ലഭിക്കുന്നു।

Verse 44

माघ कृष्णचतुर्दश्यामुपोष्य निशि जागृयात् । कृत्तिवासेशमभ्यर्च्य यः स यायात्परां गतिम्

മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവസിച്ച് രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്ത്, കൃത്തിവാസേശനെ അർച്ചിക്കുന്നവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 45

शुक्लायां पंचदश्यां यश्चैत्र्यां कर्ता महोत्सवम् । कृत्तिवासेश्वरे लिंगे न स गर्भं प्रवक्ष्येते

ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പൗർണ്ണമിയിൽ കൃത്തിവാസേശ്വര ലിംഗത്തിന് മഹോത്സവം നടത്തുന്നവനെക്കുറിച്ച്—അവൻ വീണ്ടും ഗർഭപ്രവേശം ചെയ്യുകയില്ല (പുനർജന്മമില്ല) എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 46

कथयित्वेति देवेशस्तत्कृत्तिं परिगृह्य च । गजासुरस्य महतीं प्रावृणोद्धरिदंबरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവേശൻ ആ തോൽ കൈക്കൊണ്ട്, ഗജാസുരന്റെ മഹത്തായ ചർമ്മവും എടുത്ത്, ഹരിദംബരൻ (ദിഗംബരൻ) അതിനെ തന്റെ ദേഹത്തിൽ പൊതിഞ്ഞു।

Verse 47

महामहोत्सवो जातस्तस्मिन्नहनि कुंभज । कृत्तिवासत्वमापेदे यस्मिन्देवो दिगंबरः

ഹേ കുംഭജ! ആ ദിനത്തിൽ തന്നേ മഹാമഹോത്സവം സംഭവിച്ചു—ആ ദിനത്തിൽ ദിഗംബര ദേവൻ ‘കൃത്തിവാസൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 48

यत्रच्छत्रीकृतो दैत्यः शूलमारोप्य भूतले । तच्छूलोत्पाटनाज्जातं तत्र कुंडं महत्तरम्

ഭൂമിയിൽ ത്രിശൂലത്തിൽ കുടപോലെ ആക്കി ദൈത്യനെ കുത്തി നിർത്തിയ സ്ഥലത്ത്, ആ ത്രിശൂലം പിഴുതെടുത്തപ്പോൾ അവിടെ അതിമഹത്തായ പുണ്യകുണ്ഡം ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 49

तस्मिन्कुंडे नरः स्नात्वा कृत्वा च पितृतर्पणम् । कृत्तिवासेश्वरं दृष्ट्वा कृतकृत्यो नरो भवेत्

ആ പുണ്യകുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃതർപ്പണം നടത്തി, കൃത്തിവാസേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ കൃതകൃത്യനാകുന്നു।

Verse 50

स्कंद उवाच । तस्मिंस्तीर्थे तु यद्वृत्तं तदगस्ते निशामय । काका हंसत्वमापन्नास्तत्तीर्थस्य प्रभावतः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അഗസ്ത്യ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം കേൾക്കുക. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ കാക്കകൾ ഹംസത്വം പ്രാപിച്ചു।

Verse 51

एकदा कृत्तिवासे तु चैत्र्यां यात्राऽभवत्पुरा । अन्नं राशीकृतं तत्र ह्युपहारसमुद्भवम्

ഒരിക്കൽ ചൈത്രമാസത്തിൽ പൂർവകാലത്ത് കൃത്തിവാസത്തിൽ യാത്രാ-ഉത്സവം നടന്നു. അവിടെ ഉപഹാരങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായ അന്നം കൂമ്പാരങ്ങളായി കൂട്ടിച്ചേർത്തിരുന്നു।

Verse 52

बहुदेवलकैर्विप्र तं दृष्ट्वा पक्षिणो मिलन् । परस्परं तदन्नार्थं युध्यंतो व्योमवर्त्मनि

ഹേ വിപ്ര, അനേകം ദേവാലയ-സേവകരോടുകൂടി ആ അന്നക്കൂമ്പാരം കണ്ടപ്പോൾ പക്ഷികൾ കൂട്ടമായി വന്നു; ആ അന്നത്തിനായി അവർ ആകാശപഥത്തിൽ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 53

बलिपुष्टैरपुष्टांगा रटतः करटाः कटु । वलिभिश्चातिपुष्टांगैरबलाश्चंचुभिर्हताः

ബലികളാൽ പുഷ്ടരായിട്ടും ചിലർ അവയവങ്ങൾ ദുർബലമായി കഠിനമായി കരഞ്ഞു; മറ്റുചിലർ ഭോഗത്തിൽ അതിസ്ഥൂലരായി നിർബലരുടെ കൊക്കിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ ആഹതരായി।

Verse 54

ते हन्यमाना न्यपतंस्तस्मिन्कुंडे नभोंगणात् । आयुःशेषेण संत्राता हंसीभूतास्तु वायसाः

അടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവർ ആകാശമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ആ കുണ്ടിലേക്കു വീണു; ആയുസ്സിന്റെ ശേഷിപ്പാൽ രക്ഷിതരായി ആ കാക്കകൾ സത്യമായി ഹംസങ്ങളായി മാറി।

Verse 55

आश्चर्यवंतस्तत्रत्या यात्रायां मिलिता जनाः । ऊचुरंगुलिनिर्देशैरहो पश्यत पश्यत

അവിടത്തെ തീർത്ഥയാത്രയിൽ കൂടിയ ജനങ്ങൾ അത്ഭുതത്തോടെ വിരൽ ചൂണ്ടി—“അഹോ! നോക്കൂ, നോക്കൂ!” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 56

अस्मासु वीक्षमाणेषु काकाः कुंडेत्र ये पतन् । धार्तराष्ट्रास्तु ते जातास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ഞങ്ങൾ നോക്കി നിൽക്കേ ഈ കുണ്ടിലേക്കു വീണ കാക്കകൾ, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാപ്രഭാവത്താൽ ധാർത്തരാഷ്ട്രർ (രാജഹംസങ്ങൾ) ആയി മാറി।

Verse 57

हंसतीर्थं तदारभ्य कृत्तिवास समीपतः । नाम्ना ख्यातमभूल्लोके तत्कुंडं कलशोद्भव

ഹേ കലശോദ്ഭവാ! അന്നുമുതൽ കൃത്തിവാസത്തിനടുത്തുള്ള ആ കുണ്ട് ‘ഹംസതീർത്ഥം’ എന്ന നാമത്തിൽ ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 58

अतीव मलिनात्मानो महामलिन कर्मभिः । क्षणान्निर्मलतां यांति हंसतीर्थकृतोदकाः

അത്യന്ത മലിന കർമ്മങ്ങളാൽ അന്തർഭാവം കലുഷിതമായവരും ഹംസതീർത്ഥബന്ധിതമായ പുണ്യജലത്താൽ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നിർമലത പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 59

काश्यां सदैव वस्तव्यं स्नातव्यं हंसतीर्थके । द्रष्टव्यः कृत्तिवासेशः प्राप्तव्यं परमं पदम्

കാശിയിൽ സദാ വസിക്കണം, ഹംസതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം, കൃത്തിവാസേശനെ ദർശിക്കണം—അതിലൂടെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 60

काश्यां लिंगान्यनेकानि मुने संति पदेपदे । कृत्तिवासेश्वरं लिंगं सर्वलिंगशिरः स्मृतम्

ഹേ മുനേ! കാശിയിൽ പടിപടിയായി അനേകം ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്; എന്നാൽ കൃത്തിവാസേശ്വര ലിംഗം സർവലിംഗങ്ങളുടെ ശിരസ്സായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 61

कृत्तिवासं समाराध्य भक्तियुक्तेन चेतसा । सर्वलिंगाराधनजं फलं काश्यामवाप्यते

ഭക്തിയുക്തമായ ചിത്തത്തോടെ കൃത്തിവാസനെ ആരാധിച്ചാൽ, കാശിയിൽ സർവലിംഗാരാധനയിൽ നിന്നുള്ള ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 62

जपो दानं तपो होमस्तर्पणं देवतार्चनम् । समीपे कृत्तिवासस्य कृतं सर्वमनंतकम्

ജപം, ദാനം, തപസ്, ഹോമം, തർപ്പണം, ദേവതാര്ച്ചനം—കൃത്തിവാസന്റെ സന്നിധിയിൽ ചെയ്തതെല്ലാം അക്ഷയപുണ്യമായി മാറുന്നു।

Verse 63

तीर्थं त्वनादिसंसिद्धमेतत्कलशसंभव । पुनर्देवस्य सान्निध्यादाविरासीन्महेशितुः

ഹേ കലശസംഭവാ! ഈ തീർത്ഥം അനാദിയും നിത്യസിദ്ധവുമാണ്; എങ്കിലും ദേവന്റെ പുനഃസാന്നിധ്യത്താൽ മഹേശ്വരന്റെ പ്രസാദംകൊണ്ട് ഇത് വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 64

एतानि सिद्धलिंगानिच्छन्नानि स्युर्युगेयुगे । अवाप्य शंभुसान्निध्यं पुनराविर्भवंति हि

ഈ സിദ്ധലിംഗങ്ങൾ യുഗം യുഗമായി മറഞ്ഞുകിടക്കും; എന്നാൽ ശംഭുവിന്റെ സാന്നിധ്യം ലഭിച്ചാൽ അവ നിർഭാഗ്യമായി വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമാകും.

Verse 65

हंसतीर्थस्य परितो लिंगानामयुतं मुने । प्रतिष्ठितं मुनिवरैरत्रास्ति द्विशतोत्तरम्

ഹേ മുനേ! ഹംസതീർത്ഥത്തിന്റെ ചുറ്റും മുനിവരന്മാർ പത്തായിരം ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; ഇവിടെ അതിലുപരി രണ്ടുനൂറും കൂടി ഉണ്ട്.

Verse 66

एकैकं सिद्धिदं नृणामविमुक्तनिवासिनाम् । लिंगं कात्यायनेशादि च्यवनेशां तमेव हि

ഇവയിൽ ഓരോ ലിംഗവും അവിമുക്ത (കാശി) നിവാസികൾക്ക് സിദ്ധി നൽകുന്നു; അവയിൽ കാത്യായനേശ ലിംഗവും, ച്യവനേശയും ഉണ്ട്.

Verse 67

लोमशेशं महालिंगं लोमशेन प्रतिष्ठितम् । कृत्तिवासः प्रतीच्यां तु तद्दृष्ट्वा क्वांतकाद्भयम्

ലോമശൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ‘ലോമശേശ’ എന്ന മഹാലിംഗം ഉണ്ട്; പടിഞ്ഞാറ് ‘കൃത്തിവാസ’ ഉണ്ട്—അതിന്റെ ദർശനത്തോടെ മരണഭയം അകലുന്നു.

Verse 68

मालतीशं शुभं लिंगं कृत्तिवासोत्तरे महत् । सपर्ययित्वा तल्लिंगं राजा गजपतिर्भवेत्

കൃത്തിവാസത്തിന്റെ വടക്കായി മഹാശുഭമായ ‘മാലതീശ’ എന്ന മഹാലിംഗം വിരാജിക്കുന്നു. ആ ലിംഗത്തെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ രാജാവ് ഗജപതി, അഥവാ മഹാബലശാലിയായ സാമ്രാട്ട് ആകുന്നു.

Verse 69

अंतकेश्वर संज्ञं च लिंगं तद्रुद्रदिक्स्थितम् । अतिपापोपि निष्पापो जायते तद्विलोकनात्

രുദ്രദിക്കിൽ ‘അന്തകേശ്വര’ എന്ന ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. അതിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മഹാപാപിയും പാപരഹിതനാകുന്നു.

Verse 70

जनकेशं महालिंगं तत्पार्श्वे ज्ञानदं परम् । तल्लिंग वरिवस्यातो ब्रह्मज्ञानमवाप्यते

അവിടെ ‘ജനകേശ’ എന്ന മഹാലിംഗം ഉണ്ട്; അതിന്റെ സമീപത്ത് പരമജ്ഞാനം നൽകുന്ന മറ്റൊരു ലിംഗവും ഉണ്ട്. ആ ലിംഗത്തെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 71

तदुत्तरे महामूर्तिरसितांगोस्ति भैरवः । तस्य दर्शनतः पुंसां न भवेद्यमदर्शनम्

അതിന്റെ വടക്കായി ‘അസിതാംഗ’ എന്ന മഹാമൂർത്തിയായ ഭൈരവൻ വിരാജിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദർശനത്താൽ മനുഷ്യർക്കു യമദർശനം ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 72

शुष्कोदरी च तत्रास्ति देवी विकटलोचना । कृत्तिवासादुदीच्यां तु काशीप्रत्यूह भक्षिणी

അവിടെയേ ശുഷ്കോദരീ ദേവിയും വിശാലനേത്രയായ വികടലോചനയും ഉണ്ട്. കൃത്തിവാസത്തിന്റെ വടക്കായി അവൾ ‘കാശീപ്രത്യൂഹഭക്ഷിണി’—അഥവാ കാശീമാർഗത്തിലെ തടസ്സങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൾ—എന്ന് പ്രസിദ്ധയാണ്.

Verse 73

अग्निजिह्वोस्ति वेतालस्तस्या देव्यास्तु नैरृते । ददाति वांछितां सिद्धिं सोर्चितो भौमवासरे

ആ ദേവിയുടെ പുണ്യപരിധിയിലെ നൈഋത്യ ദിക്കിൽ അഗ്നിജിഹ്വൻ എന്ന വേതാളൻ ഉണ്ട്. ചൊവ്വാഴ്ച ആരാധിച്ചാൽ അവൻ അഭിലഷിത സിദ്ധി നൽകുന്നു॥

Verse 74

वेतालकुंडं तत्रास्ति सर्वव्याधिविघातकृत् । तत्कुंडोदकसंस्पर्शाद्व्रणविस्फोटरुग्व्रजेत्

അവിടെ വേതാള-കുണ്ഡം ഉണ്ട്; അത് എല്ലാ രോഗവ്യാധികളും നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ആ കുണ്ഡത്തിലെ ജലം സ്പർശിച്ചാൽ മാത്രം മുറിവിന്റെയും പൊട്ടലിന്റെയും വേദന മാറും॥

Verse 75

वेतालकुंडे सुस्नातो वेतालं प्रणिपत्य च । लभेत वांछितां सिद्धिं दुर्लभां सर्वदेहिभिः

വേതാള-കുണ്ഡത്തിൽ നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത് വേതാളനെ പ്രണാമിച്ചാൽ, ദേഹധാരികൾക്ക് ദുർലഭമായ അഭിലഷിത സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു॥

Verse 76

गणोस्ति तत्र द्विभुजश्चतुष्पात्पंचशीर्षकः । तस्य संवीक्षणादेव पापं याति सहस्रधा

അവിടെ രണ്ട് ഭുജങ്ങളും നാല് പാദങ്ങളും അഞ്ചു ശിരസ്സുകളും ഉള്ള ഒരു ഗണനും ഉണ്ട്. അവനെ ദർശിച്ചാൽ മാത്രം പാപം ആയിരം ഭാഗമായി ചിതറും॥

Verse 77

तदुत्तरे मुने रुद्रश्तुःशृंगोस्ति भीषणः । त्रिपादस्तु द्विशीर्षा च हस्ताः स्युः सप्त एव हि

അതിന്റെ വടക്കായി, ഹേ മുനേ, തുഃശൃംഗൻ എന്ന ഭീകര രുദ്രൻ ഉണ്ട്. അവന് മൂന്ന് പാദങ്ങളും രണ്ട് ശിരസ്സുകളും, തീർച്ചയായും ഏഴ് കൈകളും ഉണ്ട്॥

Verse 78

रोरूयते वृषाकारस्त्रिधा बद्धः स कुंभज । काशीविघ्रकरा ये च ये काश्यां पापबुद्धयः

ഹേ കുംഭജ! അവൻ വൃഷഭരൂപനായി ത്രിവിധബന്ധനത്തിൽ ബന്ധിതനായി ഗർജ്ജിക്കുന്നു. കാശിയിൽ വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്നവരും, കാശിയിൽ പാപബുദ്ധിയോടെ വസിക്കുന്നവരും—

Verse 79

तेषां च संछिदां कर्तुमहं धृतकुठारकः । ये काश्यां विघ्नहर्तारो ये काश्यां धर्मबुद्धयः

അവരെ (വിഘ്നകാരികളെ) ഛേദിക്കുവാൻ ഞാൻ കുഠാരം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കാശിയിൽ വിഘ്നം നീക്കുന്നവരും, കാശിയിൽ ധർമ്മബുദ്ധിയുള്ളവരും—

Verse 80

सुधाघटकरश्चाहं तद्वंशपरिषेककृत् । तं दृष्ट्वा वृषरुद्रं वै पूजयित्वा तु भक्तितः

ഞാനും അമൃതഘടം കൈയിൽ ധരിച്ചു ആ വംശത്തിന് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നവൻ. ആ വൃഷ-രുദ്രനെ ദർശിച്ച് ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച്—

Verse 81

महामहोपचारैश्च न विघ्नैरभिभूयते । मणिप्रदीपो नागोऽस्ति तस्माद्रुद्रादुदग्दिशि

മഹാമഹോപചാരങ്ങളോടെ ആരാധിച്ചാൽ വിഘ്നങ്ങൾ കീഴടക്കുകയില്ല. ആ രുദ്രന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ മണിപ്രദീപൻ എന്നൊരു നാഗൻ ഉണ്ട്.

Verse 82

मणिकुंडं तदग्रे तु विषव्याधिहरं परम् । तस्मिन्कुंडे कृतस्नानस्तं नागं परिवीक्ष्य च

അവന്റെ മുമ്പിൽ മണി-കുണ്ഡം ഉണ്ട്; വിഷജന്യ വ്യാധികളെ നീക്കുന്നതിൽ അതി പരമഫലപ്രദം. ആ കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ആ നാഗനെ ദർശിച്ച്—

Verse 83

मणिमाणिक्यसंपूर्ण गजाश्वरथसंकुलम् । स्त्रीरत्नपुत्ररत्नैश्च समृद्धं राज्यमाप्नुयात्

മനുഷ്യൻ മണി-മാണിക്യങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, ആന-കുതിര-രഥങ്ങളാൽ കവിഞ്ഞതും, കൂടാതെ സ്ത്രീരത്നം, പുത്രരത്നം മുതലായ നിധികളാൽ സമൃദ്ധമായ ഒരു വൈഭവരാജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 84

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं काश्यां यैर्न विलोकितम् । ते मर्त्यलोके भाराय भुवो भूता न संशयः

കാശിയിൽ കൃത്തിവാസേശ്വര ലിംഗം ദർശിക്കാത്തവർ മർത്ത്യലോകത്തിൽ ഭൂമിക്കു വെറും ഭാരമായി തീരുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 85

स्कंद उवाच । कृत्तिवासः समुत्पत्तिं ये श्रोष्यंतीह मानवाः । तल्लिंगदर्शनाच्छ्रेयो लप्स्यंते नात्र संशयः

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ഇവിടെ കൃത്തിവാസന്റെ ഉത്ഭവകഥ ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യർ നിശ്ചയമായും ശ്രേയസ്സു പ്രാപിക്കുന്നു; ആ ലിംഗദർശനത്താൽ മംഗളകരമായ നന്മയും ലഭിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।