Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

Devanagari script

अंतकेश्वर संज्ञं च लिंगं तद्रुद्रदिक्स्थितम् । अतिपापोपि निष्पापो जायते तद्विलोकनात्

Transliteration

aṃtakeśvara saṃjñaṃ ca liṃgaṃ tadrudradiksthitam | atipāpopi niṣpāpo jāyate tadvilokanāt

Translation

രുദ്രദിക്കിൽ ‘അന്തകേശ്വര’ എന്ന ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. അതിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മഹാപാപിയും പാപരഹിതനാകുന്നു.

Word by Word

• अन्तकेश्वर: (named) Antakeśvara
• अन्तकेश्वर: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तक-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘संज्ञम्’ इत्यनेन सह—नामरूपेण; षष्ठी-तत्पुरुषः (अन्तकस्य ईश्वरः)

• संज्ञम्: having the name/designation
• संज्ञम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—‘नाम’ (having the designation)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक-विशेषणम्

• रुद्रदिक्स्थितम्: situated in the Rudra-direction (a specific quarter)
• रुद्रदिक्स्थितम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुद्र-दिक्-स्थित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘स्थित’; विशेषणम् (लिङ्गम् इति); तत्पुरुषः—रुद्रदिशि स्थितम्

• अतिपापः: a very sinful (person)
• अतिपापः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अति-पाप (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अति’ उपसर्गवत्—अत्यन्तपापी (very sinful person)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/अपवादार्थक (even/also)

• निष्पापः: sinless
• निष्पापः: Karta (Subject complement/कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: निः-पाप (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अतिपापः इति); नञ्/निः-पूर्वकः—पापरहितः

• जायते: becomes/is born (as)
• जायते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘विलोकनात्’ इत्यनेन सह—तस्य (of that)

• विलोकनात्: from seeing (it)
• विलोकनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: वि-लोकन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेतौ पञ्चमी (ablative of cause)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Antakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/pilgrims-instruction audience

Visual Art Cues

Scene: A weary sinner-pilgrim approaches Antakeśvara; the liṅga radiates, shadows of past misdeeds dissolve; the shrine is marked by a directional emblem of Rudra and fierce yet compassionate Śaiva aura.

Characters & Entities

• Skanda
• Antakeśvara
• Rudra
• Kāśī
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s Śiva-presence is depicted as radically purifying—darśana itself is a vehicle of pāpa-kṣaya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Antakeśvara liṅga, placed in the Rudra-direction within Kāśī’s sacred map.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vilokana/darśana (sacred beholding) of Antakeśvara is the stated practice.