Adhyaya 7

Verse 1

अगस्तिरुवाच । मथुरायां द्विजः कश्चिदभूद्भूदेवसत्तमः । तस्य पुत्रो महातेजाः शिवशर्मेति विश्रुतः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—മഥുരയിൽ ഒരു ദ്വിജൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ ഭൂദേവ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. അവന്റെ മഹാതേജസ്സുള്ള പുത്രൻ ‘ശിവശർമ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു.

Verse 2

अधीत्यवेदान्विधिवदर्थं विज्ञाय तत्त्वतः । पठित्वा धर्मशास्त्राणि पुराणान्यधिगम्य च

അവൻ വിധിപൂർവം വേദങ്ങൾ അധ്യയനം ചെയ്ത് അവയുടെ അർത്ഥം തത്ത്വമായി ഗ്രഹിച്ചു; ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്തു, പുരാണങ്ങളും സമ്യകമായി അഭ്യസിച്ചു.

Verse 3

अंगान्यभ्यस्य तर्कांश्च परिलोड्य समंततः । मीमांसाद्वयमालोक्य धनुर्वेदं विगाह्य च

അവൻ വേദാംഗങ്ങൾ അഭ്യസിച്ചു, തർക്കശാസ്ത്രങ്ങളെ സർവ്വതോമായി പരിശോധിച്ചു, ഇരുവിധ മീമാംസകളും അവലോകനം ചെയ്തു, ധനുർവേദജ്ഞാനത്തിലേക്കും പ്രവേശിച്ചു.

Verse 4

आयुर्वेदं विचार्यापि नाट्यवेदे कृतश्रमः । अर्थशास्त्राण्यनेकानि प्राप्याश्वगजचेष्टितम्

ആയുര്‍വേദം ആലോചിച്ച്, നാട്യവേദത്തില്‍ പരിശ്രമിച്ചു; അനേകം അര്‍ഥശാസ്ത്രങ്ങള്‍ നേടി, അശ്വ-ഗജങ്ങളുടെ ചലനവും പരിശീലനവും പഠിച്ചു।

Verse 5

कलासु च कृताभ्यासो मन्त्रशास्त्रविचक्षणः । भाषाश्च नाना देशानां लिपीर्ज्ञात्वा विदेशजाः

കലകളില്‍ അഭ്യാസമുള്ളവന്‍, മന്ത്രശാസ്ത്രത്തില്‍ പ്രാവീണ്യമുള്ളവന്‍; പല ദേശങ്ങളുടെ ഭാഷകള്‍ പഠിച്ച് വിദേശലിപികളും അറിഞ്ഞു।

Verse 6

अर्थानुपार्ज्य धर्मेण भुक्त्वा भोगान्यदृच्छया । उत्पाद्य पुत्रान्सुगुणांस्तेभ्यो ह्यर्थं विभज्य च

ധര്‍മ്മമാര്‍ഗ്ഗത്തില്‍ ധനം സമ്പാദിച്ച്, അത്യധിക പരിശ്രമമില്ലാതെ ഭോഗങ്ങള്‍ അനുഭവിച്ചു; സദ്ഗുണമുള്ള പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ച് അവര്‍ക്ക് അവരവരുടെ പങ്കായി ധനം വിഭജിച്ചു।

Verse 7

यौवनं गत्वरं ज्ञात्वा जरां दृष्ट्वाश्रितां श्रुतिम् । चिन्तामवाप महती शिवशर्मा द्विजोत्तमः

യൗവനം ക്ഷണഭംഗുരമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ശ്രുതിവചനപ്രകാരം ജര എത്തിച്ചേരുന്നതു കണ്ടു, ദ്വിജോത്തമനായ ശിവശര്‍മ്മ മഹാ ചിന്തയില്‍ ആഴ്ന്നു।

Verse 8

पठतो मे गतः कालस्तथोपार्जयतो धनम् । नाराधितो महेशानः कर्मनिर्मूलनक्षमः

‘എന്റെ കാലം പഠനത്തിലും അതുപോലെ ധനസമ്പാദനത്തിലും കഴിഞ്ഞു; പക്ഷേ കര്‍മമൂലം പിഴുതെറിയാന്‍ ശേഷിയുള്ള മഹേശാനെ ഞാന്‍ ആരാധിച്ചില്ല।’

Verse 9

न मया तोषितो विष्णुः सर्वपापहरो हरिः । सर्वकामप्रदो नृणां गणेशो नार्चितो मया

ഞാൻ സർവ്വപാപഹരനായ ഹരി വിഷ്ണുവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചിട്ടില്ല; മനുഷ്യർക്കു സർവ്വകാമപ്രദനായ ഗണേശനെയും ഞാൻ ആരാധിച്ചിട്ടില്ല।

Verse 10

तमस्तोमहरः सूर्यो नार्चि तो वै मया क्वचित् । महामाया जगद्धात्री न ध्याता भवबंधहृत्

ഇരുട്ടിന്റെ കൂട്ടങ്ങളെ അകറ്റുന്ന സൂര്യനെ ഞാൻ ഒരിക്കലും ആരാധിച്ചിട്ടില്ല; ലോകധാത്രിയായ മഹാമായയെ, ഭവബന്ധം മുറിക്കുന്നവളെയും ഞാൻ ധ്യാനിച്ചിട്ടില്ല।

Verse 11

न प्रीणिता मया देवा यज्ञैः सर्वैः समृद्धिदाः । तुलसीवन शुश्रूषा न कृता पापशांतये

സമൃദ്ധി നൽകുന്ന ദേവന്മാരെ ഞാൻ യാതൊരു യജ്ഞങ്ങളാലും തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല; പാപശാന്തിക്കായി തുളസിവനത്തിന്റെ ശുശ്രൂഷയും ഞാൻ ചെയ്തിട്ടില്ല।

Verse 12

न मया तर्पिता विप्रा मृष्टान्नैर्मधुरै रसैः । इहापि च परत्रापि विपदामनुतारकाः

ഞാൻ ബ്രാഹ്മണരെ ഉത്തമഭോജനവും മധുരരസങ്ങളും നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല—അത്തരം കർമ്മങ്ങൾ ഇഹത്തിലും പരത്തിലും വിപത്തുകളിൽ നിന്ന് കടത്തിവിടുന്നു।

Verse 13

बहुपुष्पफलोपेताः सुच्छायाः स्निग्धपल्लवाः । पथि नारोपिता वृक्षा इहामुत्रफलप्रदाः

പല പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും, നല്ല നിഴൽ നൽകുന്നതും, മൃദുവായ മിനുസമുള്ള പല്ലവങ്ങളുള്ളതുമായ വൃക്ഷങ്ങളെ ഞാൻ വഴിയരികിൽ നട്ടിട്ടില്ല—അവ ഇഹത്തിലും പരത്തിലും ഫലപ്രദമാണ്।

Verse 14

दुकूलैः स्वानुकूलैश्च चोलैः प्रत्यंगभूषणैः । नालंकृताः सुवासिन्य इहामुत्रसुवासदाः

ഞാൻ സദാചാരിണികളായ സുവാസിനീ സ്ത്രീകളെ ഉത്തമ ദുകൂലം, അനുയോജ്യ വസ്ത്രങ്ങൾ, അംഗാഭരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടില്ല—ഈ ദാനങ്ങൾ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സുഖവാസം നൽകുന്നു।

Verse 15

द्विजाय नोर्वरा दत्ता यमलोकनिवारिणी । सुवर्णं न सुवर्णाय दत्तं दुरितहृत्परम्

ഞാൻ ദ്വിജനു (ബ്രാഹ്മണനു) യമലോകം തടയുന്ന ഉർവരഭൂമി ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല; യോഗ്യപാത്രനു സ്വർണ്ണവും നൽകിയിട്ടില്ല—അത് പാപം പരമമായി ഹരിക്കുന്നു।

Verse 16

नालंकृता सवत्सा गौः पात्राय प्रतिपादिता । इह पापापहंत्र्याशु सप्तजन्मसुखावहा

ഞാൻ അലങ്കരിച്ച, കിടാവോടുകൂടിയ പശുവിനെ യോഗ്യപാത്രനു സമർപ്പിച്ചിട്ടില്ല—ആ ദാനം ഇഹലോകത്തിൽ വേഗം പാപം അകറ്റി ഏഴ് ജന്മങ്ങളുടെ സുഖം നൽകുന്നു।

Verse 17

ऋणापनुत्तये मातुः कारितो न जलाशयः । नातिथिस्तोषितः क्वापि स्वर्गमार्गप्रदर्शकः

മാതൃഋണം തീർക്കാൻ ഞാൻ ജലാശയം പണിയിച്ചിട്ടില്ല; എവിടെയും അതിഥിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയതുമില്ല—അതിഥിസത്കാരം സ്വർഗ്ഗമാർഗം കാണിക്കുന്നു।

Verse 18

छत्रोपानत्कुंडिकाश्च नाध्वगाय समर्पिताः । यास्यतः संयमिन्यां हि स्वर्गमार्गसुखप्रदाः

ഞാൻ യാത്രക്കാരന് കുട, ഉപാനത് (പാദരക്ഷ) കൂടാതെ കുണ്ടിക (ജലപാത്രം) സമർപ്പിച്ചിട്ടില്ല—സംയമിനി (യമപുരി)യിലേക്കു പോകുന്നവന് സ്വർഗ്ഗമാർഗത്തിൽ സുഖം നൽകുന്ന ദാനങ്ങളാണിവ।

Verse 19

न च कन्याविवाहार्थं वसु क्वापि मयार्पितम् । इह सौख्यसमृद्ध्यर्थं दिव्यकन्यार्पकं दिवि

കന്യാവിവാഹത്തിനായി ഞാൻ എവിടെയും ധനം അർപ്പിച്ചിട്ടില്ല. ഇഹലോകത്തിലെ സുഖസമൃദ്ധിക്കായും, സ്വർഗത്തിൽ ദിവ്യകന്യാദാനഫലം നൽകുന്ന ആ ദാനം ഞാൻ ചെയ്തിട്ടില്ല.

Verse 20

न वाजपेयावभृथे स्नातो लोभवशादहम् । इह जन्मनि चान्यस्मिन्बहुमृष्टान्नपानदे

ലോഭവശനായി ഞാൻ വാജപേയയാഗത്തിന്റെ അവഭൃതസ്നാനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തിട്ടില്ല. ഈ ജന്മത്തിലോ മറ്റൊരു ജന്മത്തിലോ, ഉത്തമമായ അന്നപാനങ്ങൾ ധാരാളമായി ദാനം ചെയ്യുന്നവനായി ഞാൻ ഉണ്ടായിട്ടില്ല.

Verse 21

न मया स्थापितं लिंगं कृत्वा देवालयं शुभम । यस्मिन्संस्थापिते लिंगो विश्वं संस्थापितं भवेत्

ശുഭമായ ദേവാലയം പണിതിട്ടും ഞാൻ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടില്ല. കാരണം, വിധിപൂർവ്വം ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവിടെ സർവ്വവിശ്വവും തന്നെ സ്ഥാപിതമായതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 22

विष्णोरायतनं नैव कृतं सर्वसमृद्धिदम् । न च सूर्यगणेशानां प्रतिमाः कारिता मया

സകല സമൃദ്ധിയും നൽകുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ ആലയം ഞാൻ പണിതിട്ടില്ല. സൂര്യന്റെയും ഗണേശന്റെയും പ്രതിമകളും ഞാൻ നിർമ്മിപ്പിച്ചിട്ടില്ല.

Verse 23

न गौरी न महालक्ष्मीश्चित्रेपि परिलेखिते । प्रतिमाकरणे चैषां न कुरूपो न दुर्भगः

ഗൗരിയെയോ മഹാലക്ഷ്മിയെയോ ഞാൻ ചിത്രത്തിലുപോലും വരയ്ക്കിച്ചിട്ടില്ല. അവരുടെ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ചാൽ ആരും കുരൂപനാകുകയില്ല; ആരും ദുര്ഭാഗ്യവാനാകുകയുമില്ല.

Verse 24

सुसूक्ष्माणि विचित्राणि नोज्ज्वलान्यंबराण्यपि । समर्पितानि विप्रेभ्यो दिव्यांबर समृद्धये

ഞാൻ ബ്രാഹ്മണർക്കു അതിസൂക്ഷ്മവും വിചിത്രനെയ്ത്തുമുള്ളതും ദീപ്തിയുള്ളതുമായ വസ്ത്രങ്ങളും സമർപ്പിച്ചില്ല—ദിവ്യാംബരസമൃദ്ധിയും ശോഭയും നൽകുന്ന ദാനങ്ങൾ.

Verse 25

न तिलाश्च घृतेनाक्ताः सुसमिद्धे हुताशने । हुता वै मन्त्रपूताश्च सर्वपापापनुत्तये

ഞാൻ നെയ്യിൽ ലേപിച്ച എള്ളിനെ സുസമിദ്ധമായ ഹുതാശനത്തിൽ, മന്ത്രപൂതമായി ശുദ്ധീകരിച്ച്, സർവപാപനിവൃത്തിക്കായി ആഹുതി ചെയ്തില്ല.

Verse 26

श्रीसूक्तं पावमानी च ब्राह्मणो मंडलानि च । जप्तं पुरुषसूक्तं न पापारि शतरुद्रियम्

ഞാൻ ശ്രീസൂക്തം, പാവമാനി, ബ്രാഹ്മണമണ്ഡലങ്ങൾ, പുരുഷസൂക്തം എന്നിവ ജപിച്ചില്ല; പാപഹരമായ ശതരുദ്രീയവും പാരായണം ചെയ്തില്ല.

Verse 27

अश्वत्थ सेवा न कृता त्यक्त्वा चार्कं त्रयोदशीम् । सद्यः पापहरा सा हि न रात्रौ न भृगोर्दिने

ഞാൻ അശ്വത്ഥസേവ ചെയ്തില്ല; അർക്ക-ത്രയോദശീ വ്രതവും ഉപേക്ഷിച്ചു. അത് തൽക്ഷണം പാപഹരമാണെങ്കിലും, ഞാൻ രാത്രിയിലും അല്ല, ഭൃഗുവാരത്തിൽ (വെള്ളിയാഴ്ച)യും അല്ല, അത് ആചരിച്ചില്ല.

Verse 28

शयनीयं न चोत्सृष्टं मृदुला च प्रतूलिका । दीपीदर्पणसंयु्क्तं सर्वभोगसमृद्धिदम्

ഞാൻ ശയനദാനം ചെയ്തില്ല; മൃദുവായ തലയണയും അല്ല—ദീപവും ദർപ്പണവും സഹിതം—സർവഭോഗസമൃദ്ധി നൽകുന്ന ദാനം.

Verse 29

अजाश्वमहिषी मेषी दासी कृष्णाजिनं तिलाः । सकरंभास्तोयकुंभा नासनं मृदुपादुके

(ദാനമായി) ആട്, കുതിര, എരുമ, മേട, ദാസി, കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം, എള്ള്; കൂടാതെ സകരംഭം (മസാല ചേർന്ന അന്നം), ജലകുംഭങ്ങൾ, ആസനം, മൃദുപാദുകകൾ എന്നിവ നൽകണം।

Verse 30

पादाभ्यंगं दीपदानं प्रपादानं विशेषतः । व्यजनं वस्त्रतांबूलं तथान्यन्मुखवासकृत

പാദാഭ്യംഗം, ദീപദാനം, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രപാ/ജലവിതരണകേന്ദ്രത്തിന്റെ ദാനം; കൂടാതെ വ്യജനം (വിശറി), വസ്ത്രം, താംബൂലം, യാത്രികർക്കു ആശ്വാസവും ശീതളതയും നൽകുന്ന മറ്റു സേവനങ്ങളും ചെയ്യണം।

Verse 31

नित्यश्राद्धं भूतबलिं तथाऽतिथि समर्चनम् । विशन्त्यन्यानि दत्त्वा च प्रशस्यानि यमालये

നിത്യശ്രാദ്ധം, ഭൂതബലി, അതിഥിസമർചനവും—ഇവയും മറ്റു പ്രശംസനീയ ദാനങ്ങളും നൽകിയാൽ, ആ പുണ്യം യമാലയത്തിലും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 32

न यमं यमदूतांश्च नयामीरपि यातनाः । पश्यन्ति ते पुणयभाजो नैतच्चापि कृतं मया

പുണ്യഭാജികൾ യമനെയും യമദൂതന്മാരെയും നരകപഥത്തിലെ യാതനകളെയും കാണുന്നില്ല; എങ്കിലും ഈ പുണ്യവും ഞാൻ ചെയ്തിട്ടില്ല।

Verse 33

कृच्छ्रचांद्रायणादीनि तथा नक्तव्रतानि च । शरीरशुद्धिकारीणि न कृतानि क्वचिन्मया

കൃച്ഛ്രം, ചാന്ദ്രായണം മുതലായ തപസ്സുകളും നക്തവ്രതം പോലുള്ള വ്രതങ്ങളും—ശരീരശുദ്ധികരങ്ങൾ—ഞാൻ ഒരിക്കലും ചെയ്തിട്ടില്ല।

Verse 34

गवाह्निकं च नोदत्तं कोकंडूतिर्न वै कृता । नोद्धृता पंकमग्ना गौर्गोलोकसुखदायिनी

ഞാൻ പശുവിന് നിത്യമായി നൽകേണ്ട അന്നജലാദി സേവനവും നൽകിയില്ല; പശുവിന്റെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയും ചെയ്തില്ല; ചെളിയിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന ആ പശുവിനെയും ഉയർത്തിയില്ല—അവൾ ഗോളോകസുഖം നൽകുന്നവൾ.

Verse 35

नार्थिनः प्रार्थितैरर्थैः कृतार्था हि मया कृताः । देहिदेहीति जल्पाको भविष्याम्यन्यजन्मनि

ആവശ്യക്കാർ അപേക്ഷിച്ച വസ്തുക്കൾ നൽകി ഞാൻ അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയില്ല. അതിനാൽ മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ‘തരൂ, തരൂ’ എന്ന് നിലവിളിക്കുന്ന യാചകനായിരിക്കും ഞാൻ.

Verse 36

न वेदा न च शास्त्राणि नार्धो दारा न नो सुतः । न क्षेत्रं न च हर्म्यादि मायांतमनुयास्यति

വേദങ്ങളും അല്ല, ശാസ്ത്രങ്ങളും അല്ല; ധനവും അല്ല, ഭാര്യയും അല്ല, പുത്രനും അല്ല; കൃഷിയിടവും അല്ല, മാളികാദികളും അല്ല—ഇവയൊന്നും ജീവിതാന്തം വരെ പിന്തുടരുകയില്ല.

Verse 37

शिवशर्मेति संचिंत्य बुद्धिं संधाय सर्वतः । निश्चिकाय मनस्येवं भवेत्क्षेमतरं मम

‘ശിവശർമ’ എന്നു ശിവന്റെ രക്ഷയും ക്ഷേമവും ധ്യാനിച്ച്, എല്ലായിടത്തുനിന്നും മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, ഉള്ളിൽ ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചു—‘ഇതുതന്നെ എനിക്ക് കൂടുതൽ ക്ഷേമകരവും മംഗളകരവും ആകും.’

Verse 38

यावत्स्वस्थोस्ति मे देहो यावन्नेंद्रियविक्लवः । तावत्स्वश्रेयसां हेतुं तीर्थयात्रां करोम्यहम्

എന്റെ ദേഹം ആരോഗ്യമായിരിക്കുന്നതും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ക്ഷീണിക്കാത്തതും വരെ, എന്റെ പരമശ്രേയസ്സിന് കാരണമാകുന്ന വിധത്തിൽ ഞാൻ തീർത്ഥയാത്ര നടത്തും.

Verse 39

दिनानि पंचपाण्येवमतिवाह्य गृहो द्विजः । शुभे तिथौ शुभे वारे शुभलग्नबले द्विजः

ഇങ്ങനെ ഗൃഹത്തിൽ അഞ്ചുദിവസം കഴിച്ചുകൂട്ടിയ ആ ദ്വിജൻ, ശുഭതിഥി ശുഭവാരം ബലമുള്ള ശുഭലഗ്നം എന്നിവ നിശ്ചയിച്ച് മംഗളസമയത്തിൽ യാത്രയ്ക്ക് ഒരുക്കം ചെയ്തു।

Verse 40

उपोष्य रजनीमेकां प्रातः श्राद्धं विधाय च । गणेशान्ब्राह्मणान्नत्वा भुक्त्वा प्रस्थितवान्सुधीः

ഒരു രാത്രി ഉപവസിച്ച്, പ്രഭാതത്തിൽ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു, ആ സുദീ ഗണേശനെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും നമസ്കരിച്ചു; ആഹാരം കഴിച്ച് യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 41

इति निश्चित्य निर्वाणपदनिःश्रेणिकां पराम् । सर्वेषामेव जंतूनां तत्र संस्थितिकारिणाम्

ഇങ്ങനെ പരമ നിർവാണപദത്തിലേക്കുള്ള ഉന്നത സോപാനത്തെ നിശ്ചയിച്ച്—അവിടെ ആശ്രയം സ്വീകരിക്കുന്ന സർവ്വ ജീവികൾക്കായുള്ളതെന്നറിഞ്ഞ്—അവൻ മനസ്സിനെ പരമ ശ്രേയസ്സിൽ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 42

अथ पंथानमाक्रम्य कियंतमपि स द्विजः । मुहूर्तं पथि विश्रम्याचिंतयत्प्राक्क्व याम्यहम्

പിന്നീട് വഴിയിലേക്കു കാൽവെച്ച് കുറെ ദൂരം നടന്ന ആ ദ്വിജൻ, പാതയിൽ അല്പസമയം വിശ്രമിച്ച് ചിന്തിച്ചു—“ആദ്യം ഞാൻ എവിടേക്ക് പോകണം?”

Verse 43

भुवि तीर्थान्यनेकानि लोलमायुश्चलं मनः । ततः सप्तपुरीर्यायां सर्वतीर्थानि तत्र यत्

“ഭൂമിയിൽ അനേകം തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; ആയുസ്സ് അസ്ഥിരം, മനസ്സും ചഞ്ചലം. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ സപ്തപുരികളിലേക്കു പോകണം; അവിടെ തന്നെയാണ് സകല തീർത്ഥങ്ങളും സത്യമായി സമാഹൃതമായിരിക്കുന്നത്.”

Verse 44

अयोध्यां च पुरीं गत्वा सरयूमवगाह्य च । तत्तत्तीर्थेषु संतर्प्य पितॄन्पिंडप्रदानतः

അവൻ അയോധ്യാ നഗരത്തിലേക്ക് ചെന്നു സരയൂ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. അവിടെയുള്ള വിവിധ തീർത്ഥങ്ങളിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്ത് പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 45

पंचरात्रमुषित्वा तु ब्राह्मणान्परिभोज्य च । प्रयागमगमद्विप्रस्तीर्थराजं सुहृष्टवत्

അഞ്ചു രാത്രികൾ അവിടെ പാർത്തു, ബ്രാഹ്മണരെ വിധിപൂർവ്വം ഭോജനിപ്പിച്ച്, ആ ദ്വിജൻ അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ തീർത്ഥരാജമായ പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 46

सिताऽसिते सरिच्छ्रेष्ठे यत्रास्तां सुरदुर्लभे । यत्राप्लुतो नरः पापः परं ब्रह्माधिगच्छति

ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായ ശ്രേഷ്ഠ നദികളായ സീതയും അസീതയും വസിക്കുന്നിടത്ത്—അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന പാപിയും പരബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 47

क्षेत्रं प्रजापतेः पुण्यं सर्वेषामेव दुर्लभम् । लभ्यते पुण्यसंभारैर्नान्यथार्थस्य राशिभिः

പ്രജാപതിയുടെ ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം എല്ലാവർക്കും ദുർലഭമാണ്. ഇത് പുണ്യസഞ്ചയത്തിലൂടെയേ ലഭിക്കൂ; വെറും ധനക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ അല്ല.

Verse 48

दमयंतीं कलिं कालं कलिंदतनयां शुभाम् । आगत्य मिलिता यत्र पुण्या स्वर्गतरंगिणी

എവിടെ പുണ്യമായ ‘സ്വർഗതരംഗിണീ’ വന്ന് ദമയന്തി, കലി, കാലം, കലിന്ദതനയയായ ശുഭ (യമുന) എന്നിവയുമായി സംഗമിക്കുന്നുവോ—അത് അതിപാവനമായ സ്ഥലം.

Verse 49

प्रकृष्टं सर्वयागेभ्यः प्रयागमिति गीयते । यज्वनां पुनरावृत्तिर्न प्रयागार्द्रवर्ष्मणाम्

പ്രയാഗം എല്ലാ യാഗങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠസ്ഥലമെന്നു പാടപ്പെടുന്നു. പ്രയാഗസ്നാനത്താൽ ദേഹം പവിത്രമായി സിക്തമായ യജ്വന്മാർക്ക് വീണ്ടും സംസാരത്തിലേക്കു മടങ്ങിവരവ് ഇല്ല.

Verse 50

यत्र स्थितः स्वयं साक्षाच्छूलटंको महेश्वरः । तत्राप्लुतानां जंतूनां मोक्षवर्त्मोपदेशकः

എവിടെ സ്വയം സാക്ഷാത് ശൂലടങ്കരൂപ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്നുവോ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത ജീവികൾക്ക് അദ്ദേഹം മോക്ഷമാർഗം ഉപദേശിക്കുന്നു.

Verse 51

तत्राऽक्षय्यवटोऽप्यस्ति सप्तपातालमूलवान् । प्रलयेपि यमारुह्य मृकंडतनयोऽवसत्

അവിടെ അക്ഷയവടവും ഉണ്ട്; അതിന്റെ വേരുകൾ ഏഴ് പാതാളങ്ങളോളം എത്തുന്നു. പ്രളയകാലത്തും അതിൽ കയറി മൃകണ്ഡുവിന്റെ പുത്രൻ (മാർക്കണ്ഡേയൻ) സുരക്ഷിതമായി വസിച്ചു.

Verse 52

हिरण्यगर्भो विज्ञेयः स साक्षाद्वटरूपधृक् । तत्समीपे द्विजान्भक्त्या संभोज्याक्षय पुण्यभाक्

അവിടെ ഹിരണ്യഗർഭൻ സാക്ഷാത് വടവൃക്ഷരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു അറിയുക. അതിന്റെ സമീപത്ത് ഭക്തിയോടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകുന്നവൻ അക്ഷയ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 53

यत्र लक्ष्मीपतिः साक्षाद्वैकुंठादेत्य मानवान् । श्रीमाधवस्वरूपेण नयेद्विष्णोः परं पदम्

എവിടെ ലക്ഷ്മീപതി സാക്ഷാത് വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് വന്ന് ശ്രീമാധവസ്വരൂപത്തിൽ മനുഷ്യരെ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നുവോ.

Verse 54

श्रुतिभिः परिपठ्येते सिताऽसित सरिद्वरे । तत्राप्लुतां गाह्यमृतं भवंतीति विनिश्चितम्

ശ്രുതികൾ തന്നേ ആ ശ്രേഷ്ഠ നദികളെ ‘ശ്വേത’ ‘ശ്യാമ’ എന്നു പാരായണം ചെയ്യുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ അമൃതസമമായ അമരത്വം പ്രാപിക്കും എന്നു നിശ്ചയം.

Verse 56

शिवलोकाद्ब्रह्मलोकादुमालोकवरात्पुनः । कुमारलोकाद्वैकुंठात्सत्यलोकात्समंततः । तपोजनमहर्भ्यश्च सर्वे स्वर्लोकवासिनः । भुवोलोकाच्च भूर्लोकान्नागलोकात्तथाऽखिलात्

ശിവലോകത്തിൽ നിന്ന്, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന്, പിന്നെയും ശ്രേഷ്ഠമായ ഉമാലോകത്തിൽ നിന്ന്; കുമാരലോകത്തിൽ നിന്ന്, വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്ന്, എല്ലാദിക്കിലും സത്യലോകത്തിൽ നിന്ന്; തപോലോകം, ജനലോകം, മഹർലോകം എന്നിവയിൽ നിന്ന്, കൂടാതെ സ്വർഗലോകവാസികൾ എല്ലാവരും; ഭുവർലോകം, ഭൂലോകം, നാഗലോകം എന്നിവയിൽ നിന്നുമെല്ലാം—സകല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് (അവർ) വരുന്നത്.

Verse 57

अचला हिमवन्मुख्याः कल्पवृक्षादयो नगाः । स्नातुं माघे समायांति प्रयागमरुणोदये

അചലർ—ഹിമവാൻ മുതലായ മഹാപർവതങ്ങളും, കൽപവൃക്ഷാദികളും—മാഘമാസത്തിൽ അരുണോദയ സമയത്ത് സ്നാനത്തിനായി പ്രയാഗത്തിലേക്ക് വരുന്നു.

Verse 58

दिगंगनाः प्रार्थयंति यत्प्रयागानिलानपि । तेपि नः पावयिष्यंति किं कुर्मः पंगवो वयम्

ദിക്കുകളുടെ കന്യകൾ പ്രയാഗത്തിലെ കാറ്റുകളെയ്ക്കും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു—‘അവയും ഞങ്ങളെ പാവനമാക്കും; ഞങ്ങൾ പംഗുക്കൾ, എന്തു ചെയ്യും?’ എന്നു വിലപിക്കുന്നു.

Verse 59

अश्वमेधादियागाश्च प्रयागस्य रजः पुनः । तुलितं ब्रह्मणा पूर्वं न ते तद्रजसा समाः

അശ്വമേധാദി യാഗങ്ങളെ ബ്രഹ്മാവ് ഒരിക്കൽ പ്രയാഗത്തിലെ ധൂളിയോടു തൂക്കി നോക്കി; അവ അതേ ധൂളിയ്ക്കും തുല്യമല്ലെന്ന് തെളിഞ്ഞു.

Verse 60

मज्जागतानि पापानि बहुजन्मार्जितान्यपि । प्रयागनामश्रवणात्क्षीयंतेऽतीव विह्वलम्

അന്തരത്തിൽ ആഴമായി മുങ്ങിയ, അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളും—‘പ്രയാഗ’ നാമം ശ്രവണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അത്യന്തം വിറങ്ങലിച്ച് ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 61

धर्मतीर्थमिदं सम्यगर्थतीर्थमिदं परम् । कामिकं तीर्थमेतच्च मोक्षतीर्थमिदं ध्रुवम्

ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ധർമ്മതീർത്ഥം; ഇത് പരമാർത്ഥതീർത്ഥം. ഇതുതന്നെ കാമ്യഫലദായകമായ തീർത്ഥവും—നിശ്ചയമായി മോക്ഷതീർത്ഥവും ആകുന്നു.

Verse 62

ब्रह्महत्यादि पापानि तावद्गर्जंति देहिषु । यावन्मज्जंति नो माघे प्रयागे पापहारिणि

ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങൾ ദേഹികളിൽ അത്രകാലം ഗർജ്ജിക്കുന്നു; മാഘമാസത്തിൽ പാപഹാരിണിയായ പ്രയാഗത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാത്തതുവരെ.

Verse 63

तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यंति सूरयः । एतद्यत्पठ्यते वेदे तत्प्रयागं पुनः पुनः

വിഷ്ണുവിന്റെ ആ പരമപദം, സൂരികൾ സദാ ദർശിക്കുന്നു; വേദത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ആ തത്ത്വം തന്നെയാണ്—വീണ്ടും വീണ്ടും—ഈ പ്രയാഗം.

Verse 64

सरस्वती रजो रूपा तमोरूपा कलिंदजा । सत्त्वरूपा च गंगात्र नयंति ब्रह्मनिर्गुणम्

ഇവിടെ സരസ്വതി രജോരൂപിണി, കലിന്ദജാ (യമുന) തമോരൂപിണി, ഗംഗ സത്ത്വരൂപിണി; ഈ ത്രയം ചേർന്ന് നിർഗുണ ബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

Verse 65

इयं वेणीहि निःश्रेणी ब्रह्मणो वर्त्मयास्यतः । जंतोर्विशुद्धदेहस्य श्रद्धाऽश्रद्धाप्लुतस्य च

ഈ ‘വേണി’ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മപ്രാപ്തിയിലേക്കുള്ള പടവുകളും യാത്രികന്റെ പാതയും. ശുദ്ധദേഹിയായ ജീവന്—ശ്രദ്ധയുണ്ടായാലും ഇല്ലായാലും—ഇത് ഒരുപോലെ ഉപകരിക്കുന്നു.

Verse 66

काशीति काचिदबला भुवनेषु रूढा लोलार्क केशवविलोलविलोचना । तद्दोर्युगं च वरणासिरियं तदीया वेणीति याऽत्र गदिताऽक्षयशर्मभूमिः

ലോകങ്ങളിലൊക്കെയും ‘കാശി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായ ഒരു ദിവ്യകന്യയുണ്ട്; അവളുടെ ചഞ്ചല ദൃഷ്ടി ലോലാർക-കേശവന്മാരെപ്പോലെ. അവളുടെ രണ്ടു ഭുജങ്ങൾ വരുണാ, അസീ; ഇവിടെ അവളുടെ ‘വേണി’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്—അക്ഷയ ശാന്തി-ക്ഷേമത്തിന്റെ ഭൂമിയാണിത്.

Verse 67

अगस्तिरुवाच । सुधर्मिणि गुणांस्तस्य कोत्र वर्णयितुं क्षमः । तीर्थराजप्रयागस्य तीर्थैः संसेवितस्य च

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ധർമ്മനിഷ്ഠനേ! അവന്റെ ഗുണങ്ങളെ ഇവിടെ ആര് വിവരിക്കാൻ കഴിയും—മറ്റു തീർത്ഥങ്ങൾ പോലും സേവിക്കുന്ന തീർത്ഥരാജനായ പ്രയാഗത്തിന്റെ?

Verse 68

पापिनां यानि पापानि प्रसह्य क्षालितान्यहो । तच्छुद्ध्यै सेव्यते तीर्थैः प्रयागमधिकं ततः

അഹോ! പാപികളുടെ പാപങ്ങൾ ബലമായി കഴുകി നീങ്ങുന്നു. ആ ശുദ്ധിക്കായിട്ടാണ് മറ്റു തീർത്ഥങ്ങൾ പ്രയാഗത്തെ സേവിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ട് പ്രയാഗം അവയെക്കാൾ മഹത്തരം.

Verse 69

प्रयागस्य गुणान्ज्ञात्वा शिवशर्मा द्विजः सुधीः । तत्र माघमुष्त्वाऽथ प्राप वाराणसीं पुरीम्

പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വങ്ങൾ അറിഞ്ഞ ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണൻ ശിവശർമ അവിടെ മാഘമാസം താമസിച്ചു; തുടർന്ന് വാരാണസി നഗരത്തിലെത്തി.

Verse 70

प्रवेश एव संवीक्ष्य स देहलिविनायकम् । अन्वलिंपत्ततो भक्त्या साज्यसिंदूरकर्दमैः

പ്രവേശദ്വാരത്തിൽ തന്നെ ദേഹലീ-വിനായകനെ ദർശിച്ച്, ഭക്തിയോടെ നെയ്യിൽ കലർത്തിയ ചുവന്ന സിന്ദൂരക്കളിമ്പാൽ അവനെ അനുലേപനം ചെയ്തു।

Verse 71

निवेद्यमोदकान्पंच वंचयंतं निजं जनम् । महोपसर्गवर्गेभ्यस्ततोंऽतः क्षेत्रमाविशत्

അഞ്ച് മോദകങ്ങൾ നൈവേദ്യമായി അർപ്പിച്ച്, തന്റെ ജനങ്ങളെ മഹാ ദുരിതസമൂഹങ്ങളിൽ നിന്ന് അകറ്റി, തുടർന്ന് അവൻ പുണ്യമായ കാശീക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 72

आगत्य दृष्ट्वा मणिकर्णिकायामुदग्वहां स्वर्गतरंगिणीं सः । संक्षीणपुण्येतरपुण्यकर्मणां नृणां गणैः स्थाणुगणैरिवावृताम्

അവിടെ എത്തി അവൻ മണികർണികയിൽ ഉത്തരവാഹിനിയായ, സ്വർഗ്ഗതരംഗിണിയായ ഗംഗയെ ദർശിച്ചു; പുണ്യപാപകർമ്മങ്ങൾ ക്ഷയിച്ച മനുഷ്യക്കൂട്ടങ്ങൾ, സ്ഥാണു ശിവന്റെ ഗണങ്ങൾപോലെ അവളെ ചുറ്റിനിന്നു।

Verse 73

सचैलमाप्लुत्य जलेऽमलेऽमलेऽविलंबमालंबित शुद्धबुद्धिः । संतर्प्य देर्वीषमनुष्यदिव्यपितॄन्पितॄन्स्वान्सहि कर्मकांडवित्

മലിനരഹിതമായ നിർമലജലത്തിൽ വസ്ത്രസഹിതം വൈകാതെ സ്നാനം ചെയ്ത്, മനസ്സിനെ ശുദ്ധമാക്കി, കർമകാണ്ഡവിദനായ അവൻ തർപ്പണത്തിലൂടെ ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും മനുഷ്യരെയും ദിവ്യപിതൃകളെയും തന്റെ പിതൃകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി।

Verse 74

विधाय च द्राक्स हि पंचतीर्थिकां विश्वेशमाराध्य ततो यथास्वम् । पुनःपुनर्वीक्ष्यपुरीं पुरारेरिदं मयालोकिनवेति विस्मितः

വേഗത്തിൽ പഞ്ചതീർത്ഥവിധാനം നിർവഹിച്ചു, യഥാവിധി വിശ്വേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു; പിന്നെ പുരാരി (ശിവൻ)യുടെ നഗരിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, ‘ഇത് ഞാൻ സത്യമായും ദർശിച്ചോ?’ എന്ന് വിസ്മയിച്ചു।

Verse 75

न स्वः पुरी सा त्वनया पुरासमं समंजसापि प्रतिसाम्यमावहेत । प्रबंधभेदाद्व्यतिरिक्तपुस्तकप्रतिर्यथा सल्लिपिभेदभंगतः

സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ആ പുരിയും യുക്തിപൂർവ്വം ചിന്തിച്ചാലും ഈ പുരാതന കാശിയോട് സമത്വം പ്രാപിക്കുകയില്ല. രചനാഭേദവും ലിപിഭേദവും കാരണം മറ്റൊരു ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പകർപ്പ് മൂലഗ്രന്ഥത്തോട് ഒത്തുപോകാത്തതുപോലെ, ഇവിടെയും അതുതന്നെ.

Verse 76

पयोपि यत्रत्यमचिंत्यवैभवं दिविस्थिता साधुसुधाप्यतोमुधा । तथा प्रसूतेस्तु पयोधरे पयो न पीयते पीतमिदं यदि क्वचित्

ഇവിടെയുള്ള ‘പാൽ’ പോലും അചിന്ത്യമായ വൈഭവമുള്ളതാണ്; അതിനാൽ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ അമൃതവും താരതമ്യത്തിൽ ചെറുതായി തോന്നുന്നു. അതുപോലെ, ഈ രസം ആസ്വദിച്ച ശേഷം മാതാവിന്റെ സ്തനത്തിലെ പാൽ പോലും വീണ്ടും കുടിക്കപ്പെടുകയില്ല—എപ്പോഴെങ്കിലും കുടിച്ചാലും.

Verse 77

अनामयाश्चिंतनया न येशितुर्जनामनाग्यत्र विना पिनाकिना । न कर्मसत्कर्मकृतोपि कुर्वतेऽनुकुर्वते शर्वगणांश्च सर्वतः

അവിടെ പിനാകധാരി (ശിവൻ) ഇല്ലാതെ ജനങ്ങൾ നിർവ്യാധമായ, അചഞ്ചലമായ ചിന്തയാലും അധിപത്യം നേടുകയില്ല. സത്കർമ്മം ചെയ്തവരും സ്വതന്ത്ര കർത്താക്കളല്ല; എല്ലായിടത്തും ശർവ (ശിവ) ഗണങ്ങളെ അനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

Verse 78

न वर्ण्यते कैः किल काशिकेयं जंतोः स्थितस्यात्र यतोंतकाले । पचेलिमैः प्राक्कृतपुण्यभारैरोंकारमोंकारयतींदुमौलिः

അന്തകാലത്ത് ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന ജീവന്റെ കാര്യത്തിൽ കാശിയുടെ ഈ മഹിമയെ ആര് വിവരിക്കും? മുൻജന്മങ്ങളിലെ പുണ്യഭാരത്തിന്റെ പരിപാകം മൂലം ഇന്ദുമൗലി ശിവൻ അവനെ പവിത്ര ഓംകാരമുച്ചരിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 79

संसारिचिंतामणिरत्र यस्मात्तं तारकं सज्जनकर्णिकायाम् । शिवोभिधत्ते सहसांऽतकाले तद्गीयतेसौ मणि कर्णिकेति

കാരണം ഇവിടെ സജ്ജന-കർണികയിൽ ശിവൻ അന്തകാലത്ത് പെട്ടെന്ന് ‘താരക’ം ഉച്ചരിക്കുന്നു—സംസാരബന്ധിതർക്കു ചിന്താമണിപോലെ—അതുകൊണ്ട് ആ സ്ഥലം ‘മണികർണിക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 80

मुक्तिलक्ष्मी महापीठ मणिस्तच्चरणाब्जयोः । कर्णिकेयं ततः प्राहुर्यां जना मणिकर्णिकाम्

അവന്റെ പദ്മപാദങ്ങളോടു ചേർന്ന് മുക്തിലക്ഷ്മി എന്ന മഹാപീഠം നിലകൊള്ളുന്നു; അവിടെ മാണിയും ഉണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ജനങ്ങൾ ആ സ്ഥാനത്തെ ‘കർണിക’ (കർണാഭരണം) എന്നു വിളിക്കുന്നു; അതിനാലാണ് അത് ‘മാണികർണികാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം।

Verse 81

जरायुजांडजोद्भिज्जाः स्वेदजाह्यत्र वासिनः । न समा मोक्षभाजस्ते त्रिदशैर्मुक्तिदुर्दशैः

ഇവിടെ വസിക്കുന്നവർ—ജരായുജർ, അണ്ഡജർ, ഉദ്ഭിജ്ജർ, സ്വേദജർ—എല്ലാവരും മോക്ഷത്തിന് അർഹരാണ്. അവർ ദേവന്മാർക്കും സമമല്ല; കാരണം ദേവന്മാർക്കും മുക്തി മഹാദുഷ്കരമായി മാത്രമേ ലഭിക്കൂ।

Verse 82

मम जन्म वृथाजातं दुर्वृत्तस्य जडात्मनः । नाद्ययावन्मयै क्षिष्ट काशिका मुक्तिकाशिका

ദുഷ്‌ചരിത്രവും ജഡബുദ്ധിയും ഉള്ള എന്റെ ജന്മം വ്യർത്ഥമായി—മുക്തി നൽകുന്ന കാശികാ (കാശി) ഞാൻ ചെന്നിട്ടില്ലാത്തിടത്തോളം।

Verse 83

पुनःपुनश्च तत्क्षेत्रमतिथीकृत्यनेत्रयोः । विचित्रं च पवित्रं च तृप्तिं नाधिजगाम ह

വീണ്ടും വീണ്ടും ആ ക്ഷേത്രത്തെ കണ്ണുകളുടെ അതിഥിയാക്കി (പുനഃപുനഃ ദർശിച്ച്), അത്ഭുതവും പവിത്രവും ആയിട്ടും അവൻ തൃപ്തി പ്രാപിച്ചില്ല।

Verse 84

सप्तानां च पुरीणां हि धुरी णामवयाम्यहम् । वाराणसीं सुनिर्वाणविश्राणनविचक्षणाम्

ഏഴ് പുണ്യപുരികളിൽ ഞാൻ വാരാണസിയെയാണു മുൻപന്തിയിലാക്കുന്നത്—അത് പരമ നിർവാണം (അന്തിമ വിമോചനം) പകർന്നു നൽകുന്നതിൽ നിപുണമാണ്।

Verse 85

तथापि न चतस्रोन्या मया दृग्गोचरीकृताः । तासां प्रभावं विज्ञायाप्यागमिष्याम्य हं पुनः

എങ്കിലും ആ മറ്റു നാലു പുണ്യപുരികൾ എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വന്നിട്ടില്ല. അവയുടെ മഹിമ അറിഞ്ഞിട്ടും ഞാൻ വീണ്ടും ദർശനത്തിന് പോകും.

Verse 86

तीर्थयात्रां प्रतिदिनं कुर्वन्नूनं सवत्सरम् । न प्राप सर्वतीर्थानि तीर्थं काश्यां तिलेतिले

ഒരാൾ പ്രതിദിനം ഒരു വർഷം തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്താലും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കും എത്താനാവില്ല; കാരണം കാശിയിൽ തിലതിലത്തിലും തീർത്ഥം നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 87

अगस्तिरुवाच । जानन्न पि गुणान्देवि क्षेत्रस्यास्य परान्द्विजः । नाना प्रमाणैः प्रवणो निरगात्स तथाप्यहो

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ദേവീ, ആ ദ്വിജൻ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പരമ ഗുണങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കിലും, പല പ്രമാണങ്ങളാൽ അനുകൂലനായിരുന്നുവെങ്കിലും, എന്നിട്ടും—അയ്യോ—അവൻ പുറപ്പെട്ടു പോയി.

Verse 88

किं कुर्वंति हि शास्त्राणि सप्रमाणानि सुंदरि । महामायां भवित्री तां को निवारयितुं क्षमः

സുന്ദരീ, പ്രമാണങ്ങളോടുകൂടിയ ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കുതാനും എന്ത് ചെയ്യാനാകും? മഹാമായ ഉദിക്കാനിരിക്കുമ്പോൾ അവളെ തടയാൻ ആര് കഴിവുള്ളത്?

Verse 89

कः समुच्चलितं चेतस्तोयंवा संप्रतीपयेत् । प्रोच्चथानस्थितमपि स्वभावोयच्चलस्तयोः

ഉയർന്നുയർന്ന മനസ്സിനെ ആര് ശമിപ്പിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളത്തെ ആര് നിശ്ചലമാക്കും? പാത്രത്തിൽ ഉണ്ടായാലും ഇരുവരുടെയും സ്വഭാവം ചഞ്ചലമാണ്.

Verse 90

शिवशर्मा व्रजन्सोथ देशाद्देशांतरं क्रमात् । महाकाल पुरीं प्राप कलिकालविवर्जिताम्

അപ്പോൾ ശിവശർമൻ ക്രമമായി ദേശംതോറും യാത്രചെയ്ത്, കലികാലദോഷങ്ങൾ സ്പർശിക്കാത്ത പുണ്യമായ മഹാകാലപുരിയിൽ എത്തി.

Verse 91

कल्पेकल्पेखिलंविश्वं कालयेद्यः स्वलीलया । तं कालं कलयित्वा यो महाकालो भवत्किल

ഓരോ കല്പത്തിലും തന്റെ ദിവ്യലീലകൊണ്ട് സർവ്വവിശ്വത്തെയും ലയിപ്പിക്കുകയും, കാലത്തെയും കീഴടക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ—അവൻ തന്നെയാണ് നിശ്ചയമായി ‘മഹാകാലൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 92

पापादवंती सा विश्वमवंतीति निगद्यते । युगेयुगेन्यनाम्नी सा कलावुज्जयिनीति च

പാപത്തിൽ നിന്ന് ലോകത്തെ കാക്കുന്നതിനാൽ അവൾ ‘അവന്തി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. യുഗംതോറും അവളുടെ നാമങ്ങൾ വ്യത്യസ്തം; കലിയുഗത്തിൽ അവൾ ‘ഉജ്ജയിനി’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 93

विपन्नो यत्र वै जंतुः प्राप्यापि शवतां स्फुटम् । न पूतिगंधमाप्नो ति समुच्छ्रयति न क्वचित्

ആ സ്ഥലത്ത് ജീവി മരിച്ച് വ്യക്തമായി ശവമായാലും ദുർഗന്ധം ഉണ്ടാകില്ല; എവിടെയും പുഴുകി വീർക്കുകയും ഇല്ല.

Verse 94

यमदूता न यस्यां हि प्रविशंति कदाचन । परःकोटीनि लिंगानि तस्यां संति पदेपदे

ആ നഗരത്തിലേക്ക് യമദൂതന്മാർ ഒരിക്കലും പ്രവേശിക്കുകയില്ല; അവിടെ പാദംപാദത്തിൽ അസംഖ്യ—കോടികോടികൾക്കും അതീതമായ—ലിംഗങ്ങൾ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 95

हाटकेशो महाकालस्तारके शस्तथैव च । एकलिंगं त्रिधा भूत्वा त्रिलोकीं व्याप्य संस्थितम्

ഹാടകേശൻ, മഹാകാലൻ, അതുപോലെ താരകേശൻ—ഒരേയൊരു ലിംഗം ത്രിവിധമായി ത്രിലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച് പ്രതിഷ്ഠിതമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 96

ज्योतिः सिद्धवटे ज्योतिस्ते पश्यंतीह ये द्विजाः । अथवाश्रीमहाकालद्रष्टारः पुण्यराशयः

സിദ്ധവടത്തിൽ ദിവ്യജ്യോതി ഉണ്ട്; ഇവിടെ ആ ജ്യോതി ദർശിക്കുന്ന ദ്വിജർ—അഥവാ ശ്രീമഹാകാലദർശനം ലഭിക്കുന്നവർ—പുണ്യരാശികളാകുന്നു.

Verse 97

महाकालस्य तल्लिंगं यैर्दृष्टं कष्टिभिः क्वचित । न स्पृष्टास्ते महापापैर्न दृष्टास्ते यमोद्भटैः

ആരെങ്കിലും ഒരിക്കൽ മഹാകഷ്ടത്തോടെ മഹാകാലന്റെ ആ ലിംഗം ദർശിച്ചാൽ, അവരെ മഹാപാപങ്ങൾ സ്പർശിക്കുകയില്ല; യമന്റെ ഭീകര ദൂതന്മാരും അവരെ കാണുകയില്ല.

Verse 98

महाकालपताकाग्रैः स्पृष्टपृष्ठास्तुरंगमाः । अरुणस्य कशाघातं क्षणं विश्रमयंति खे

മഹാകാലന്റെ പതാകകളുടെ അഗ്രം സ്പർശിച്ച പിൻഭാഗമുള്ള കുതിരകൾ, അരുണന്റെ ചാട്ടക്കൊടിയുടെ അടികളിൽ നിന്ന് ക്ഷണകാലം ആകാശത്തിൽ വിശ്രമം നേടുന്നു.

Verse 99

महाकालमहाकालमहाकालेतिसंततम् । स्मरतःस्मरतो नित्यं स्मरकर्तृस्मरांतकौ

ആർ നിരന്തരം “മഹാകാല, മഹാകാല, മഹാകാല” എന്നു ജപിച്ച്, നിത്യം വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ സ്മരിക്കുമോ, അവൻ കാമന്റെ കർത്താവിനെയും കാമാന്തകനെയും—ഇരുവരെയും സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 100

एवमाराध्य भूतेशं महाकालं ततो द्विजः । जगाम नगरीं कांतीं कांतां त्रिभुवनादपि

ഇങ്ങനെ ഭൂതേശനായ മഹാകാലനെ ആരാധിച്ച ശേഷം ആ ദ്വിജൻ ത്രിഭുവനത്തിന്റെ സൗന്ദര്യത്തെയും അതിക്രമിക്കുന്ന കാന്തിമയവും മനോഹരവുമായ നഗരിയിലേക്കു പോയി।

Verse 110

युगेयुगे द्वारवत्या रत्नानि परितो मुषन् । अब्धीरत्नाकरोद्यापि लोकेषु परिगीयते

യുഗംതോറും ദ്വാരവതിയുടെ ചുറ്റുമുള്ള രത്നങ്ങൾ കൊള്ളയടിച്ചവനായി, അവൻ ഇന്നും ലോകങ്ങളിൽ ‘രത്നാകരൻ—സമുദ്രം’ എന്ന പേരിൽ പാടപ്പെടുന്നു।

Verse 120

चिंतार्णवे निमग्नोभूत्त्यक्ताशो जीविते धने । सांयात्रिक इवागाधे भिन्नपोतो महार्णवे

അവൻ ചിന്തയുടെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി; ജീവനും ധനവും സംബന്ധിച്ച പ്രത്യാശ ഉപേക്ഷിച്ചു—അഗാധ മഹാസമുദ്രത്തിൽ കപ്പൽ തകർന്ന വ്യാപാരി-യാത്രികനെപ്പോലെ।

Verse 130

एवं चिंतयतस्तस्य पीडासीदतिदारुणा । कोटि वृश्चिकदष्टस्य यावस्था तामवाप सः

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവനെ അത്യന്തം ഭീകരമായ പീഡ പിടികൂടി; കോടിക്കണക്കിന് തേൾക്കടി ഏറ്റവന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കു അവൻ എത്തി।

Verse 135

तद्विमानमथारुह्य पीतवासाश्चतुर्भुजः । अलंचक्रे नभोवर्त्म स द्विजो दिव्यभूषणः

അപ്പോൾ ആ ദ്വിജൻ ആ വിമാനം കയറി; പീതാംബരം ധരിച്ച്, ചതുര്ഭുജനായി, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനായി ആകാശപഥത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।