Adhyaya 46

Verse 1

स्कंद उवाच । गतेथ योगिनीवृंदे देवदेवो घटोद्भव । काशीप्रवृत्तिं जिज्ञासुः प्राहिणोदंशुमालिनम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—യോഗിനീവൃന്ദം പുറപ്പെട്ട ശേഷം, ദേവദേവനായ ഘടോദ്ഭവൻ കാശിയിലെ സംഭവവൃത്തം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അംശുമാലിനെ അയച്ചു।

Verse 2

देवदेव उवाच । सप्ताश्व त्वरितो याहि पुरीं वाराणसीं शुभाम् । यत्रास्ति स दिवोदासो धर्ममूर्तिर्महीपतिः

ദേവദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സപ്താശ്വാ, വേഗത്തിൽ ശുഭമായ വാരാണസി പുരിയിലേക്കു പോകുക; അവിടെ ധർമ്മമൂർത്തിയായ മഹീപതി ദിവോദാസൻ വസിക്കുന്നു।

Verse 3

तस्य धर्मविरोधेन यथातत्क्षेत्रमुद्वसेत् । तथा कुरुष्व भो क्षिप्रं मावमंस्थाश्च तं नृपम्

ഹേ ഭാനോ! അവന്റെ ധർമ്മവിരോധം മൂലം ആ രാജാവ് ആ പുണ്യക്ഷേത്രമായ കാശി വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ നീ शीഘ്രം ചെയ്യുക; ആ നൃപനെ അവമാനിക്കരുത്।

Verse 4

धर्ममार्ग प्रवृत्तस्य क्रियते यावमानना । सा भवेदात्मनो नूनं महदेनश्च जायते

ധർമ്മമാർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചവനെ അവമാനിച്ചാൽ, ആ അവമാനം നിശ്ചയമായി അവമാനിക്കുന്നവനു തന്നെ മഹാദോഷമാകുന്നു; മഹാപാപവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 5

तवबुद्धिविकासेन च्यवते चेत्स धर्मतः । तदा सा नगरी भानो त्वयोद्वास्याऽसहैः करैः

നിന്റെ ബുദ്ധിവികാസം മൂലം ആ രാജാവ് ധർമ്മവിരോധത്തിൽ നിന്ന് മാറി ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനാകുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ഭാനോ, അസഹ്യമായ നികുതികളാൽ ആ നഗരിയെ നീ ഉജ്ജാടിപ്പിക്കരുത്।

Verse 6

कामक्रोधौ लोभमोहौ मत्सराहंकृती अपि । ते तत्र न भवेतां यत्तत्कालोपि न तं जयेत्

അവിടെ കാമവും ക്രോധവും, ലോഭവും മോഹവും, മത്‌സരവും അഹങ്കാരവും ഉദിക്കാതിരിക്കട്ടെ—അങ്ങനെ സമയമെത്തിയാലും കാലം പോലും അവനെ ജയിക്കാതിരിക്കും।

Verse 7

यावद्धर्मे स्थिराबुद्धिर्यावद्धर्मेस्थिरं मनः । तावद्विघ्नोदयः क्वास्ति विपद्यपि रवे नृषु

ബുദ്ധി ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നതുവരെ, മനസ് ധർമ്മത്തിൽ ദൃഢമായിരിക്കുന്നതുവരെ—മനുഷ്യർക്കു, വിപത്തിലും, ഹേ രവേ, വിഘ്നങ്ങളുടെ ഉദയം എവിടെ?

Verse 8

सर्वेषामिह जंतूनां त्वं वेत्सि ब्रध्नचेष्टितम् । अतएव जगच्चक्षुर्व्रज त्वं कार्यसिद्धये

ഇവിടെയുള്ള സകല ജീവികളുടെയും ചലനവും അന്തർഭാവവും നീ അറിയുന്നു; ബ്രധ്നൻ (സൂര്യൻ) ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തിയും നിനക്കു ബോധ്യമാകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ജഗച്ചക്ഷുസ്സേ, കാര്യസിദ്ധിക്കായി നീ പുറപ്പെടുക.

Verse 9

रविरादाय देवाज्ञां मूर्तिमन्यां प्रकल्प्य च । नभोध्वगामहोरात्रं काशीमभिमुखोऽभवत्

രവി ദേവാജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് മറ്റൊരു രൂപം ധരിച്ചു; അഹോരാത്രം ആകാശപഥത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് കാശിയിലേക്കു മുഖം തിരിച്ചു.

Verse 10

मनसातीवलोलोऽभूत्काशीदर्शनलालसः । सहस्रचरणोप्यैच्छत्तदा खे नैकपादताम्

കാശീദർശനലാലസയാൽ അവന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം അസ്ഥിരമായി. സഹസ്രപാദങ്ങളുള്ളവനായിട്ടും, വേഗത്തിൽ പോകാൻ അവൻ അന്ന് ആകാശത്തിൽ ഏകപാദത്വം ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 11

हंसत्वं तस्य सूर्यस्य तदा सफलतामगात् । सदा नभोध्वनीनस्य काशीं प्रति यियासतः

അപ്പോൾ കാശിയിലേക്കു പോകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചും നിത്യം ആകാശപഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചുംിരുന്ന ആ സൂര്യന്റെ ഹംസരൂപധാരണം സത്യമായും ഫലപ്രദമായി.

Verse 12

अथ काशीं समासाद्य रविरंतर्बहिश्चरन् । मनागपि न तद्भूपे धर्मध्वस्तिमवेक्षत

അതിനുശേഷം കാശിയിലെത്തി രവി അകത്തും പുറത്തും സഞ്ചരിച്ചു; എങ്കിലും ആ രാജാവിന്റെ രാജ്യത്തിൽ ധർമ്മനാശം അവൻ അല്പംപോലും കണ്ടില്ല.

Verse 13

विभावसुर्वसन्काश्यां नानारूपेण वत्सरम् । क्वचिन्नावसरं प्राप तत्र राज्ञि सुधर्मिणि

വിഭാവസു (സൂര്യൻ) കാശിയിൽ ഒരു വർഷം പല രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു പാർത്തിട്ടും, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരുന്ന ആ രാജാവിനെതിരേ അവിടെ അവന് ഒരവസരവും ലഭിച്ചില്ല।

Verse 14

कदाचिदतिथिर्भूतो दुर्लभं प्रार्थयन्रविः । न तस्य राज्ञो विषये दुर्लभं किंचिदैक्षत

ചിലപ്പോൾ രവി അതിഥിയായി വന്ന് ദുർലഭമായതു അപേക്ഷിച്ചു; എന്നാൽ ആ രാജാവിന്റെ രാജ്യത്തിൽ ‘അപ്രാപ്യം’ എന്നു പറയാവുന്ന ഒന്നും അവൻ കണ്ടില്ല।

Verse 15

कदाचिद्याचको जातो बहुदोपि कदाप्यभूत् । कदाचिद्दीनतां प्राप्तः कदाचिद्गणकोप्यभूत्

ചിലപ്പോൾ അവൻ യാചകനായി; ചിലപ്പോൾ മഹാധനവാനായിട്ടും അങ്ങനെ തോന്നിച്ചില്ല. ചിലപ്പോൾ ദീനാവസ്ഥയിൽ വീണു; മറ്റുചിലപ്പോൾ കണക്കുകാരനായി പോലും മാറി—ഇങ്ങനെ ആവർത്തിച്ച് വേഷം മാറി।

Verse 16

वेदबाह्यां क्रियां चापि कदाचित्प्रत्यपादयत् । कदाचित्स्थापयामास दृष्टप्रत्ययमैहिकम्

ചിലപ്പോൾ അവൻ വേദത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്രിയകളും പ്രചരിപ്പിച്ചു; മറ്റുചിലപ്പോൾ ദൃശ്യമായ പ്രത്യക്ഷപ്രമാണം മാത്രമേ ആശ്രയിക്കുന്ന ലൗകിക വാദങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 17

कदाचिज्जटिलो जातः कदाचिच्च दिगंबरः । स कदाचिज्जांगुलिको विषविद्याविशारदः

ചിലപ്പോൾ അവൻ ജടാധാരിയായ തപസ്വിയായി, ചിലപ്പോൾ ദിഗംബര സന്ന്യാസിയായി മാറി. മറ്റുചിലപ്പോൾ ജാംഗുലികൻ (സർപ്പമന്ത്രവിദ്) ആയി വിഷവിദ്യയിൽ നിപുണനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 18

सर्वपाषंडधर्मज्ञः कदाचिद्ब्रह्मवाद्यभूत् । ऐंद्रजालिक आसीच्च कदाचिद्भ्रामयञ्जनान्

അവൻ ചിലപ്പോൾ എല്ലാ പാഷണ്ഡമതങ്ങളുടെയും തത്ത്വം അറിയുന്നവനായി, ചിലപ്പോൾ ബ്രഹ്മവാദിയായി ഉന്നത തത്ത്വപ്രഭാഷകനെന്നപോലെ നടിച്ചു. പിന്നെ ചിലപ്പോൾ ഐന്ദ്രജാലികനായി മായാക്രിയകളാൽ ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു॥

Verse 19

नानाव्रतोपदेशैश्च कदाचित्स पतिव्रताः । क्षोभयामास बहुशः सदृष्टांत कथानकैः

അവൻ ചിലപ്പോൾ പലവിധ വ്രതങ്ങൾ ഉപദേശിച്ച്, ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളോടുകൂടിയ കഥകളെ പ്രലോഭനമായി ഉപയോഗിച്ച്, പതിവ്രതസ്ത്രീകളെയും പലവട്ടം കലക്കിമറിച്ചിരുന്നതു॥

Verse 20

कापालिक व्रतधरः कदाचिच्चाभवद्द्विजः । कदाचिदपि विज्ञानी धातुवादी कदाचन

അവൻ ചിലപ്പോൾ കാപാലികവ്രതധാരിയായി, ചിലപ്പോൾ ദ്വിജബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപം ധരിച്ചു. ചിലപ്പോൾ പണ്ഡിതനെന്നപോലെ തോന്നി, ചിലപ്പോൾ ധാതുവാദി (രസവിദ്യാ വക്താവ്) ആയി മാറി॥

Verse 21

क्वचिद्विप्रः क्वचिद्राजपुत्रो वैश्योंत्यजः क्वचित । ब्रह्मचारी क्वचिदभूद्गृही वनचरः क्वचित्

അവൻ ഒരിക്കൽ വിപ്രബ്രാഹ്മണനായി, ഒരിക്കൽ രാജപുത്രനായി, ഒരിക്കൽ വൈശ്യനായി, മറ്റൊരിക്കൽ അന്ത്യജനായി മാറി. ചിലപ്പോൾ ബ്രഹ്മചാരിയായി, ചിലപ്പോൾ ഗൃഹസ്ഥനായി, ചിലപ്പോൾ വനചരനായി കൂടി ആയിരുന്നു॥

Verse 22

यतिः कदाचिदिति सरूपैरभ्रामयज्जनान् । सर्वविद्यासु कुशलः सर्वज्ञश्चाभवत्क्वचित्

ഇങ്ങനെ അവൻ ചിലപ്പോൾ യതിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു പല രൂപങ്ങളാൽ ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു. ചിലപ്പോൾ എല്ലാ വിദ്യകളിലും നിപുണനായി, ചിലപ്പോൾ സർവ്വജ്ഞനെന്നപോലെ പോലും തോന്നി॥

Verse 23

इति नानाविधै रूपैश्चरन्काश्यां ग्रहेश्वरः । न कदापि जने क्वापि च्छिद्रं प्राप कदाचन

ഇങ്ങനെ നാനാവിധ വേഷങ്ങൾ ധരിച്ചു കാശിയിൽ സഞ്ചരിച്ച ഗ്രഹേശ്വരന് എവിടെയും ആരിലും ഒരൊറ്റ ദോഷംപോലും ഒരിക്കലും കണ്ടെത്താനായില്ല।

Verse 24

ततो निनिंद चात्मानं चिंतार्तः कश्यपात्मजः । धिक्परप्रेष्यतां यस्यां यशो लभ्येत न क्वचित्

അപ്പോൾ ചിന്തയിൽ പീഡിതനായ കശ്യപപുത്രൻ സ്വയം തന്നെ നിന്ദിച്ചു—“ധിക്! മറ്റുള്ളവരുടെ ഓട്ടപ്പണിക്കാരനായ നിലയ്ക്ക്; അതിൽ എവിടെയും യശസ്സ് ലഭിക്കില്ല!”

Verse 25

मार्तंड उवाच । मंदरं यदि याम्यद्य सद्यस्तत्क्रुद्ध्यतीश्वरः । अनिष्पादितकार्यार्थे मयि सामान्यभृत्यवत्

മാർത്തണ്ഡൻ പറഞ്ഞു—“ഇന്ന് ഞാൻ മന്ദരത്തിലേക്ക് പോയാൽ, കാര്യം സാധിക്കാത്തതിനാൽ ഈശ്വരൻ ഉടൻ കോപിക്കും; എന്നെ സാധാരണ ഭൃത്യനെപ്പോലെ കാണും।”

Verse 26

कोपमप्युररीकृत्य यदि यायां कथंचन । कथं तिष्ठे पुरस्तस्य तर्हि वै मूढभृत्यवत्

അവന്റെ കോപം പോലും ഏറ്റുവാങ്ങി എങ്ങനെയോ ഞാൻ പോയാലും, പിന്നെ അവന്റെ മുമ്പിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ നിൽക്കും—മൂഢ ഭൃത്യനെപ്പോലെ?

Verse 27

अथोंकृत्यावहेलं वा यामि चेच्च कथंचन । क्रोधान्निरीक्षेत्त्र्यक्षो मां विषं पेयं तदा मया

അല്ലെങ്കിൽ അവഹേളയായി വെറും ‘ഹൂം’ എന്നു പറഞ്ഞ് എങ്ങനെയോ ഞാൻ പോയാൽ, ക്രോധത്തോടെ ത്രിനേത്രൻ എന്നെ നോക്കിയാൽ—അപ്പോൾ എനിക്ക് വിഷം കുടിക്കുന്നതുതന്നെ ശ്രേയസ്।

Verse 28

हरकोपानले नूनं यदि यातः पतंगताम् । पितामहोपि मां त्रातुं तदा शक्ष्यति नस्फुटम्

ഹരന്റെ കോപാഗ്നിയിൽ ഞാൻ സത്യമായി പതംഗംപോലെ വീണാൽ, അപ്പോൾ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനും എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ പ്രായം അസാധ്യമായിരിക്കും।

Verse 29

स्थास्याम्यत्रैव तन्नित्यं न त्यक्ष्यामि कदाचन । क्षेत्रसंन्यासविधिना वाराणस्यां कृताश्रमः

ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെയായി നിത്യവും പാർക്കും; ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകില്ല. ‘ക്ഷേത്ര-സന്ന്യാസ’ വിധിപ്രകാരം വാരാണസിയിൽ ഞാൻ വ്രതബന്ധമായ ആശ്രമവാസം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 30

पुरः पुरारेः कायार्थमनिवेद्येह तिष्ठतः । यत्पापं भावि मे तस्य काशीपापस्यनिष्कृतिः

ഇവിടെ പാർക്കുമ്പോൾ പുരാരി (ശിവൻ) സന്നിധിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാര്യവിഷയം അറിയിക്കാതെ പോയാൽ, അതിനാൽ എനിക്കുണ്ടാകുന്ന ഏതു പാപത്തിനും—ആ പാപത്തിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തം കാശി തന്നെയാകും।

Verse 31

अन्यान्यपि च पापानि महांत्यल्पानि यानि च । क्षयंति तानि सर्वाणि काशीं प्रविशतां सताम्

കൂടാതെ മറ്റു പാപങ്ങൾ ഏതായാലും—വലിയതോ ചെറുതോ—കാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന സജ്ജനരുടെ അവ എല്ലാം നശിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 32

बुद्धिपूर्वं मया चैतन्न पापं समुपार्जितम् । पुरारिणैव हि पुराऽशासि धर्मो हि रक्ष्यताम्

ഈ പാപം ഞാൻ ബുദ്ധിപൂർവം ചെയ്തതല്ല. കാരണം പണ്ടേ പുരാരി (ശിവൻ) തന്നെയാണ് ‘ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം’ എന്ന് ഉപദേശിച്ചത്।

Verse 33

धर्मो हि रक्षितो येन देहे सत्वरगत्वरे । त्रैलोक्यरक्षितं तेन किं कामार्थैः सुरक्षितैः

ഈ വേഗത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്ന, ക്ഷണഭംഗുരമായ ദേഹത്തിലും ധർമ്മത്തെ കാത്തവൻ ത്രിലോകത്തെയും കാത്തവനാകുന്നു. അങ്ങനെ ഉള്ളവന് സൂക്ഷിച്ച് കാത്തിരിക്കുന്ന കാമവും അർത്ഥവും എന്തിന്?

Verse 34

रक्षणीयो यदि भवेत्कामः कामारिणा कथम् । क्षणादनंगतां नीतो बहूनां सुखकार्यपि

കാമം സത്യത്തിൽ കാക്കാവുന്നതായിരുന്നെങ്കിൽ, ‘കാമാരി’ (ശിവൻ) എങ്ങനെ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവനെ അനംഗനാക്കി? പലർക്കും സുഖകാരകനെന്നു പറയപ്പെടുന്നവനല്ലേ!

Verse 35

अर्थश्चेत्सर्वथारक्ष्य इति कैश्चिदुदाहृतम् । तत्कथं न हरिश्चंद्रोऽरक्षत्कुशिकनंदने

ചിലർ പറയുന്നു: അർത്ഥം (ധനം) എല്ലായ്പ്പോഴും കാക്കാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ കുശികനന്ദനൻ (വിശ്വാമിത്രൻ) മുന്നിൽ രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്രന് അത് എന്തുകൊണ്ട് രക്ഷിക്കാനായില്ല?

Verse 36

धर्मस्तु रक्षितः सर्वैरपिदेहव्ययेन च । शिबिप्रभृतिभूपालैर्दधीचिप्रमुखैर्द्विजैः

എന്നാൽ ധർമ്മത്തെ എല്ലാവരും കാത്തിട്ടുണ്ട്—ദേഹത്യാഗം ചെയ്തിട്ടും—ശിബി മുതലായ രാജാക്കന്മാരും ദധീചി മുതലായ ബ്രാഹ്മണന്മാരും.

Verse 37

अयमेव हि वै धर्मः काशीसेवनसंभवः । रुषितादपि रुद्रान्मां रक्षिष्यति न संशयः

കാശീസേവനത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഇതുതന്നെയാണ് സത്യധർമ്മം. രുദ്രൻ കോപിച്ചാലും ഈ ധർമ്മം തന്നെ എന്നെ കാക്കും—സംശയമില്ല.

Verse 38

अवाप्य काशीं दुष्प्रापां को जहाति सचेतनः । रत्नं करस्थमुत्सृज्य कः काचं संजिघृक्षति

ദുഷ്പ്രാപ്യമായ കാശി ലഭിച്ച ശേഷം ഏത് വിവേകിയും അവളെ ഉപേക്ഷിക്കും? കൈയിലെ രത്നം തള്ളി ആരാണ് വെറും ഗ്ലാസ് എടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുക?

Verse 39

वाराणसीं समुत्सृज्य यस्त्वन्यत्र यियासति । हत्वा निधानं पादेन सोर्थमिच्छति भिक्षया

വാരാണസിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റിടത്തേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, കാൽ കൊണ്ട് മറഞ്ഞ നിധിയെ തട്ടി പിന്നെ ഭിക്ഷയിലൂടെ ധനം തേടുന്നവനെപ്പോലെ.

Verse 40

पुत्रमित्रकलत्राणि क्षेत्राणि च धनानि च । प्रतिजन्मेह लभ्यंते काश्येका नैव लभ्यते

പുത്രൻ, സുഹൃത്ത്, ഭാര്യ, ഭൂമി, ധനം—ഇവ ഓരോ ജന്മത്തിലും വീണ്ടും ലഭിക്കാം; എന്നാൽ കാശി മാത്രം, അത്ര എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമല്ല.

Verse 41

येन लब्धा पुरी काशी त्रैलोक्योद्धरणक्षमा । त्रैलोक्यैश्वर्यदुष्प्रापं तेन लब्धं महासुखम्

ത്രിലോകങ്ങളെ ഉയർത്താൻ ശേഷിയുള്ള കാശിപുരി ലഭിച്ചവൻ, ത്രിലോകൈശ്വര്യത്തേക്കാൾ പോലും ദുഷ്പ്രാപ്യമായ മഹാസുഖം നേടിയവനാകുന്നു.

Verse 42

कुपितोपि हि मे रुद्रस्तेजोहानिं विधास्यति । काश्यां च लप्स्ये तत्तेजो यद्वै स्वात्मावबोधजम्

രുദ്രൻ എനിക്കു മേൽ കോപിച്ചാലും എന്റെ ബാഹ്യ തേജസ്സിന്റെ നഷ്ടം വരുത്താം; എന്നാൽ കാശിയിൽ ഞാൻ ആത്മബോധത്തിൽ നിന്നുജനിക്കുന്ന ആ സത്യപ്രഭ നേടും.

Verse 43

इतराणीह तेजांसि भासंते तावदेव हि । खद्योताभानि यावन्नो जृंभते काशिजं महः

ഇവിടെ മറ്റു എല്ലാ പ്രകാശങ്ങളും അത്ര നേരം മാത്രമേ തിളങ്ങൂ; കാശീജന്യ മഹിമ വിരിയുന്നതുവരെ അവ മിന്നാമിനുങ്ങിന്റെ പ്രകാശംപോലെ മാത്രമേ തോന്നൂ।

Verse 44

इति काशीप्रभावज्ञो जगच्चक्षुस्तमोनुदः । कृत्वा द्वादशधात्मानं काशीपुर्यां व्यवस्थितः

ഇങ്ങനെ കാശീപ്രഭാവം അറിയുന്ന, ലോകത്തിന്റെ കണ്ണും അന്ധകാരനാശകനുമായ സൂര്യൻ സ്വയം പന്ത്രണ്ടു രൂപങ്ങളാക്കി വിഭജിച്ച് കാശീപുരിയിൽ സ്ഥാപിതനായി।

Verse 45

लोलार्क उत्तरार्कश्च सांबादित्यस्तथैव च । चतुर्थो द्रुपदादित्यो मयूखादित्य एव च

അവർ—ലോലാർക, ഉത്തരാർക, സാംബാദിത്യ; നാലാമത് ദ്രുപദാദിത്യ, കൂടാതെ മയൂഖാദിത്യയും।

Verse 46

खखोल्कश्चारुणादित्यो वृद्धकेशवसंज्ञकौ । दशमो विमलादित्यो गंगादित्यस्तथैव च

ഖഖോൽക, അരുണാദിത്യ, കൂടാതെ വൃദ്ധകേശവ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്; പത്താമത് വിമലാദിത്യയും ഗംഗാദിത്യയും കൂടെ।

Verse 47

द्वादशश्च यमादित्यः काशिपुर्यां घटोद्भव । तमोऽधिकेभ्यो दुष्टेभ्यः क्षेत्रं रक्षंत्यमी सदा

പന്ത്രണ്ടാമത് യമാദിത്യൻ. ഓ ഘടോദ്ഭവാ, ഇവർ എപ്പോഴും കാശീപുരിയിലെ ക്ഷേത്രഭൂമിയെ അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിയ ദുഷ്ടരിൽ നിന്ന് കാക്കുന്നു।

Verse 48

तस्यार्कस्य मनोलोलं यदासीत्काशिदर्शने । अतो लोलार्क इत्याख्या काश्यां जाता विवस्वतः

കാശി ദർശനത്തിൽ ആ സൂര്യൻ (വിവസ്വാൻ)ന്റെ മനസ് ചഞ്ചലവും ഉത്സുകവുമായപ്പോൾ, അതുകൊണ്ട് കാശിയിൽ അദ്ദേഹം ‘ലോലാർക’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 49

लोलार्कस्त्वसिसंभेदे दक्षिणस्यां दिशिस्थितः । योगक्षेमं सदा कुर्यात्काशीवासि जनस्य च

ലോലാർകൻ അസിസംഭേദത്തിൽ ദക്ഷിണ ദിശയിൽ സ്ഥിതനാണ്; കാശിവാസികളുടെ യോഗക്ഷേമം അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ഉറപ്പാക്കുന്നു.

Verse 50

मार्गशीर्षस्य सप्तम्यां षष्ठ्यां वा रविवासरे । विधाय वार्षिकीं यात्रां नरः पापै प्रमुच्यते

മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ സപ്തമി—അഥവാ ഷഷ്ഠി—തിഥി ഞായറാഴ്ചയായാൽ, വാർഷിക യാത്ര നിർവഹിക്കുന്നവൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 51

कृतानि यानि पापानि नरैः संवत्सरावधि । नश्यंति क्षणतस्तानि षष्ठ्यर्के लोलदर्शनात्

ഒരു വർഷകാലത്ത് മനുഷ്യർ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ എല്ലാം, ഷഷ്ഠീ-അർക്ക ദിനത്തിൽ ലോലാർക ദർശനം മാത്രത്താൽ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു.

Verse 52

नरः स्नात्वासिसंभेदे संतर्प्य पितृदेवताः । श्राद्धं विधाय विधिना पित्रानृण्यमवाप्नुयात्

അസിസംഭേദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതകളെ തർപ്പണംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പിതൃഋണത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 53

लोलार्कसंगमे स्नात्वा दानं होमं सुरार्चनम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदानंत्याय कल्पते

ലോലാർക-സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദാനം, ഹോമം, ദേവാരാധനം മുതലായ ഏതൊരു കര്‍മ്മം ചെയ്താലും അത് അക്ഷയപുണ്യത്തിന് കാരണമാകുന്നു.

Verse 54

सूर्योपरागे लोलार्के स्नानदानादिकाः क्रियाः । कुरुक्षेत्राद्दशगुणा भवंतीह न संशयः

സൂര്യഗ്രഹണസമയത്ത് ലോലാർകത്തിൽ ചെയ്യുന്ന സ്നാന-ദാനാദി കര്‍മ്മങ്ങൾ കുരുക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ പത്തിരട്ടി ഫലം നൽകും; സംശയമില്ല.

Verse 55

लोलार्के रथसप्तम्यां स्नात्वा गंगासिसंगमे । सप्तजन्मकृतैः पापैर्मुक्तो भवति तत्क्षणात्

രഥസപ്തമിദിനത്തിൽ ഗംഗാ–അസി സംഗമത്തിലെ ലോലാർകത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ഏഴ് ജന്മങ്ങളിലെ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് തത്സമയം മോചിതനാകും.

Verse 56

प्रत्यर्कवारं लोलार्कं यः पश्यति शुचिव्रतः । न तस्य दुःखं लोकेस्मिन्कदाचित्संभविष्यति

ശുചിവ്രതം പാലിച്ച് ഓരോ ഞായറാഴ്‌ചയും ലോലാർകദർശനം ചെയ്യുന്നവന് ഈ ലോകത്തിൽ ഒരിക്കലും ദുഃഖം സംഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 57

न तस्य दुःखं नो पामा न दद्रुर्न विचर्चिका । लोलार्कमर्के यः पश्येत्तत्पादोदकसेवकः

ഞായറാഴ്ച ലോലാർകദർശനം ചെയ്ത് അവിടുത്തെ പാദോദകം സേവിക്കുന്നവന് ദുഃഖമില്ല; പാമ, ദദ്രു, വിചർച്ചിക തുടങ്ങിയ ചർമ്മരോഗങ്ങളും ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 58

वाराणस्यामुषित्वापि यो लोलार्कं न सेवते । सेवंते तं नरं नूनं क्लेशाः क्षुद्व्याधिसंभवाः

വാരാണസിയിൽ വസിച്ചിട്ടും ലോളാർക്കനെ സേവിച്ചു ആരാധിക്കാത്തവനെ, വിശപ്പും രോഗവും ജനിപ്പിക്കുന്ന ക്ലേശങ്ങൾ നിശ്ചയമായി പിന്തുടരും.

Verse 59

सर्वेषां काशितीर्थानां लोलार्कः प्रथमं शिरः । ततोंऽगान्यन्यतीर्थानि तज्जलप्लावितानिहि

കാശിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ലോളാർക്കമാണ് പ്രഥമം—‘ശിരസ്’; മറ്റു തീർത്ഥങ്ങൾ അതിന്റെ ‘അംഗങ്ങൾ’പോലെ, കാരണം അവ അതിന്റെ ജലപ്രവാഹം കൊണ്ടു പാവനമാകുന്നു.

Verse 60

तीर्थांतराणि सर्वाणि भूमीवलयगान्यपि । असिसंभेदतीर्थस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

മറ്റെല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും—ഭൂമിവലയമൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ചിരുന്നാലും—അസി-സംഭേദ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയുടെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല.

Verse 61

सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानाद्यल्लभ्यते फलम् । तत्फलं सम्यगाप्येत नरैर्गंगासिसंगमे

എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനാദി കർമ്മങ്ങളാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ഗംഗാ–അസി സംഗമത്തിൽ മനുഷ്യർ പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 62

नार्थवादोयमुदितः स्तुतिवादो न वै मुने । सत्यं यथार्थवादोयं श्रद्धेयः सद्भिरादरात्

ഹേ മുനേ, ഇത് അർത്ഥവാദം (അതിശയോക്തി) അല്ല, സ്തുതിമാത്രവും അല്ല; ഇത് സത്യവും യഥാർത്ഥവുമായ വചനം—സദ്ജനങ്ങൾ ആദരത്തോടെ ശ്രദ്ധയോടെ സ്വീകരിക്കേണ്ടത്.

Verse 63

यत्र विश्वेश्वरः साक्षाद्यत्र स्वर्गतरंगिणी । मिथ्या तत्रानुमन्यंते तार्किकाश्चानुसूयकाः

എവിടെ സാക്ഷാൽ വിശ്വേശ്വരൻ (ശിവൻ) സന്നിഹിതനായി വിരാജിക്കുന്നുവോ, എവിടെ സ്വർഗ്ഗതരംഗിണിയായ ഗംഗ ഒഴുകുന്നുവോ, അവിടെയും അസൂയയുള്ള താർക്കികർ എല്ലാം ‘മിഥ്യ’യെന്നു കരുതുന്നു।

Verse 64

उदाहरंति ये मूढाः कुतर्कबलदर्पिताः । काश्यां सर्वेर्थवादोयं ते विट्कीटा युगेयुगे

കുതർക്കബലത്തിന്റെ ദർപ്പത്തിൽ വീർപ്പുമുട്ടി കാശിയെക്കുറിച്ച് ഇതിനെ ‘വെറും അർത്ഥവാദം’ എന്നു ഉദാഹരിക്കുന്ന മൂഢർ യുഗം യുഗമായി വിഷ്ഠാകീടങ്ങളുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 65

कस्यचित्काशितीर्थस्य महिम्नो महतस्तुलाम् । नाधिरोहेन्मुने नूनमपि त्रैलोक्यमंडपः

ഹേ മുനേ! കാശിയിലെ ഏതെങ്കിലും ഒരു തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്തായ മഹിമയുടെ തുലാസിൽ കയറാൻ, ത്രിലോകങ്ങളുടെ മുഴുവൻ മണ്ഡപവും പോലും നിശ്ചയമായി കഴിയുകയില്ല।

Verse 66

नास्तिका वेदबाह्याश्च शिश्नोदरपरायणाः । अंत्यजाताश्च ये तेषां पुरः काशी न वर्ण्यताम्

നാസ്തികരുടെ മുമ്പിലും, വേദബാഹ്യരുടെ മുമ്പിലും, കാമവും ഉദരവും മാത്രം ലക്ഷ്യമാക്കിയവരുടെ മുമ്പിലും, അധമചിത്തമുള്ള അന്ത്യജരുടെ മുമ്പിലും കാശിയെ വർണ്ണിക്കരുത്।

Verse 67

लोलार्ककरनिष्टप्ता असिधार विखंडिताः । काश्यां दक्षिणदिग्भागे न विशेयुर्महामलाः

ലോലാർക്കന്റെ കിരണങ്ങളിൽ ദഗ്ധരായി, വാളിന്റെ ധാരകളാൽ ഖണ്ഡിതരായി—അത്തരം മഹാമലിനർ കാശിയുടെ ദക്ഷിണ ദിക്കുഭാഗത്തിൽ പ്രവേശിക്കരുത്।

Verse 68

महिमानमिमं श्रुत्वा लोलार्कस्य नरोत्तमः । न दुःखी जायते क्वापि संसारे दुःखसागरे

ലോലാർക്കന്റെ ഈ മഹിമ ശ്രവിച്ച നരോത്തമൻ, ദുഃഖസാഗരമായ ഈ സംസാരത്തിൽ എവിടെയും ദുഃഖിയായി ജനിക്കുകയില്ല.