Adhyaya 44

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्ववेदार्थतत्त्वज्ञ पुराणार्णवपारग । व्यासपादांबुजद्वंद्वनमस्कारहृताशुभ

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു— ഹേ സർവ്വവേദാർത്ഥതത്ത്വജ്ഞാ! ഹേ പുരാണാർണവപാരഗാ! വ്യാസന്റെ യുഗള പദ്മപാദങ്ങൾക്ക് നമസ്കരിച്ചതാൽ അശുഭം നീങ്ങിയവനേ!

Verse 2

पुराणार्थोपदेशेन सर्वप्राण्युपका रक । त्वया ह्यनुगृहीताः स्म पुराणकथनाद्वयम्

പുരാണാർത്ഥം ഉപദേശിക്കുന്നതിലൂടെ നിങ്ങൾ സർവ്വപ്രാണികൾക്കും ഉപകാരകനാണ്. തീർച്ചയായും പുരാണകഥനത്തിലൂടെ നിങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് അനുകമ്പ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 3

अधुना सेतुमाहात्म्यकथनात्सुतरां मुने । वयं कृतार्थाः संजाता व्यासशिष्य महामते

ഹേ മുനേ! സേതുമാഹാത്മ്യം നിങ്ങൾ അത്യുത്തമമായി വിവరిచതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ അത്യന്തം കൃതാർത്ഥരായി. ഹേ മഹാമതേ വ്യാസശിഷ്യാ! ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തരാണ്.

Verse 4

यथा प्रातिष्ठिपल्लिंगं रामो दशरथात्मजः । तच्छ्रोतुं वयमिच्छामस्त्वमिदानीं वदस्व नः

ദശരഥനന്ദനായ ശ്രീരാമൻ എങ്ങനെ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു എന്നത് ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളോട് പറയുക.

Verse 5

श्रीसूत उवाच । यदर्थं स्थापितं लिंगं गन्धमादनपर्वते । रामचन्द्रेण विप्रेंद्र तदिदानीं ब्रवीमि वः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ! ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ രാമചന്ദ്രൻ ഏതു ലക്ഷ്യത്തോടെ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചതോ, അത് ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു.

Verse 6

हृतभार्यो वनाद्रामो रावणेन बलीयसा । कपिसेनायुतो धीरः ससौमि त्रिर्महाबलः

ബലവാനായ രാവണൻ വനത്തിൽ നിന്ന് ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചതിനാൽ, ധീരവീരനായ രാമൻ വാനരസേനയോടുകൂടി, സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) സഹിതം മഹാബലവാനായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 7

महेंद्रं गिरिमासाद्य व्यलोकयत वारिधिम् । तस्मिन्नपारे जलधौ कृत्वा सेतुं रघूद्वहः

മഹേന്ദ്രപർവതത്തിലെത്തി രഘുവംശശ്രേഷ്ഠൻ സമുദ്രത്തെ ദർശിച്ചു; ആ അപാര ജലധിയ്ക്കുമീതെ സേതു നിർമ്മിച്ചു.

Verse 8

तेन गत्वा पुरीं लंकां रावणेनाभिरक्षि ताम् । अस्तंगते सहस्रांशौ पौर्णमास्यां निशामुखे

ആ സേതുവിലൂടെ ചെന്നു, രാവണൻ കാത്തിരുന്ന ലങ്കാപുരിയിൽ എത്തി. സഹസ്രകിരണനായ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, പൗർണ്ണമി രാത്രിയിൽ അന്ധകാരം തുടങ്ങുന്ന വേളയിൽ—

Verse 9

रामः ससैनिको विप्राः सुवेलगिरिमारुहत् । ततः सौधस्थितं रात्रौ दृष्ट्वा लंकेश्वरं बली

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! രാമൻ സൈന്യസഹിതം സുവേലഗിരി കയറി. പിന്നെ രാത്രിയിൽ പ്രാസാദത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ബലവാനായ ലങ്കേശ്വരനെ കണ്ടു—

Verse 10

सूर्यपुत्रोऽस्य मुकुटं पातयास भूतले । राक्षसो भग्नमुकुटः प्रविवेश गृहोदरम्

സൂര്യപുത്രൻ (സുഗ്രീവൻ) അവന്റെ കിരീടം ഭൂമിയിലേക്കു വീഴ്ത്തി. കിരീടം തകർന്ന ആ രാക്ഷസൻ തന്റെ ഗൃഹത്തിന്റെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 11

गृहं प्रविष्टे लंकेशे रामः सुग्रीवसंयुतः । सानुजः सेनया सार्द्धमवरुह्य गिरेस्तटात्

ലങ്കേശ്വരൻ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, സുഗ്രീവസഹിതനായ രാമൻ—അനുജനും സൈന്യവും കൂടെ—ഗിരിയുടെ ചരിവിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി വന്നു.

Verse 12

सेनां न्यवेशयद्वीरो रामो लंकासमीपतः । ततो निवेशमानांस्तान्वानरान्रावणानुगाः

വീരനായ രാമൻ ലങ്കയ്ക്കടുത്ത് സൈന്യത്തെ പാളയമാക്കി സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് ആ വാനരർ താമസമുറപ്പിക്കുമ്പോൾ രാവണന്റെ അനുചരർ—

Verse 13

अभिजग्मुर्महाकायाः सायुधाः सहसैनिकाः । पर्वणः पूतनो जृंभः खरः क्रोधवशो हरिः

അപ്പോൾ ആയുധധാരികളായി സൈന്യസഹിതം മഹാകായ യോദ്ധാക്കൾ മുന്നേറി—പർവണൻ, പൂതനൻ, ജൃംഭൻ, ഖരൻ, ക്രോധവശനായ ഹരി।

Verse 14

प्रारुजश्चारुजश्चैव प्रहस्तश्चेतरे तथा । ततोऽभिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम्

പ്രാരുജൻ, ചാരുജൻ, പ്രഹസ്തൻ മുതലായവർ; പിന്നെ ആ ദുഷ്ടർ അദൃശ്യരായി ആക്രമണത്തിന് ചാടിവന്നു।

Verse 15

अन्तर्धानवधं तत्र चकार स्म विभीषणः । ते दृश्यमाना बलिभिर्हरिभिर्दूरपातिभिः

അവിടെ വിഭീഷണൻ അവരുടെ അന്തർധാന കപടം നശിപ്പിച്ചു; ദൃശ്യമാകുന്നയുടൻ ദൂരപ്രഹാരശക്തിയുള്ള ബലവാന്മാരായ വാനരർ അവരെ വീഴ്ത്തി।

Verse 16

निहताः सर्वतश्चैते न्यपतन्वै गतासवः । अमृष्यमाणः सबलो रावणो निर्ययावथ

അവർ എല്ലാടത്തും വധിക്കപ്പെട്ടു ജീവൻ വിട്ട് വീണു; സഹിക്കാനാവാതെ രാവണൻ അപ്പോൾ സൈന്യസഹിതം പുറപ്പെട്ടു।

Verse 17

व्यूह्य तान्वानरान्सर्वान्न्यवारयत सायकैः । राघवस्त्वथ निर्याय व्यूढानीको दशाननम्

അവൻ എല്ലാ വാനരസേനയെയും വ്യൂഹബദ്ധമാക്കി അമ്പുകളാൽ തടഞ്ഞു; തുടർന്ന് രാഘവനും വ്യൂഹബദ്ധ സൈന്യവുമായി പുറപ്പെട്ടു ദശാനനനെ നേരിട്ടു।

Verse 18

प्रत्ययुध्यत वेगेन द्वंद्वयुद्धमभूत्तदा । युयुधे लक्ष्मणेनाथ इंद्रजिद्रावणात्मजः

വേഗത്തോടെ പ്രതിയുദ്ധം നടന്നു; അപ്പോൾ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. രാവണപുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത് ലക്ഷ്മണനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 19

विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेयेणापि खर्वटः । पौंड्रेण च नलस्तत्र पुटेशः पनसेन च

സുഗ്രീവൻ വിരൂപാക്ഷനോടും, ഖർവടൻ താരേയനോടും യുദ്ധം ചെയ്തു. അവിടെ നലൻ പൗണ്ഡ്രനോടും, പുടേശൻ പനസനോടും പോരാടി.

Verse 20

अन्येपि कपयो वीरा राक्षसैर्द्वंद्वमेत्य तु । चक्रुर्युद्धं सुतुमुलं भीरूणां भयवर्द्धनम्

മറ്റു വീര വാനരരും രാക്ഷസരുമായി ദ്വന്ദ്വത്തിൽ ഏറ്റുമുട്ടി. അവർ അത്യന്തം ഘോരവും തുമുലവുമായ യുദ്ധം നടത്തി; അത് ഭീരുക്കളുടെ ഭയം വർധിപ്പിച്ചു.

Verse 21

अथ रक्षांसि भिन्नानि वानरैर्भीमविक्रमैः । प्रदुद्रुवू रणादाशु लंकां रावणपालिताम्

അപ്പോൾ ഭീമപരാക്രമമുള്ള വാനരന്മാർ ചിതറിച്ച രാക്ഷസർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഓടി, രാവണൻ കാത്തിരിക്കുന്ന ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 22

भग्नेषु सर्वसैन्येषु रावणप्रेरितेन वै । पुत्रेणेंद्रजिता युद्धे नागास्त्रैरतिदारुणैः

എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും ചിതറിപ്പോയപ്പോൾ, രാവണന്റെ പ്രേരണയാൽ അവന്റെ പുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത് യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം ദാരുണമായ നാഗാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 23

विद्धौ दाशरथी विप्रा उभौ तौ रामलक्ष्मणौ । मोचितौ वैनतेयेन गरुडेन महात्मना

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ദശരഥവംശജന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണർ ഇരുവരും വിദ്ധരായിരുന്നിട്ടും, വിനതാപുത്രനായ മഹാത്മാവ് ഗരുഡൻ അവരെ മോചിപ്പിച്ചു.

Verse 24

तत्र प्रहस्तस्तरसा समभ्येत्य विभीषणम् । गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशः

അവിടെ പ്രഹസ്തൻ അതിവേഗം വിഭീഷണന്റെ നേരെ പാഞ്ഞെത്തി, യുദ്ധത്തിൽ കഠിനമായി ഗർജ്ജിച്ച് ഗദയാൽ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 25

स तयाभिहतो धीमान्गदया भामिवेगया । नाकंपत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थितः

മിന്നൽവേഗമുള്ള ആ ഗദാപ്രഹാരത്തിൽ തട്ടിയിട്ടും, ധീമാനായ മഹാബാഹു വിഭീഷണൻ ഹിമവാനെപ്പോലെ ഉറച്ചുനിന്നു; കുലുങ്ങിയില്ല.

Verse 26

ततः प्रगृह्य विपुलामष्टघंटां विभीषणः । अभिमंत्र्य महाशक्तिं चिक्षे पास्य शिरः प्रति

അപ്പോൾ വിഭീഷണൻ വിശാലമായ അഷ്ടഘണ്ടായുധം കൈയിൽ എടുത്ത്, മഹാശക്തിയെ മന്ത്രാഭിമന്ത്രണം ചെയ്ത്, ശത്രുവിന്റെ ശിരസ്സിലേക്കു എറിഞ്ഞു.

Verse 27

पतंत्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिना यथा । हृतोत्तमांगो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः

വേഗത്തിൽ പതിച്ച ആ ശക്തിയുടെ പ്രഹാരത്തിൽ ആ രാക്ഷസൻ ഇടിമിന്നലാൽ വീണവനെപ്പോലെ ആയി; ശിരസ്സു വേർപെട്ട്, കാറ്റിൽ ഒടിഞ്ഞ വൃക്ഷംപോലെ ദൃശ്യമായി.

Verse 28

तं दृष्ट्वा निहतं संख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम् । अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन्

യുദ്ധത്തിൽ നിശാചരനായ പ്രഹസ്തൻ നിഹതനായതു കണ്ട ധൂമ്രാക്ഷൻ മഹാവേഗത്തോടെ വാനരന്മാരിലേക്കു പാഞ്ഞുചെന്നു।

Verse 29

कपिसैन्यं समालोक्य विद्रुतं पवनात्मजः । धूम्राक्षमाजघानाशु शरेण रणमूर्धनि

വാനരസൈന്യം ചിതറിയതു കണ്ട പവനാത്മജൻ ഹനുമാൻ യുദ്ധത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിൽ ധൂമ്രാക്ഷനെ വേഗത്തിൽ ഒരു ശരത്തോടെ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 30

धूम्राक्षं निहतं दृष्ट्वा हतशेषा निशाचराः । सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन्

ധൂമ്രാക്ഷൻ നിഹതനായതു കണ്ട ശേഷിച്ച നിശാചരർ സംഭവിച്ചതെല്ലാം തങ്ങളുടെ രാജാവായ രാവണനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 31

ततः शयानं लंकेशः कुम्भकर्णमबोधयत् । प्रबुद्धं प्रेषयामास युद्धाय स च रावणः

അതിനുശേഷം ലങ്കാധിപൻ ശയിച്ചിരുന്ന കുംഭകർണനെ ഉണർത്തി; ഉണർന്ന ഉടൻ രാവണൻ അവനെ യുദ്ധത്തിനായി അയച്ചു।

Verse 32

आगतं कुम्भकर्णं तं ब्रह्मास्त्रेण तु लक्ष्मणः । जघान समरे क्रुद्धो गतासुर्न्यपतच्च सः

കുംഭകർണൻ മുന്നേറിവന്നപ്പോൾ, സമരത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രംകൊണ്ട് അവനെ പ്രഹരിച്ചു; പ്രാണം വിട്ട് അവൻ വീണു।

Verse 33

दूषणस्यानुजौ तत्र वत्रवेगप्रमाथिनौ । हनुमन्नीलनिहतौ रावणप्रतिमौ रणे

അവിടെ ദൂഷണന്റെ രണ്ടു ഇളയ സഹോദരന്മാർ, ശത്രുവിന്റെ വേഗവും പ്രചണ്ഡതയും മർദിക്കുന്നവർ, യുദ്ധത്തിൽ രാവണസമ പരാക്രമികൾ, ഹനുമാനും നീലനും കൈകളാൽ നിഹതരായി।

Verse 34

वज्रदंष्ट्रं समवधीद्विश्वकर्मसुतो नलः । अकंपनं च न्यहनत्कुमुदो वानरर्षभः

വിശ്വകർമ്മന്റെ പുത്രനായ നലൻ വജ്രദംഷ്ട്രനെ വധിച്ചു; വാനരശ്രേഷ്ഠൻ കുമുദൻ അകമ്പനനെയും വീഴ്ത്തി നിഹതനാക്കി।

Verse 35

षष्ठ्यां पराजितो राजा प्राविशच्च पुरीं ततः । अतिकायो लक्ष्मणेन हतश्च त्रिशिरास्तथा

ആറാം ദിനത്തിൽ രാജാവ് പരാജിതനായി പിന്നെ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ലക്ഷ്മണൻ അതികായനെ വധിച്ചു; ത്രിശിരസും അതുപോലെ നിഹതനായി।

Verse 36

सुग्रीवेण हतौ युद्धे देवांत कनरांतकौ । हनूमता हतौ युद्धे कुम्भकर्णसुतावुभौ

യുദ്ധത്തിൽ സുഗ്രീവൻ ദേവാന്തകനെയും കനരാന്തകനെയും വധിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ ഹനുമാൻ കുംഭകർണന്റെ ഇരുപുത്രന്മാരെയും നിഹതരാക്കി।

Verse 37

विभीषणेन निहतो मकराक्षः खरात्मजः । तत इन्द्रजितं पुत्रं चोदयामास रावणः

ഖരന്റെ പുത്രനായ മകരാക്ഷൻ വിഭീഷണൻ വധിച്ചു. തുടർന്ന് രാവണൻ തന്റെ പുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ യുദ്ധത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു।

Verse 38

इन्द्रजिन्मोहयित्वा तौ भ्रातरौ रामलक्षमणौ । घोरैः शरैरंगदेन हतवाहो दिवि स्थितः

ഇന്ദ്രജിത് രാമലക്ഷ്മണന്മാരായ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെ മോഹിപ്പിച്ച് ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; എന്നാൽ അങ്കദൻ ഭയങ്കര ശരങ്ങളാൽ അവന്റെ സാരഥിയെ വധിച്ചു।

Verse 39

कुमुदांगदसुग्रीवनलजांबवदादिभिः । सहिता वानराः सर्वे न्यपतंस्तेन घातिताः

കുമുദൻ, അങ്കദൻ, സുഗ്രീവൻ, നലൻ, ജാംബവാൻ മുതലായവരോടുകൂടിയ എല്ലാ വാനരരും അവന്റെ പ്രഹരത്തിൽ വീണുപോയി।

Verse 40

एवं निहत्य समरे ससैन्यौ रामलक्ष्मणौ । अंतर्दधे तदा व्योम्नि मेघनादो महाबलः

ഇങ്ങനെ സമരത്തിൽ സൈന്യത്തോടുകൂടി രാമലക്ഷ്മണരെ നിഹതരാക്കി മഹാബലൻ മേഘനാദൻ (ഇന്ദ്രജിത്) അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 41

ततो विभीषणो राममिक्ष्वाकुकुलभूषणम् । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं प्रणम्य च पुनःपुनः

അപ്പോൾ വിഭീഷണൻ കൈകൂപ്പി, ഇക്ഷ്വാകുകുലഭൂഷണനായ രാമനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 42

अयमंभो गृहीत्वा तु राजराजस्य शासनात् । गुह्यकोऽभ्यागतो राम त्वत्सकाशमरिंदम

രാജരാജന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഈ ജലം എടുത്തുകൊണ്ട് ഈ ഗുഹ്യകൻ (യക്ഷൻ) വന്നിരിക്കുന്നു; ഹേ രാമാ, അരിന്ദമാ, നിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കാണ് വന്നത്।

Verse 43

इदमंभः कुबेरस्ते महाराज प्रयच्छति । अंतर्हितानां भूतानां दर्शनार्थं परं तप

ഹേ മഹാരാജാ! ഈ പുണ്യജലം കുബേരൻ നിങ്ങള്ക്ക് പ്രസാദമായി നൽകുന്നു. ഇതാൽ അന്തർഹിത ഭूतപ്രാണികളുടെ ദർശനം ലഭിക്കും; തപസ്സിൽ നിന്നുയർന്ന പരമ ഉപായമാണിത്.

Verse 44

अनेन स्पृष्टनयनो भूतान्यंतर्हितान्यपि । भवान्द्रक्ष्यति यस्मै वा भवानेतत्प्रदास्यति

ഈ ജലസ്പർശം ലഭിച്ച കണ്ണുകളാൽ നിങ്ങൾ അന്തർഹിത ഭूतപ്രാണികളെയും കാണും. നിങ്ങൾ ഇത് ആര്ക്ക് നൽകുന്നുവോ, അവനും അതേ ദർശനശക്തി ലഭിക്കും.

Verse 45

सोऽपि द्रक्ष्यति भूतानि वियत्त्यंतर्हितानि वै । तथेति रामस्तद्वारि प्रतिगृह्याथ सत्कृतम्

അവനും ആകാശത്തിൽ അന്തർഹിതമായ ഭൂതപ്രാണികളെ നിശ്ചയമായി കാണും. ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു രാമൻ ആ സത്കൃത പുണ്യജലം ഭക്തിയോടെ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 46

चकार नेत्रयोः शौचं लक्ष्मणश्च महाबलः । सुग्रीवजांबवन्तौ च हनुमानंगदस्तथा

ആ ജലത്താൽ മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ കണ്ണുകൾ ശുദ്ധീകരിച്ചു. സുഗ്രീവനും ജാംബവാനും, അതുപോലെ ഹനുമാനും അങ്കദനും അങ്ങനെ തന്നെയാക്കി.

Verse 47

मैंदद्विविदनीलाश्च ये चान्ये वानरास्तथा । ते सर्वे रामदत्तेन वारिणा शुद्धचक्षुषः

മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, നീലൻ എന്നിവരും മറ്റു വാനരന്മാരും—എല്ലാവരും രാമൻ നൽകിയ ജലത്താൽ ശുദ്ധദൃഷ്ടിയുള്ളവരായി.

Verse 48

आकाशेंतर्हितं वीरमपश्यन्रावणा त्मजम् । ततस्तमभिदुद्राव सौमित्रिर्दृष्टिगोचरम्

ആകാശത്തിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന രാവണപുത്രനായ ആ വീരനെ അവർ കണ്ടു. തുടർന്ന് സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) അവനെ ദൃഷ്ടിഗോചരനാക്കി അവന്റെ മേൽ പാഞ്ഞുചെന്നു.

Verse 49

ततो जघान संकुद्धो लक्ष्मणः कृतलक्षणः । कुवेरप्रेषितजलैः पवित्रीकृतलोचनः

അപ്പോൾ ക്രോധത്തോടെ ജ്വലിച്ചും ലക്ഷ്യത്തിൽ ദൃഢനുമായ ലക്ഷ്മണൻ അവനെ പ്രഹരിച്ചു—കുബേരൻ അയച്ച ജലങ്ങളാൽ പവിത്രമായ കണ്ണുകളോടെ.

Verse 50

ततः समभवद्युद्धं लक्ष्मणेंद्रजितोर्महत् । अतीव चित्रमाश्चर्यं शक्रप्रह्लादयोरिव

അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ മഹായുദ്ധം ഉദിച്ചു—അത്യന്തം വിചിത്രവും അത്ഭുതകരവും, ശക്രനും പ്രഹ്ലാദനും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടംപോലെ.

Verse 51

ततस्तृतीयदिवसे यत्नेन महता द्विजाः । इंद्रजिन्निहतो युद्धे लक्ष्मणेन बलीयसा

പിന്നീട് മൂന്നാം ദിവസം, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, മഹത്തായ പരിശ്രമത്തിനു ശേഷം യുദ്ധത്തിൽ ബലവാനായ ലക്ഷ്മണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിച്ചു.

Verse 52

ततो मूलबलं सर्वं हतं रामेण धीमता । अथ क्रुद्धो दशग्रीवः प्रियपुत्रे निपातिते

അപ്പോൾ ധീമാനായ രാമൻ മുഴുവൻ മുഖ്യസൈന്യത്തെയും നശിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് പ്രിയപുത്രൻ വീണപ്പോൾ ദശഗ്രീവൻ (രാവണൻ) ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു.

Verse 53

निर्ययौ रथमास्थाय नगराद्बहुसैनिकः । रावणो जानकीं हन्तुमुद्युक्तो विंध्यवारितः

രാവണൻ മഹാസൈന്യവുമായി രഥമേറി നഗരത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു, ജാനകിയെ വധിക്കുവാൻ ഉത്സുകനായിരുന്നു; എന്നാൽ വിന്ധ്യപർവ്വതംപോലെ തടയപ്പെട്ടു നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 54

ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा । उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः

അപ്പോൾ ശക്രന്റെ സാരഥിയായ മാതലി, മഞ്ഞക്കുതിരകൾ കെട്ടിയ സൂര്യപ്രഭാപൂരിത രഥത്തിൽ റണഭൂമിയിൽ രാമന്റെ അടുക്കൽ എത്തി।

Verse 55

ऐन्द्रं रथं समारुह्य रामो धर्मभृतां वरः । शिरांसि राक्षसेन्द्रस्य ब्रह्मास्त्रेणावधीद्रणे

ഐന്ദ്ര രഥത്തിൽ ആരോഹണം ചെയ്ത്, ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ ബ്രഹ്മാസ്ത്രംകൊണ്ട് രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ തലകൾ ഛേദിച്ചു।

Verse 56

ततो हतदशग्रीवं रामं दशरथात्मजम् । आशीर्भिर्जययुक्ताभिर्देवाः सर्षिपुरोगमाः

അപ്പോൾ ദശഗ്രീവനെ വധിച്ച ദശരഥപുത്രനായ രാമനെ, ഋഷികൾ മുൻപിൽ നിൽക്കേ ദേവന്മാർ ജയസമ്പന്നമായ ആശീർവാദങ്ങളാൽ അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 57

तुष्टुवुः परिसंतुष्टाः सिद्धविद्याधरास्तथा । रामं कमलपत्राक्षं पुष्प वर्षेरवाकिरन्

അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരായ സിദ്ധന്മാരും വിദ്യാധരന്മാരും കമലപത്രാക്ഷനായ രാമനെ സ്തുതിച്ചു; പുഷ്പവർഷംകൊണ്ട് അവനെ മൂടി।

Verse 58

रामस्तैः सुरसंघातैः सहितः सैनिकैर्वृतः । सीतासौमित्रिसहितः समारुह्य च पुष्पकम्

രാമൻ ദേവസംഘങ്ങളോടുകൂടെ, തന്റെ സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, സീതയെയും സൗമിത്രിയെയും (ലക്ഷ്മണനെ) കൂട്ടി പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ ആരോഹണം ചെയ്തു।

Verse 59

तथाभिषिच्य राजानं लंकायां च विभीषणम् । कपिसेनावृतो रामो गन्धमादनमन्वगात्

ഇങ്ങനെ ലങ്കയിൽ വിഭീഷണനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത്, കപിസേനയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാമൻ ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 60

परिशोध्य च वैदेहीं गंधमादनपर्वते । रामं कमलपत्राक्षं स्थितवानर संवृतम्

ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ വൈദേഹി (സീത)യുടെ ശുദ്ധി തെളിയിച്ചതിന് ശേഷം, കമലപത്രാക്ഷനായ രാമൻ സമവേത വാനരന്മാർ ചുറ്റിനിന്നിടയിൽ അവിടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 61

हतलंकेश्वरं वीरं सानुजं सविभीषणम् । सभार्यं देववृंदैश्च सेवितं मुनिपुंगवैः

ലങ്കേശ്വരനെ വധിച്ച ആ വീരൻ രാമൻ, അനുജനോടും വിഭീഷണനോടും ഭാര്യയോടും കൂടെ, ദേവവൃന്ദങ്ങൾ സേവിക്കുകയും മുനിപുങ്ഗവർ ഉപാസിക്കുകയും ചെയ്തവനായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 62

मुनयोऽभ्यागता द्रष्टुं दंडकारण्य वासिनः । अगस्त्यं ते पुरस्कृत्य तुष्टुवुर्मैथिलीपतिम्

ദണ്ഡകാരണ്യവാസികളായ മുനിമാർ അദ്ദേഹത്തെ ദർശിക്കാനെത്തി; അഗസ്ത്യനെ മുൻനിർത്തി അവർ മൈഥിലീപതി (രാമൻ)നെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 63

मुनय ऊचुः । नमस्ते रामचंद्राय लोकानुग्रहकारिणे । अरावणं जगत्कर्तुमवतीर्णाय भूतले

മുനികൾ പറഞ്ഞു—ലോകാനുഗ്രഹകാരിയായ രാമചന്ദ്രാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. രാവണരഹിതമായ ലോകം സ്ഥാപിക്കുവാൻ ഭൂതലത്തിൽ അവതരിച്ച നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 64

ताटिकादेहसंहर्त्रे गाधिजाध्वररक्षिणे । नमस्ते जितमारीच सुवाहुप्राणहारिणे

താടകയുടെ ദേഹം സംഹരിച്ചവനേ, ഗാധിനന്ദൻ (വിശ്വാമിത്രൻ) യാഗം രക്ഷിച്ചവനേ! മാരീചനെ ജയിച്ച് സുബാഹുവിന്റെ പ്രാണം ഹരിച്ചവനേ! നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 65

अहल्यामुक्तिसंदायिपादपंकजरेणवे । नमस्ते हरकोदण्डलीलाभञ्जनकारिणे

അഹല്യയ്ക്ക് മോക്ഷം നൽകിയ നിന്റെ പാദപങ്കജരേണുവിന് നമസ്കാരം. ഹരൻ (ശിവൻ)യുടെ കോദണ്ഡം ലീലാമാത്രത്തിൽ ഭംഗം ചെയ്ത നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 66

नमस्ते मैथिलीपाणिग्रहणोत्सवशालिने । नमस्ते रेणुकापुत्रपराजयविधायिने

മൈഥിലിയുടെ പാണിഗ്രഹണോത്സവത്തിൽ ശോഭിച്ചവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. രേണുകാപുത്രൻ (പരശുരാമൻ) പരാജയപ്പെടുവാൻ കാരണമായവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 67

सहलक्ष्मणसीताभ्यां कैकेय्यास्तु वरद्वयात् । सत्यं पितृवचः कर्तुं नमो वनमुपे युषे

ലക്ഷ്മണനും സീതയും കൂടെ, കൈകേയിയുടെ രണ്ടു വരങ്ങളാൽ, പിതൃവചനം സത്യമാക്കുവാൻ വനത്തിലേക്ക് പോയ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 68

भरतप्रार्थनादत्तपादुकायुगुलाय ते । नमस्ते शरभंगस्य स्वर्गप्राप्त्यैकहेतवे

ഭരതന്റെ പ്രാർത്ഥനയാൽ ദത്തമായ പാദുകാ-യുഗളം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന നിനക്കു നമസ്കാരം. ശരഭംഗന് സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിക്കു ഏകകാരണമാകുന്ന നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 69

नमो विराधसंहर्त्रे गृधराजस खाय ते । मायामृगमहाक्रूरमारीचांगविदारिणे

വിരാധനെ സംഹരിച്ച നിനക്കു നമസ്കാരം. ഗൃധ്രരാജൻ (ജടായു)ന്റെ സഖാവായ നിനക്കു പ്രണാമം. മായാമൃഗരൂപ മഹാക്രൂര മാരീചന്റെ അംഗങ്ങൾ വേദിച്ച നിനക്കു നമോ നമഃ.

Verse 70

सीतापहारिलोकेशयुद्धत्यक्तकलेवरम् । जटायुषं तु संदह्य तत्कैवल्यप्रदायिने

സീതാപഹാരിയായ ലോകേശനോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്ത ജടായുവിനെ ദഹിപ്പിച്ച് അവനു കൈവല്യം നൽകിയ നിനക്കു നമോ നമഃ.

Verse 71

नमः कबंधसंहर्त्रे शवरीपूजितांघ्रये । प्राप्तसुग्रीवसख्याय कृतवालिवधाय ते

കബന്ധനെ സംഹരിച്ച നിനക്കു നമസ്കാരം. ശബരിയാൽ പൂജിതമായ പാദങ്ങളുള്ള നിനക്കു പ്രണാമം. സുഗ്രീവനോടു സഖ്യം നേടി വാലിയെ വധിച്ച നിനക്കു നമോ നമഃ.

Verse 72

नमः कृतवते सेतुं समुद्रे वरुणालये । सर्वराक्षससंहर्त्रे रावणप्राणहारिणे

വരുണാലയമായ സമുദ്രത്തിൽ സേതു നിർമ്മിച്ച നിനക്കു നമസ്കാരം. സർവ്വരാക്ഷസസംഹാരിയും രാവണന്റെ പ്രാണഹാരിയും ആയ നിനക്കു നമോ നമഃ.

Verse 73

संसारांबुधिसंतारपोतपादांबुजाय ते । नमो भक्तार्तिसंहर्त्रे सच्चिदानंदरूपिणे

പ്രഭോ! നിങ്ങളുടെ പദപദ്മങ്ങൾ സംസാരസമുദ്രം കടത്തുന്ന തോണിയാകുന്നു; ഭക്തരുടെ ആർ‍ത്തി നീക്കുന്ന സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം।

Verse 74

नमस्ते राम भद्राय जगतामृद्धिहेतवे । रामादिपुण्यनामानि जपतां पापहारिणे

മംഗളരാമാ! ലോകസമൃദ്ധിക്ക് കാരണമായ നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു; ‘രാമ’ മുതലായ പുണ്യനാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നവരുടെ പാപം ഹരിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം।

Verse 76

ससीताय नमस्तुभ्यं विभीषणसुखप्रद । लंकेश्वरवधाद्राम पालितं हि जगत्त्वया

സീതാസഹിതം നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു, വിഭീഷണന് സന്തോഷം നൽകുന്നവനേ! ഹേ രാമാ, ലങ്കേശ്വരനെ വധിച്ച് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ലോകത്തെ സംരക്ഷിച്ചത്।

Verse 77

रक्षरक्ष जगन्नाथ पाह्य स्माञ्जानकीपते । स्तुत्वैवं मुनयः सर्वे तूष्णीं तस्थुर्द्विजोत्तमाः

“രക്ഷിക്കണേ, രക്ഷിക്കണേ, ഹേ ജഗന്നാഥാ! ഞങ്ങളെ കാക്കണേ, ഹേ ജാനകീപതേ!” ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച് എല്ലാ മുനിമാരും—ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ—മൗനമായി നിന്നു।

Verse 78

श्रीसूत उवाच । य इदं रामचन्द्रस्य स्तोत्रं मुनिभिरीरितम् । त्रिसंध्यं पठते भक्त्या भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—മുനിമാർ പ്രസ്താവിച്ച ഈ രാമചന്ദ്രസ്തോത്രം ഭക്തിയോടെ ത്രിസന്ധ്യകളിൽ പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 79

प्रयाणकाले पठतो न् भीतिरुपजायते । एतत्स्तोत्रस्य पठनाद्भूतवेतालकादयः

പ്രയാണകാലത്ത് (മരണസമയത്ത്) ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യുന്നവന് ഭയം ഉദിക്കുകയില്ല. ഈ സ്തോത്രപാരായണത്താൽ ഭൂത-വേതാളാദി ഉപദ്രവങ്ങൾ ശമിച്ച് അകന്നുപോകും.

Verse 80

नश्यंति रोगा नश्यंति नश्यते पापसंचयः । पुत्रकामो लभेत्पुत्रं कन्या विंदति सत्पतिम्

രോഗങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; പാപസഞ്ചയം നശിക്കുന്നു. പുത്രകാമന് പുത്രൻ ലഭിക്കും; കന്യയ്ക്ക് സത്പതി (യോഗ്യനായ വരൻ) ലഭിക്കും.

Verse 81

मोक्षकामो लभेन्मोक्षं धनकामो धनं लभेत् । सर्वान्कामानवाप्नोति पठन्भक्त्या त्विमं स्तवम्

മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് മോക്ഷം ലഭിക്കും; ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ധനം ലഭിക്കും. ഭക്തിയോടെ ഈ സ്തവം പാരായണം ചെയ്യുന്നവന് എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും ലഭിക്കും.

Verse 82

ततो रामो मुनीन्प्राह प्रणम्य च कृतांजलिः । अहं विशुद्धये प्राप्यः सकलैरपि मानवैः

അപ്പോൾ രാമൻ മുനിമാരെ നമസ്കരിച്ചു, കൃതാഞ്ജലിയായി പറഞ്ഞു— “വിശുദ്ധിക്കായി എല്ലാ മനുഷ്യരും എന്നെ ശരണം/സാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കണം.”

Verse 83

मद्दृष्टिगोचरो जन्तुर्नित्यमोक्षस्य भाजनम् । तथापि मुनयो नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा

എന്റെ ദൃഷ്ടിഗോചരത്തിൽ വരുന്ന ജീവി നിത്യവും മോക്ഷത്തിന് അർഹനാണ്. എങ്കിലും, ഹേ മുനിമാരേ, നിങ്ങൾ എപ്പോഴും ഭക്തിയുക്തമായ ചിത്തത്തോടെ (സ്ഥിതരാകുക/ആചരിക്കുക).

Verse 84

स्वात्मलाभेन संतुष्टान्साधून्भूतसुहृत्तमान् । निरहंकारिणः शांतान्नमस्याम्यूर्ध्वरेतसः

ആത്മലാഭത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായി, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പരമ സുഹൃത്തുകളായി—അഹങ്കാരരഹിതരും ശാന്തരുമായ ബ്രഹ്മചര്യനിഷ്ഠരായ സാദുക്കൾക്ക് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 85

यस्माद्ब्रह्मण्यदेवोऽहमतो विप्रान्भजे सदा । युष्मान्पृच्छाम्यहं किंचित्तद्वदध्वं विचार्य तु

ഞാൻ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനായതിനാൽ വിപ്രന്മാരെ എപ്പോഴും ഭജിച്ച് ആദരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ നിങ്ങളോട് അല്പം ചോദിക്കുന്നു—ചിന്തിച്ച് മറുപടി പറയുക.

Verse 86

रावणस्य वधाद्विप्रा यत्पापं मम वर्तते । तस्य मे निष्कृतिं ब्रूत पौलस्त्यवधजस्य हि । यत्कृत्वा तेन पापे न मुच्येऽहं मुनिपुंगवाः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! പുലസ്ത്യവംശജനായ രാവണനെ വധിച്ചതിനാൽ എനിക്ക് ചേർന്ന പാപത്തിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തം പറയുക. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഏതു കർമം ചെയ്താൽ ഞാൻ ആ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും?

Verse 87

मुनय ऊचुः । सत्यव्रत जगन्नाथ जगद्रक्षाधुरंधर

മുനികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സത്യവ്രതനായ ജഗന്നാഥാ! ഹേ ജഗദ്രക്ഷാഭാരം വഹിക്കുന്ന ധുരന്ധര മഹാവീരാ!

Verse 88

सर्वलोकोपकारार्थं कुरु राम शिवार्चनम् । गन्धमादनशृंगेऽस्मिन्महापुण्ये विमुक्तिदे

സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഉപകാരാർത്ഥം, ഹേ രാമാ, ഈ ഗന്ധമാദനശിഖരത്തിൽ—മഹാപുണ്യമയവും വിമുക്തിദായകവുമായ ഈ സ്ഥാനത്ത്—ശിവാർച്ചന നടത്തുക.

Verse 89

शिवलिंगप्रतिष्ठां त्वं लोकसंग्रहकाम्यया । कुरु राम दशग्रीववधदोषापनुत्तये

ഹേ രാമാ! ലോകഹിതവും ലോകസംഗ്രഹവും ആഗ്രഹിച്ചു ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുക; ദശഗ്രീവവധജന്യമായ ദോഷം അകറ്റപ്പെടട്ടെ.

Verse 91

यत्त्वया स्थाप्यते लिगं गन्धमादनपर्वते । अस्य संदर्शनं पुंसां काशीलिंगावलोकनात्

ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ നീ സ്ഥാപിക്കുന്ന ലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം മാത്രം മനുഷ്യർക്കു കാശിയിലെ ലിംഗദർശനത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠഫലം നൽകും.

Verse 92

अधिकं कोटिगुणितं फलवत्स्यान्न संशयः । तव नाम्ना त्विदं लिंगं लोके ख्यातिं समश्नुताम्

ഇതിന്റെ ഫലം സംശയമില്ലാതെ കോടിഗുണം അധികമാകും; ഈ ലിംഗം നിന്റെ നാമത്താൽ ലോകത്തിൽ ഖ്യാതി പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 93

नाशकं पुण्यपापाख्यकाष्ठानां दहनोपमम् । इदं रामेश्वरं लिंगं ख्यातं लोके भविष्यति

ഈ രാമേശ്വര ലിംഗം ഇന്ധനം ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ പുണ്യവും പാപവും എന്ന ഇരുകട്ടകളെയും ദഹിപ്പിച്ച് നശിപ്പിക്കും; ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 94

मा विलंबं कुरुष्वातो लिंगस्थापनकर्मणि । रामचंद्र महाभाग करुणापूर्णविग्रह

അതുകൊണ്ട് ലിംഗസ്ഥാപനകർമ്മത്തിൽ വൈകിപ്പിക്കരുത്, ഹേ രാമചന്ദ്രാ! മഹാഭാഗ്യവാനേ, കരുണാപൂർണ്ണ വിഗ്രഹമേ.

Verse 95

श्रीसूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो रामो मुनीनां तं मुनीश्वराः । पुण्यकालं विचार्याथ द्विमुहूर्तं जगत्पतिः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—മുനിമാരുടെ വചനം ശ്രവിച്ച ജഗത്പതി ശ്രീരാമൻ ശുഭകാലം ആലോചിച്ച് രണ്ടു മുഹൂർത്തങ്ങളുടെ പുണ്യാവധി നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 96

कैलासं प्रेषयामास हनुमन्तं शिवालयम् । शिवलिंगं समानेतुं स्थापनार्थं रघूद्वहः

രഘുവംശശ്രേഷ്ഠൻ ശ്രീരാമൻ സ്ഥാപനം ചെയ്യുന്നതിനായി ശിവാലയമായ കൈലാസത്തിലേക്ക് ഹനുമാനെ അയച്ചു; ശിവലിംഗം കൊണ്ടുവരുവാൻ കല്പിച്ചു.

Verse 97

राम उवाच । हनूमन्नंजनीसूनो वायुपुत्र महाबल । कैलासं त्वरितो गत्वा लिंगमानय मा चिरम्

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹനുമാനേ, അഞ്ജനീസൂനോ, വായുപുത്ര മഹാബലാ! വേഗത്തിൽ കൈലാസത്തിലേക്ക് ചെന്നു ലിംഗം കൊണ്ടുവരിക; താമസിക്കരുത്.

Verse 98

इत्याज्ञप्तस्स रामेण भुजावास्फाल्य वीर्यवान् । मुहूर्तद्वितयं ज्ञात्वा पुण्यकालं कपीश्वरः

രാമന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച വീര്യവാൻ കപീശ്വരൻ ഭുജങ്ങൾ ഝടിപ്പിച്ചു; രണ്ടു മുഹൂർത്തങ്ങളുടെ പുണ്യകാലമെന്ന് അറിഞ്ഞ് ഉടൻ പ്രവർത്തനത്തിന് ഒരുങ്ങി.

Verse 99

पश्यतां सर्वदेवानामृषीणां च महात्मनाम् । उत्पपात महावेगश्चालयन्गंधमादनम्

സകല ദേവന്മാരും മഹാത്മാ ഋഷിമാരും നോക്കിനിൽക്കെ അവൻ മഹാവേഗത്തോടെ ചാടി പുറപ്പെട്ടു; ഗന്ധമാദനപർവ്വതത്തെയും കുലുക്കി.

Verse 100

लंघयन्स वियन्मार्गं कैलासं पर्वतं ययौ । न ददर्श महादेवं लिंगरूपधरं कपिः

ആകാശമാർഗം ലംഘിച്ച് അവൻ കൈലാസപർവതത്തിലെത്തി; എന്നാൽ ലിംഗരൂപം ധരിച്ചു അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന മഹാദേവനെ ആ കപിവീരൻ ദർശിച്ചില്ല।

Verse 110

रामो वै स्थापयामास शिवलिंगमनुत्तमम् । लिंगस्थं पूजयामास राघवः सांबमीश्वरम्

ശ്രീരാമൻ തീർച്ചയായും അത്യുത്തമമായ ശിവലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; പിന്നെ രാഘവൻ ലിംഗത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ സാംബമീശ്വരനെ പൂജിച്ചു।

Verse 120

स्थापितं शिवलिंगं वै भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । इमां लिंगप्रतिष्ठां यः शृणोति पठतेऽथवा

സ്ഥാപിതമായ ഈ ശിവലിംഗം തീർച്ചയായും ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതാണ്. ഈ ലിംഗപ്രതിഷ്ഠയുടെ കഥ ആരെങ്കിലും കേൾക്കുകയോ പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ—

Verse 121

स रामेश्वरलिंगस्य सेवाफलमवाप्नुयात् । सायुज्यं च समाप्नोति रामनाथस्य वैभवात्

അവൻ രാമേശ്വരലിംഗത്തിന്റെ സേവാഫലം പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കുന്നു; കൂടാതെ രാമനാഥന്റെ വൈഭവത്താൽ സായുജ്യം—ദിവ്യ ഐക്യം—ലഭിക്കുന്നു।

Verse 785

नमस्ते सर्वलोकानां सृष्टिस्थित्यंतकारिणे । नमस्ते करुणामूर्ते भक्तरक्षणदीक्षित

സകല ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം നടത്തുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. കരുണാമൂർത്തേ, ഭക്തരക്ഷയ്ക്ക് ദീക്ഷിതനായ നിനക്കു നമസ്കാരം.