Adhyaya 20

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवतीर्थमनुत्तमम् । यत्रासौ शंकरो देवः पुनर्जन्मधरोऽभवत्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഇനി ഞാൻ അത്യുത്തമമായ ശിവതീർത്ഥത്തെ വിവരിക്കുന്നു; അവിടെ സ്വയം ദേവനായ ശങ്കരൻ പുനർജന്മധാരിയായി ഭവിച്ചു.

Verse 2

कीलितो देवदेवेशः शंकरश्च त्रिलोचनः । गिरिजया महाभाग पातितो भूमिमंडले

ദേവദേവേശനായ ത്രിലോചന ശങ്കരൻ ‘കീലിത’നായി വശപ്പെട്ടു; ഹേ മഹാഭാഗ, ഗിരിജ അവനെ ഭൂമിമണ്ഡലത്തിൽ വീഴ്ത്തി.

Verse 3

छलितो मुह्यमानस्तु दिवारात्रिं न वेत्ति च । पुंस्त्रीनपुंसकाश्चैव जडीभूतस्त्रिलोचनः

വഞ്ചിതനും മോഹഗ്രസ്തനുമായ അവൻ പകലും രാത്രിയും തിരിച്ചറിയാതെ പോയി; ജഡീഭൂതനായ ത്രിലോചനൻ പുരുഷ-സ്ത്രീ-നപുംസക ഭേദവും തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

Verse 4

कल्पांतमिव संजातं तदा तस्मिंश्च कीलिते । पार्वत्या सहसा तस्य कृत कीलनकं तदा

അവൻ ഇങ്ങനെ ‘കീലിത’നായി നിശ്ചലനായപ്പോൾ, അപ്പോൾ കല്പാന്തം വന്നതുപോലെ തോന്നി. അപ്പോൾ പാർവതി സഹസാ അവന്റെ മേൽ ആ കീലയനക്രിയ ചെയ്തു.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं वचनं यत्त्वयोदितम् । यो गुरुः सर्वदेवानां योगिनां चैव सर्वदा

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—നീ ഉച്ചരിച്ച ഈ വാക്ക് അത്യന്തം അത്ഭുതകരവും അതുല്യവുമാണ്; എപ്പോഴും സർവ്വദേവന്മാരുടെയും യോഗികളുടെയും ഗുരുവായവനെക്കുറിച്ച് (ഇങ്ങനെ).

Verse 6

पार्वत्या कीलितः कस्मा न्नष्टवृत्तिः शिवः कथम् । कारणं कथ्यतां तत्र परं कौतूहलं हि मे

പാർവതി ശിവനെ എന്തുകൊണ്ട് അചലനാക്കി? ശിവന്റെ സാധാരണ ബോധം എങ്ങനെ നഷ്ടപ്പെട്ടു? അതിന്റെ കാരണം പറയുക; എനിക്ക് പരമ കൗതുകമുണ്ട്.

Verse 7

व्यास उवाच । मन्त्रौघा विविधा राजञ्छंकरेण प्रकाशिताः । पार्वत्यग्रे महाराज अथर्वणोपवेदजाः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, അഥർവണ ഉപവേദജന്യമായ വിവിധ മന്ത്രധാരകൾ ശങ്കരൻ പാർവതിയുടെ സന്നിധിയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു, ഹേ മഹാരാജാവേ.

Verse 9

बीजान्युद्धृत्य वै ताभ्यो माला चैकवृता कृता । शंभुना कथिता चैव पार्वत्यग्रे नृपोत्तम

ഹേ നൃപോത്തമാ, അവയിൽ നിന്നു ബീജാക്ഷരങ്ങൾ എടുത്ത് ഏകസൂത്രമായ മാലാരൂപ ജപവിധാനം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു; ശംഭു അത് പാർവതിയുടെ സന്നിധിയിൽ ഉപദേശിച്ചു.

Verse 10

तैश्चैव अष्टा भवति मंत्रोद्धारः कृतस्तु सा । साधयेत्सा महादुष्टा शाकिनी प्रमदानघे

അവ തന്നെയാൽ അഷ്ടവിധ മന്ത്രോദ്ധാരം നിർവഹിച്ചു. ഹേ നിർമലേ, ആ മഹാദുഷ്ട ശാകിനി അതിനെ ‘സാധിക്കാൻ’ ശ്രമിക്കുമായിരുന്നു.

Verse 11

श्रीपार्वत्युवाच । प्रकाशितास्त्वया नाथ भेदा ह्येते षडेव हि । षड्विधाः शक्तयो नाथ अगम्यायोगमालिनीः । षड्विधोक्तं त्वयैकेन कूटात्कृतं वदस्व माम्

ശ്രീ പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ നാഥാ! നിങ്ങൾ ഈ ഭേദങ്ങൾ ഇതിനകം തന്നെ പ്രസിദ്ധമാക്കിയിരിക്കുന്നു; അവ സത്യത്തിൽ ആറെണ്ണം. ഹേ സ്വാമീ! ഈ ശക്തികൾ ആറുവിധം, ഗ്രഹിക്കാൻ ദുഷ്കരം, യോഗമാലിനികളാണ്. ഈ ഷഡ്വിധ തത്ത്വം നിങ്ങൾ ഒരുത്തൻ മാത്രമാണ് ഉപദേശിച്ചത്; അതിനാൽ ‘കൂട’ത്തിൽ നിന്ന് ഇത് എങ്ങനെ നിർമ്മിതമാകുന്നു എന്ന് എനിക്ക് പറയുക.

Verse 12

श्रीमहादेव उवाच । अप्रकाशो महादेवि देवासुरैस्तु मानवैः

ശ്രീ മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവീ! ഇത് എളുപ്പത്തിൽ വെളിപ്പെടുത്താവുന്നതല്ല; ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും ഇത് അപ്രകാശിതമായിത്തന്നെ നിലനിൽക്കും.

Verse 13

पार्वत्युवाच । नमस्ते सर्वरूपाय नमस्ते वृषभध्वज । जटिलेश नमस्तुभ्यं नीलकण्ठ नमोस्तुते

പാർവതി പറഞ്ഞു—സർവ്വരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം; വൃഷഭധ്വജനായ നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ജടിലേശാ! നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ നീലകണ്ഠാ! നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 14

कृपासिंधो नमस्तुभ्यं नमस्ते कालरूपिणे । एतैश्च बहुभिर्वाक्यैः कोमलैः करुणानिधिम्

ഹേ കൃപാസിന്ധോ! നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ കാലരൂപാ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ഇങ്ങനെ പല മൃദുവചനങ്ങളാൽ അവൾ കരുണാനിധിയെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 15

तोषयित्वाद्रितनया दण्डवत्प्रणिपत्य च । जग्राह पादयुगलं तां प्रोवाच दयापरः

അദ്രിതനയ അവനെ പ്രസന്നനാക്കി ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു, അവന്റെ പാദയുഗളം പിടിച്ചു. അപ്പോൾ ദയാപരനായ പ്രഭു അവളോടു പറഞ്ഞു.

Verse 16

किमर्थं स्तूयसे भद्रे याच्यतां मनसीप्सितम्

ഹേ ഭദ്രേ, നീ എന്നെ ഇങ്ങനെ എന്തിന് സ്തുതിക്കുന്നു? നിന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ചോദിക്കു.

Verse 17

पार्वत्युवाच । समाहारं च सध्यानं कथयस्व सविस्तरम् । असंदेहमशेषं च यद्यहं वल्लभा तव

പാർവതി പറഞ്ഞു—അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ സമാഹാരവും അതോടുകൂടിയ ധ്യാനവും വിശദമായി പറയുക. ഞാൻ നിനക്കു പ്രിയയായാൽ, സംശയമില്ലാതെ പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കു.

Verse 19

मायाबीजं तु सर्वेषां कूटानां हि वरानने । सर्वेषां मध्यमो वर्णो बिंदुना दादिशोभितः

ഹേ വരാനനേ, എല്ലാ കൂറ്റങ്ങളിലും ‘മായാ-ബീജം’ നിശ്ചയമായും നിലകൊള്ളുന്നു. അവയൊക്കെയിലും മദ്ധ്യവർണ്ണം ബിന്ദുവാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 20

वह्निबीजं सवातं च कूर्मबीजसमन्वितम् । आदित्यप्रभवं बीजं शक्तिबीजोद्भवं सदा

വഹ്നി-ബീജം വായു-തത്ത്വത്തോടുകൂടി കൂർമ-ബീജവുമായി സംയുക്തമാണ്. ആദിത്യപ്രഭവമായ ബീജം സദാ ശക്തി-ബീജത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 21

एतत्कूटं चाद्यबीजं द्वितीयं च विभोर्मतम् । तृतीयं चाग्निबीजं तु संयुक्तं बिंदुनेंदुना

ഈ കൂറ്റം ആദ്യം ബീജമാണ്; രണ്ടാമത്തേത് വിഭു (ഈശ്വരൻ)യുടെ മതമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. മൂന്നാമത്തേത് അഗ്നി-ബീജം; അത് ബിന്ദുവും ഇന്ദു-ചിഹ്നവും ചേർന്നതാണ്.

Verse 22

चतुर्थं युक्तं शेषेण ब्रह्मबीजमृषिस्तथा । पंचमं कालबीजं च षष्ठं पार्थिव बीजकम्

നാലാമത്തെ അംശം ശേഷിക്കുന്ന അക്ഷരങ്ങളോടു ചേർക്കണം; ബ്രഹ്മബീജത്തോടൊപ്പം ഋഷിയെയും നിർദ്ദേശിക്കണം. അഞ്ചാമത് കാലബീജം, ആറാമത് പാർത്ഥിവ (പൃഥ്വി) ബീജം.

Verse 23

सप्तमे चाष्टमे बाह्यं नृसिंहेन समन्वितम् । नवमे द्वितीयमेकं च दशमे चाष्टकूटकम्

ഏഴാമത്തിലും എട്ടാമത്തിലും ബാഹ്യഭാഗം നൃസിംഹനോടു ചേർത്ത് പ്രയോഗിക്കണം. ഒൻപതാമത്തിൽ രണ്ടാമത്തെ തത്ത്വം മാത്രം ഗ്രഹിക്കണം; പത്താമത്തിൽ അഷ്ടകൂടകം ഉണ്ട്.

Verse 24

विपरीतं तयोर्बीजं रुद्राक्षे वर चारिणि । चतुर्दशे चतुर्थ्यर्थं पृथ्वीबीजेन संयुतम्

ഹേ രുദ്രാക്ഷധാരിണീ വരചാരിണീ, അവ രണ്ടിന്റെയും ബീജം വിപരീതക്രമത്തിൽ ഗ്രഹിക്കണം. പതിനാലാമത്തിൽ ചതുർത്ഥകാര്യാർത്ഥം അത് പൃഥ്വീബീജത്തോടു ചേർക്കണം.

Verse 25

कूटाः शेषाक्षराः केचिद्रक्षिता मेनकात्मजे । सा पपात यदोर्व्यां हि शिवपत्नी तदा नृप

ഹേ മേനകാത്മജേ, ചില ശേഷിച്ച അക്ഷരങ്ങൾ ‘കൂട’ങ്ങളായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, ശിവപത്നി ആ സമയത്ത് ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു വീണു.

Verse 26

रामेणाश्वासिता तत्र प्रहसंस्त्रिपुरांतकः । भद्रे यस्मात्त्वया पन्नं जंवशक्तिर्भविष्यति

അവിടെ രാമൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചതിനാൽ ത്രിപുരാന്തകൻ (ശിവൻ) പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—‘ഹേ ഭദ്രേ, നീ ഇതു ലഭിച്ചതിനാൽ “ജംവ” എന്ന ശക്തി നിനക്കു ഉദ്ഭവിക്കും.’

Verse 27

मारणे मोहने वश्ये आकर्षणे च क्षोभणे । यंयं कामयते नूनं ततत्सिद्धिर्भविष्यति

മാരണ, മോഹന, വശീകരണ, ആകർഷണ, ക്ഷോഭണ—ഇവയിൽ ആരെന്ത് ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, നിശ്ചയമായി അതതു സിദ്ധി ലഭിക്കും.

Verse 28

इति श्रुत्वा तदा देवी दुष्टचित्ता शुचिस्मिता । कूटशेषास्ततो वीराः प्रोक्तास्तस्यै तु शंभु ना

ഇതു കേട്ട് ആ ദേവി—ചിത്തത്തിൽ ദുഷ്ടസങ്കൽപമുണ്ടായിരുന്നാലും മധുരസ്മിതയോടെ—ശംഭു അവൾക്കു കൂറ്റ (ഗൂഢ) ശേഷഭാഗങ്ങളും പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 29

उवाच च कृपासिंधुः साधयस्व यथाविधि । कैलासात्तु हरस्तत्र धर्मारण्यं गतो भृशम्

അപ്പോൾ കൃപാസമുദ്രൻ പറഞ്ഞു—“വിധിപ്രകാരം സാധിക്ക.” പിന്നെ ഹരൻ (ശിവൻ) കൈലാസത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ ധർമാരണ്യത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 30

ज्ञात्वा देवी ययौ तत्र यत्रासौ वृषभध्वजः । तत्क्षणात्पतितो भूमौ धर्मारण्ये नृपोत्तम

ഇതു അറിഞ്ഞ ദേവി, വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ) ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ചെന്നു. അതേ ക്ഷണത്തിൽ ധർമാരണ്യത്തിൽ അദ്ദേഹം ഭൂമിയിൽ വീണു, ഹേ നൃപോത്തമാ.

Verse 31

मुंडमाला च कौपीनं कपालं ब्रह्मणस्तु वै

കൂടാതെ മുണ്ഡമാല, കൗപീനം, കപാലം—ഇവ നിശ്ചയമായും ബ്രഹ്മാവിനോടു ബന്ധപ്പെട്ടവയായിരുന്നു.

Verse 32

गता गणाश्च सर्वत्र भूतप्रेता दिशो दश । विसंज्ञं च स्वमात्मानं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः

ഗണങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും പിരിഞ്ഞുപോയി, ഭൂത‑പ്രേതസമൂഹങ്ങൾ പത്തു ദിക്കുകളിലായി വ്യാപിച്ചപ്പോൾ, ദേവ മഹേശ്വരൻ തന്റെ സ്വസ്വരൂപം അചേതനമായതായി അറിഞ്ഞ് അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു।

Verse 33

स्वेदजास्तु समुत्पन्ना गणाः कूटादयस्तथा । पंचकूटान्समुत्पाद्य तस्मात्तदाधमूलिने

സ്വേദജന്യമായി കൂഠ മുതലായ ഗണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; അതേ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നു ‘പഞ്ചകൂഠ’ങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച് അവർ ആ ആദിമൂലത്തിൽ തന്നെ സ്ഥാപിതരായി।

Verse 34

साधकास्ते महाराज जपहोमपरायणाः । प्रेतासनास्तु ते सर्वे कालकूटोपरि स्थिताः

മഹാരാജാ, ആ സാധകർ ജപ‑ഹോമങ്ങളിൽ പരായണരായിരുന്നു. അവർ എല്ലാവരും പ്രേതങ്ങളെ ആസനമാക്കി കാലകൂഠത്തിന്മേൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 35

कथयंति स्वमात्मानं येन मोक्षः पिनाकिनः । ततः कष्टसमाविष्टा गौरी वह्निभयातुरा

അവർ സ്വന്തം അന്തഃസ്ഥിതിയെ വിവരിച്ചു; അതിലൂടെ പിനാകധാരിയായ പ്രഭു മോക്ഷം നൽകുന്നു. അപ്പോൾ ഗൗരി കഷ്ടത്തിൽ ആകപ്പെട്ട് അഗ്നിഭയത്തിൽ വ്യാകുലയായി।

Verse 36

सभाजितः शिवस्तैश्च गौरी ह्रीणा त्वधोमुखी । तपस्तेपे च तत्रस्था शंकरादेशकारिणी

അവർ ശിവനെ ആദരിച്ചു; ഗൗരി ലജ്ജയോടെ തലകുനിഞ്ഞു. ശങ്കരന്റെ ആജ്ഞ പാലിച്ച് അവിടെ തന്നെ പാർത്ത് അവൾ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 37

पंचाग्निसेवनं कृत्वा धूम्रपानमधोमुखी । कूटाक्षरैः स्तुतस्तैस्तु तोषितो वृषभध्वजः

പഞ്ചാഗ്നിസേവനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, അധോമുഖയായി ധൂമപാനം ചെയ്ത് അവൾ കൂറ്റാക്ഷരങ്ങളാൽ സ്തുതി ചെയ്തു; ആ സ്തുതികളാൽ വൃഷഭധ്വജനായ ശിവൻ പ്രസന്നനായി.

Verse 38

धराक्षेत्रमिदं राजन्पापघ्नं सर्वकामदम् । देवमज्जनकं शुभ्रं स्थानकेऽस्मिन्विराजते

ഹേ രാജാവേ, ഈ ധരാക്ഷേത്രം പാപനാശകവും സർവകാമദായകവും ആകുന്നു. ഈ ദീപ്തമായ സ്ഥാനത്ത് ശുദ്ധമായ ‘ദേവമജ്ജനം’—ദേവന്മാരുടെ പവിത്ര സ്നാനതീർത്ഥം—വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 39

आश्विने कृष्णपक्षे च चतुर्दश्या दिने नृप । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

ഹേ നൃപനേ, ആശ്വിന മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശി ദിനത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ആ ജലം പാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 40

पूजयित्वा च देवेशमुपोष्य च विधानतः । शाकिनी डाकिनी चैव वेतालाः पितरो ग्रहाः

ദേവേശനെ പൂജിച്ച് വിധിപൂർവം ഉപവസിച്ചാൽ—ശാകിനി, ഡാകിനി, വേതാളങ്ങൾ, പിതൃകൾ, ഗ്രഹശക്തികൾ എന്നിവ അനുകൂലമായി മാറി പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല.

Verse 41

ग्रहा धिष्ण्या न पीड्यंते सत्यंसत्यं वरानने । सांगं रुद्रजपं तत्र कृत्वा पापैः प्रमुच्यते

ഗ്രഹങ്ങളും അവരുടെ ധിഷ്ണ്യങ്ങളും (അധിഷ്ഠാനങ്ങളും) പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല—സത്യം, സത്യം, ഹേ വരാനനേ. അവിടെ സാംഗമായ രുദ്രജപം ചെയ്താൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 42

नश्यंति त्रिविधा रोगाः सत्यंसत्यं च भूपते । एतत्सर्वं मया ख्यातं देवमज्जनकं शृणु

ഹേ ഭൂപതേ! സത്യം സത്യം—ത്രിവിധ രോഗങ്ങൾ നശിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു; ഇനി ദേവമജ്ജാനക (പവിത്ര സ്നാനതീർത്ഥം/വിധി)യുടെ വൃത്താന്തം കേൾക്കുക.

Verse 43

अश्वमेधसहस्रैस्तु कृतैस्तु भूरिदक्षिणैः । तत्फलं समवाप्नोति श्रोता श्रावयिता नरः

വളരെയധികം ദക്ഷിണകളോടെ ചെയ്ത സഹസ്ര അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ ഫലം എന്തോ, അതേ ഫലം ശ്രോതാവും ശ്രാവയിതാവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 44

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनमाप्नुयात् । आयुरारोग्यमैश्वर्यं लभते नात्र संशयः

സന്താനമില്ലാത്തവന് സന്താനം ലഭിക്കും; ദരിദ്രന് ധനം ലഭിക്കും. ആയുസ്സും ആരോഗ്യവും ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 45

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत् । तत्सर्वं नाशमायाति स्मरणात्कीर्तनान्नृप

ഹേ നൃപാ! മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിവയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ത്രിവിധ പാതകം സ്മരണയാലും കീർത്തനയാലും മുഴുവനായി നശിക്കുന്നു.

Verse 46

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम् । माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्यान्वितो भवेत्

ഈ മഹാത്മ്യം ധന്യം, യശസ്സുദായകം, ആയുസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നതും സുഖസന്താനദായകവും ആകുന്നു. ഹേ വത്സാ! ഇത് കേൾക്കുന്നവൻ സർവ്വസൗഖ്യങ്ങളാൽ സമന്വിതനാകും.

Verse 47

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् । सर्वयज्ञैश्च यत्पुण्यं जायते श्रवणान्नृप

ഹേ രാജാവേ! എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലുമുള്ള പുണ്യം, എല്ലാ ദാനങ്ങളിലുമുള്ള ഫലം, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലുമുള്ള പുണ്യം—ഇവയൊക്കെയും ഈ (കഥ) ശ്രവണമാത്രത്താൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു.