Adhyaya 14

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कृपासिंधो महाभाग सर्वव्यापिन्सुरेश्वर । कदा ह्यत्र तपस्तप्तं विष्णुनामिततेजसा

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൃപാസിന്ധുവേ, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, ഹേ സർവ്വവ്യാപിയായ സുരേശ്വരാ! ഇവിടെ അമിതതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണു എപ്പോൾ തപസ്സ് ചെയ്തു?

Verse 2

स्कंदाय कथितं चैव शर्वेण च महात्मना । आनुपूर्व्येण सर्वं हि कथयस्व त्वमेव हि

ഇത് മഹാത്മാവായ ശർവ്വൻ (ശിവൻ) സ്കന്ദനോട് പറഞ്ഞതാണ്; അതിനാൽ നീ തന്നേ എല്ലാം ക്രമമായി വിവരിക്കൂ.

Verse 3

व्यास उवाच । शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि धर्म्मारण्ये नृपोत्तम । एकदात्र तपस्तप्तं विष्णुनाऽमिततेजसा

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—വത്സാ, കേൾക്കുക; ഹേ നൃപോത്തമാ, ഞാൻ പറയുന്നു. ധർമ്മാരണ്യത്തിൽ ഒരിക്കൽ അമിതതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണു തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 4

स्कंद उवाच । कथं देवसरोनाम पंपा चंपा गया तथा । वाराणस्यधिका चैव कथमश्वमुखो हरिः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—‘ദേവസര’ എന്ന പേര് എങ്ങനെ വന്നു? പമ്പാ, ചമ്പാ, ഗയാ എന്നിവ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു? ഇത് വാരാണസിയേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് എന്തുകൊണ്ട് പറയുന്നു? അവിടെ ഹരി ‘അശ്വമുഖൻ’ എങ്ങനെ ആയി?

Verse 5

ईश्वर उवाच । अत्र नारायणो देवस्तपस्तेपे सुदुष्करम् । दिव्यवर्षशतं त्रीणि जातः सुष्ठ्वाननश्च सः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ദേവനായ നാരായണൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു. മൂന്നു നൂറ് ദിവ്യവർഷങ്ങൾ നിലകൊണ്ട്, അത്യുത്തമ മുഖത്തോടെ അദ്ദേഹം പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 6

तपस्तेपे महाविष्णुः सुरूपार्थं च पुत्रक । वाजिमुखो हरिस्तत्र सिद्धस्थाने महाद्युते

ഹേ പുത്രകാ, മഹാവിഷ്ണു സുന്ദരരൂപം പ്രാപിക്കാനായി അവിടെ തപസ്സു ചെയ്തു. ആ മഹാദ്യുതിയുള്ള സിദ്ധസ്ഥാനത്തിൽ ഹരി ‘വാജിമുഖൻ’—അശ്വമുഖൻ—രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 7

स्कंद उवाच । कारणं ब्रूहि नोद्य त्वमश्वाननः कथं हरिः । महारिपोश्च हंता च देवदेवो जगत्पतिः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് കാരണം പറയുക; ദേവദേവൻ, ജഗത്പതി, മഹാശത്രുഹന്താവായ ഹരി എങ്ങനെ അശ്വമുഖനായി?

Verse 8

यस्य नाम्ना महाभाग पातकानि बहून्यपि । विलीयंते तु वेगेन तमः सूर्योदये यथा

ഹേ മഹാഭാഗ! അവന്റെ നാമം കൊണ്ടു അനേകം പാപങ്ങളും വേഗത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; സൂര്യോദയത്തിൽ തമസ് അകലുന്നതുപോലെ.

Verse 9

श्रूयंते यस्य कर्माणि अद्भुतान्यद्भुतानि वै । सर्वेषामेव जीवानां कारणं परमेश्वरः

അവന്റെ കർമ്മങ്ങൾ അത്ഭുതം—സത്യമായും അത്ഭുതം—എന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നു; ആ പരമേശ്വരൻ തന്നെയാണ് സർവ്വജീവങ്ങളുടെ പരമ കാരണം.

Verse 10

प्राणरूपेण यो देवो हयरूपः कधं भवेत् । सर्वेषामपि तंत्राणामेकरूपः प्रकीर्तितः

പ്രാണസ്വരൂപനായ ആ ദേവൻ എങ്ങനെ അശ്വരൂപനാകും? സർവ്വ തന്ത്രങ്ങളിലും അവൻ ഏക തത്ത്വരൂപനായി പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 11

भक्तिगम्यो धर्मभाजां सुखरूपः सदा शुचिः । गुणातीतोऽपि नित्योऽसौ सर्वगो निर्गुणस्तथा

അവൻ ധർമ്മനിഷ്ഠർക്കു ഭക്തിയാൽ പ്രാപ്യൻ; ആനന്ദസ്വരൂപനും സദാ ശുദ്ധനും. ഗുണാതീതനായിട്ടും നിത്യൻ, സർവ്വവ്യാപി, നിർഗുണനും തന്നേ.

Verse 12

स्रष्टासौ पालको हंता अव्यक्तः सर्वदेहिनाम् । अनुकूलो महातेजाः कस्मादश्वमुखोऽभवत्

അവൻ സ്രഷ്ടാവും പാലകനും സംഹാരകനും ആകുന്നു; എല്ലാ ദേഹധാരികളോടും അവ്യക്തൻ, അനുകൂലൻ, മഹാതേജസ്വി. എങ്കിൽ അവൻ എങ്ങനെ അശ്വമുഖനായിത്തീർന്നു?

Verse 13

यस्य रोमोद्भवा देवा वृक्षाद्याः पन्नगा नगाः । कल्पेकल्पे जगत्सर्वं जायते यस्य देहतः

അവന്റെ ദേഹത്തിലെ രോമകൂപങ്ങളിൽ നിന്നെന്നപോലെ ദേവന്മാർ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതുപോലെ വൃക്ഷാദികളും പന്നഗങ്ങളും പർവതങ്ങളും. ഓരോ കല്പത്തിലും സർവ്വജഗത്തും അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു.

Verse 14

स एव विश्वप्रभवः स एवात्यंतकारणम् । येनानीताः पुनर्विद्या यज्ञाश्च प्रलयं गताः

അവൻ തന്നെയാണ് വിശ്വത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം; അവൻ തന്നെയാണ് പരമകാരണം. പ്രളയത്തിൽ ലയിച്ചുപോയ വിദ്യയും യജ്ഞങ്ങളും അവൻ വീണ്ടും കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 15

घातितो दुष्टदैत्योऽसौ वेदार्थं कृत उद्यमः । एवमासीन्महाविष्णुः कथमश्वमुखोऽभवत्

അവൻ ദുഷ്ട ദൈത്യനെ വധിച്ചു, വേദാർത്ഥത്തിനായി പരിശ്രമിച്ചു. അങ്ങനെയുള്ള മഹാവിഷ്ണു എങ്ങനെ അശ്വമുഖനായിത്തീർന്നു?

Verse 16

रत्नगर्भा धृता येन पृष्ठदेशे च लीलया । कृत्या व्यवस्थितं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्

അവൻ രത്നഗർഭയായ ഭൂമിയെ ലീലാഭാവത്തിൽ തന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ ധരിച്ചു; അവന്റെ നിയതശക്തിയാൽ സ്ഥാവര-ജംഗമമായ സർവ്വജഗത്തും യഥാക്രമം ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 17

स देवो विश्वरूपो वै कथं वाजिमुखोऽभवत् । हिरण्याक्षस्य हंता यो रूपं कृत्वा वराहजम्

ആ വിശ്വരൂപനായ ദേവൻ എങ്ങനെ ഹയമുഖ (ഹയഗ്രീവ) രൂപം പ്രാപിച്ചു? ഹിരണ്യാക്ഷനെ വധിക്കാനായി വരാഹരൂപം ധരിച്ചവൻ തന്നെയല്ലോ.

Verse 18

सुपवित्रं महातेजाः प्रविश्य जलसा गरे । उद्धृता च मही सर्वा ससागरमहीधरा

അത്യന്തം പവിത്രനും മഹാതേജസ്സുമുള്ള ഭഗവാൻ ജലഗർഭത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും സഹിതം മുഴുവൻ ഭൂമിയെയും ഉയർത്തി.

Verse 19

उद्धृता च मही नूनं दंष्ट्राग्रे येन लीलया । कृत्वा रूपं वराहं च कपिलं शोकनाशनम्

നിശ്ചയമായും അവൻ തന്റെ ദംഷ്ട്രാഗ്രത്തിൽ ലീലാഭാവത്തിൽ ഭൂമിയെ ഉയർത്തി; വരാഹരൂപം ധരിച്ചു, ദുഃഖനാശകനായ കപിലനായി കൂടി അവതരിച്ചു.

Verse 20

स देवः कथमीशानो हयग्रीवत्वमागतः । प्रह्लादार्थे स चेशानो रूपं कृत्वा भयावहम्

ആ ഈശാനൻ, പരമാധിപതി, എങ്ങനെ ഹയഗ്രീവത്വം പ്രാപിച്ചു? പ്രഹ്ലാദന്റെ ഹിതാർത്ഥം അതേ പ്രഭു ഭയാവഹമായ രൂപം ധരിച്ചു.

Verse 21

नारसिंहं महादेवं सर्वदुष्टनिवारणम् । पर्वताग्निसमुद्रस्थं ररक्ष भक्तसत्तमम्

നാരസിംഹനായ മഹാദേവൻ, സർവദുഷ്ടനിവാരകൻ, പർവതം–അഗ്നി–സമുദ്രം നടുവിലിരുന്ന ഭക്തശ്രേഷ്ഠനെ സംരക്ഷിച്ചു.

Verse 22

हिरण्यकशिपुं दुष्टं जघान रजनीमुखे । इंद्रासने च संस्थाप्य प्रह्लादस्य सुखप्रदम्

അവൻ സന്ധ്യാസമയത്ത് ദുഷ്ടനായ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ വധിച്ചു; പ്രഹ്ലാദനെ ഇന്ദ്രാസനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് അവനു പരമസുഖം പ്രസാദിച്ചു।

Verse 23

प्रह्लादार्थे च वै नूनं नृसिंहत्वमुपागतः । विरोचनसुतस्याग्रे याचकोऽसौ भवेत्तदा

പ്രഹ്ലാദനുവേണ്ടി അവൻ നിശ്ചയമായി നൃസിംഹഭാവം സ്വീകരിച്ചു; പിന്നെ വിരോചനപുത്രൻ ബലിയുടെ മുമ്പിൽ വാമനരൂപത്തിൽ യാചകനായി।

Verse 24

यज्ञे चैवाश्वमेधे वै बलिना यः समर्चितः । हृता वसुमती तस्य त्रिपदीकृतरोदसी

അശ്വമേധയാഗത്തിൽ ബലി യഥാവിധി ആരാധിച്ചവൻ തന്നേ—ബലിയുടെ ഭൂാധിപത്യം ഹരിച്ചു, സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും മൂന്നു പാദങ്ങളിൽ അളന്നു।

Verse 25

विश्वरूपेण वै येन पाताले क्षपितो बलिः । त्रिःसप्तवारं येनैव क्षत्रियानवनीतले

അവന്റെ വിശ്വരൂപത്താൽ ബലി പാതാളത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടു; അതേ അവൻ ഭൂമിയിൽ ക്ഷത്രിയരെ ഇരുപത്തേഴു പ്രാവശ്യം സംഹരിച്ചു।

Verse 26

हत्वाऽददाच्च विप्रेभ्यो महीमतिमहौजसा । घातितो हैहयो राजा येनैव जननी हता

അവരെ വധിച്ച് ആ മഹാശക്തൻ ഭൂമിയെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനമായി നൽകി; അതേ അവൻ ഹൈഹയരാജാവിനെ വധിച്ചു—അവൻ (വീരന്റെ) മാതാവിനെ കൊന്നവൻ.

Verse 27

येन वै शिशुनोर्व्यां हि घातिता दुष्टचारिणी । राक्षसी ताडका नाम्नी कौशिकस्य प्रसादतः

കൗശികൻ (വിശ്വാമിത്രൻ) ന്റെ അനുഗ്രഹവും ആജ്ഞയും മൂലം, ദുഷ്ടാചാരിണിയായ താടക എന്ന രാക്ഷസി ആരാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 28

विश्वामित्रस्य यज्ञे तु येन लीलानृदेहिना । चतुर्दशसहस्राणि घातिता राक्षसा वलात्

വിശ്വാമിത്രന്റെ യജ്ഞത്തിൽ, ലീലാമാത്രം മനുഷ്യദേഹം ധരിച്ചു, ബലത്തോടെ പതിനാലായിരം രാക്ഷസരെ അദ്ദേഹം വധിച്ചു।

Verse 29

हता शूर्पणखा येन त्रिशिराश्च निपातितः । सुग्रीवं वालिनं हत्वा सुग्रीवेण सहायवान्

ആരാൽ ശൂർപ്പണഖ ദമിക്കപ്പെട്ടു, ത്രിശിരസ്സും വീണു; വാലിയെ വധിച്ച് അദ്ദേഹം സുഗ്രീവന്റെ സഹായിയായി.

Verse 30

कृत्वा सेतुं समुद्रस्य रणे हत्वा दशाननम् । धर्म्मारण्यं समासाद्य ब्राह्मणानन्वपूजयत्

സമുദ്രത്തിന് മേൽ സേതു പണിതു, യുദ്ധത്തിൽ ദശാനനൻ (രാവണൻ)നെ വധിച്ച്, ധർമ്മാരണ്യത്തിലെത്തി അവിടെയുള്ള ബ്രാഹ്മണരെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു।

Verse 31

शासनं द्विजवर्येभ्यो दत्त्वा ग्रामान्बहूंस्तथा । स्नात्वा चैव धर्म्मवाप्यां सुदानान्यददाद्गवाम्

ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജവർഗ്ഗക്കാർക്ക് ശാസനപത്രം നൽകി, അനേകം ഗ്രാമങ്ങൾ ദാനമായി നൽകി, ധർമ്മവാപിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഗോകളുടെ ഉത്തമ ദാനങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു।

Verse 32

साधूनां पालनं कृत्वा निग्रहाय दुरात्मनाम् । एवमन्यानि कर्म्माणि श्रुतानि च धरातले

സാധുക്കളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ദുഷ്ടാത്മാക്കളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്ത ശേഷം, ഇത്തരത്തിലുള്ള മറ്റു പല കര്‍മ്മങ്ങളും ഭൂമിയില്‍ അവനെക്കുറിച്ച് ശ്രുതമാണ്।

Verse 33

स देवो लीलया कृत्वा कथं चाश्वमुखोऽभवत् । यो जातो यादवे वंशे पूतनाशकटादिकम्

ആ ദേവന്‍ എല്ലാം ലീലാമാത്രമായി ചെയ്യുന്നു; പിന്നെ അവന്‍ എങ്ങനെ അശ്വമുഖന്‍ (ഹയാനനന്‍) ആയി? യാദവവംശത്തില്‍ ജനിച്ച് പൂതന, ശകടാദികളെ സംഹരിച്ചവന്‍ തന്നെയല്ലോ।

Verse 34

अरिष्टदैत्यः केशी च वृकासुरबकासुरौ । शकटासुरो महासुर स्तृणावर्तश्च धेनुकः

അരിഷ്ട ദൈത്യന്‍, കേശി, വൃകാസുരന്‍, ബകാസുരന്‍; ശകടാസുരന്‍ എന്ന മഹാസുരന്‍, കൂടാതെ തൃണാവര്‍ത്തനും ധേനുകനും—ഇവര്‍.

Verse 35

मल्लश्चैव तथा कंसो जरासंधस्तथैव च । कालयवनस्य हंता च कथं वै स हयाननः । तारकासुरं रणे जित्वा अयुतषट्पुरं तथा

മല്ലന്മാരെയും കംസനെയും ജരാസന്ധനെയും, കൂടാതെ കാലയവനനെ സംഹരിച്ചവനെയും—അവന്‍ എങ്ങനെ ഹയാനനന്‍? യുദ്ധത്തില്‍ താരകാസുരനെ ജയിച്ച് അയുതഷട്പുരവും ലഭിച്ചവന്‍ തന്നെയല്ലോ।

Verse 36

कन्याश्चोद्वाहिता येन सहस्राणि च षड् दश । अमानुषाणि कृत्वेत्थं कथं सोऽश्वमुखोऽभवत्

ആരാല്‍ പതിനാറായിരം കന്യകള്‍ വിധിപൂര്‍വം വിവാഹിതരായോ; ഇങ്ങനെ അതിമാനുഷ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്തിട്ട് അവന്‍ എങ്ങനെ അശ്വമുഖന്‍ ആയി?

Verse 37

त्राता यः सर्वभक्तानां हंता सर्वदुरात्मनाम् । धर्मस्थापनकृत्सोऽपि कल्किर्विष्णुपदे स्थितः

സകലഭക്തന്മാരുടെയും രക്ഷകനും സകലദുരാത്മാക്കളുടെയും സംഹാരകനും ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നവനുമായ ആ കല്കി—വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 38

एतद्वै महदाश्चर्य्यं भवता यत्प्रकाशितम् । एतदाचक्ष्व मे सर्वं कारणं त्रिपुरांतक

നീ വെളിപ്പെടുത്തിയത് നിശ്ചയമായും മഹത്തായ അത്ഭുതമാണ്. ഹേ ത്രിപുരാന്തക, ഇതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും എനിക്ക് പറയുക।

Verse 39

श्रीरुद्र उवाच । साधुपृष्टं महाबाहो कारणं तस्य वच्म्यहम् । हयग्रीवस्य कृष्णस्य शृणुष्वे काग्रमानसः

ശ്രീരുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹോ, നീ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു; അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയുന്നു. ഹയഗ്രീവരൂപിയായ കൃഷ്ണനെക്കുറിച്ച് ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേൾക്കുക।

Verse 40

व्यास उवाच । पुरा देवैः समारब्धो यज्ञो नूनं धरातले । वेदमंत्रैराह्वयितुं सर्वे रुद्रपुरोगमाः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാർ ഭൂമിയിൽ ഒരു യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു. വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ ദേവനെ ആവാഹിക്കാൻ അവർ എല്ലാവരും രുദ്രനെ മുൻപാക്കി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 41

वैकुण्ठे च गताः सर्वे क्षीराब्धौ च निजालये । पातालेऽपि पुनर्गत्वा न विदुः कृष्णदर्शनम्

അവർ എല്ലാവരും വൈകുണ്ഠത്തിലും, ക്ഷീരസാഗരത്തിലുള്ള അവന്റെ സ്വധാമത്തിലും ചെന്നു. പിന്നെയും പാതാളത്തിലേക്കു പോയിട്ടും കൃഷ്ണദർശനം ലഭിച്ചില്ല।

Verse 42

मोहाविष्टास्ततः सर्वे इतश्चेतश्च धाविताः । नैव दृष्टस्तदा तैस्तु ब्रह्मरूपो जनार्दनः

മോഹാവിഷ്ടരായി അവർ എല്ലാവരും ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടി; എന്നാൽ അപ്പോൾ ബ്രഹ്മരൂപനായ ജനാർദനൻ അവർക്കൊട്ടും ദൃശ്യമാകയില്ല।

Verse 43

विचारयंति ते सर्वे देवा इन्द्रपुरोगमाः । क्व गतोऽसौ महाविष्णुः केनोपायेन दृश्यते

ഇന്ദ്രനെ മുൻപാക്കി എല്ലാ ദേവന്മാരും ആലോചിച്ചു—‘ആ മഹാവിഷ്ണു എവിടെ പോയി? ഏത് ഉപായത്തിലൂടെ ദർശനം ലഭിക്കും?’

Verse 44

प्रणम्य शिरसा देवं वागीशं प्रोचुरादरात् । देवदेव महाविष्णुं कथयस्व प्रसादतः

അവർ എല്ലാവരും ശിരസ്സു നമിച്ച് ദൈവമായ വാഗീശനെ ഭക്തിയോടെ അഭ്യർത്ഥിച്ചു—‘ദേവദേവാ! പ്രസാദത്തോടെ മഹാവിഷ്ണുവിനെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങളോട് പറയണമേ।’

Verse 45

बृहस्पतिरुवाच । न जाने केन कार्येण योगारूढो महात्मवान् । योगरूपोऽभवद्विष्णुर्योगीशो हरिरच्युतः

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ഏത് കാര്യമൂലം ആ മഹാത്മാവ് യോഗാരൂഢനായെന്നു എനിക്ക് അറിയില്ല. വിഷ്ണു യോഗസ്വരൂപനായിരിക്കുന്നു—യോഗികളുടെ ഈശ്വരൻ, അച്യുത ഹരി।

Verse 46

क्षणं ध्यात्वा स्वमात्मानं धिषणेन ख्यापितो हरिः । तत्र सर्वे गता देवा यत्र देवो जगत्पतिः

ഒരു ക്ഷണം സ്വാത്മാവിനെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ ധിഷണാ (അന്തര്ദൃഷ്ടി) മുഖേന ഹരി വെളിപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് എല്ലാ ദേവന്മാരും ജഗത്പതിയായ ദൈവം ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।

Verse 47

तदा दृष्टो महाविष्णुर्ध्यानस्थोऽसौ जनार्दनः । ध्यात्वा कृत्यसमाकारं सशरं दैत्यसूदनम्

അപ്പോൾ അവർ മഹാവിഷ്ണു ജനാർദനനെ ഗാഢധ്യാനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. ചെയ്യേണ്ട കര്‍മ്മത്തിന് അനുയോജ്യമായ, ശരധാരിയായ ദൈത്യസൂദനരൂപം അന്തരത്തിൽ ധ്യാനിച്ച് അവൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 48

समास्थानं ततो दृष्ट्वा बोधोपायं प्रचक्रमे । आह तांश्च तदा वम्र्यो धनुर्गुणं प्रयत्नतः । छेत्स्यंति चेत्तच्छब्देन प्रबुध्येत हरिः स्वयम्

അവനെ ഇങ്ങനെ ഉറച്ച ധ്യാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ട വമ്ര്യർ അവനെ ഉണർത്താനുള്ള ഉപായം ആലോചിച്ചു. പിന്നെ അവർ മറ്റുള്ളവരോട്—“ശ്രമത്തോടെ ധനുസ്സിന്റെ ഗുണം മുറിക്കൂ; ആ ശബ്ദത്തിൽ ഹരി സ്വയം ഉണരാം” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 49

देवा ऊचुः । गुणभक्षं कुरुध्वं वै येनासौ बुध्यते हरिः । क्रत्वर्थिनो वयं वम्र्यः प्रभुं विज्ञापयामहे

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—“ഹരി ഉണരുന്നതിനായി ധനുസ്സിന്റെ ഗുണം തിന്ന് മുറിക്കൂ. ഞങ്ങൾ യജ്ഞസിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഹേ വമ്ര്യരേ, ഞങ്ങൾ പ്രഭുവിനെ അപേക്ഷിക്കും।”

Verse 50

वम्र्यः ऊचुः । निद्राभंगं कथाच्छेदं दम्पत्योर्मैत्रभेदनम् । शिशुमातृविभेदं वा कुर्वाणो नरकं व्रजेत्

വമ്ര്യർ പറഞ്ഞു—“മറ്റൊരാളുടെ നിദ്ര ഭംഗപ്പെടുത്തുക, പുണ്യസംഭാഷണം മുറിച്ചുകളയുക, ദമ്പതികളുടെ സൗഹൃദം തകർക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ ശിശുവിനെ മാതാവിൽ നിന്ന് വേർപ്പെടുത്തുക—ഇതു ചെയ്യുന്നവൻ നരകത്തിലേക്ക് പോകും।”

Verse 51

योगारूढो जगन्नाथः समाधिस्थो महाबलः । तस्य श्रीजगदीशस्य विघ्नं नैव तु कुर्महे

ജഗന്നാഥൻ മഹാബലവാൻ; യോഗാരൂഢനായി സമാധിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ആ ശ്രീജഗദീശനു ഞങ്ങൾ യാതൊരു വിഘ്നവും സൃഷ്ടിക്കുകയില്ല।

Verse 52

ब्रह्मोवाच । भवतां सर्वभक्षत्वं देवकार्यं क्रियेत चेत् । कर्त्तव्यं च ततो वम्र्यो यज्ञसिद्धिर्यथा भवेत् । वम्रीशा सा तदा वत्स पुनरेवमुवाच ह

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—നിങ്ങളുടെ സർവ്വഭക്ഷണശക്തി ദേവകാര്യത്തിനായി നിയോഗിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ വമ്ര്യരേ, യജ്ഞസിദ്ധി സംഭവിക്കുമാറ് അതു ചെയ്യുക. അപ്പോൾ, വത്സാ, വമ്രികളുടെ രാജ്ഞി വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 53

वम्र्युवाच । दुःखसाध्यो जगन्नाथो मलयानिलसंनिभः । कथं वा बोध्यतां बह्मन्नस्माभिः सुरपूजितः

വമ്ര്യ പറഞ്ഞു—ജഗന്നാഥനെ ഉണർത്തുക ദുഷ്കരം; അദ്ദേഹം മലയകാറ്റുപോലെ മൃദുവാണ്. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ദേവന്മാർ പൂജിക്കുന്ന അവനെ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉണർത്തും?

Verse 54

नैव यज्ञेन मे कार्यं सुरैश्चैव तथैव च । सर्वेषु यज्ञकार्येषु भागं ददतु मे सुराः

എനിക്ക് യജ്ഞത്തിൽ വ്യക്തിപരമായ ആവശ്യമില്ല; ദേവന്മാരോടും അതുപോലെ. എന്നാൽ ഇനി മുതൽ എല്ലാ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിലും ദേവന്മാർ എനിക്ക് ഒരു പങ്ക് നൽകട്ടെ.

Verse 55

देवा ऊचुः । प्रदास्यामो वयं वम्र्यै भागं यज्ञेषु सर्वदा । यज्ञाय दत्तमस्माभिः कुरुष्वैवं वचो हि नः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—വമ്ര്യയ്ക്ക് യജ്ഞങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും പങ്ക് നൽകും. യജ്ഞാർത്ഥം ഞങ്ങൾ നൽകിയതനുസരിച്ച്, ഞങ്ങളുടെ വാക്കുപോലെ നീ അങ്ങനെ ചെയ്യുക.

Verse 56

तथेति विधिनाप्युक्तं वम्री चोद्यममाश्रिता । गुणभक्षादिकं कर्म तया सर्वं कृतं नृप

‘അതേ’ എന്ന്, വിധിപ്രകാരം ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട വമ്രീ പരിശ്രമം ഏറ്റെടുത്തു. ഹേ രാജാവേ, വില്ലിന്റെ ഞാണിനെ കടിച്ചറുക്കൽ മുതലായ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും അവൾ തന്നെ ചെയ്തു.

Verse 57

युधिष्ठिर उवाच । अस्य वा बोधने देवा गुणभंगे समाधिषु । एतदाश्चर्यं विप्रर्षे सत्यं सत्यवतीसुत

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രർഷേ, സത്യവതീ പുത്രനേ! ഇത് സത്യമോ? അവനെ ഉണർത്തുന്നതിലും സമാധിസ്ഥിതിയിൽ ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാ ഭംഗപ്പെടുന്നതിലും ദേവന്മാർക്കും പങ്കുണ്ടെന്ന ഈ അത്ഭുതം സത്യമാണോ?

Verse 58

व्यास उवाच । व्यग्रचित्ताः सुराः सर्वे आकृष्टं हरिकार्मु कम् । न जाने केन कार्येण विष्णुमायाविमोहिताः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ ദേവന്മാരും വ്യഗ്രചിത്തരായി ഹരിയുടെ ധനുസ്സിനെ വലിച്ചെടുത്തു; വിഷ്ണുമായയാൽ വിമോഹിതരായ അവർ ഏതു കാര്യമെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നില്ല।

Verse 59

मुदितास्ताः प्रमुञ्चंति वल्मीकं चाग्रतो हरेः । कोटिपार्श्वे ततो नीतं वल्मीकं पर्वतोपमम्

ആനന്ദിച്ച അവർ ഹരിയുടെ മുന്നിൽ വൽമീകം വിട്ടു; പിന്നെ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രഭാഗത്തിന്റെ വശത്തേക്ക് ആ പർവ്വതസമാന വൽമീകം കൊണ്ടുപോയി।

Verse 60

गुणे च भक्षिते तस्मिंस्तक्षणादेव दूषिते । ज्याघातकोटिभिः सार्द्धं शीर्षं छित्त्वा दिवं गतम्

ആ ജ്യാ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ട് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിച്ചപ്പോൾ, അനവധി ജ്യാഘാതങ്ങളോടുകൂടെ ശിരസ് ഛേദിക്കപ്പെട്ടു ദിവ്യലോകത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 61

गते शीर्षे च ते देवा भृशमु द्विग्नमानसाः । धावंति सर्वतः सर्वे शिरआलोकनाय ते

ശിരസ് പോയതോടെ ആ ദേവന്മാർ അത്യന്തം വ്യാകുലമനസ്സോടെ, ശിരസ് കാണാനും അന്വേഷിക്കാനും എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി।