Adhyaya 60

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि आदित्येश्वरमुत्तमम् । सर्वदुःखहरं पार्थ सर्वविघ्नविनाशनम्

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാർഥാ! ഞാൻ വീണ്ടും പരമമായ ആദിത്യേശ്വരനെ വിവരിക്കുന്നു; അവൻ സർവ്വദുഃഖം ഹരിക്കുകയും സർവ്വവിഘ്നം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 2

आयुःश्रीवर्द्धनं नित्यं पुत्रदं स्वर्गदं शिवम् । यस्य तीर्थस्य चान्यानि तीर्थानि कुरुनन्दन

ഹേ കുരുനന്ദനാ! ആ തീർത്ഥം നിത്യമായി ആയുസ്സും ശ്രീയും വർധിപ്പിക്കുന്നതും, പുത്രനും സ്വർഗ്ഗവും നൽകുന്നതും, ശിവമംഗളമയവുമാണ്; അതിൽ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നു।

Verse 3

नालभन्त श्रियं नाके मर्त्ये पातालगोचरे । कुरुक्षेत्रं गया गङ्गा नैमिषं पुष्करं तथा

സ്വർഗ്ഗത്തിലും മർത്ത്യലോകത്തിലും പാതാളഗോചര പ്രദേശങ്ങളിലും അത്തരം ആത്മീയശ്രീ ലഭ്യമല്ല; കുരുക്ഷേത്രം, ഗയ, ഗംഗ, നൈമിഷം, പുഷ്കരം പോലും അതിനൊപ്പമല്ല।

Verse 4

वाराणसी च केदारं प्रयागं रुद्रनन्दनम् । महाकालं सहस्राक्षं शुक्लतीर्थं नृपोत्तम

ഹേ നൃപോത്തമാ! വാരാണസി, കേടാരം, പ്രയാഗം, രുദ്രനന്ദനം, മഹാകാലം, സഹസ്രാക്ഷം, ശുക്ലതീർത്ഥം എന്നിവയും (അതിന്റെ) മഹിമയ്‌ക്ക് തുല്യമല്ല।

Verse 5

रवितीर्थस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोडशीम् । रवितीर्थे हि यद्वृत्तं तच्छृणुष्व नृपोत्तम

രവിതീർത്ഥത്തിന്റെ പുണ്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും മറ്റു എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അർഹമല്ല. അതിനാൽ ഹേ നൃപോത്തമാ! രവിതീർത്ഥത്തിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം ശ്രവിക്കൂ।

Verse 6

स्नेहात्ते कथयिष्यामि वार्द्धकेनातिपीडितः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे तपोनिष्ठा महौजसः

നിനക്കുള്ള സ്നേഹത്താൽ, വാർദ്ധക്യത്താൽ അത്യന്തം പീഡിതനായിട്ടും ഞാൻ ഇതു വിവരിക്കും. തപോനിഷ്ഠരും മഹാതേജസ്സുള്ളവരുമായ എല്ലാ ഋഷിമാരും ശ്രവിക്കട്ടെ।

Verse 7

श्रुतं मे रुद्रसांनिध्ये नन्दिस्कन्दगणैः सह । पार्वत्या पृष्टः शम्भुश्च रवितीर्थस्य यत्फलम्

രുദ്രസാന്നിധ്യത്തിൽ നന്ദി, സ്കന്ദൻ, ഗണങ്ങൾ എന്നിവരോടൊപ്പം ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു—പാർവതി ചോദിച്ചപ്പോൾ ശംഭു രവിതീർത്ഥത്തിന്റെ ഫലം പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 8

शम्भुना च यदाख्यातं गिरिजायाः ससम्भ्रमम् । तत्सर्वमेकचित्तेन रुद्रोद्गीतं श्रुतं मया

ശംഭു ഗിരിജയോട് ആദരപൂർവം പറഞ്ഞതെല്ലാം—രുദ്രൻ ഉദ്ഗീതം ചെയ്ത ആ സമസ്തവും ഞാൻ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിച്ചു।

Verse 9

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु यत्नेन पाण्डव । दुर्भिक्षोपहता विप्रा नर्मदां तु समाश्रिताः

അതെല്ലാം ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നോട് പറയും—ഹേ പാണ്ഡവാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക. ദുര്ഭിക്ഷം ബാധിച്ച വിപ്രന്മാർ നർമദയുടെ തീരം ആശ്രയിച്ചു।

Verse 10

उद्दालको वशिष्ठश्च माण्डव्यो गौतमस्तथा । याज्ञवल्क्योऽथ गर्गश्च शाण्डिल्यो गालवस्तथा

അവിടെ ഉദ്ദാലകൻ, വശിഷ്ഠൻ, മാണ്ഡവ്യൻ, ഗൗതമൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ യാജ്ഞവൽക്യൻ, ഗർഗൻ, ശാണ്ഡില്യൻ, ഗാലവനും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 11

नाचिकेतो विभाण्डश्च वालखिल्यादयस्तथा । शातातपश्च शङ्खश्च जैमिनिर्गोभिलस्तथा

അവിടെ നാചികേതനും വിഭാണ്ഡനും, വാലഖില്യാദികളും ഉണ്ടായിരുന്നു; ശാതാതപനും ശങ്കനും, ജൈമിനിയും ഗോഭിലനും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 12

जैगीषव्यः शतानीकः सर्व एव समागताः । तीर्थयात्रा कृता तैस्तु नर्मदायाः समन्ततः

ജൈഗീഷവ്യനും ശതാനീകനും—എല്ലാവരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു കൂടി. അവർ നർമദയുടെ ചുറ്റുമുള്ള തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി.

Verse 13

आदित्येश्वरमायाताः प्रसङ्गादृषिपुंगवाः । वृक्षैः संछादितं शुभ्रं धवतिन्दुकपाटलैः

പ്രസംഗത്തിന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ ആകർഷിതരായ ആ ഋഷിപുംഗവർ ആദിത്യേശ്വരത്തിലേക്ക് എത്തി. ധവ, തിന്ദുക, പാടല വൃക്ഷങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട ആ ശുഭ്ര പുണ്യഭൂമി ദീപ്തിയായി ദർശനമായി.

Verse 14

जम्बीरैरर्जुनैः कुब्जैः शमीकेसरकिंशुकैः । तस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये सुगन्धिकुसुमाकुले

ആ മഹാപുണ്യ തീർത്ഥം സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ജംബീര, അർജുന, കുബ്ജ, ശമീ, കേസര, കിംശുക വൃക്ഷങ്ങൾ ആ സ്ഥലത്തെ അലങ്കരിച്ചു.

Verse 15

पुन्नागनालिकेरैश्च खदिरैः कल्पपादपैः । अनेकश्वापदाकीर्णं मृगमार्जारसंकुलम्

ആ പ്രദേശം പുന്നാഗവും നാളികേരവും, ഖദിരവും കല്പവൃക്ഷസമമായ പാദപങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചു; അനേകം ശ്വാപദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, മൃഗങ്ങളും മാർജാരങ്ങളും കവിഞ്ഞുകൂടിയ വനഭൂമിയായിരുന്നു.

Verse 16

ऋक्षहस्तिसमाकीर्णं चित्रकैश्चोपशोभितम् । प्रविष्टा ऋषयः सर्वे वने पुष्पसमाकुले

കരടികളും ആനകളും നിറഞ്ഞതും, ചിത്രക ലതകളാൽ ശോഭിതവും, പുഷ്പസമൃദ്ധവുമായ ആ വനത്തിലേക്ക് എല്ലാ ഋഷിമാരും പ്രവേശിച്ചു।

Verse 17

वनान्ते च स्त्रियो दृष्ट्वा रक्ता रक्ताम्बरान्विताः । रक्तमाल्यानुशोभाढ्या रक्तचन्दनचर्चिताः

വനത്തിന്റെ അറ്റത്ത് അവർ സ്ത്രീകളെ കണ്ടു—ചുവപ്പിൽ രഞ്ജിതരായി, ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ചവരായി; ചുവന്ന മാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും ചുവന്ന ചന്ദനം പൂശിയവരുമായി।

Verse 18

रक्ताभरणसंयुक्ताः पाशहस्ता भयावहाः । तासां समीपगा दृष्टाः कृष्णजीमूतसन्निभाः

അവർ ചുവന്ന ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, കൈയിൽ പാശം പിടിച്ച് ഭയാനകരായിരുന്നു; അവരുടെ സമീപത്ത് കറുത്ത മഴമേഘംപോലെ ശ്യാമവർണ്ണരായ മറ്റുള്ളവരെയും കണ്ടു।

Verse 19

महाकाया भीमवक्त्राः पाशहस्ता भयावहाः । अनावृष्ट्युपमा दृष्टा आतुराः पिङ्गलोचनाः

അവർ മഹാകായന്മാർ, ഭീകരമുഖമുള്ളവർ, കൈയിൽ പാശം പിടിച്ച് ഭയാനകരായിരുന്നു; മഴയില്ലായ്മയുടെ ദുരന്തംപോലെ തോന്നി, അശാന്തരായി, പിങ്ങളനേത്രങ്ങളോടെ നിന്നു।

Verse 20

दीर्घजिह्वा करालास्या तीक्ष्णदंष्ट्रा दुरासदा । वृद्धा नारी कुरुश्रेष्ठ दृष्टान्या ऋषिपुंगवैः

അപ്പോൾ, ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, ഋഷിപുംഗവർ മറ്റൊരു വൃദ്ധസ്ത്രീയെ കണ്ടു—ദീർഘജിഹ്വയുള്ളവൾ, കരാളമായ വായുള്ളവൾ, തീക്ഷ്ണ ദംഷ്ട്രകളുള്ളവൾ, സമീപിക്കുവാൻ ദുഷ്കരമായവൾ।

Verse 21

ततः समीपगा वृद्धा तस्य वृन्दस्य भारत । स्वाध्यायनिरता विप्रा दृष्टास्तैः पापकर्मभिः

അപ്പോൾ, ഹേ ഭാരതാ, ആ വൃദ്ധസ്ത്രീ ആ സംഘത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നു. വേദസ്വാധ്യായനിരതരായ ബ്രാഹ്മണരെ ആ പാപകർമ്മികൾ കണ്ടു.

Verse 22

ऊचुस्ते तु समूहेन ब्राह्मणांस्तपसि स्थितान् । अस्माकं स्वामिनः सर्वे तिष्ठन्ते तीर्थमध्यतः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः

പിന്നീട് അവർ കൂട്ടമായി തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ബ്രാഹ്മണരോട് പറഞ്ഞു— “ഞങ്ങളുടെ സ്വാമികൾ എല്ലാവരും തീർത്ഥത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിൽക്കുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഏതു വിധേനയും വേഗത്തിൽ അവിടെ പോകണം.”

Verse 23

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सर्वे चैव त्वरान्विताः । जग्मुस्ते नर्मदाकक्षं दृष्ट्वा रेवां द्विजोत्तमाः

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് എല്ലാവരും അതിവേഗം ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു. ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ നർമദാതീരത്തേക്ക് ചെന്നു അവിടെ പുണ്യരേവയെ ദർശിച്ചു.

Verse 24

ततः केचित्स्तुवन्त्यन्ये जय देवि नमोऽस्तु ते

അപ്പോൾ ചിലർ സ്തുതിച്ചു; മറ്റുള്ളവർ പറഞ്ഞു— “ജയ ദേവീ, നമസ്കാരം.”

Verse 25

नमोऽस्तु ते सिद्धगणैर्निषेविते नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रमङ्गले । नमोऽस्तु ते विप्रसहस्रसेविते नमोऽस्तु रुद्राङ्गसमुद्भवे वरे

സിദ്ധഗണങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന ദേവീ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സർവ്വപവിത്രങ്ങളിൽ മംഗളസ്വരൂപിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സഹസ്രം ബ്രാഹ്മണർ സേവിക്കുന്ന ദേവീ, നിനക്കു നമസ്കാരം. രുദ്രന്റെ അങ്കത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ശ്രേഷ്ഠേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 26

नमोऽस्तु ते सर्वपवित्रपावने नमोऽस्तु ते देवि वरप्रदे शिवे । नमामि ते शीतजले सुखप्रदे सरिद्वरे पापहरे विचित्रिते

സകല പവിത്രങ്ങളെയും പവിത്രമാക്കുന്ന മാതാവേ! നിനക്കു നമസ്കാരം. വരപ്രദായിനി, ശിവാ ദേവീ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ശീതളജലത്താൽ സുഖം നൽകുന്നവളേ, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയേ, പാപഹാരിണീ, വിചിത്രശോഭയാൽ അലങ്കൃതയേ—ഞാൻ നിനക്കു പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.

Verse 27

अनेकभूतौघसुसेविताङ्गे गन्धर्वयक्षोरगपाविताङ्गे । महागजौघैर्महिषैर्वराहैरापीयसे तोयमहोर्मिमाले

ഹേ ദേവീ! അനേകം ജീവസമൂഹങ്ങൾ നിന്റെ അംഗങ്ങളെ സുസേവിക്കുന്നു; ഗന്ധർവ്വർ, യക്ഷർ, നാഗർ നിന്റെ ദേഹത്തെ പവിത്രമാക്കുന്നു. മഹാഗജക്കൂട്ടങ്ങളും മഹിഷങ്ങളും വരാഹങ്ങളും നിന്റെ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നു; അഹോ! നിന്റെ തരംഗമാല എത്ര അത്ഭുതം!

Verse 28

नमामि ते सर्ववरे सुखप्रदे विमोचयास्मानघपाशबद्धान्

ഹേ സർവ്വശ്രേഷ്ഠ വരപ്രദായിനി, സുഖവും കല്യാണവും നൽകുന്നവളേ! ഞാൻ നിനക്കു പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു. പാപപാശങ്ങളിൽ ബന്ധിതരായ ഞങ്ങളെ വിമോചിപ്പിക്കണമേ.

Verse 29

भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्या यावत्तवाम्भो नहि संश्रयन्ति । स्पृष्टं करैश्चन्द्रमसो रवेश्चेत्तद्देवि दद्यात्परमं पदं तु

മർത്ത്യർ നിന്റെ ജലത്തെ ആശ്രയിക്കാത്തിടത്തോളം നരകങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയും. ചന്ദ്രന്റെയും സൂര്യന്റെയും കിരണങ്ങൾ സ്പർശിച്ച നിന്റെ ജലം ആരെങ്കിലും സ്പർശിച്ചാൽ, ഹേ ദേവീ, അത് നിശ്ചയമായി പരമപദം നൽകുന്നു.

Verse 30

अनेकसंसारभयार्दितानां पापैरनेकैरभिवेष्टितानाम् । गतिस्त्वमम्भोजसमानवक्त्रे द्वन्द्वैरनेकैरभिसंवृतानाम्

സംസാരത്തിലെ അനേകം ഭയങ്ങളാൽ പീഡിതരായവർക്കും, അനവധി പാപങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവർക്കും—ഹേ താമരസമാനമുഖിനീ! പല ദ്വന്ദ്വങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടവർക്കു നീയേ ഗതി, നീയേ ശരണം.

Verse 31

नद्यश्च पूता विमला भवन्ति त्वां देवि सम्प्राप्य न संशयोऽत्र । दुःखातुराणामभयं ददासि शिष्टैरनेकैरभिपूजितासि

ഹേ ദേവീ, നിന്നെ പ്രാപിച്ചാൽ നദികളും പവിത്രവും നിർമലവും ആകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദുഃഖാതുരർക്കു നീ അഭയം നൽകുന്നു; അനേകം ശിഷ്ടരും പണ്ഡിതരും നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 32

विण्मूत्रदेहाश्च निमग्नदेहा भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्याः । महाबलध्वस्ततरङ्गभङ्गं जलं न यावत्तव संस्पृशन्ति

മലംമൂത്രദൂഷിതദേഹികളായി അധോഗതിയിൽ മുങ്ങിയ മർത്ത്യർ, നിന്റെ ജലം സ്പർശിക്കുന്നതുവരെ നരകങ്ങളിൽ അലയുന്നു; മഹാബലത്താൽ തരംഗശിഖരങ്ങൾ തകർന്നുപോകുന്ന ആ ജലം തന്നേ.

Verse 33

म्लेच्छाः पुलिन्दास्त्वथ यातुधानाः पिबन्ति येऽंभस्तव देवि पुण्यम् । तेऽपि प्रमुच्यन्ति भयाच्च घोरात्किमत्र विप्रा भवपाशभीताः

ഹേ ദേവീ, മ്ലേച്ഛരും പുലിന്ദരും യാതുധാനരും പോലും—ആരായാലും നിന്റെ പുണ്യജലം പാനം ചെയ്താൽ—അവർ ഭയങ്കരഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നു. അപ്പോൾ ഭവപാശഭീതരായ ബ്രാഹ്മണർ ഇവിടെ രക്ഷപ്പെടുന്നത് എന്ത് അത്ഭുതം?

Verse 34

सरांसि नद्यः क्षयमभ्युपेता घोरे युगेऽस्मिन्कलिनावसृष्टे । त्वं भ्राजसे देवि जलौघपूर्णा दिवीव नक्षत्रपथे च गङ्गा

ഈ ഭയങ്കര കലിയുഗം വന്നപ്പോൾ തടാകങ്ങളും നദികളും ക്ഷയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; എന്നാൽ ഹേ ദേവീ, നീ ജലപ്രവാഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് നക്ഷത്രപഥത്തിലെ ദിവ്യഗംഗയെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 35

तव प्रासादाद्वरदे विशिष्टे कालं यथेमं परिपालयित्वा । यास्याम मोक्षं तव सुप्रसादाद्वयं यथा त्वं कुरु नः प्रसादम्

ഹേ വിശിഷ്ട വരദേ, നിന്റെ കൃപയാൽ ഞങ്ങൾ ഈ കാലം യഥാവിധി ധർമ്മത്തോടെ പരിപാലിക്കട്ടെ; നിന്റെ മഹാപ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങൾ മോക്ഷം പ്രാപിക്കട്ടെ. അതിനാൽ ഞങ്ങളോടു പ്രസന്നയായി, ഞങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകണമേ.

Verse 36

त्वामाश्रिता ये शरणं गताश्च गतिस्त्वमम्बेव पितेव पुत्रान् । त्वत्पालिता यावदिमं सुघोरं कालं त्वनावृष्टिहतं क्षिपामः

നിന്നെ ആശ്രയിച്ച് ശരണം പ്രാപിച്ചവർക്ക് നീയേ ഏകഗതിയാണ്—മക്കൾക്കു മാതാവുപോലെയും പിതാവുപോലെയും. നിന്റെ പരിരക്ഷയാൽ അനാവൃഷ്ടിയാൽ പീഡിതമായ ഈ അതിഘോരകാലം ഞങ്ങൾ വേഗം കടന്നുപോകുമാറാകട്ടെ.

Verse 37

एवं स्तुता तदा देवी नर्मदा सरितां वरा । प्रत्यक्षा सा परा मूर्तिर्ब्राह्मणानां युधिष्ठिर

ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ദേവി നർമദ—ഹേ യുധിഷ്ഠിര—ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കു പരമവും പ്രത്യക്ഷവുമായ മൂർത്തിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 38

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पठन्ति ये स्तोत्रमिदं नरेन्द्र शृण्वन्ति भक्त्या परया प्रशान्ताः । ते यान्ति रुद्रं वृषसंयुतेन यानेन दिव्याम्बरभूषिताङ्गाः

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരേന്ദ്ര, ശാന്തചിത്തരായി ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യുന്നവരും പരമഭക്തിയോടെ ശ്രവിക്കുന്നവരും, വൃഷഭയുക്തമായ യാനത്തിൽ യാത്രചെയ്ത് ദിവ്യാംബരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതദേഹരായി രുദ്രനെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 39

ये स्तोत्रमेतत्सततं जपन्ति स्नात्वा च तोयेन तु नर्मदायाः । तेभ्योऽन्तकाले सरिदुत्तमेयं गतिं विशुद्धामचिराद्ददाति

ഈ സ്തോത്രം നിരന്തരം ജപിച്ച് നർമദാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക്, അന്ത്യകാലത്ത് ഈ ശ്രേഷ്ഠ നദി വേഗത്തിൽ വിശുദ്ധവും പാവനവുമായ ഗതി നൽകുന്നു.

Verse 40

प्रातः समुत्थाय तथा शयानो यः कीर्तयेतानुदिनं स्तवेन्द्रम् । देहक्षयं स्वे सलिले ददाति समाश्रयं तस्य महानुभाव

പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റും അല്ലെങ്കിൽ ശയനാവസ്ഥയിലും, ആരെങ്കിലും പ്രതിദിനം ഈ സ്തവേന്ദ്രം (സ്തോത്രരാജം) കീർത്തിച്ചാൽ, ദേഹക്ഷയസമയത്ത് ആ മഹാനുഭാവാ (നർമദാ) അവനു തന്റെ ജലത്തിൽ തന്നെ ആശ്രയം നൽകുന്നു.

Verse 41

पापैर्विमुक्ता दिवि मोदमानाः सम्भोगिनश्चैव तु नान्यथा च

പാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരായി അവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആനന്ദിച്ച് ദിവ്യഭോഗസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; സത്യത്തിൽ ഇതിന് മറ്റൊരു വിധമില്ല.

Verse 42

प्रसन्ना नर्मदा देवी स्तोत्रेणानेन भारत । जलेनाप्यायितान् विप्रान् दक्षिणापथवाहिनी

ഹേ ഭാരതാ! ഈ സ്തോത്രത്തിൽ പ്രസന്നയായ ദക്ഷിണപഥവാഹിനിയായ നർമദാദേവി തന്റെ ജലത്താൽ ആ വിപ്രന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി പോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 43

अमृतत्वं तु वो दद्मि योगिभिर्यन्न गम्यते । दुर्लभं यत्सुरैः सर्वैर्मत्प्रसादाल्लभिष्यथ

ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് അമൃതത്വം നൽകുന്നു—യോഗികൾക്കും അഗമ്യവും സർവ്വദേവന്മാർക്കും ദുർലഭവുമായതു; എന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ നിങ്ങൾ അതു ലഭിക്കും.

Verse 44

इति ते ब्राह्मणा राजंल्लब्धा वरमनुत्तमम् । गमिष्यन्तः प्रीतचित्ता ददृशुश्चित्रमद्भुतम्

ഹേ രാജൻ! ഇങ്ങനെ ആ ബ്രാഹ്മണർ അനുത്തമമായ വരം ലഭിച്ച് പ്രീതചിത്തരായി പുറപ്പെട്ടു; അവർ ഒരു വിചിത്രമായ അത്ഭുതം കണ്ടു.

Verse 45

श्रीमार्कण्डेय उवाच । दृष्टास्तैः पुरुषाः पार्थ नर्मदातटसंस्थिताः । स्नानदेवार्चनासक्ताः पञ्च एव महाबलाः

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാർഥാ! അവർ നർമദാതീരത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്ന, സ്നാനത്തിലും ദേവാരാധനയിലും ആസക്തരായ അഞ്ചു മഹാബലവാന്മാരെ കണ്ടു.

Verse 46

ते दृष्टा ब्राह्मणैः सर्वैर्वेदवेदाङ्गपारगैः । संपृष्टास्तैर्महाराज यथा तदवधारय

വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതരായ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും അവരെ കണ്ടു. പിന്നെ അവർ അവരോട് ചോദിച്ചു; ഹേ മഹാരാജാ, ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കുക.

Verse 47

विप्रा ऊचुः । वनान्ते स्त्रीयुगं दृष्ट्वा महारौद्रं भयावहम् । वृद्धाश्च पुरुषास्तत्र पाशहस्ता भयावहाः

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—വനത്തിന്റെ അറ്റത്ത് ഞങ്ങൾ രണ്ട് സ്ത്രീകളെ കണ്ടു; അവർ അത്യന്തം ഉഗ്രവും ഭയാവഹവും ആയിരുന്നു. അവിടെ തന്നെ വൃദ്ധപുരുഷന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു; കൈയിൽ പാശം പിടിച്ച് ഭീതിജനകരായി.

Verse 48

दुर्धर्षा दुर्निरीक्ष्याश्च इतश्चेतश्च चञ्चलाः । व्याहरन्तः शुभां वाचं न तत्र गतिरस्ति वै

അവർ അജയ്യരും നോക്കാൻ പോലും പ്രയാസമുള്ളവരും; ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ചഞ്ചലമായി സഞ്ചരിച്ചു. ശുഭവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞാലും, അവിടെ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ വഴിയില്ലായിരുന്നു.

Verse 49

अपरस्परयोः सर्वे निरीक्षन्तः पुनःपुनः । तैस्तु यद्वचनं प्रोक्तं तत्सर्वं कथ्यतामिति

അവർ എല്ലാവരും വീണ്ടും വീണ്ടും പരസ്പരം നോക്കി. പിന്നെ പറഞ്ഞു—അവർ പറഞ്ഞ വാക്കുകളെല്ലാം മുഴുവനായി പറയുക.

Verse 50

अस्माकं पुरुषाः पञ्च तिष्ठन्ति तत्र सत्तमाः । ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः

ഞങ്ങളുടെ അഞ്ചു പുരുഷന്മാർ—ശ്രേഷ്ഠ സജ്ജനങ്ങൾ—അവിടെ നിൽക്കുന്നു. ആ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരെ എല്ലാത്തരത്തിലും വേഗത്തിൽ അയക്കണം.

Verse 51

अथ ते पुरुषाः पञ्च श्रुत्वा वाक्यमिदं शुभम् । परस्परं निरीक्षन्तो वदन्ति च पुनःपुनः

അപ്പോൾ ആ അഞ്ചുപുരുഷന്മാർ ആ ശുഭവാക്യം കേട്ട് പരസ്പരം നോക്കി, വീണ്ടും വീണ്ടും തമ്മിൽ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 52

क्व ते कस्य कुतो याताः किमुक्तं तैर्भयावहैः

അവർ എവിടെയാണ്? അവർ ആരുടേതാണ്, എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ആ ഭയാനകർ എന്താണ് പറഞ്ഞത്?

Verse 53

पुरुषा ऊचुः । तीर्थावगाहनं सर्वैः पूर्वदक्षिणपश्चिमैः । उत्तरैश्च कृतं भक्त्या न पापं तैर्व्यपोहितम्

പുരുഷന്മാർ പറഞ്ഞു—കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക് ദിക്കുകളിൽ നിന്നെത്തിയ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭക്തിയോടെ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു; എങ്കിലും ഞങ്ങളുടെ പാപം നീങ്ങിയില്ല।

Verse 54

निष्पापाश्चाथ संजातास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे वह्निकालोपमा द्विजाः

എങ്കിലും ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമകൊണ്ട് അവർ പാപരഹിതരായി. അഗ്നിയെയും കാലത്തെയും പോലെ ദീപ്തരായ ദ്വിജന്മാരേ, എല്ലാ ഋഷികളും കേൾക്കട്ടെ।

Verse 55

पातकानि च घोराणि यान्यचिन्त्यानि देहिनाम् । पापिष्ठेन तु चैकेन गुरुदारा निषेविता

ദേഹികളിൽ ചിന്തിക്കാനാകാത്ത ഭയങ്കര പാതകങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയിൽ ഒരുത്തൻ മഹാപാപി ഗുരുപത്നിയെയും ലംഘിച്ച് ബന്ധപ്പെട്ടു പാപം ചെയ്തു।

Verse 56

हृतं चान्येन मित्रस्वं सुवर्णं च धनं तथा । ब्रह्महत्या महारौद्रा कृता चान्येन पातकम्

ഒരാൾ സുഹൃത്തിന്റെ സ്വർണ്ണവും ധനവും കവർന്നു; മറ്റൊരാൾ അത്യന്തം ഭീകരമായ ബ്രഹ്മഹത്യ എന്ന മഹാപാതകം ചെയ്തു.

Verse 57

सुरापानं तु चान्यस्य संजातं चाप्यकामतः । गोवध्या चाप्यकामेन कृता चैकेन पापिना

മറ്റൊരാൾക്ക് അറിയാതെ തന്നെ സുരാപാനം എന്ന പാതകം സംഭവിച്ചു; ഒരുപാപി അനിച്ഛയായിട്ടും ഗോവധം ചെയ്തു.

Verse 58

अकामतोऽपि सर्वेषां पातकानि नराधिप । ब्राह्मणानां तु ते श्रुत्वा वाक्यं तद्विस्मयान्विताः

ഹേ നരാധിപാ! അനിച്ഛയായിട്ടും എല്ലാവർക്കും പാതകങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു; എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ വിസ്മയത്തോടെ നിറഞ്ഞു.

Verse 59

सद्य एव तदा जाताः पापिष्ठा गतकल्मषाः । तीर्थस्यास्य प्रभावेन नर्मदायाः प्रभावतः

അന്നേ നിമിഷം അവർ—അതിപാപികളായിരുന്നാലും—കല്മഷമുക്തരായി; ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, നർമദയുടെ പ്രഭാവത്താൽ.

Verse 60

न क्वचित्पातकानां तु प्रवेशश्चात्र जायते । एवं संचित्य ते सर्वे पापिष्ठाश्च परस्परम्

ഇവിടെ പാതകങ്ങൾക്ക് എവിടെയും പ്രവേശമില്ല. ഇങ്ങനെ ആ പാപിഷ്ഠർ എല്ലാവരും കൂടിച്ചേർന്ന് പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.

Verse 61

चित्रभानुः स्मृतस्तैस्तु विचिन्त्य हृदये हरिम् । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तर्पिताः पितृदेवताः

അപ്പോൾ അവർ ചിത്രഭാനുവിനെ സ്മരിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച് പുണ്യമായ റേവാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്കും ദേവതകൾക്കും തർപ്പണം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി।

Verse 62

नत्वा तु भास्करं देवं हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । प्रदक्षिणं तु तं भक्त्या ज्वलन्तं जातवेदसम्

ഭാസ്കരദേവനെ നമസ്കരിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ ജനാർദനനെ ധ്യാനിച്ച്, ഭക്തിയോടെ ജ്വലിക്കുന്ന ജാതവേദസ് (അഗ്നി/സൂര്യൻ)നെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു।

Verse 63

पतिताः पाण्डवश्रेष्ठ पापोद्विग्ना महीपते । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा त्यक्त्वा रजस्तमस्तथा

ഹേ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ മഹീപതേ—പതിതരായി പാപഭീതിയിൽ കലങ്ങിയവർ സാത്ത്വിക വാസന വളർത്തി, രജസ്-തമസ് ഉപേക്ഷിച്ച് ഉന്നത ആത്മസിദ്ധിക്ക് യോഗ്യരായി।

Verse 64

हतं तैः पावके सर्वं रेवाया उत्तरे तटे । विमानस्थास्तदा दृष्टा ब्राह्मणैस्ते युधिष्ठिर

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ—റേവയുടെ ഉത്തര തീരത്ത് അവരുടെ കാരണത്താൽ അഗ്നിയിൽ എല്ലാം ദഗ്ധമായി; തുടർന്ന് അവർ വിമാനംസ്ഥരായി ബ്രാഹ്മണർക്കു ദൃശ്യമാവുകയായിരുന്നു।

Verse 65

आश्चर्यमतुलं दृष्टमृषिभिर्नर्मदातटे । तदाप्रभृति ते सर्वे रागद्वेषविवर्जिताः

നർമദാതീരത്ത് ഋഷിമാർ അതുല്യമായ അത്ഭുതം കണ്ടു; അന്നുമുതൽ അവർ എല്ലാവരും രാഗദ്വേഷരഹിതരായി।

Verse 66

रवितीर्थं द्विजा हृष्टाः सेवन्ते मोक्षकाङ्क्षया । तीर्थस्यास्य च यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप

മോക്ഷാകാംക്ഷയോടെ ഹർഷിതരായ ദ്വിജന്മാർ രവിതീർത്ഥത്തെ ആശ്രയിച്ച് സേവിക്കുന്നു. ഹേ നരാധിപാ, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പുണ്യം കേൾക്കുക.

Verse 67

पीडितो वृद्धभावेन भक्त्या प्रीतो नरेश्वर । उद्देशं कथयिष्यामि द्विक्रोशाभ्यन्तरे स्थितः

ഹേ നരേശ്വരാ, വാർദ്ധക്യബാധയാൽ പീഡിതനായാലും നിന്റെ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. രണ്ട് ക്രോശപരിധിക്കുള്ളിലെ ഇതിന്റെ സ്ഥാനം ഞാൻ പറയും.

Verse 68

कुरुक्षेत्रं यथा पुण्यं रवितीर्थं श्रुतं मया । ईश्वरेण पुरा ख्यातं षण्मुखस्य नराधिप

കുരുക്ഷേത്രം എത്ര പുണ്യമോ, അതുപോലെ രവിതീർത്ഥവും പുണ്യമെന്ന് ഞാൻ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹേ നരാധിപാ, പുരാതനകാലത്ത് ഈശ്വരൻ ഇത് ഷൺമുഖൻ (സ്കന്ദൻ)ക്ക് പ്രസിദ്ധമാക്കി.

Verse 69

श्रुतं रुद्राच्च तैः सर्वैरहं तत्र समीपगः ईश्वर उवाच । मार्तण्डग्रहणे प्राप्ते ये व्रजन्ति षडानन । रवितीर्थे कुरुक्षेत्रे तुल्यमेतत्फलं लभेत्

ഇത് അവർ എല്ലാവരും രുദ്രനിൽ നിന്ന് ശ്രവിച്ചു; ഞാൻ അവിടെ സമീപത്തായിരുന്നു. ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഷഡാനനാ, സൂര്യഗ്രഹണസമയത്ത് രവിതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുന്നവർ കുരുക്ഷേത്രസമമായ ഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 70

स्नाने दाने तथा जप्ये होमे चैव विशेषतः । कुरुक्षेत्रे समं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा

സ്നാനം, ദാനം, ജപം, പ്രത്യേകിച്ച് ഹോമം എന്നിവയിൽ—ഇവിടത്തെ പുണ്യം കുരുക്ഷേത്രത്തോട് സമം; ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.

Verse 71

ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा । रवितीर्थे विशेषेण रेवा पुण्यफलप्रदा

ഗ്രാമത്തിലായാലും വനത്തിലായാലും നർമദാ എല്ലായിടത്തും പുണ്യമാണ്; എന്നാൽ രവിതീർത്ഥത്തിൽ പ്രത്യേകമായി റേവാ മഹാപുണ്യഫലം പ്രസാദിക്കുന്നു।

Verse 72

षष्ठ्यां सूर्यदिने भक्त्या व्यतीपाते च वै धृतौ । संक्रान्तौ ग्रहणेऽमायां ये व्रजन्ति जितेन्द्रियाः

ഷഷ്ഠി തിഥി, ഞായറാഴ്ച, വ്യതീപാതം, ധൃതി യോഗം, സംക്രാന്തി, ഗ്രഹണം, അമാവാസി എന്നിവയിൽ ജിതേന്ദ്രിയ ഭക്തർ ശ്രദ്ധയോടെ അവിടെ പോകുന്നു।

Verse 73

कामक्रोधैर्विमुक्ताश्च रागद्वेषैस्तथैव च । उपोष्य परया भक्त्या देवस्याग्रे नराधिप

കാമക്രോധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി, രാഗദ്വേഷങ്ങൾ വിട്ട്, ഹേ നരാധിപാ, ദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ പരമഭക്തിയോടെ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 74

रात्रौ जागरणं कृत्वा दीपं देवस्य बोधयेत् । कथां वै वैष्णवीं पार्थ वेदाभ्यसनमेव च

രാത്രി ജാഗരണം ചെയ്ത് ദീപംകൊണ്ട് ദേവനെ ആരാധിക്കണം; ഹേ പാർഥാ, വൈഷ്ണവകഥയും വേദാഭ്യാസവും കൂടി ചെയ്യണം।

Verse 75

ऋग्वेदं वा यजुर्वेदं सामवेदमथर्वणम् । ऋचमेकां जपेद्यस्तु स वेदफलमाप्नुयात्

ഋഗ്വേദം, യജുര്വേദം, സാമവേദം അല്ലെങ്കിൽ അഥർവവേദം—ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു ഋച ജപിക്കുന്നവൻ വേദഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 76

गायत्र्या च चतुर्वेदफलमाप्नोति मानवः । प्रभाते पूजयेद्विप्रानन्नदानहिरण्यतः

ഗായത്രിജപംകൊണ്ട് മനുഷ്യന്‍ ചതുർവേദഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ബ്രാഹ്മണരെ അന്നദാനവും ഹിരണ്യദാനവുംകൊണ്ട് പൂജിച്ച് ആദരിക്കണം.

Verse 77

भूमिदानेन वस्त्रेण अन्नदानेन शक्तितः । छत्रोपानहशय्यादिगृहदानेन पाण्डव

ഭൂമിദാനം, വസ്ത്രദാനം, ശേഷിയനുസരിച്ചുള്ള അന്നദാനം—അതുപോലെ കുട, പാദുക, ശയ്യ മുതലായവയും ഗൃഹദാനവും ചെയ്താൽ, ഹേ പാണ്ഡവ, മഹാപുണ്യം ലഭിക്കും.

Verse 78

ग्रामधूर्वहदानेन गजकन्याहयेन च । विद्याशकटदानेन सर्वेषामभयं भवेत्

ഗ്രാമദാനം, ഭാരവാഹക മൃഗദാനം, കൂടാതെ ഗജദാനം, ദാസികന്യാദാനം, ഹയദാനം—വിദ്യാദാനവും ശകടദാനവും ചെയ്താൽ—സകലർക്കും അഭയം ഉണ്ടാകും.

Verse 79

शत्रुश्च मित्रतां याति विषं चैवामृतं भवेत् । ग्रहा भवन्ति सुप्रीताः प्रीतस्तस्य दिवाकरः

ശത്രുവും മിത്രതയിലേക്കു മാറും; വിഷവും അമൃതസമമാകും. ഗ്രഹങ്ങൾ അത്യന്തം അനുകൂലമാകും; അവനോട് ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) പ്രസന്നനാകും.

Verse 80

एतत्ते सर्वमाख्यातं रवितीर्थफलं नृप । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या रवितीर्थफलं शुभम्

ഹേ നൃപാ! രവിതീർത്ഥഫലം ഞാൻ നിനക്കു സമഗ്രമായി അറിയിച്ചു. ഭക്തിയോടെ രവിതീർത്ഥത്തിന്റെ ഈ ശുഭഫലകഥ കേൾക്കുന്നവർ—

Verse 81

तेऽपि पापविनिर्मुक्ता रविलोके वसन्ति हि । गोदानेन च यत्पुण्यं यत्पुण्यं भृगुदर्शने

അവരും പാപവിമുക്തരായി നിശ്ചയമായി സൂര്യലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഗോദാനം കൊണ്ടുള്ള പുണ്യവും ഭൃഗുദർശനം കൊണ്ടുള്ള പുണ്യവും—

Verse 82

केदार उदकं पीत्वा तत्पुण्यं जायते नृणाम् । अब्दमश्वत्थसेवायां तिलपात्रप्रदो भवेत्

കേദാരജലം പാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു അതേ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഒരു വർഷം അശ്വത്ഥവൃക്ഷസേവ ചെയ്താൽ എള്ള് നിറഞ്ഞ പാത്രം ദാനം ചെയ്യുന്നവനാകുന്നു.

Verse 83

तत्फलं समवाप्नोति आदित्येश्वरकीर्तनात् । श्रुते यस्य प्रभावे न जायते यन्नृपात्मज

ഹേ രാജപുത്രാ, ആദിത്യേശ്വരനെ കീർത്തനം ചെയ്താൽ അതേ ഫലം നിശ്ചയമായി ലഭിക്കുന്നു. അവന്റെ പ്രഭാവം കേട്ടാൽ ആ ഫലം അപ്രകടമായി നിലനിൽക്കുകയില്ല—അവശ്യമായി ഫലിക്കും.

Verse 84

तत्सर्वं कथयिष्यामि भक्त्या तव महीपते । पापानि च प्रलीयन्ते भिन्नपात्रे यथा जलम्

ഹേ മഹീപതേ, ഭക്തിയോടെ ഞാൻ അതെല്ലാം നിനക്കു പറയും. പാപങ്ങൾ പൊട്ടിയ പാത്രത്തിലെ വെള്ളം പോലെ ലയിച്ചു പോകുന്നു (തങ്ങുകയില്ല).

Verse 85

तीर्थस्याभिमुखो नित्यं जायते नात्र संशयः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं कथितं तव पाण्डव

അവൻ നിത്യം തീർത്ഥത്തോടു അഭിമുഖനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹേ പാണ്ഡവാ, ഗുഹ്യത്തേക്കാളും ഗുഹ്യമായ തീർത്ഥം നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 86

पापिष्ठानां कृतघ्नानां स्वामिमित्रावघातिनाम् । तीर्थाख्यानं शुभं तेषां गोपितव्यं सदा बुधैः

അത്യന്തം പാപികളായ കൃതഘ്നന്മാരിലും സ്വാമിയെയോ മിത്രനെയോ വഞ്ചിക്കുന്നവരിലും നിന്ന് ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ ശുഭമാഹാത്മ്യകഥ ജ്ഞാനികൾ എപ്പോഴും രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കണം।