Adhyaya 38

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र गुहावासीति चोत्तमम् । यत्र सिद्धो महादेवो गुहावासी समार्बुदम्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ‘ഗുഹാവാസി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ ഉത്തമ പുണ്യതീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകണം; അവിടെ അർബുദപർവതത്തിൽ മഹാദേവൻ ‘ഗുഹാവാസി’ രൂപത്തിൽ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । केन कार्येण भो तात महादेवो जगद्गुरुः । गुहायामनयत्कालं सुदीर्घं द्विजसत्तम

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പൂജ്യ താത, ജഗദ്ഗുരുവായ മഹാദേവൻ ഏതു കാര്യമൂലം ഗുഹയിൽ അതിദീർഘകാലം കഴിച്ചു, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ?

Verse 3

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वपरं कौतूहलं हि मे

ഹേ നിർമലനേ, ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക. ഞാൻ പൂർണ്ണമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തം ഗാഢമാണ്।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । साधु प्रश्नो महाराज पृष्टो यो वै त्वयोत्तमः । पुराणे विस्तरो ह्यस्य न शक्यो हि मयाधुना

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാരാജാ, നീ ചോദിച്ച ഈ ഉത്തമ ചോദ്യം നിസ്സംശയം പ്രശംസനീയമാണ്. ഇതിന്റെ വിപുല വിവരണം പുരാണങ്ങളിൽ ഉണ്ട്; ഇപ്പോൾ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല।

Verse 5

कथितुं वृद्धभावत्वादतीतो बहुकालिकः । संक्षेपात्तेन ते तात कथयामि निबोध मे

വാർദ്ധക്യം കാരണം ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ ഇത് വിപുലമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഹേ പ്രിയനേ, ഞാൻ നിനക്കു സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു—എന്റെ വാക്ക് മനസ്സിലാക്കുക।

Verse 6

पुरा कृतयुगे राजन्नासीद्दारुवनं महत् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्ल्युपशोभितम्

പുരാതന കൃതയുഗത്തിൽ, ഹേ രാജാവേ, ദാരുവനമെന്ന മഹാവനം ഉണ്ടായിരുന്നു—നാനാവിധ വൃക്ഷലതകളാൽ നിറഞ്ഞതും, വിവിധ വല്ലികളാൽ ശോഭിതവുമായിരുന്നു।

Verse 7

सिंहव्याघ्रवराहैश्च गजैः खड्गैर्निषेवितम् । बहुपक्षियुतं दिव्यं यथा चैत्ररथं वनम्

അത് സിംഹം, വ്യാഘ്രം, വരാഹം, ഗജം, ഖഡ്ഗമൃഗം മുതലായവയുടെ സഞ്ചാരത്താൽ നിഷേവിതമായിരുന്നു; അനേകം പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞ ആ ദിവ്യവനം സ്വർഗീയ ചൈത്രരഥവനത്തെപ്പോലെ തോന്നി।

Verse 8

तत्र केचिन्महाप्राज्ञा वसन्ति संशितव्रताः । वसन्ति परया भक्त्या चतुराश्रमभाविताः

അവിടെ ചില മഹാപ്രാജ്ഞർ, ദൃഢവ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരരായവർ വസിക്കുന്നു; പരമഭക്തിയോടെ പാർത്തു, ചതുരാശ്രമഭാവത്തിൽ സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്നു।

Verse 9

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा । स्वधर्मनिरताः सर्वे वाञ्छन्तः परमं पदम्

ആരൊ ബ്രഹ്മചാരി, ആരൊ ഗൃഹസ്ഥൻ, ആരൊ വാനപ്രസ്ഥൻ, മറ്റാരൊ യതി—എല്ലാവരും സ്വധർമ്മത്തിൽ നിരതരായി പരമപദം ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 10

तावद्वसन्तसमये कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । विमानस्थो महादेवो गच्छन्वै ह्युमया सह

അപ്പോൾ വസന്തകാലത്ത്, മറ്റൊരു കാരണസന്ദർഭത്തിൽ, വിമാനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ മഹാദേവൻ ഉമയോടുകൂടെ സത്യമായും യാത്രചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 11

ददर्श तोय आवासमृक्सामयजुर्नादितम् । अलक्ष्यागतनिर्गम्यं सर्वपापक्षयंकरम्

അവൻ ജലതീരത്തിലെ ആ പുണ്യാവാസം ദർശിച്ചു; ഋക്, സാമ, യജുസ് വേദമന്ത്രധ്വനികളാൽ അത് മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അവിടെ പ്രവേശവും നിർഗമനവും അദൃശ്യമെന്നപോലെ; ആ സ്ഥലം സർവ്വപാപക്ഷയകരം.

Verse 12

तं दृष्ट्वा मुदिता देवी हर्षगङ्गदया गिरा । पप्रच्छ देवदेवेशं शशाङ्ककृतभूषणम्

അത് കണ്ടപ്പോൾ ദേവി ആനന്ദിതയായി; ഹർഷവും ദയയും ഒഴുകുന്ന വാക്കുകളാൽ ചന്ദ്രഭൂഷിതനായ ദേവദേവേശനെ അവൾ ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 13

देव्युवाच । कस्यायमाश्रमो देव वेदध्वनिनिनादितः । यं दृष्ट्वा क्षुत्पिपासाद्यैः श्रमैश्च परिहीयते

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! വേദധ്വനിയാൽ മുഴങ്ങുന്ന ഈ ആശ്രമം ആരുടേതാണ്? ഇതിനെ കണ്ടാൽ വിശപ്പ്, ദാഹം മുതലായവയും ക്ഷീണവും ശമിക്കുന്നു.

Verse 14

महेश्वर उवाच । किं त्वया न श्रुतं देवि महादारुवनं महत् । बहुविप्रजनो यत्र गृहधर्मेण वर्तते

മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ! മഹത്തായ മഹാദാരുവനത്തെക്കുറിച്ച് നീ കേട്ടിട്ടില്ലേ? അവിടെ അനേകം ബ്രാഹ്മണർ ഗൃഹധർമ്മപ്രകാരം ജീവിക്കുന്നു.

Verse 15

अत्र यः स्त्रीजनः कश्चिद्भर्तृशुश्रूषणे रतः । नान्यो देवो न वै धर्मो ज्ञायते शैलनन्दिनि

ഇവിടെ ഏതൊരു സ്ത്രീയും ഭർത്തൃശുശ്രൂഷയിൽ നിരതയായാൽ—ഹേ ശൈലനന്ദിനീ—അവൾക്ക് മറ്റൊരു ദേവനും മറ്റൊരു ധർമ്മവും (വ്രതമായി) അറിയപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा परं वाक्यं देवदेवेन भाषितम् । कौतूहलसमाविष्टा शङ्करं पुनरब्रवीत्

ദേവദേവൻ ഉച്ചരിച്ച ആ ഗൗരവവാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ കൗതുകം നിറഞ്ഞ് വീണ്ടും ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 17

यत्त्वयोक्तं महादेव पतिधर्मरताः स्त्रियः । तासां त्वं मदनो भूत्वा चारित्रं क्षोभय प्रभो

ഓ മഹാദേവാ! ഇവിടെയുള്ള സ്ത്രീകൾ പതിധർമ്മത്തിൽ നിരതരാണെന്ന് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞു. അതിനാൽ പ്രഭോ, നിങ്ങൾ മദനരൂപം ധരിച്ചു അവരുടെ ആചാരത്തെ ചലിപ്പിച്ച് അവരുടെ സ്ഥിരത പരീക്ഷിക്കൂ।

Verse 18

ईश्वर उवाच । यत्त्वयोक्तं च वचनं न हि मे रोचते प्रिये । ब्राह्मणा हि महद्भूतं न चैषां विप्रियं चरेत्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയേ, നീ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല. ബ്രാഹ്മണർ മഹത്തായ പവിത്രശക്തിയാണ്; അതിനാൽ അവർക്കു അപ്രീതി വരുത്തുന്ന പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്।

Verse 19

मन्युप्रहरणा विप्राश्चक्रप्रहरणो हरिः । चक्रात्क्रूरतरो मन्युस्तस्माद्विप्रं न कोपयेत्

വിപ്രരുടെ ആയുധം കോപം; ഹരിയുടെ ആയുധം ചക്രം. ചക്രത്തേക്കാൾ ക്രൂരമാണ് കോപം; അതിനാൽ ബ്രാഹ്മണനെ ഒരിക്കലും കോപിപ്പിക്കരുത്।

Verse 20

न ते देवा न ते लोका न ते नगा न चासुराः । दृश्यन्ते त्रिषु लोकेषु ये तैर्दृष्टैर्न नाशिताः

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ദേവന്മാരോ ലോകങ്ങളോ പർവതങ്ങളോ അസുരന്മാരോ—അവരുടെ ക്രോധദൃഷ്ടിയിൽപ്പെട്ടിട്ടും നശിക്കാതെ നിലനിന്നവർ ആരും കാണപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 21

तेषां मोक्षस्तथा स्वर्गो भूमिर्मर्त्ये फलानि च । येषां तुष्टा महाभागा ब्राह्मणाः क्षितिदेवताः

ആരോടു മഹാഭാഗ ബ്രാഹ്മണർ—ഭൂമിയിലെ ദേവതകൾ—പ്രസന്നരാകുന്നുവോ, അവർക്കു മോക്ഷവും സ്വർഗ്ഗവും, ഭൂലോകസമൃദ്ധിയും മർത്ത്യലോകഫലങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 22

एवं ज्ञात्वा महाभागे असद्ग्राहं परित्यज । तत्र लोके विरुद्धं वै कुप्यन्ते येन वै द्विजाः

ഹേ മഹാഭാഗേ, ഇതറിഞ്ഞ് ഈ അനാചാരമായ പിടിവാശി ഉപേക്ഷിക്ക; ലോകത്തിൽ ധർമ്മക്രമത്തിന് വിരുദ്ധമായതുകൊണ്ടാണ് ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണർ കോപിക്കുന്നത്।

Verse 23

देव्युवाच । नाहं ते दयिता देव नाहं ते वशवर्तिनी । अकृत्वाधश्व वै तासां मानं सुरसुपूजितम्

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, ഞാൻ നിന്റെ പ്രിയയല്ല; ഞാൻ നിന്റെ അധീനയുമല്ല; ദേവന്മാരും പൂജിക്കുന്ന അവരുടെ മാനത്തെ നീ ആദ്യം താഴ്ത്തിയില്ലെങ്കിൽ അല്ല।

Verse 24

लोकलोके महादेव अशक्यं नास्ति ते प्रभो । क्रियतां मम चैवैकमेतत्कार्यं सुरोत्तम

ഹേ മഹാദേവാ, ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും നിനക്കു അസാധ്യം ഒന്നുമില്ല, പ്രഭോ. ഹേ സുരോത്തമാ, എന്റെ ഈ ഒരേയൊരു കാര്യം നിർവഹിക്കണമേ।

Verse 25

एवमुक्तो महादेवो देव्या वाक्यहिते रतः । कृत्वा कापालिकं रूपं ययौ दारुवनं प्रति

ദേവിയുടെ വാക്ക് നിറവേറ്റാൻ തത്പരനായ മഹാദേവൻ ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ കാപാലികരൂപം ധരിച്ചു ദാരുവനത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 26

महाहितजटाजूटं नियम्य शशिभूषणम् । कण्ठत्राणं परं कृत्वा धारयन् कर्णकुण्डले

അവൻ നന്നായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ജടാജൂടം ബന്ധിച്ച് ചന്ദ്രഭൂഷണം ധരിച്ചു; പരമ കണ്ഠത്രാണം (കണ്ഠാഭരണം) അണിഞ്ഞ് കാതുകളിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചു.

Verse 27

व्याघ्रचर्मपरीधानो मेखलाहारभूषितः । नूपुरध्वनिनिघोषैः कम्पयन् वै वसुंधराम्

അവൻ വ്യാഘ്രചർമ്മം ധരിച്ചു, മേഘലയും ഹാരവും അണിഞ്ഞ് അലങ്കൃതനായി; നൂപുരങ്ങളുടെ ധ്വനി-നിഘോഷത്തോടെ വസുന്ധരയെ കുലുക്കി.

Verse 28

महानूर्द्ध्वजटामाली कृत्तिभस्मानुलेपनः । कृत्वा हस्ते कपालं तु ब्रह्मणश्च महात्मनः

ഉയർന്നുയർന്ന ജടാമാല ധരിച്ചു, കൃത്തി അണിഞ്ഞ് ഭസ്മം ലേപിച്ച്, അവൻ കൈയിൽ കപാലം എടുത്തു—മഹാത്മാ ബ്രഹ്മാവിന്റേതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്—എന്നിട്ട് ഭിക്ഷാടനം ചെയ്യുന്ന വേഷം ധരിച്ചു.

Verse 29

महाडमरुघोषेण कम्पयन् वै वसुंधराम् । प्रभातसमये प्राप्तो महादारुवनं प्रति

മഹാ ഡമരുവിന്റെ ഘോഷത്തോടെ വസുന്ധരയെ കുലുക്കിക്കൊണ്ട്, പ്രഭാതസമയത്ത് അവൻ മഹാദാരുവനത്തേക്കു എത്തി അതിലേക്കു നീങ്ങി.

Verse 30

तावत्पुण्यजनः सर्वपुष्पपत्रफलार्थिकः । निर्गतो बहुभिः सार्द्धं पवमानः समन्ततः

അപ്പോൾ പുഷ്പം, ഇല, ഫലം എന്നിവ തേടിയ എല്ലാ പുണ്യജനങ്ങളും അനേകരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു, ചുറ്റുമെല്ലാ ദിക്കുകളിലും സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 31

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रूपं देवस्य भारत । युवतीनां मनस्तासां कामेन कलुषीकृतम्

ഹേ ഭാരതാ! ദേവന്റെ ആ മഹാദ്ഭുതരൂപം കണ്ടപ്പോൾ ആ യുവതികളുടെ മനസ്സുകൾ കാമത്താൽ മലിനമായി മൂടപ്പെട്ടു.

Verse 32

शोभनं पुरुषं दृष्ट्वा सर्वा अपि वराङ्गनाः । क्लेदभावं ततो जग्मुर्मुदा दारुवनस्त्रियः

ആ ശോഭനപുരുഷനെ കണ്ടപ്പോൾ ദാരുവനത്തിലെ എല്ലാ സുന്ദരാംഗികളായ സ്ത്രീകളും ആനന്ദത്തിൽ വിഹ്വലമായി; ഹൃദയം ഉരുകിപ്പോയി.

Verse 33

विकारा बहवस्तासां देवं दृष्ट्वा महाद्भुतम् । संजाता विप्रपत्नीनां तदा तासु नरोत्तम

ഹേ നരോത്തമാ! ആ വിപ്രപത്നിമാർ പരമാദ്ഭുതനായ ദേവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവരുടെ ഉള്ളിൽ അനേകം ശക്തമായ ഭാവവികാരങ്ങൾ ഉദിച്ചു.

Verse 34

परिधानं न जानन्ति काश्चिद्दृष्ट्वा वराङ्गनाः । उत्तरीयं तथा चान्या महामोहसमन्विताः

ചില സുന്ദരികൾ അവനെ കണ്ടപ്പോൾ തങ്ങൾ എന്ത് ധരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതുപോലും അറിയാതെ പോയി; മറ്റുചിലർ മഹാമോഹത്തിൽ പെട്ട് ഉത്തരീയത്തിന്റെ ബോധവും നഷ്ടപ്പെടുത്തി.

Verse 35

केशभारपरिभ्रष्टा काचिदेवासनोत्थिता । दातुकामा तदा भैक्ष्यं चेष्टितुं नैव चाशकत्

ഒരു സ്ത്രീയുടെ മുടി അഴുകി ചിതറിപ്പോയി; അവൾ ആസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു. ഭിക്ഷ നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും അപ്പോൾ ശരിയായി ചെയ്യാൻ അവൾക്കായില്ല.

Verse 36

काचिद्दृष्ट्वा महादेवं रूपयौवनगर्विता । उत्सङ्गे संस्थितं बालं विस्मृता पायितुं स्तनम्

രൂപയൗവനങ്ങളിൽ അഹങ്കരിച്ചിരുന്ന ഒരു സ്ത്രീ മഹാദേവനെ കണ്ട് മടിയിലിരിക്കുന്ന കുഞ്ഞിന് മുലപ്പാൽ നൽകാൻ പോലും മറന്നുപോയി.

Verse 37

कामबाणहता चान्या बाहुभ्यां पीड्य सुस्तनौ । निःश्वसन्ती तदा चोष्णं न किंचित्प्रतिजल्पति

കാമബാണമേറ്റ മറ്റൊരുവൾ കൈകൾ കൊണ്ട് മാറിടം അമർത്തിപ്പിടിച്ച് ഉഷ്ണശ്വാസം ഉതിർത്തുകൊണ്ട് ഒന്നും മിണ്ടാനാവാതെ നിന്നു.

Verse 38

। अध्याय

ഇവിടെ ഈ അധ്യായം അവസാനിക്കുന്നു.

Verse 39

तावत्ते ब्राह्मणाः सर्वे भ्रमित्वा काननं महत् । आगताः स्वगृहे दारान् ददृशुश्च हतौजसः

അപ്പോഴേക്കും ആ ബ്രാഹ്മണരെല്ലാം വലിയ കാട്ടിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച് സ്വന്തം വീടുകളിൽ തിരിച്ചെത്തി ഭാര്യമാരെ കണ്ടു, എന്നാൽ അവർ തേജസ്സ് നശിച്ചവരായിത്തീർന്നിരുന്നു.

Verse 40

यासां पूर्वतरा भक्तिः पातिव्रत्ये पतीन्प्रति । चलितास्ता विदित्वाशु निर्जग्मुर्द्विजसत्तमाः

ഭർത്താക്കന്മാരോടുള്ള പാതിവ്രത്യത്തിൽ മുൻപുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തിക്ക് ഇളക്കം തട്ടിയെന്ന് മനസ്സിലാക്കി ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഉടൻ തന്നെ അവിടെനിന്നും പുറപ്പെട്ടു.

Verse 41

संविदं परमां कृत्वा ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । क्षोभयित्वा मनस्तासां ततश्चादर्शनं गतम्

പരമനിശ്ചയം കൈക്കൊണ്ട് ദേവനെ സ്വയം മഹേശ്വരനെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവർ ആ സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സുകളെ ക്ഷോഭിപ്പിച്ചു; പിന്നെ ആ ദിവ്യസാന്നിധ്യം ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്നു അദൃശ്യമായി।

Verse 42

क्रोधाविष्टो द्विजः कश्चिद्दण्डमुद्यम्य धावति । कल्माषयष्टिमन्ये च तथान्ये दर्भमुष्टिकाम्

ക്രോധാവേശത്തിലായ ഒരു ദ്വിജൻ ദണ്ഡം ഉയർത്തി ഓടി; ചിലർ പുള്ളിപ്പുള്ളിയായ വടികൾ എടുത്തു, മറ്റുചിലർ ദർഭപ്പുല്ലിന്റെ മുഷ്ടി പിടിച്ചു।

Verse 43

इतश्चेतश्च ते सर्वे भ्रमित्वा काननं नृप । एकीभूत्वा महात्मानो व्याजह्रुश्च रुषा गिरम्

ഹേ രാജാവേ, അവർ എല്ലാവരും കാട്ടിൽ ഇങ്ങും അങ്ങും അലഞ്ഞു, ആ മഹാത്മാക്കൾ ഒരുമിച്ചു ചേർന്ന് ക്രോധത്തോടെ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 44

यदिदं च हुतं किंचिद्गुरवस्तोषिता यदि । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु चोत्तमम्

ഞങ്ങൾ സത്യമായി ഏതെങ്കിലും ഹോമാഹുതി അർപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഗുരുക്കന്മാർ സന്തുഷ്ടരായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ആ സത്യബലത്താൽ ദേവന്റെ ഉത്തമ ലിംഗം പതിക്കട്ടെ।

Verse 45

आश्रमादाश्रमं सर्वे न त्यजामो विधिक्रमात् । तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु भूतले

ഞങ്ങൾ വിധിക്രമത്തിന് വിരുദ്ധമായി ആശ്രമധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല; ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ആശ്രമത്തിലേക്കും നിയമാനുസാരമേ നടക്കൂ—ആ സത്യബലത്താൽ ദേവന്റെ ലിംഗം ഭൂതലത്തിൽ പതിക്കട്ടെ।

Verse 46

एवं सत्यप्रभावेन त्रिरुक्तेन द्विजन्मनाम् । शिवस्य पश्यतो लिङ्गं पतितं धरणीतले

ഇങ്ങനെ സത്യത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ—ദ്വിജന്മാർ ത്രിവാരം ഉച്ചരിച്ചതിനാൽ—ശിവൻ നോക്കിനിൽക്കേ ലിംഗം ഭൂമിതലത്തിൽ പതിച്ചു।

Verse 47

हाहाकारो महानासील्लोकालोकेऽपि भारत । देवस्य पतिते लिङ्गे जगतश्च महाक्षये

ഹേ ഭാരതാ! ദേവന്റെ ലിംഗം പതിച്ചതോടെ, ജഗത്തിന്റെ മഹാക്ഷയം ഭീഷണിയായി തോന്നിയപ്പോൾ, ലോകാലോകങ്ങളിലാകെ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു।

Verse 48

पतमानस्य लिङ्गस्य शब्दोऽभूच्च सुदारुणः । उल्कापाता दिशां हाहा भूमिकम्पाश्च दारुणाः

പതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ലിംഗത്തിൽ നിന്ന് അത്യന്തം ദാരുണമായ ഘോഷം ഉയർന്നു. ഉൽക്കാവർഷം പെയ്തു; ദിക്കുകളിലാകെ ‘ഹായ ഹായ’ എന്ന നിലവിളി മുഴങ്ങി; ഭയങ്കര ഭൂകമ്പങ്ങളും ഉണ്ടായി।

Verse 49

पतन्ति पर्वताग्राणि शोषं यान्ति च सागराः । देवस्य पतिते लिङ्गे देवा विमनसोऽभवन्

പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ ഇടിഞ്ഞുവീഴാൻ തുടങ്ങി; സമുദ്രങ്ങളും വറ്റുന്നതുപോലെ തോന്നി. ദേവന്റെ ലിംഗം പതിച്ചതോടെ ദേവന്മാർ വിഷണ്ണരായി വ്യാകുലപ്പെട്ടു।

Verse 50

समेत्य सहिताः सर्वे ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । कृताञ्जलिपुटाः सर्वे स्तुवन्ति विविधैः स्तवैः

അപ്പോൾ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. എല്ലാവരും അഞ്ജലി കൂട്ടി, വിവിധ സ്തവങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 51

ततस्तुष्टो जगन्नाथश्चतुर्वदनपङ्कजः । आर्तान्प्राह सुरान्सर्वान्मा विषादं गमिष्यथ

അപ്പോൾ പ്രസന്നനായ ജഗന്നാഥൻ, ചതുര്മുഖ പദ്മമുഖനായ ബ്രഹ്മാവ്, ദുഃഖിതരായ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും പറഞ്ഞു—“വിഷാദത്തിലേക്ക് വീഴരുത്।”

Verse 52

ब्रह्मशापाभिभूतोऽसौ देवदेवस्त्रिलोचनः । तुष्टैस्तैस्तपसा युक्तैः पुनर्मोक्षं गमिष्यति

ദേവദേവനായ ത്രിനേത്രൻ ബ്രഹ്മശാപത്താൽ അഭിഭൂതനായിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ വിധിപൂർവ്വം തപസ്സു സമ്യകായി പൂർത്തിയായാൽ അവൻ വീണ്ടും മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।

Verse 53

एतच्छ्रुत्वा ययुर्देवा यथागतमरिन्दम । भावयित्वा ततः सर्वे मुनयश्चैव भारत

ഇതു കേട്ട്, ഹേ അരിന്ദമ, ദേവന്മാർ വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി. തുടർന്ന്, ഹേ ഭാരത, എല്ലാ മുനികളും ഇതിനെ ധ്യാനിച്ച് മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 54

विश्वामित्रवसिष्ठाद्या जाबालिरथ कश्यपः । समेत्य सहिताः सर्वे तमूचुस्त्रिपुरान्तकम्

വിശ്വാമിത്രൻ, വസിഷ്ഠൻ മുതലായവർ—ജാബാലിയും കശ്യപനും കൂടി—എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് കൂടിവന്ന് ത്രിപുരാന്തകൻ (ശിവൻ)ോട് പറഞ്ഞു.

Verse 55

ब्रह्मतेजो हि बलवद्द्विजानां हि सुरेश्वर । क्षान्तियुक्तस्तपस्तप्त्वा भविष्यसि गतक्लमः

ഹേ സുരേശ്വരാ, ദ്വിജന്മാരുടെ ബ്രഹ്മതേജസ് അത്യന്തം ശക്തമാണ്. ക്ഷമയോടെ തപസ്സു ചെയ്താൽ നിങ്ങൾ ക്ലേശവും ക്ഷീണവും വിട്ടുമാറും.

Verse 56

यतः क्षोभादृषीणां च तदेवं लिङ्गमुत्तमम् । पतितं ते महादेव न तत्पूज्यं भविष्यति

ഋഷിമാരുടെ ക്ഷോഭം മൂലം ഈ ഉത്തമ ലിംഗം ഇങ്ങനെ പതിച്ചിരിക്കുന്നു, ഹേ മഹാദേവ; അതിനാൽ പതിതാവസ്ഥയിൽ ഇത് ഇനി പൂജ്യമായിരിക്കുകയില്ല।

Verse 57

न तच्छ्रेयोऽग्निहोत्रेण नाग्निष्टोमेन लभ्यते । प्राप्नुवन्ति च यच्छ्रेयो मानवा लिङ्गपूजने

ആ പരമ ശ്രേയസ് അഗ്നിഹോത്രത്തിലൂടെയും അഗ്നിഷ്ടോമത്തിലൂടെയും ലഭ്യമല്ല; മനുഷ്യർ ലിംഗപൂജയിലൂടെ നേടുന്ന ശ്രേയസ്സുതന്നെയാണ് പരമ മംഗളം.

Verse 58

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । वचनेन तु विप्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति

ദേവർ, ദാനവർ, യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, നാഗർ, രാക്ഷസർ—എല്ലാവർക്കും—വിപ്രന്മാരുടെ വചനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഇത് പൂജ്യമായിത്തീരും.

Verse 59

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्राणामेतत्पूज्यं भविष्यति । यत्फलं तव लिङ्गस्य इह लोके परत्र च

ഇത് ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ എന്നിവർക്കും പൂജ്യമായിരിക്കും; നിന്റെ ലിംഗപൂജയുടെ ഫലം ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ലഭിക്കും.

Verse 60

एवमुक्तो जगन्नाथः प्रणिपत्य द्विजोत्तमान् । मुदा परमया युक्तः कृताञ्जलिरभाषत

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട ജഗന്നാഥൻ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ പ്രണാമിച്ചു; പരമാനന്ദത്തോടെ കൈകൂപ്പി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

Verse 61

ब्राह्मणा जङ्गमं तीर्थं निर्जलं सार्वकामिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुध्यन्ति मलिनो जनाः

ബ്രാഹ്മണർ ചരതീർത്ഥം—ജലമില്ലെങ്കിലും സർവകാമഫലപ്രദം. അവരുടെ വാക്യരൂപ ജലത്താൽ മലിനരും ശുദ്ധിയാകുന്നു.

Verse 62

न तत्क्षेत्रं न तत्तीर्थमूषरं पुष्कराणि च । ब्राह्मणे मन्युमुत्पाद्य यत्र गत्वा स शुध्यति

അത്തരം ക്ഷേത്രമില്ല, അത്തരം തീർത്ഥമില്ല—ഉഷരഭൂമിയോ പുഷ്കരങ്ങളോ പോലും—ബ്രാഹ്മണന്റെ കോപം ഉണർത്തി പോയവൻ അവിടെ ശുദ്ധിയാകുകയില്ല.

Verse 63

न तच्छास्त्रं यन्न विप्रप्रणीतं न तद्दानं यन्न विप्रप्रदेयम् । न तत्सौख्यं यन्नविप्रप्रसादान्न तद्दुःखं यन्न विप्रप्रकोपात्

വിപ്രന്മാർ പ്രണീതമല്ലാത്തത് ശാസ്ത്രമല്ല; വിപ്രന്മാർക്ക് അർപ്പിക്കാത്തത് ദാനമല്ല. വിപ്രപ്രസാദമില്ലാതെ സുഖമില്ല; വിപ്രകോപമില്ലാതെ ദുഃഖമില്ല.

Verse 64

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा । एकस्य विप्रवाक्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഗംഗാദി നദികളും പോലും, ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗം കലക്കും തുല്യമല്ല.

Verse 65

अभिनन्द्य द्विजान्सर्वाननुज्ञातो महर्षिभिः । ततोऽगमत्तदा देवो नर्मदातटमुत्तमम्

സകല ദ്വിജന്മാരെയും അഭിനന്ദിച്ചു, മഹർഷിമാരുടെ അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം, ആ ദേവൻ നർമദയുടെ ഉത്തമ തീരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 66

परमं व्रतमास्थाय गुहावासी समार्बुदम् । तपश्चचार भगवाञ्जपस्नानरतः सदा

പരമവ്രതം സ്വീകരിച്ച് സമാർബുദത്തിൽ ഗുഹാവാസിയായ ഭഗവാൻ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; അദ്ദേഹം സദാ ജപത്തിലും പുണ്യസ്നാനത്തിലും നിരതനായിരുന്നു।

Verse 67

समाप्ते नियमे तात स्थापयित्वा महेश्वरम् । वन्द्यमानः सुरैः सार्द्धं कैलासमगमत्प्रभुः

ഹേ താത! നിയമം സമാപിച്ചതിന് ശേഷം അവിടെ മഹേശ്വരനെ സ്ഥാപിച്ച്, ദേവന്മാർ വന്ദിക്കുന്ന പ്രഭു അവരുടെ കൂടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 68

नर्मदायास्तटे तेन स्थापितः परमेश्वरः । तेनैव कारणेनासौ नर्मदेश्वर उच्यते

നർമദാതീരത്ത് അദ്ദേഹത്താൽ പരമേശ്വരൻ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; അതേ കാരണത്താൽ അവൻ ‘നർമദേശ്വരൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനാണ്।

Verse 69

योऽर्चयेन्नर्मदेशानं यतिर्वै संजितेन्द्रियः । स्नात्वा चैव महादेवमश्वमेधफलं लभेत्

ഇന്ദ്രിയജയം നേടിയ യതി നർമദേശാനനെ അർച്ചിച്ച്, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് മഹാദേവനെ പൂജിച്ചാൽ, അവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 70

ददाति यः पितृभ्यस्तु तिलपुष्पकुशोदकम् । त्रिःसप्तपूर्वजास्तस्य स्वर्गे मोदन्ति पाण्डव

ഓ പാണ്ഡവാ! പിതൃകൾക്ക് എള്ള്, പുഷ്പം, കുശ, ജലം എന്നിവ അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറ മുൻപിതാക്കൾ സ്വർഗത്തിൽ ആനന്ദിക്കും।

Verse 71

यस्तु भोजयते विप्रांस्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । पायसं घृतमिश्रं तु स लभेत्कोटिजं फलम्

ഹേ നരാധിപാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നെയ്യ് കലർന്ന പായസം നൽകി ഭോജനമരുളുന്നവൻ കോടി ഗുണം പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 72

सुवर्णं रजतं वापि ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । ददाति तोयमध्यस्थः सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! ജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ നിന്നുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് സ്വർണ്ണമോ വെള്ളിയോ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗഫലത്തുല്യമായ പുണ്യം പ്രാപിക്കും।

Verse 73

अष्टम्यांवा चतुर्दश्यां निराहारो वसेत्तु यः । नर्मदेश्वरमासाद्य प्राप्नुयाज्जन्मनः फलम्

അഷ്ടമിയിലോ ചതുര്ദശിയിലോ ഉപവാസത്തോടെ അവിടെ വസിച്ച് നർമദേശ്വരനെ സമീപിക്കുന്നവൻ മനുഷ്യജന്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । तस्य व्याधिभयं न स्यात्सप्तजन्मसु भारत

ഹേ നരാധിപാ, ഹേ ഭാരതാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്യുന്നവന് ഏഴ് ജന്മങ്ങളോളം രോഗഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല।

Verse 75

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोके भविष्यति

ഹേ നരാധിപാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ അനാശകം (സമ്പൂർണ്ണ ഉപവാസം) ചെയ്യുന്നവന്റെ ഗതി അനിവർത്ത്യമായി, അവൻ രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 76

एष ते विधिरुद्दिष्टस्तस्योत्पत्तिर्नरोत्तम । पुराणे विहिता तात संज्ञा तस्य तु विस्तरात्

ഹേ നരോത്തമാ! ഈ വിധി നിനക്കു ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു; പ്രിയ താത, ഇതിന്റെ ഉത്ഭവവും. പുരാണത്തിൽ ഇതിന്റെ സംജ്ഞയും വിധാനവും വിപുലമായി വിധിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 77

एतं कीर्तयते यस्तु नर्मदेश्वरसम्भवम् । भक्त्या शृणोति च नरः सोऽपि स्नानफलं लभेत्

നർമദേശ്വരന്റെ പ്രാകട്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ കഥ ആരെങ്കിലും കീർത്തനം ചെയ്യുകയും, ഭക്തിയോടെ ആരെങ്കിലും കേൾക്കുകയും ചെയ്താൽ—അവനും തീർത്ഥസ്നാനഫലം പ്രാപിക്കും.