Adhyaya 169

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं तीर्थं पुण्यं पापप्रणाशनम् । माण्डव्यो यत्र संसिद्ध ऋषिर्नारायणस्तथा

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം പാപപ്രണാശകമായ പരമ പുണ്യതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ മാണ്ഡവ്യ ഋഷി സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു, അതുപോലെ നാരായണ ഋഷിയും.

Verse 2

नारायणेन शुश्रूषा शूलस्थेन कृता पुरा । तत्र स्नात्वा महाराज मुच्यते पापकञ्चुकात्

പുരാതനകാലത്ത് അവിടെ ശൂലസ്ഥനായ നാരായണൻ സേവാ-ശുശ്രൂഷ ചെയ്തു. ഹേ മഹാരാജാവേ, ആ സ്ഥലത്ത് സ്നാനം ചെയ്താൽ പാപരൂപമായ കഞ്ചുകത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यमेतल्लोकेषु यत्त्वया कथितं मुने । न दृष्टं न श्रुतं तात शूलस्थेन तपः कृतम्

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് ലോകങ്ങളിൽ മഹാ അത്ഭുതമാണ്. താതാ! ശൂലത്തിൽ നിലകൊണ്ട് തപസ്സു ചെയ്തതെന്നു ഞാൻ കണ്ടതുമില്ല, കേട്ടതുമില്ല.

Verse 4

एतत्सर्वं कथय मे ऋषिभिः सहितस्य वै । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं माण्डव्यस्य कुतूहलात्

ഋഷികളോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്ന എനിക്കു ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയുക. മാണ്ഡവ്യനെക്കുറിച്ചുള്ള കൗതുകത്താലും, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും എനിക്ക് വിവരിക്കണം.

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तपुरा त्रेतायुगे क्षितौ । लोकपालोपमो राजा देवपन्नो महामतिः

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! കേൾക്കുക; പണ്ടുകാലത്ത് ഭൂമിയിൽ ത്രേതായുഗത്തിൽ സംഭവിച്ചതിനെ. ലോകപാലനെപ്പോലെ മഹാമതിയായ രാജാവ് ദേവപന്നൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 6

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च यज्वा दानरतः सदा । प्रजा ररक्ष यत्नेन पिता पुत्रानिवौरसान्

അവൻ ധർമ്മജ്ഞനും കൃതജ്ഞനും, യജ്ഞകർതാവും, സദാ ദാനപരനും ആയിരുന്നു. പിതാവ് സ്വന്തം പുത്രന്മാരെപ്പോലെ, അവൻ പരിശ്രമത്തോടെ പ്രജയെ സംരക്ഷിച്ചു.

Verse 7

दात्यायनी प्रिया भार्या तस्य राज्ञो वशानुगा । हारनूपुरघोषेण झङ्काररवनादिता

ആ രാജാവിന്റെ പ്രിയഭാര്യ ദാത്യായനി ആയിരുന്നു; അവൾ അവന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾക്ക് അനുസരിക്കുന്നവൾ. ഹാരവും നൂപുരവും മുഴക്കുന്ന ഘോഷത്താൽ അവൾ ഝങ്കാരധ്വനിയാൽ മുഴങ്ങിനിന്നു.

Verse 8

परस्परं तयोः प्रीतिर्वर्धतेऽनुदिनं नृप । वंशस्तम्बे स्थितो राजा संशास्ति पृथिवीमिमाम्

ഹേ നൃപാ! അവരുടെ പരസ്പര സ്നേഹം ദിനംപ്രതി വർദ്ധിച്ചു. വംശത്തിന്റെ തൂണായി നിലകൊണ്ട ആ രാജാവ് ഈ ഭൂമിയെ സുസ്ഥിരമായി ഭരിച്ചു.

Verse 9

हस्त्यश्वरथसम्पूर्णां धनवाहनसंयुताम् । अलंकृतो गुणैः सर्वैरनपत्यो महीपतिः

ആ മഹീപതിക്ക് ആന, കുതിര, രഥം എന്നിവകൊണ്ട് സമ്പൂർണ്ണമായ സൈന്യവും ധനവും വാഹനസമ്പത്തും ഉണ്ടായിരുന്നു. സർവ്വഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായിട്ടും രാജാവ് സന്താനഹീനനായിരുന്നു.

Verse 10

दुःखेन महताविष्टः संतप्तः सन्ततिं विना । स्नानहोमरतो नित्यं द्वादशाब्दानि भारत

സന്താനം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അദ്ദേഹം മഹാദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി, ശോകത്തിൽ ദഗ്ധനായി. ഹേ ഭാരതാ! പന്ത്രണ്ടു വർഷം നിത്യസ്നാനവും ഹോമവും അനുഷ്ഠിച്ചു നിലകൊണ്ടു.

Verse 11

व्रतोपवासनियमैः पत्नीभिः सह तस्थिवान् । आराधयद्भगवतीं चामुण्डां मुण्डमर्दिनीम्

അദ്ദേഹം പത്നിമാരോടുകൂടെ വ്രതം, ഉപവാസം, നിയമങ്ങൾ എന്നിവയിൽ സ്ഥിരനായി, മുണ്ഡമർദിനിയായ ഭഗവതി ചാമുണ്ഡയെ ആരാധിച്ചു.

Verse 12

स्तोत्रैरनेकैर्भक्त्या च पूजाविधिसमाधिना । जय वाराहि चामुण्डे जय देवि त्रिलोचने

അനേകം സ്തോത്രങ്ങളാലും ഭക്തിയാലും, പൂജാവിധിയിൽ ഏകാഗ്ര സമാധിയോടെ അദ്ദേഹം സ്തുതിച്ചു—“ജയ വാർാഹി! ജയ ചാമുണ്ഡേ! ജയ ത്രിലോചനേ ദേവീ!”

Verse 13

ब्राह्मि रौद्रि च कौमारि कात्यायनि नमोऽस्तु ते । प्रचण्डे भैरवे रौद्रि योगिन्याकाशगामिनि

ഹേ ബ്രാഹ്മീ, ഹേ രൗദ്രീ, ഹേ കൗമാരീ, ഹേ കാത്യായനീ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ പ്രചണ്ഡേ, ഹേ ഭൈരവീ, ഹേ രൗദ്രീ—ആകാശഗാമിനിയായ യോഗിനീ!

Verse 14

नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे । राज्ञा स्तुता च संतुष्टा देवी वचनमब्रवीत्

ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ത്രിലോകത്തിലും നിനക്കു കുറവായ ഒന്നുമില്ല. രാജാവ് സ്തുതിച്ചതോടെ ദേവി സന്തുഷ്ടയായി വചനം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 15

वरयस्व यथाकामं यस्ते मनसि वर्तते । आराधिता त्वया भक्त्या तुष्टा दास्यामि ते वरम्

നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളത് ഇഷ്ടപ്രകാരം വരമായി ചോദിക്കൂ. നിന്റെ ഭക്തിയാൽ ആരാധിതയായി ഞാൻ സന്തുഷ്ടയാണ്; നിനക്കു വരം നൽകാം.

Verse 16

देवपन्न उवाच । यदि तुष्टासि देवेशि वरार्हो यदि वाप्यहम् । पुत्रसन्तानरहितं संतप्तं मां समुद्धर

ദേവപന്നൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശി! നീ സന്തുഷ്ടയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ വരത്തിന് അർഹനാണെങ്കിൽ, പുത്രസന്താനരഹിതനായി ദുഃഖിതനായ എന്നെ ഈ താപത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 17

सन्तानं नय मे वृद्धिं गोत्ररक्षां कुरुष्व मे । अपुत्रिणां गृहाणीह श्मशानसदृशानि हि

എന്റെ സന്താനത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കണമേ, എന്റെ ഗോത്രത്തെ സംരക്ഷിക്കണമേ. കാരണം ഇവിടെ പുത്രഹീനരുടെ വീടുകൾ സത്യമായും ശ്മശാനസദൃശങ്ങളാണ്.

Verse 18

पितरस्तस्य नाश्नन्ति देवता ऋषिभिः सह । क्रियमाणेऽप्यहरहः श्राद्धे मत्पितरः सदा

അവന്റെ പിതൃക്കൾ ഭോജനം സ്വീകരിക്കുന്നില്ല; ഋഷികളോടുകൂടിയ ദേവതകളും അല്ല. ദിനംപ്രതി ശ്രാദ്ധം ചെയ്താലും എന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാർ സദാ അതൃപ്തരായിരിക്കുന്നു।

Verse 19

दर्शयन्ति सदात्मानं स्वप्ने क्षुत्पीडितं मम । इति राज्ञो वचः श्रुत्वा देवी ध्यानमुपागता

എന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാർ വിശപ്പാൽ പീഡിതരായി സ്വപ്നത്തിൽ നിരന്തരം എനിക്ക് ദർശനം നൽകുന്നു. രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവി ധ്യാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 20

दिव्येन चक्षुषा दृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । प्रसन्नवदना देवी राजानमिदमब्रवीत्

ദേവി ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകം കണ്ടു; പിന്നെ പ്രസന്നമുഖത്തോടെ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 21

सन्तानं नास्ति ते राजंस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यजस्व यज्ञपुरुषमपत्यं नास्ति तेऽन्यथा

ഹേ രാജാവേ, ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകത്തിൽ നിനക്ക് സന്താനം ഇല്ല. അതിനാൽ യജ്ഞപുരുഷനെ ആരാധിക്ക; അല്ലെങ്കിൽ നിനക്ക് അപത്യം ലഭിക്കുകയില്ല।

Verse 22

मया दृष्टं महीपाल त्रैलोक्यं दिव्यचक्षुषा । एवमुक्त्वा गता देवी राजा स्वगृहमागमत्

ഹേ മഹീപാലാ, ഞാൻ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ ത്രിലോകം കണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവി പുറപ്പെട്ടു; രാജാവ് തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 23

इयाज यज्ञपुरुषं संजाता कन्यका ततः । तेजस्विनी रूपवती सर्वलोकमनोहरा

അവൻ യജ്ഞപുരുഷനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു; തുടർന്ന് ഒരു കന്യ ജനിച്ചു. അവൾ തേജസ്വിനി, രൂപവതി, സർവ്വലോകഹൃദയമോഹിനിയായിരുന്നു.

Verse 24

देवगन्धर्वलोकेऽपि तादृशी नास्ति कामिनी । तस्या नाम कृतं पित्रा हर्षात्कामप्रमोदिनी

ദേവ-ഗന്ധർവലോകങ്ങളിലും അവളെപ്പോലൊരു കാമിനി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പിതാവ് ആനന്ദത്തോടെ അവൾക്ക് ‘കാമപ്രമോദിനി’ എന്ന നാമം നൽകി—കാമത്തെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവൾ എന്ന്.

Verse 25

ततः कालेन ववृधे रूपेणास्तम्भयज्जगत् । हंसलीलागतिः सुभ्रूः स्तनभारावनामिता

കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ വളർന്നു; തന്റെ രൂപസൗന്ദര്യത്തോടെ ലോകത്തെ തന്നെ സ്തംഭിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. അവളുടെ നടപ്പ് ഹംസലീലപോലെ സുന്ദരം; ഭ്രൂകൾ മനോഹരം; സ്തനഭാരത്താൽ അല്പം കുനിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 26

रक्तमाल्याम्बरधरा कुण्डलाभरणोज्ज्वला । दिव्यानुलेपनवती सखीभिः सा सुरक्षिता

അവൾ ചുവന്ന മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചു, കുണ്ഡലങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും കൊണ്ട് ദീപ്തയായി. ദിവ്യ അനുലേപനങ്ങളാൽ സുഗന്ധിതയായി, സഖിമാർ സൂക്ഷ്മമായി കാത്തുരക്ഷിച്ചു.

Verse 27

कुचमध्यगतो हारो विद्युन्मालेव राजते । भ्रमराञ्चितकेशी सा बिम्बोष्ठी चारुहासिनी

അവളുടെ കുചമദ്ധ്യത്തിലെ ഹാരം മിന്നൽമാലപോലെ ദീപ്തമായി. അവളുടെ കേശം ഭ്രമരങ്ങളെപ്പോലെ ശ്യാമളം; അധരങ്ങൾ ബിംബഫലത്തെപ്പോലെ രക്തിമം; പുഞ്ചിരി അത്യന്തം മനോഹരം.

Verse 28

कर्णान्तप्राप्तनेत्राभ्यां पिबन्तीवाथ कामिनः । चन्द्रताम्बूलसौरभ्यैराकर्षन्तीव मन्मथम्

ചെവിവരെ എത്തുന്ന കണ്ണുകളാൽ അവൾ ദൃഷ്ടിയാൽ തന്നെ പ്രണയികളെ പാനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ തോന്നി. ചന്ദ്രസമമായ താംബൂലസൗരഭ്യത്തോടെ അവൾ മന്മഥനെയും തന്റെ അടുക്കൽ ആകർഷിക്കുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമായി.

Verse 29

कम्बुग्रीवा चारुमध्या ताम्रपादाङ्गुलीनखा । निम्ननाभिः सुजघना रम्भोरू सुदती शुभा

അവളുടെ കഴുത്ത് ശംഖംപോലെ, നടുവ് സുന്ദരമായി സ്ലിം; പാദങ്ങളും വിരലുകളും നഖങ്ങളും താമ്രവർണ്ണഛായയിൽ തിളങ്ങി. ആഴമുള്ള നാഭി, സുസംഘടിത നിതംബം, രംഭാസമമായ ഊരു, മനോഹര ദന്തങ്ങൾ—അവൾ ശുഭയും രമണീയയും ആയിരുന്നു.

Verse 30

मातापितृसुहृद्वर्गे क्रीडानन्दविवर्धिनी । एकस्मिन्दिवसे बाला सखीवृन्दसमन्विता

മാതാപിതാക്കളുടെയും സുഹൃദ്വർഗത്തിന്റെയും പ്രിയങ്കരിയായി, കളിയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്ന ആ ബാലിക ഒരു ദിവസം സഖീജനസമൂഹത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.

Verse 31

चन्दनागरुतांबूलधूपसौमनसाञ्चिता । गृहीत्वा पुष्पधूपादि गता देवीप्रपूजने

ചന്ദനം, അഗരു, താംബൂലം, ധൂപം, സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, പുഷ്പധൂപാദി ഉപചാരങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ട് അവൾ ദേവിയുടെ പ്രപൂജയ്ക്ക് പോയി.

Verse 32

तडागतट उत्सृज्य भूषणान्यङ्गवेष्टकान् । चक्रुः सरसिताः क्रीडां जलमध्यगतास्तदा

കുളത്തിന്റെ കര വിട്ട്, ആഭരണങ്ങളും ദേഹാവരണങ്ങളും മാറ്റിവെച്ച്, അവർ തടാകജലത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് ഇറങ്ങി; അപ്പോൾ അവിടെ കളിയാരംഭിച്ചു.

Verse 33

क्रीडन्तीं तामवेक्ष्याथ ससखीं विमले जले । राक्षसः शम्बरो नाम श्येनरूपेण चागमत्

നിർമ്മലജലത്തിൽ സഖികളോടൊപ്പം കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവളെ കണ്ടു, ശംബരൻ എന്ന രാക്ഷസൻ ശ്യേനരൂപം ധരിച്ചു അവിടെ എത്തി।

Verse 34

गृहीता जलमध्यस्था तेन सा काममोदिनी । खमुत्पपात दुष्टात्मा गृहीत्वाभरणान्यपि

ജലത്തിന്റെ നടുവിലിരുന്ന ആ കാമമോദിനിയെ അവൻ പിടിച്ചു; ദുഷ്ടാത്മാവ് അവളുടെ ആഭരണങ്ങളും എടുത്തുകൊണ്ട് ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പോയി।

Verse 35

वायुमार्गं गतः सोऽथ कामिन्या सह भारत । अपतन्कुण्डलादीनि यत्र तोये महामुनिः

അതിനുശേഷം അവൻ ആ കാമിനിയോടൊപ്പം വായുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പോയി, ഹേ ഭാരത; മഹാമുനി ജലത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്ത് കുണ്ഡലാദി ആഭരണങ്ങൾ വീണുപോയി।

Verse 36

माण्डव्यो नर्मदातीरे काष्ठवत्संजितेन्द्रियः । लीनो माहेश्वरे स्थाने नारायणपदे परे

നർമദാതീരത്ത് മാണ്ഡവ്യ മുനി കട്ടികഷ്ഠംപോലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, മാഹേശ്വരസ്ഥാനത്തിൽ ലീനനായി—നാരായണന്റെ പരമപദത്തിൽ സ്ഥാപിതനായിരുന്നു।

Verse 37

तस्य चानुचरो भ्राता भ्रातुः शुश्रूषणे रतः । तपोजपकृशीभूतो दध्यौ देवं जनार्दनम्

അവന്റെ അനുചരനായ സഹോദരനും, സഹോദരന്റെ ശുശ്രൂഷയിൽ നിരതനായി, തപസ്സും ജപവും കൊണ്ട് ക്ഷീണിതനായി, ദേവൻ ജനാർദ്ദനനെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 169

। अध्याय

॥ അധ്യായം ॥ (അധ്യായവിഭാഗം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ലേഖക/കൊലോഫൺ അടയാളം)